{"id":61843,"date":"2024-03-29T00:00:01","date_gmt":"2024-03-28T21:00:01","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=61843"},"modified":"2024-05-07T21:16:33","modified_gmt":"2024-05-07T18:16:33","slug":"dahilerin-izinde-basariyi-tetikleyen-guclu-unsurlar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2024\/03\/29\/dahilerin-izinde-basariyi-tetikleyen-guclu-unsurlar","title":{"rendered":"D\u00e2hilerin izinde ba\u015far\u0131y\u0131 tetikleyen g\u00fc\u00e7l\u00fc unsurlar"},"content":{"rendered":"

Do\u00e7. Dr. T\u00fclin Otbi\u00e7er Acar<\/strong><\/p>\n

Bu yaz\u0131da, okuyana \u00e7e\u015fitli ilhamlar vermesi amac\u0131yla Craig Wright\u2019\u0131n kaleme ald\u0131\u011f\u0131 ve Hediye Deniz \u00dclker\u2019in T\u00fcrk\u00e7eye \u00e7evirdi\u011fi \u201cD\u00e2hilerin Gizli Al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131\u201d isimli eserden \u00f6nemli fikirler dam\u0131t\u0131lm\u0131\u015f ve sentezlenmi\u015ftir. D\u00e2hilerin s\u0131ra d\u0131\u015f\u0131 ba\u015far\u0131lar\u0131n\u0131n ard\u0131ndaki gizli al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131 fark etmek ve onlar\u0131n derin d\u00fcnyas\u0131na kap\u0131 aralamak, bizlere takip ettikleri \u00f6zg\u00fcn stratejileri ke\u015ffetme olana\u011f\u0131 sunmaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla bu yaz\u0131, okuyucuya bir davettir. D\u00e2hilerin g\u00fcnl\u00fck rutinlerinden, al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131ndan \u00f6rnekler alabiliriz. Hatta etraf\u0131m\u0131zdaki d\u00e2hileri fark edebiliriz.<\/p>\n

Deha kavram\u0131n\u0131n tarihsel yolculu\u011fu
\n<\/em><\/strong>Deha geni var m\u0131d\u0131r, yok mudur? Hen\u00fcz tespit edilemedi\u011fini biliyoruz. O h\u00e2lde sorumuzu de\u011fi\u015ftirelim. \u201cDeha nedir?\u201d sorusuyla ba\u015flayal\u0131m. \u201cD\u00e2hi\u201d ve \u201cdeha\u201d kelimelerinin genellikle ayn\u0131 anlamda kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ancak bu kelimelerin zaman i\u00e7inde dildeki anlamlar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fti\u011fini \u00f6\u011freniyoruz. G\u00f6r\u00fclen o ki deha, her \u00e7a\u011fda farkl\u0131 anlamlara sahip olmu\u015f bir s\u00f6zc\u00fck. \u0130ngilizcede \u201cgenius\u201d kelimesi, \u201ckoruyucu melek\u201d manas\u0131nda kullan\u0131lagelirken Antik Yunan\u2019da, \u201cdaemon\u201d (\u015feytan ya da ruh) ve \u201cmania\u201d (yarat\u0131c\u0131 bir \u00f6fke) kelimelerinin dehaya g\u00f6nderme yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyoruz. Orta \u00c7a\u011f\u2019da deha, \u201cTanr\u0131 taraf\u0131ndan kutsanm\u0131\u015f bir ruh\u201d olarak kabul edilmi\u015f ve 18. y\u00fczy\u0131la kadar deha ile kast edilene daha \u00e7ok mistik bir anlam y\u00fcklenmi\u015ftir. Ancak tarih \u015feridinde Ayd\u0131nlanma \u00c7a\u011f\u0131\u2019na geldi\u011fimizde art\u0131k d\u00e2hi s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc, -d\u00e2hiler Tanr\u0131\u2019yla olan yollar\u0131n\u0131 ay\u0131rd\u0131klar\u0131ndan olsa gerek- \u201cdo\u011fu\u015ftan gelen bir \u00f6z\u201d olarak ele al\u0131nm\u0131\u015f. Bilimin alt\u0131n \u00e7a\u011f\u0131 19. y\u00fczy\u0131lda \u201cdeha veya d\u00e2hi\u201d s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn anlam\u0131n\u0131n, \u00f6zellikle zamana ve mek\u00e2na g\u00f6re de\u011fi\u015fkenlik g\u00f6sterdi\u011fi fark edilmi\u015f. \u0130ster deha ister d\u00e2hi deyiverelim, bu kelimeler, her d\u00f6nemde farkl\u0131 bir anlama b\u00fcr\u00fcnm\u00fc\u015f ve bug\u00fcn deha kavram\u0131n\u0131n mistik \u00f6\u011felerden uzakla\u015farak somut ve g\u00f6zlenebilir bir etkiyi temsil etti\u011fini s\u00f6yleyebiliyoruz.<\/p>\n

