{"id":61855,"date":"2024-03-29T00:00:57","date_gmt":"2024-03-28T21:00:57","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=61855"},"modified":"2024-03-28T23:43:47","modified_gmt":"2024-03-28T20:43:47","slug":"sanatta-yeni-bicim-arayislari-ve-treplev-oyunu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2024\/03\/29\/sanatta-yeni-bicim-arayislari-ve-treplev-oyunu","title":{"rendered":"Sanatta yeni bi\u00e7im aray\u0131\u015flar\u0131 ve Treplev oyunu"},"content":{"rendered":"

\u00dcmit Erlim ile
\n<\/strong>S\u00f6yle\u015fi: Deniz Karaka\u015f \u015eencan<\/strong><\/p>\n

Bir sanat galerisinin \u00fc\u00e7 ayr\u0131 kat\u0131nda devam eden bir oyun\u2026 \u00dc\u00e7 ayr\u0131 b\u00f6l\u00fcm, seyircinin dahil oldu\u011fu \u00e7ok hareketli, \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 bir uyarlama\u2026 Treplev oyununun yarat\u0131c\u0131lar\u0131ndan ve oyuncular\u0131ndan \u00dcmit Erlim ile s\u00f6yle\u015fi ger\u00e7ekle\u015ftirdik.<\/p>\n

– \u00d6ncelikle oyundan \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131mda \u00e7ok \u015fa\u015f\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131 ifade etmek istiyorum. \u0130nteraktif bir oyun oldu\u011funu biliyordum ama performanslar\u0131n\u0131z beni \u00e7ok etkiledi, tebrikler.
\n<\/em><\/strong>– \u00c7ok te\u015fekk\u00fcr ederim bana f\u0131rsat verip, bu alan\u0131 a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131z i\u00e7in. Takip etti\u011fim, hatta zaman zaman yaz\u0131lar\u0131m\u0131n yay\u0131mland\u0131\u011f\u0131, \u00f6zellikle bilim ve gelecekle ilgili konular\u0131n yer ald\u0131\u011f\u0131 b\u00f6ylesine k\u00f6kl\u00fc bir dergi i\u00e7in s\u00f6yle\u015fi yapmam\u0131z benim i\u00e7in ayr\u0131ca \u00e7ok de\u011ferli. Konu\u015fmam\u0131z ilerledik\u00e7e, sanattan bilime, gelenekten gelece\u011fe, ger\u00e7ekten kurmacaya uzanan bir yol izleyece\u011fiz diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum \u015fimdiden. Zaten \u00e7o\u011funlukla bu temalar \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcnmeyi ve konu\u015fmay\u0131 seviyorum.<\/p>\n

