Fermi paradoksu evrenin ya\u015f\u0131 ve bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 toplam y\u0131ld\u0131z say\u0131s\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, evrende ak\u0131ll\u0131 ya\u015fama dair i\u015faretlerin olmas\u0131 gerekti\u011fini ileri s\u00fcrer. Bu arg\u00fcman\u0131n en b\u00fcy\u00fck dayanaklar\u0131ndan birisi G\u00fcne\u015f Sisteminin do\u011fu\u015fu (g\u00fcn\u00fcm\u00fczden 4,5 milyar y\u0131l \u00f6nce) ile evrenin ya\u015f\u0131 (13,7 milyar y\u0131l) aras\u0131nda uzunca bir zaman diliminin varl\u0131\u011f\u0131d\u0131r. \u015euras\u0131 a\u00e7\u0131k ki, 9,3 milyar y\u0131ll\u0131k bu zaman dilimi di\u011fer y\u0131ld\u0131z sistemlerinde ya\u015fam\u0131n filizlenip evrimle\u015fmesi i\u00e7in yeterli bir s\u00fcre. \u00dcstelik bildi\u011fimiz anlamda, karbon temelli ya\u015fam\u0131n ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131, evrendeki ilk y\u0131ld\u0131zlar\u0131n (B\u00fcy\u00fck Patlama\u2019dan 30 milyon y\u0131l sonras\u0131) y\u0131ld\u0131zlar aras\u0131 ortam\u0131 ve ikinci jenerasyon y\u0131ld\u0131zlar\u0131 karbon ve oksijen gibi ya\u015fam\u0131n temelini olu\u015fturan elementlerle besledi\u011fi zamanlardan beri m\u00fcmk\u00fcn. O halde neden h\u00e2l\u00e2 elimizde D\u00fcnyad\u0131\u015f\u0131 ak\u0131ll\u0131 ya\u015famla ilgili bir bulgu yok? Harvard-Smithsonian Astrofizik Merkezi\u2019nden (CfA) ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar yapt\u0131klar\u0131 teorik \u00e7al\u0131\u015fmada bu soruyu, Fermi paradoksunu de\u011fi\u015fik bir a\u00e7\u0131dan ele alarak yan\u0131tlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.<\/p>\n
Kozmoloji ve Astrofizik<\/em>dergisinde yay\u0131mlanmay\u0131 bekleyen \u00e7al\u0131\u015fmaya g\u00f6re, kozmolojik perspektiften bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda D\u00fcnya \u00fczerindeki ya\u015fam bir erkendo\u011fum olabilir. \u00c7al\u0131\u015fmay\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftiren ekip ilk y\u0131ld\u0131zlar\u0131n olu\u015ftu\u011fu zamanlardan ba\u015flayarak, g\u00fcn\u00fcm\u00fcze ve uzak gelece\u011fe, yani evrenin geni\u015flemesi nedeniyle i\u00e7erisinde hayat\u0131 bar\u0131nd\u0131ramayacak kadar so\u011fuk bir yer olaca\u011f\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fczden yakla\u015f\u0131k 10 trilyon y\u0131l sonras\u0131na kadar, evrende D\u00fcnya benzeri ya\u015fam bar\u0131nd\u0131rmaya elveri\u015fli gezegenlerin olu\u015fabilme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 hesaplad\u0131lar. Edilen sonu\u00e7lar bildi\u011fimiz anlamda ya\u015fam\u0131n olu\u015fma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n y\u0131ld\u0131zlar\u0131n ya\u015fam s\u00fcresi ve dolay\u0131s\u0131yla k\u00fctlesiyle yak\u0131ndan ili\u015fkili oldu\u011funu ortaya koyuyor.<\/p>\n Y\u0131ld\u0131zlar\u0131n k\u00fctleleri artt\u0131k\u00e7a ya\u015fam s\u00fcreleri k\u0131sal\u0131r. \u00d6zellikle G\u00fcne\u015f\u2019in \u00fc\u00e7 kat\u0131 veya daha fazla k\u00fctleye sahip olan y\u00fcksek k\u00fctleli y\u0131ld\u0131zlar, d\u00fc\u015f\u00fck k\u00fctleli y\u0131ld\u0131zlara nazaran \u00e7ok daha k\u0131sa bir \u00f6mre sahiptir. Bunu \u015f\u00f6yle de yorumlayabiliriz; y\u00fcksek k\u00fctleli y\u0131ld\u0131zlar b\u00fcy\u00fck olas\u0131l\u0131kla ya\u015fam y\u00f6r\u00fcngesindeki bir gezegende filizlenme \u015fans\u0131 bulamadan yok olmu\u015f olacakt\u0131r. Di\u011fer yandan, d\u00fc\u015f\u00fck k\u00fctleli y\u0131ld\u0131zlar i\u00e7in ise ya\u015fam s\u00fcresi olduk\u00e7a uzun.