D\u00e2hilik: toplumu d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcren bir potansiyel
\n<\/strong>Yenilik\u00e7i fikirleriyle, \u00f6zg\u00fcn eserleriyle toplumlar\u0131, zamandan ve k\u00fclt\u00fcrden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak, iyi ya da k\u00f6t\u00fc y\u00f6nde de\u011fi\u015ftiren ki\u015fi, d\u00e2hi olarak tan\u0131mlanacak olursa \u00e7evrenizdeki d\u00e2hileri listelemeyi dener misiniz? D\u00e2hi etki b\u0131rak\u0131r ve d\u00e2hilik derecesi art\u0131k\u00e7a b\u0131rak\u0131lan etki uzun d\u00f6nemli olmaktad\u0131r. D\u00e2hi, de\u011fi\u015ftiren ki\u015fidir ve de\u011fi\u015ftiren ki\u015fi yarat\u0131c\u0131 oland\u0131r. Burada yarat\u0131c\u0131l\u0131k ile kastedilen gelene\u011fin d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kma c\u00fcretidir. Dolay\u0131s\u0131yla d\u00e2hileri, o \u00e7ok yetenekli insanlardan ay\u0131rt edici \u00f6zelliklerden biri, gelece\u011fi \u00f6nceden g\u00f6ren, etki b\u0131rakan ve de\u011fi\u015ftiren ki\u015filerden olmalar\u0131d\u0131r. D\u00e2hi, salt bir kurtar\u0131c\u0131 olmasa da \u00e2deta bir kurtar\u0131c\u0131n\u0131n yerini alma g\u00fcc\u00fcne sahiptir.<\/p>\n

Yetenek ile d\u00e2hilik aras\u0131ndaki fark nedir?
\n<\/em><\/strong>Sosyal medyan\u0131n vitrinlerinde parlayan mucize \u00e7ocuklar\u0131n kiminin taklit kapasitesi y\u00fcksek, kiminin \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc bir belle\u011fi, haf\u0131zas\u0131 var. Pi say\u0131s\u0131n\u0131n bilmem ka\u00e7\u0131nc\u0131 basama\u011f\u0131na kadar ezbere bilen ki\u015filer var. Guinness rekorlar kitab\u0131na girmi\u015f nice ilgin\u00e7, yetenekli insanlar var. Ama her birini birer d\u00e2hi olarak nitelemiyoruz. Neden? \u00c7\u00fcnk\u00fc esas olan o yetenekle yarat\u0131lan eserler ya da fikirler ve bu eserlerin\/fikirlerin d\u00fcnyay\u0131 de\u011fi\u015ftirme g\u00fcc\u00fc… D\u00e2hide arad\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00f6zellik yetenek ya da \u00fcst\u00fcn bir kapasite de\u011fil, de\u011fi\u015ftirme veya etkileme g\u00fcc\u00fc.<\/p>\n

Yetene\u011finizle hi\u00e7 kimsenin yapmad\u0131\u011f\u0131 bir resmi, bir besteyi yapabilir ya da bir \u015feyi ke\u015ffedebilirsiniz. Oysa d\u00e2hi, \u00f6zellikle kimsenin g\u00f6remedi\u011fi\/d\u00fc\u015f\u00fcnmedi\u011fi\/beklenmeyen i\u015fi yapand\u0131r. Alt\u0131n\u0131 \u00e7izmek gerekirse d\u00e2hi, de\u011fi\u015fimin geli\u015fini \u201c\u00f6nceden g\u00f6ren ki\u015fidir\u201d. \u0130ki \u00f6rnek verelim: Y\u00fcz\u00fcc\u00fc Michael Phelps, yetenekli bir y\u00fcz\u00fcc\u00fcd\u00fcr ancak y\u00fczme alan\u0131nda bir de\u011fi\u015fim ya da bir yenilik ger\u00e7ekle\u015ftirmedi\u011fi i\u00e7in kendisi bir d\u00e2hi de\u011fildir. Jimnastik\u00e7i Simone Biles ise bir d\u00e2hidir. Neden? \u00c7\u00fcnk\u00fc o, denge tahtas\u0131nda ikili takla, yerde \u00fc\u00e7l\u00fc-ikili olmak \u00fczere hareket say\u0131s\u0131n\u0131 d\u00f6rde \u00e7\u0131kararak jimnastik spor dal\u0131nda \u00f6nceden olmayan\u0131, \u201cyenili\u011fi\u201d, getirmi\u015ftir.<\/p>\n