– Bir sanat galerisinin \u00fc\u00e7 ayr\u0131 kat\u0131nda, seyirciyi de oyuna zaman zaman d\u00e2hil eden bir oyun izledik, bu fikir nas\u0131l ortaya \u00e7\u0131kt\u0131? \u00d6nce oyunu se\u00e7ip sonra oyunun oynanaca\u011f\u0131 salonu mu belirlediniz yoksa tam tersi mi oldu?
\n<\/em><\/strong>– Asl\u0131nda Decollage Art Space ile g\u00f6r\u00fc\u015fmelerimiz neredeyse Eyl\u00fcl 2023\u2019e dek uzan\u0131yor. Anton \u00c7ehov\u2019un \u201cMart\u0131\u201d oyununun uyarlama s\u00fcreci, dramaturji \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, provalardan pr\u00f6miyere uzanan yakla\u015f\u0131k 5-6 ayl\u0131k bir s\u00fcreden bahsedebiliriz. Oyunu benimle beraber tasarlayan ve uyarlayan, ayn\u0131 zamanda y\u00f6neten arkada\u015f\u0131m Ba\u015fak\u2019la tan\u0131\u015fmam\u0131z \u00fcniversite y\u0131llar\u0131na dayan\u0131yor. Onunla beraber mek\u00e2n\u0131 dola\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131zda -yakla\u015f\u0131k be\u015f katl\u0131, b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u00fc bir sanat alan\u0131 olarak tan\u0131mlayabiliriz Decollage Art Space\u2019i- akl\u0131m\u0131zda burada ve buraya \u00f6zg\u00fc bir oyun yapmak fikri olu\u015ftu. \u0130ngiltere\u2019de performans tasar\u0131m y\u00fcksek lisans\u0131 yaparken site-specific (mek\u00e2na \u00f6zg\u00fc olarak \u00e7evriliyor) \u00e7al\u0131\u015fmalar yapm\u0131\u015f ve bir\u00e7ok oyun izleme f\u0131rsat\u0131m olmu\u015ftu. \u0130lk ba\u015fta ba\u015fka bir oyun vard\u0131 kafam\u0131zda fakat sonra biraz daha derinlikli d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcnce \u00c7ehov\u2019un Mart\u0131<\/em> oyununun mek\u00e2nla g\u00fczel bir ba\u011f kuraca\u011f\u0131n\u0131, birliktelik yakalayaca\u011f\u0131n\u0131 fark ettim. Bu fikrimi Ba\u015fak\u2019la payla\u015ft\u0131m. O da \u00e7ok s\u0131cak yakla\u015ft\u0131. Oyuna d\u00f6necek olursak, asl\u0131nda on karakterin oldu\u011fu, fakat ana aks\u0131 Treplev, Arkadina, Nina ve Trigorin\u2019in s\u00fcr\u00fckledi\u011fi bir hik\u00e2ye s\u00f6z konusu. T\u00fcm bu karakterleri Treplev\u2019in g\u00f6z\u00fcnden anlatmaya karar verdik, metin yaz\u0131m\u0131n\u0131 ve dramaturji \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 bunun \u00fczerine \u015fekillendirdik. Oyunu hi\u00e7 bilmeyenler i\u00e7in \u00e7ok k\u0131sa bir \u00f6zet ge\u00e7mek gerekirse; hik\u00e2ye 5 perdeli bir yap\u0131da ve lineer ilerleyen \u00e7e\u015fitli olaylar dizgesine sahip. Treplev, \u00fcnl\u00fc bir oyuncu olan Arkadina\u2019n\u0131n o\u011flu. Yazar olmak isteyen fakat ayn\u0131 zamanda \u00e7a\u011f\u0131n k\u00f6hnemi\u015f, kal\u0131pla\u015fm\u0131\u015f, tutucu zihniyetine esir olmay\u0131p yeni anlat\u0131 bi\u00e7imleri denemek isteyen gen\u00e7 bir sanat\u00e7\u0131 portresi olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131k\u0131yor. \u00c7ehov\u2019un Mart\u0131<\/em>\u2019s\u0131 gen\u00e7 bir sanat\u00e7\u0131 aday\u0131n\u0131n kendini ger\u00e7ekle\u015ftirme s\u00fcrecinde kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 \u00e7evre duyars\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n, aile bask\u0131s\u0131n\u0131n, sanat\u0131n tektiple\u015fmesinin ve ilgisizli\u011fin Treplev\u2019in kendisini \u00f6ld\u00fcrmesine do\u011fru uzanan trajik ama bir o kadar da komik hik\u00e2yesini anlat\u0131yor. 1896 y\u0131l\u0131nda Rusya\u2019da ilk g\u00f6sterimini ger\u00e7ekle\u015ftiren bu oyunun, sanatsal ve toplumsal a\u00e7\u0131dan d\u00fc\u015f\u00fcnecek olursak h\u00e2l\u00e2 ge\u00e7erlili\u011fini ve g\u00fcncelli\u011fini korudu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n

\"\"
Oyunun yarat\u0131c\u0131lar\u0131 Ba\u015fak K\u0131v\u0131lc\u0131m Ertan ve \u00dcmit Erlim.<\/figcaption><\/figure>\n