<\/p>\n Makalenin sonu\u00e7 k\u0131sm\u0131nda belirtildi\u011fi \u00fczere, bug\u00fcn anakol y\u0131ld\u0131z\u0131 olan ve G\u00fcne\u015f\u2019in yakla\u015f\u0131k 10\u2019da 1\u2019i k\u00fctleye sahip k\u0131rm\u0131z\u0131 c\u00fcce y\u0131ld\u0131zlar hesaplamalara g\u00f6re bir 10 trilyon y\u0131l daha varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrecek. Yani bu y\u0131ld\u0131zlar y\u00f6r\u00fcngelerindeki gezelenlerde ya\u015fam\u0131n filizlenmesi i\u00e7in daha olduk\u00e7a uzun bir \u00f6mre sahipler. Yine sonu\u00e7lar\u0131n i\u015faret etti\u011fine g\u00f6re, bu zaman zarf\u0131nda, bu y\u0131ld\u0131zlar\u0131n etraf\u0131nda dolanan ya\u015fama elveri\u015fli ko\u015fullara sahip gezegenlerde ya\u015fam\u0131n filizlenme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki de\u011ferin 1000 kat\u0131na \u00e7\u0131km\u0131\u015f olacak. Di\u011fer bir deyi\u015fle evrende ya\u015fam\u0131n filizlenme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131, evrenin ge\u00e7mi\u015fi ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ciddi bir art\u0131\u015f g\u00f6steriyor. Bu noktada bir parantez a\u00e7mak gerek; makalede verilen sonu\u00e7lar evrende ya\u015fam\u0131n var olma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131na de\u011fil, bunun kozmik zaman\u0131n hangi d\u00f6neminde daha olas\u0131 oldu\u011funa i\u015faret ediyor.<\/p>\n Bu anlamda D\u00fcnya \u00fczerindeki ya\u015fam\u0131n kozmik zaman\u0131n erken bir d\u00f6neminde ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. E\u011fer bu do\u011fru ise, \u015fimdiye kadar evrende ak\u0131ll\u0131 ya\u015famla ilgili bir iz bulamam\u0131z\u0131n sebebi belki de hen\u00fcz yeterince zaman ge\u00e7medi\u011fidir.<\/p>\n Fakat makalenin ba\u015fyazar\u0131 ve CfA\u2019da ara\u015ft\u0131rmac\u0131 olan Dr. Avi Loeb, d\u00fc\u015f\u00fck k\u00fctleli y\u0131ld\u0131zlar\u0131n y\u00f6r\u00fcngesinde bulunan gezegenlerin maruz kald\u0131\u011f\u0131 \u015fartlar\u0131n ya\u015fam i\u00e7in elveri\u015fli olamayabilece\u011fini ileri s\u00fcren alternatif hipotezlere de dikkat \u00e7ekiyor. \u00d6rne\u011fin, d\u00fc\u015f\u00fck k\u00fctleli y\u0131ld\u0131zlar olu\u015fumlar\u0131n\u0131n erken d\u00f6nemlerde g\u00fc\u00e7l\u00fc mor\u00f6tesi \u0131\u015f\u0131n\u0131m parlamalar\u0131 yaparlar, bu da y\u0131ld\u0131z\u0131n y\u00f6r\u00fcngesindeki gezegenlerin, atmosferlerini kaybetmelerine dahi neden olabilecek y\u0131ld\u0131z f\u0131rt\u0131nalar\u0131na ve \u0131\u015f\u0131n\u0131m ya\u011fmuruna tutulmas\u0131 demek. \u00dcstelik d\u00fc\u015f\u00fck k\u00fctlelerinin nedeniyle ya\u015fama elveri\u015fli b\u00f6lgeler bu y\u0131ld\u0131zlar\u0131n \u00e7ok yak\u0131n\u0131nda oldu\u011fundan, bu b\u00f6lgede yer alan gezegenler y\u0131ld\u0131z aktiviteleri ve k\u00fctle\u00e7ekim etkilerine s\u00fcrekli olarak maruz kalacakt\u0131r. Yani ya\u015fam\u0131n olgunla\u015famadan bu gezegenlerden silinmi\u015f olmas\u0131 da g\u00f6z ard\u0131 edilemez bir olas\u0131l\u0131kt\u0131r.<\/p>\n Dr. Loeb verdi\u011fi bir r\u00f6portajda konuyla ilgili olarak \u015funlar\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor: \u201c\u2018Ya\u015fam\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 iyin en uygun zaman hangisi olabilir?\u2019 sorusuna verece\u011finiz cevap, \u2018\u015eimdi\u2019 olabilir. Fakat bulgular\u0131m\u0131z ya\u015fam\u0131n geli\u015fme \u015fans\u0131n\u0131n uzak gelecekte en y\u00fcksek oldu\u011funu g\u00f6steriyor. \u015eu durumda \u2018Biz neden gelecekte d\u00fc\u015f\u00fck k\u00fctleli bir y\u0131ld\u0131z\u0131n y\u00f6r\u00fcngesinde de\u011fil de, bug\u00fcn var olduk?\u2019 diye sorabilirsiniz. Olas\u0131 cevaplardan biri, D\u00fcnya \u00fczerindeki ya\u015fam\u0131n bir erken do\u011fum oldu\u011fu. Di\u011fer biri ise, d\u00fc\u015f\u00fck k\u00fctleli bir y\u0131ld\u0131z\u0131n etraf\u0131ndaki ortam\u0131n ya\u015fam i\u00e7in tehlikeli oldu\u011fu.\u201d<\/p>\n Hangi senaryonun do\u011fru oldu\u011funu anlaman\u0131n tek yolu, D\u00fcnya benzeri \u00f6tegezegen aray\u0131\u015flar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmek ve spektrum analizleri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla bu gezegenlerin atmosferindeki biyolojik izleri incelemek. Bu bak\u0131mdan Transiting Exoplanet Survey Satellite (TESS) ve James Webb Uzay Teleskopu\u2019nun sa\u011flayaca\u011f\u0131 bilgiler olduk\u00e7a de\u011ferli.<\/p>\n <\/p>\n \u00c7eviren: Cem Oran<\/strong><\/p>\n Barselona \u00dcnv. Astrofizik ve Uzay Bilimleri Blm. YL<\/em><\/strong><\/p>\n \u00a0<\/strong><\/p>\n Kaynaklar:<\/strong><\/p>\n http:\/\/arxiv.org\/abs\/1606.08448<\/p>\n Did We Arrive Early To The Universe’s Life Party?<\/a><\/p><\/blockquote>\n