Da Vinci, Mozart, Shakespeare, Van Gogh, Picasso\u2026 d\u00e2hiler\/dehalar aras\u0131nda s\u0131ralan\u0131rlar. Neden? \u00c7\u00fcnk\u00fc onlar\u0131n etkileri, ya\u015fad\u0131klar\u0131 zamandan ba\u011f\u0131ms\u0131zd\u0131r. Bir k\u00fclt\u00fcre, bir topluma ait de\u011fillerdir. Yap\u0131p ettikleriyle, fikirleriyle t\u00fcm d\u00fcnyaya aittirler. Marie Curie bir d\u00e2hidir. Uzun \u00e7al\u0131\u015fmalardan sonra sadece 1 gram saf radyum elde ederek insanl\u0131\u011f\u0131 de\u011fi\u015ftirmi\u015ftir. Polanyum ve radyum elementlerini ke\u015ffederek insanl\u0131\u011fa mal olmu\u015ftur. Curie, deney t\u00fcp\u00fcne koydu\u011fu radyumla t\u00fcm\u00f6rlerin yok edilmesine ve radyasyon onkolojisinin kurulmas\u0131na vesile olmu\u015ftur. Bu a\u00e7\u0131dan, o de\u011fi\u015fimin geli\u015fini \u00f6nceden g\u00f6ren bir dehad\u0131r.<\/p>\n

Peki, bizler d\u00e2hilerden neler \u00f6\u011frenebiliriz?
\n<\/strong>Baz\u0131 d\u00e2hilerin ola\u011fan\u00fcst\u00fc yeteneklerinin olmas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra bir\u00e7o\u011funda g\u00f6zlenen birtak\u0131m \u00f6zellikleri var. Acaba bu \u00f6zellikleri bilen e\u011fitimciler, \u00f6\u011fretmenler \u00f6\u011frencilerini ya da y\u00f6neticiler \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131 daha etkili y\u00f6nlendiremezler mi? Peki ya bizler, d\u00e2hilerin bu \u00f6zelliklerinden yararlanamaz m\u0131y\u0131z? Neden olmas\u0131n? D\u00e2hilerde g\u00f6zlenen \u00f6zellikleri s\u0131ralayal\u0131m:<\/p>\n

\u2013 \u00c7al\u0131\u015fma ahlak\u0131\/ \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fma (Dehan\u0131n % 99\u2019u terdir, der Edison.)<\/p>\n

\u2013 Diren\u00e7\/ kararl\u0131l\u0131k (Einstein\u2019\u0131n makalesi uzun bir s\u00fcre kabul g\u00f6rmedi. Neden? Ezber bozuyordu \u00e7\u00fcnk\u00fc)<\/p>\n

\u2013 \u00d6zg\u00fcnl\u00fck<\/p>\n

\u2013 \u00c7ocuksu hayal g\u00fcc\u00fc<\/p>\n

\u2013 \u00dcstesinden gelinemeyen bir merak<\/p>\n

\u2013 Tutku (Tutkunuzun pe\u015finden gidebilmek i\u00e7in \u00f6nce onu bulmal\u0131s\u0131n\u0131z. Tutkunuzu bulmak i\u00e7in sadece, sevin ve \u00e7al\u0131\u015f\u0131n).<\/p>\n

\u2013 Yarat\u0131c\u0131 uyumsuzluk<\/p>\n

\u2013 \u0130syank\u00e2rl\u0131k<\/p>\n

\u2013 S\u0131n\u0131r \u00f6tesi d\u00fc\u015f\u00fcnmek<\/p>\n

\u2013 Ayr\u0131ks\u0131 eylemler<\/p>\n

\u2013 Haz\u0131rl\u0131k<\/p>\n

\u2013 Tak\u0131nt\u0131<\/p>\n

\u2013 Gev\u015feme<\/p>\n

\u2013 Odaklanma<\/p>\n

\u0130\u015fte d\u00e2hi, bu \u00f6zelliklerin bile\u015fkesidir. Dikkat edilirse bu niteliklerin bir k\u0131sm\u0131, bir t\u00fcr ki\u015filik \u00f6zelli\u011fi olarak da de\u011ferlendirilebilmektedir.<\/p>\n