– \u00c7ehov\u2019un Mart\u0131\u2019s\u0131 defalarca oynanm\u0131\u015f bir yap\u0131t, sizin uyarlaman\u0131zla \u201cTreplev\u201d. Bu oyunu se\u00e7ti\u011finiz i\u00e7in risk ald\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor musunuz?
\n<\/em><\/strong>– \u00c7ehov\u2019un oyunlar\u0131, t\u0131pk\u0131 Shakespeare gibi, \u0130bsen gibi defalarca oynanm\u0131\u015f, uyarlanm\u0131\u015f ve yeniden yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu onun oyunlar\u0131n\u0131n kendi i\u00e7inde yerel kodlar bar\u0131nd\u0131rsa da her \u00e7a\u011fda, her toplumda kendisine yer bulabildi\u011fini g\u00f6sterir. Evrensel meselelerle u\u011fra\u015ft\u0131\u011f\u0131, bunlar\u0131 sorgulad\u0131\u011f\u0131 ve \u00e7\u00f6z\u00fcm arad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in. Ge\u00e7en sene National Theatre\u2019\u0131n Mart\u0131<\/em> oyununu sinemada izleme \u015fans\u0131m oldu. O oyunda klasik bir yap\u0131 s\u00f6z konusuydu ve karakterler kendi i\u00e7 d\u00fcnyalar\u0131n\u0131 ortaya d\u00f6k\u00fcyorlard\u0131. Neredeyse t\u00fcm \u00c7ehov oyunlar\u0131n\u0131, ak\u0131l hastanesinin terapi b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde ger\u00e7ekle\u015fen bir yap\u0131da uyarlamam\u0131z m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum bu aralar. Bu asl\u0131nda bize karakterlerin i\u00e7sel d\u00fcnyalar\u0131n\u0131n oyunda ne kadar geni\u015f bir alan tuttu\u011funu g\u00f6sterir. Uyarlamalar\u0131 \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrsek, yine \u0130ngiltere\u2019de oynanan \u201cVanya Day\u0131\u201d oyununun tek ki\u015filik uyarlamas\u0131 \u201cVanya\u201dy\u0131 sayabiliriz, ayn\u0131 oyun Cannes Film Festivali\u2019nde en iyi senaryo ve y\u00f6netmen \u00f6d\u00fcl\u00fcn\u00fc alan \u201cDrive My Car\u201d filmine esin kayna\u011f\u0131 olmu\u015ftur. T\u00fcm bunlara ek olarak, Mart\u0131<\/em> oyununu se\u00e7meden \u00f6nce, Hamlet<\/em> \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fck. Asl\u0131nda bu iki metni ortak k\u0131lan \u015fey, ikisinin de bir meta-tiyatro \u00f6rne\u011fi olmalar\u0131. Arad\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u015fey tiyatro \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcnen, tiyatro \u00fczerine konu\u015fan, oyun i\u00e7inde oyun bar\u0131nd\u0131ran, e\u011fip b\u00fckebilece\u011fimiz oyunsu bir metindi. Fakat s\u00fcre\u00e7te Mart\u0131<\/em> oyununun, \u00f6zellikle Treplev<\/em>\u2019in sanatta yeni bi\u00e7imler aray\u0131\u015f\u0131nda olmas\u0131, demode ve basmakal\u0131p anlay\u0131\u015fa kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmas\u0131, kendini bir sanat\u00e7\u0131 olarak ger\u00e7ekle\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 bizim onunla ve bug\u00fcnle ba\u011f kurmam\u0131za vesile oldu. Tam da Treplev\u2019in yapmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 gibi, biz de klasikle\u015fmi\u015f anlat\u0131 bi\u00e7imlerini bozup, bu hik\u00e2yeyi bug\u00fcn ve \u015fimdi yeniden anlatsak nas\u0131l olur diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fck. Sonu\u00e7 olarak, 1895\u2019ten bug\u00fcne ge\u00e7en yakla\u015f\u0131k y\u00fcz senelik zaman diliminde bir\u00e7ok \u015fey ayn\u0131 kalsa da; toplumsal, politik, felsefi ve sanatsal a\u00e7\u0131dan bir\u00e7ok \u015fey de de\u011fi\u015fti. \u00d6zellikle Bat\u0131\u2019da \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n meydana getirdi\u011fi y\u0131k\u0131mla, modernizmin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olmu\u015f, art\u0131k hi\u00e7 kimse i\u00e7in d\u00fcnya eskisi gibi de\u011fildir. Bu edebiyat ve dramatik anlat\u0131lar\u0131n da yap\u0131s\u0131n\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak de\u011fi\u015ftirmi\u015ftir. \u00d6zellikle postdramatik tiyatro, anlat\u0131n\u0131n seyircinin varl\u0131\u011f\u0131yla yeniden \u015fekillenip bi\u00e7imlenmesi, oynayan ve seyredenin bir deneyime ortak olmas\u0131 fikri hem Ba\u015fak\u2019\u0131n hem de benim ilgilendi\u011fimiz meselelerdi. Treplev<\/em>\u2019i kurgularken \u00f6zellikle bu a\u00e7\u0131dan bakmam\u0131z \u00f6nemli olacakt\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla, klasik metni her ne kadar oldu\u011fu gibi tutsak da, zaman boyutunu de\u011fi\u015ftirmek istedik. Burada fizik m\u00fchendisli\u011fi e\u011fitimimi de kullanarak a\u00e7\u0131klayacak olursam, ki bu dergiyi okuyan bir\u00e7ok m\u00fchendisin de oldu\u011funu biliyorum: \u00c7ehov\u2019un orijinal metninde kullan\u0131lan lineer anlat\u0131 aks\u0131n\u0131 bozup, d\u00f6ng\u00fcsel bir anlat\u0131 yaratmak istedik. Ben oyunu \u00c7ehov\u2019un Mart\u0131<\/em> oyununun uzay-zamanda b\u00fck\u00fclmesi olarak tan\u0131ml\u0131yorum. Bu imaj ve s\u00f6ylem ho\u015fuma gidiyor san\u0131r\u0131m. T\u0131pk\u0131 Treplev\u2019in bir karadeli\u011fe girmesi gibi. Hem o, hem de onun arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla seyirci de giriyor bu karadeli\u011fin i\u00e7ine. Dolay\u0131s\u0131yla Treplev \u00c7ehov\u2019un metninde, oyunun sonunda kendini vurmas\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k, bizim versiyonumuzda \u00f6l\u00fcmden sonra, hatta tam da \u00f6lmeden, o e\u015fik alanda anlat\u0131s\u0131na ba\u015fl\u0131yor. Bir nevi hayalet gibi de d\u00fc\u015f\u00fcnebiliriz. Ne \u00f6l\u00fc, ne de diri diyebiliriz.<\/p>\n