Meydan okuyanlara dikkat edin
\n<\/strong>Jack Ma, John Lennon, Edison, Churchill, Walt Disney, Darwin, William Faulkner, Steve Jobs. Bu d\u00e2hilere, standart IQ testleri uygulansayd\u0131, sonu\u00e7lar hepimiz i\u00e7in \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 -belki de h\u00fcsran- olurdu.<\/p>\n

IQ testleri, bireylerin zihinsel yeteneklerini de\u011ferlendirmek i\u00e7in kullan\u0131lan standartla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f \u00f6l\u00e7\u00fcm ara\u00e7lar\u0131d\u0131r. Bu testler mant\u0131k, matematik ve dile dayal\u0131d\u0131r. Okuldaki s\u0131navlar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. Uygulanan s\u0131navlar\u0131n\/testlerin tan\u0131ml\u0131 bir s\u00fcresi vard\u0131r. Okullarda yap\u0131lan s\u0131navlar, ulusal ya da uluslararas\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli s\u0131navlar veya standartla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f testler, genelde yarat\u0131c\u0131 cevaplara puan vermez, veremezler. \u00c7\u00fcnk\u00fc s\u0131navlarda, testlerde anahtarlanm\u0131\u015f ve do\u011fru olan cevaplara puanlar verilir. Merak, tutku, odaklanma, yarat\u0131c\u0131 uyumsuzluk gibi \u00f6zellikler, s\u00fcresi s\u0131n\u0131rl\u0131 ve i\u00e7eri\u011fi tan\u0131ml\u0131 s\u0131navlarla \u00f6l\u00e7\u00fclebilir mi? S\u0131navlarda ancak ve ancak \u00f6\u011frenilen\/\u00f6\u011fretilen bilgiler yoklan\u0131r. Oysa deha, \u00f6\u011frenmedi\u011fi, bilmedi\u011fi \u015feylerin; \u00e7\u00f6z\u00fclmesi gereken problemleri ke\u015ffetmenin pe\u015findedir. Dehaya, bildikleri de\u011fil bilmedikleri laz\u0131md\u0131r. Burada merakla kastedilen daha \u00e7ok<\/strong>\u00a0anlama iste\u011fidir<\/strong>. Anlama iste\u011fine dayal\u0131 olan merak hepimizde, herkeste var. Ancak bu anlama iste\u011fi, d\u00e2hilerde \u00e7ok daha \u015fiddetli. Arkada\u015flar\u0131n\u0131za, \u00e7evrenizdekilere bu g\u00f6zle hi\u00e7 bakt\u0131n\u0131z m\u0131?<\/p>\n

Yazar Joanne K. Rowling, \u00fcniversitede motivasyon eksikli\u011fi ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in kafede oturup \u00f6yk\u00fc yazmaya \u00e7ok fazla, derslerine ise \u00e7ok az zaman ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etmi\u015f. Edison, s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n birincilerinden de\u011fil, sonuncular\u0131ndan. Einstein, be\u015f ki\u015filik fizik b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc 4. olarak bitirir. Steve Jobs\u2019un lisedeki not ortalamas\u0131 2,65. Alibaba\u2019n\u0131n kurucusu Jack Ma, \u00c7in\u2019de yap\u0131lan y\u00fcksek\u00f6\u011fretim s\u0131nav\u0131nda ba\u015far\u0131s\u0131z olunca ikinci kez s\u0131nava girer ve 120 puan \u00fczerinden 19 puan al\u0131r. Yanl\u0131\u015f okumad\u0131n\u0131z, 19 puan. Beethoven, say\u0131lar\u0131 toplarken bile zorlan\u0131rd\u0131 ve en basit hesaplamalar\u0131 yapamad\u0131\u011f\u0131 \u00a0biliniyor. Walt Disney, vasat\u0131n alt\u0131nda bir \u00f6\u011frencidir ve s\u0131n\u0131fta s\u0131k s\u0131k uyuyakald\u0131\u011f\u0131 s\u00f6yleniyor. Picasso, alfabedeki harflerin s\u0131ras\u0131n\u0131 hat\u0131rlayamazd\u0131 ve o, rakamlar\u0131 bir resmi temsil ediyormu\u015f gibi alg\u0131l\u0131yordu. Hawking, 8 ya\u015f\u0131na kadar okumay\u0131 bilmiyordu.<\/p>\n

Zannetmeyin ki d\u00e2hiler, ya\u015famlar\u0131nda her zaman ve her durumda ba\u015far\u0131l\u0131 oldular. D\u00e2hiler de ba\u015far\u0131s\u0131z olmu\u015flard\u0131r. Hem de pek \u00e7ok kez. \u00c7o\u011fu kez yan\u0131ld\u0131lar. D\u0131\u015fland\u0131lar, aforoz edildiler, alay konusu oldular. Ama d\u00e2hiler, tekrar tekrar denemekte \u0131srarc\u0131yd\u0131lar. \u00c2deta kendilerine meydan okumu\u015flard\u0131r.<\/p>\n

D\u00e2hiler d\u00fcnyay\u0131 de\u011fi\u015ftiriyorlar de\u011fi\u015ftirmesine fakat kimisi tak\u0131nt\u0131l\u0131 ve huysuz. Kimisi Edison gibi empati yoksunu. Normlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda ahlak anlay\u0131\u015f\u0131 olan d\u00e2hiler yok mu? Var. \u00a0D\u00e2hilerin be\u015fer oldu\u011funu unutmayal\u0131m. \u00c7ok \u00fcst\u00fcn yarat\u0131lm\u0131\u015f, m\u00fckemmel huy ve davran\u0131\u015flarla donat\u0131lmad\u0131klar\u0131n\u0131 bilmek gerek. Dehalar\u0131n zaaflar\u0131, \u00e7ekilmez h\u0131rslar\u0131, d\u00fcr\u00fcst olmayan y\u00f6nleri de var. Elon Musk, son derece kaba ve tahamm\u00fcls\u00fcz, de\u011fil mi? Mark Zuckerberg, ki\u015fisel verilerimizi \u015firketlere sat\u0131yor. Steve Jobs, yaratt\u0131\u011f\u0131 teknoloji ile plak, kamera \u00fcreticilerini sarsmad\u0131 m\u0131? Onun y\u00fcz\u00fcnden pek \u00e7ok ki\u015fi i\u015finden oldu. Edison, icad\u0131yla bir a\u00e7\u0131dan mum imalat\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n meslek hayatlar\u0131n\u0131 bitirdi. Calculus i\u00e7in Newton, Leibniz\u2019e ne hileler yapt\u0131 bir bilseniz.<\/p>\n

D\u00e2hilik, ayn\u0131 zamanda bir t\u00fcr travmatiklik
\n<\/strong>Erken ya\u015fta bir ebeveynini, \u00e7o\u011funlukla da annesini kaybeden d\u00e2hilerin say\u0131s\u0131, dikkat \u00e7ekicidir. Ressam Michelangelo, Leonardo da Vinci, Isaac Newton, Johann Sebastian Bach, Ludwig van Beethoven, Fyodor Dostoyevski, Lev Tolstoy, William Wordsworth, Abraham Lincoln, Mary Shelley, Clara Schumann, James Clerk Maxwell, Marie Curie, Charlotte&Emily Bronte, Virginia Woolf, Sylvia Plath, Paul McCartney, Oprah Winfrey. Bu isimlerin ya\u015famlar\u0131, \u00e7ocukluklar\u0131 travmal\u0131d\u0131r. Ne ki hepsi de d\u00fcnyay\u0131 farkl\u0131 yorumlamam\u0131za neden oldular. Trajedilerin \u00fcst\u00fcne gitme, m\u00fccadele etme direnci dehay\u0131 bi\u00e7imlendiriyor olamaz m\u0131? Konforlu, mutlu ve zengin ailelerin \u00e7ocuklar\u0131ndan neden dehalar \u00e7\u0131km\u0131yor? Kimi zengin ailelerden deha \u00e7\u0131ksa da \u00e7arp\u0131c\u0131 olan zenginlikleri de\u011fil ya\u015famlar\u0131n\u0131n bir noktas\u0131nda travmal\u0131 olmalar\u0131d\u0131r. Dylan Thomas\u2019\u0131n \u201cMutsuz bir \u00e7ocukluk ge\u00e7irmekten daha k\u00f6t\u00fc bir \u015fey varsa o da \u00e7ok mutlu bir \u00e7ocukluk ge\u00e7irmektir.\u201d n\u00fcktesi s\u00f6ylenmek istenene net olarak i\u015faret ediyor, de\u011fil mi?<\/p>\n

D\u00e2hilik nas\u0131l ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor?
\n<\/em><\/strong>D\u00e2hilerin a\u015f\u0131r\u0131 varl\u0131kl\u0131 ailelerden gelmediklerini g\u00f6r\u00fcyoruz. \u015eayet aileden bir servete konmam\u0131\u015flarsa servet sahibi ki\u015filerden d\u00e2hi \u00e7\u0131km\u0131yor. Ne ki a\u015f\u0131r\u0131 yoksulluk durumunda da f\u0131rsatlara \u00e7ok az rastlan\u0131l\u0131yor. Orta s\u0131n\u0131f olmak, d\u00e2hilik i\u00e7in bir \u015fans. Ne ki \u015fans hep haz\u0131rl\u0131kl\u0131 zihinlerden yanad\u0131r. \u015eans veya f\u0131rsatlar, kendine emek vermi\u015f d\u00e2hilerin kar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7\u0131kmakta. \u015eans, s\u0131radan insanlara u\u011fram\u0131yor. O h\u00e2lde, f\u0131rsatlar aya\u011f\u0131m\u0131za geldi\u011finde haz\u0131rl\u0131kl\u0131 olmal\u0131y\u0131z. \u00c7ok \u00e7al\u0131\u015farak \u015fans\u0131m\u0131z\u0131 art\u0131raca\u011f\u0131m\u0131z a\u015fik\u00e2r. \u00c7\u00fcnk\u00fc d\u00e2hilik, aniden beliren bir \u015fey de\u011fil. Esas\u0131nda \u201cEureka!\u201d, (Buldum!) denilen anlar, uzun s\u00fcreli zihinsel bir haz\u0131rl\u0131k s\u00fcrecinin sonucunda vuku bulmakta. Einstein, g\u00f6relilik teorisini iki y\u0131l d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr. Tesla, zihninde yedi y\u0131l boyunca end\u00fcksiyon motorunu tasarlar.<\/p>\n

\u015eayet sizi y\u00f6nlendirecek bir ebeveyn yoksa g\u00fcn\u00fcn birinde bir ak\u0131l hocas\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015fmak gerek. Ak\u0131l hocan\u0131z da yoksa cesur olun, ezberleri bozun, kararlar al\u0131n ve uygulay\u0131n. Bu d\u00f6rt edim konusunda kendi kendinize telkinlerde bulunun ve hatta davran\u0131\u015f bi\u00e7iminizi de\u011fi\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131n.<\/p>\n

Uzmanl\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131n\/bilginizin esiri olmamak i\u00e7in bir ba\u015fka yetene\u011fe\/beceriye sahip olmak ya da farkl\u0131 alanlarda kendimizi yeti\u015ftirmek cehalet de\u011fil, d\u00e2hilik g\u00f6stergesi. Hangi ya\u015fta olursak olal\u0131m merak eden, \u015fa\u015f\u0131ran, ke\u015ffeden \u00f6\u011freniyor. Bu ke\u015ffetmenin, \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n, merak\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131 yok ama bir \u201cmanyakl\u0131k\u201d derecesinin oldu\u011funu itiraf etmek gerek. Hemen i\u011fne al\u0131p g\u00f6z\u00fcm\u00fcze sokmayal\u0131m ama vakti zaman\u0131nda Newton, g\u00f6z\u00fcne soktu\u011fu i\u011fne ile renk alg\u0131s\u0131na dair bir incelemeye koyulmu\u015f. Tesla, y\u00fcksek voltajl\u0131 elektrik ak\u0131m\u0131na ka\u00e7 kez tutuldu dersiniz? Einstein, pusula ibresinin sabit durmas\u0131na \u015fa\u015f\u0131rd\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in g\u00f6relilik\/ba\u011f\u0131nt\u0131l\u0131l\u0131k teorisini in\u015fa etti. Darwin, ya\u015fl\u0131 bir a\u011fa\u00e7 kabu\u011funda iki b\u00f6cek g\u00f6r\u00fcr. Birini bir eliyle, di\u011ferini \u00f6b\u00fcr eliyle yakalar. Sonra kaybetmeye katlanamayaca\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ve yeni bir t\u00fcr b\u00f6cek g\u00f6r\u00fcr. Hemen sa\u011f elinde tuttu\u011fu b\u00f6ce\u011fi, a\u011fz\u0131na atar ve g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc b\u00f6ce\u011fi yakalar. Merak, insana neler yapt\u0131r\u0131yor neler? Edison g\u00fcn\u00fcn ortalama 18 saatini \u00e7al\u0131\u015fma masas\u0131nda ge\u00e7iren bir \u00e7\u0131lg\u0131n. Onun bu \u00e7al\u0131\u015fma temposunun, kurdu\u011fu aile d\u00fczeninde ne t\u00fcr sorunlara yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 tahmin etmek zor olmasa gerek. 18 saat \u00e7al\u0131\u015fan bir e\u015fe, hangi e\u015f katlan\u0131r?<\/p>\n

Hi\u00e7bir d\u00e2hi ilhamla, hayallerle ba\u015far\u0131l\u0131 olmam\u0131\u015ft\u0131r. Onun i\u00e7in ilham beklemeyin bo\u015f yere. Sadece tutkuyla \u00e7al\u0131\u015f\u0131n\u2026 \u015eansa veya f\u0131rsatlara zihnen haz\u0131rl\u0131kl\u0131 olun. Bekleyerek zaferlerin kazan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 nerede g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f?<\/p>\n

D\u00e2hilerin sonsuz \u00f6\u011frenme a\u015fk\u0131
\n<\/strong>Peki, d\u00e2hinin ald\u0131\u011f\u0131 e\u011fitim \u00f6nemli midir? E\u011fitim \u00f6nemlidir \u00e7\u00fcnk\u00fc bilinir ki e\u011fitime t\u00e2bi tutulmayan zek\u00e2lar, yetenekler donukla\u015f\u0131yor. Kavrama g\u00fcc\u00fc k\u0131tla\u015f\u0131yor. Burada bahse konu olan e\u011fitim, salt \u00f6rg\u00fcn e\u011fitim olarak anla\u015f\u0131lmamal\u0131. Meselemiz sadece diploma almak, programdaki derslere girip \u00e7\u0131kmak de\u011fil. D\u00e2hiler aras\u0131nda e\u011fitimini kesintiye u\u011fratan, \u00f6rg\u00fcn e\u011fitimi yar\u0131da b\u0131rakanlar yok mudur? Vard\u0131r elbette. \u0130\u015fte baz\u0131lar\u0131: Bill Gates, Steve Jobs, Mark Zuckerberg, Elon Musk, Bob Dylon, Lady Gaga, Oprah Winfrey, Jack Ma, Richard Branson, Kanye West.<\/p>\n

Bu \u00f6rneklere bak\u0131p \u201cHadi okula gitmiyoruz.\u201d diyemeyiz. E\u011fitim sisteminin niteli\u011fini tart\u0131\u015fabiliriz ancak bu d\u00e2hileri \u00f6rnek g\u00f6sterip bireyleri e\u011fitimden soyutlamaya te\u015fvik edemeyiz. Dikkat edilirse okulu b\u0131rakan d\u00e2hiler, \u00f6\u011frenmeyi hi\u00e7 b\u0131rakmad\u0131lar. Her biri, ya\u015fam boyu \u00f6\u011frenme\/deneme ba\u011f\u0131ml\u0131s\u0131. D\u00e2hilerin bilmeleri gerekenleri bir \u015fekilde \u00f6\u011frendiklerine dikkat \u00e7ekelim. Onlar, kendilerine s\u0131k\u0131c\u0131 gelen e\u011fitim sisteminden veya isteksiz \u00f6\u011freticilerden uzakla\u015farak esas itibar\u0131yla meraklar\u0131n\u0131 doyurman\u0131n yolunu bulmu\u015flard\u0131r. Bu yolda, yeni ve al\u0131\u015f\u0131lmad\u0131k deneyimler vard\u0131r. Cesurdurlar. Soru sorarlar ve ald\u0131klar\u0131 cevab\u0131 dikkatle dinlediklerini biliyoruz.<\/p>\n

D\u00e2hiler, hedefleri do\u011frultusunda ilerlemek i\u00e7in b\u00fcy\u00fck\u015fehirlere, nitelikli sayg\u0131n \u00fcniversitelere, silikon vadilerine, teknokentlere gitme konusunda teredd\u00fcte dahi d\u00fc\u015fmezler. Neden? \u00c7\u00fcnk\u00fc arad\u0131klar\u0131 cevaplar oralardad\u0131r ve bilirler ki oralarda kendisi gibi zek\u00e2lar vard\u0131r.<\/p>\n

Sokrates, Luther, Galileo, Gandi gibi d\u00e2hilerin her zaman vuku bulan bilme a\u015fk\u0131, onlar\u0131n toplum taraf\u0131ndan d\u0131\u015flanmalar\u0131na da neden olmu\u015f mudur? Elbette. Ne ki bilmek istediklerinde \u0131srarc\u0131 olduklar\u0131 i\u00e7in \u00e7o\u011fu zaman otoriteye de meydan okumu\u015flard\u0131r. D\u00e2hilerin meydan okumalar\u0131 isyank\u00e2r olduklar\u0131ndan de\u011fildir. Kald\u0131 ki pek \u00e7ok isyanc\u0131n\u0131n fikirleri kimsenin i\u015fine yaram\u0131yor. Hat\u0131rlatal\u0131m, d\u00e2hili\u011fin tan\u0131m\u0131nda toplumlar\u0131 iyi ya da k\u00f6t\u00fc y\u00f6nde etkilemek s\u00f6z konusu idi. D\u00e2hilerin, meydan okumalar\u0131 toplumlara b\u0131rakacaklar\u0131 etkilerin bir anlamda habercisi.<\/p>\n

Sonu\u00e7 olarak, d\u00e2hilerin hayatlar\u0131na, kariyerlerine ve d\u00fc\u015f\u00fcnce tarzlar\u0131na bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, onlar\u0131n s\u0131ra d\u0131\u015f\u0131 ba\u015far\u0131lar\u0131n\u0131n arkas\u0131ndaki ortak \u00f6zellikleri g\u00f6rebiliriz. Genellikle dehalar \u00f6zel ve ola\u011fan\u00fcst\u00fc yeteneklere sahip bireyler olarak tan\u0131mlansalar da ba\u015fka \u00f6zelliklere sahip olduklar\u0131n\u0131 biliyoruz. Onlar\u0131n bu \u00f6zelliklerinin (al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131n\u0131n) \u00e7o\u011funu bizler de edinilebiliriz. Evet, d\u00e2hilerin hayatlar\u0131ndan \u00e7\u0131kar\u0131lacak bir\u00e7ok ders bulunmaktad\u0131r. \u00c7al\u0131\u015fma ahlak\u0131, diren\u00e7, \u00f6zg\u00fcnl\u00fck, merak, tutku gibi \u00f6zellikler, herkesin hayat\u0131nda uygulanabilir ve geli\u015ftirilebilir \u00f6zelliklerdendir. S\u00fcrekli \u00f6\u011frenme motivasyonu, meydan okumalar ve hedeflere kararl\u0131l\u0131kla ilerleme arzusu, hepimizin ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131 art\u0131rabilecek unsurlardan birka\u00e7\u0131. Bu yaz\u0131da, d\u00e2hilerin tarihsel evriminden ba\u015flayarak d\u00e2hilikle yetenek aras\u0131ndaki farka, d\u00e2hilerin toplumu d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrme potansiyeline ve onlar\u0131n ya\u015fama bi\u00e7imlerinden \u00e7\u0131kar\u0131labilecek derslere de\u011finildi.<\/p>\n

NOT <\/strong>Anlat\u0131m ve iml\u00e2 hatalar\u0131ma i\u015faret etmekle kalmay\u0131p bu yaz\u0131y\u0131 de\u011ferli yorumlar\u0131 ve \u00f6nerileriyle g\u00fczelle\u015ftiren K\u0131ymetli \u00d6\u011fr. G\u00f6r. Dr. Fatma T\u00fcrky\u0131lmaz hocama g\u00f6n\u00fclden minnettar\u0131m.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Do\u00e7. Dr. T\u00fclin Otbi\u00e7er Acar Bu yaz\u0131da, okuyana \u00e7e\u015fitli ilhamlar vermesi amac\u0131yla Craig Wright\u2019\u0131n kaleme ald\u0131\u011f\u0131 ve Hediye Deniz \u00dclker\u2019in T\u00fcrk\u00e7eye \u00e7evirdi\u011fi \u201cD\u00e2hilerin Gizli Al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131\u201d isimli eserden \u00f6nemli fikirler dam\u0131t\u0131lm\u0131\u015f ve sentezlenmi\u015ftir. D\u00e2hilerin s\u0131ra d\u0131\u015f\u0131 ba\u015far\u0131lar\u0131n\u0131n ard\u0131ndaki gizli al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131 fark etmek ve onlar\u0131n derin d\u00fcnyas\u0131na kap\u0131 aralamak, bizlere takip ettikleri \u00f6zg\u00fcn stratejileri ke\u015ffetme olana\u011f\u0131 sunmaktad\u0131r. […]<\/p>\n","protected":false},"author":2043,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[9624,38,535,510],"tags":[9636,8857],"class_list":["post-61843","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-240-sayi","category-dergi-sayilari","category-forum","category-surekli-bolumler","tag-dahilik","tag-tulin-otbicer-acar"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t