– Oyun Mart\u0131\u2019y\u0131 izlemi\u015f ya da okumu\u015f seyirciyi hemen i\u00e7ine \u00e7ekiyor, bilmeyen seyirciyi ayn\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde etkileyecek mi sizce?
\n<\/em><\/strong>– Asl\u0131nda bu modernizm sonras\u0131 dramatik edebiyatta yeniden yaz\u0131lan, yap\u0131-bozuma u\u011frat\u0131lan, bi\u00e7imsel olarak de\u011fi\u015ftirilen her uyarlama i\u00e7in d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesi gereken bir problem. \u0130lk b\u00f6l\u00fcmde, seyirci Treplev\u2019in bir sanat\u00e7\u0131 olarak st\u00fcdyosuna giriyor. Bu k\u0131s\u0131mda Treplev\u2019in g\u00f6z\u00fcnden onun etraf\u0131ndaki karakterleri tan\u0131yoruz. Dolay\u0131s\u0131yla, Treplev hem kendini anlat\u0131yor, hem de \u00e7evresindeki karakterlerin bir panoramas\u0131n\u0131 sunmu\u015f oluyor. Pendolum boyama ile, tavandan sarkan bir sarkac\u0131 d\u00f6nd\u00fcr\u00fcyor Treplev, boya tuvalin \u00fczerinde bir resim olu\u015fturuyor.\u00a0 Ve oyun ba\u015fl\u0131yor. Treplev hik\u00e2yesini anlat\u0131rken yapay zek\u00e2 ile tasarlanm\u0131\u015f benim y\u00fcz\u00fcm\u00fcn varyasyonlar\u0131 olan oyundaki t\u00fcm karakterleri seyirciden al\u0131p tuvale yerle\u015ftiriyorum. Bir yapbozu tamamlar gibi asl\u0131nda. Bu b\u00f6l\u00fcm de di\u011fer iki b\u00f6l\u00fcm gibi seyircinin yorumuna a\u00e7\u0131k, olanakl\u0131 bir alan sunuyor. Her izleyenin oyunun farkl\u0131 farkl\u0131 katmanlar\u0131ndan etkilenmesi bizim \u00e7ok ho\u015fumuza gidiyor. En ba\u015f\u0131ndan itibaren pe\u015finde oldu\u011fumuz \u015feylerden biri de buydu asl\u0131nda. Seyirciyi, seyircinin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve deneyimini yok saymamak, hatta zaman zaman onlar\u0131 da oyuna d\u00e2hil etmek.<\/p>\n

– Treplev g\u00fcn\u00fcm\u00fczde ge\u00e7iyor, diyaloglar, m\u00fczik, performans\u2026 Bu kadar klasik bir oyun g\u00fcn\u00fcm\u00fcz d\u00fcnyas\u0131nda hi\u00e7 yabanc\u0131l\u0131k \u00e7ekmiyor, bunu neye ba\u011fl\u0131yorsunuz?
\n<\/em><\/strong>– Daha \u00f6nce belirtti\u011fim gibi \u00c7ehov bu oyunu 1895 y\u0131l\u0131nda yaz\u0131yor. O zamandan bu zamana de\u011fi\u015fen bir\u00e7ok \u015fey olmakla beraber, insanla ilgili bir\u00e7ok \u015fey de de\u011fi\u015fmiyor. Treplev<\/em> i\u00e7in bu anlamda, Mart\u0131<\/em> oyununa bug\u00fcnden bakarak tekrar yaz\u0131m\u0131 \u015feklinde tan\u0131mlayabiliriz. Oyun metnine olabildi\u011fince sad\u0131k kald\u0131k fakat tabii ki yeniden yazd\u0131\u011f\u0131m\u0131z, sanat\u00e7\u0131 olarak kendi dertlerimizi oyuna ortak etti\u011fimiz bir\u00e7ok aral\u0131k mevcut. Aile ili\u015fkileri, bask\u0131lay\u0131c\u0131 ve yarg\u0131lay\u0131c\u0131 ebeveynler, sanat\u0131n tekelle\u015fmesi, sanat\u00e7\u0131n\u0131n bireysel olarak kendini korunaks\u0131z hissetmesi, ki\u015finin kendisini ger\u00e7ekle\u015ftirme \u00e7abas\u0131, yazar\u0131n eserleriyle kurdu\u011fu tamamlanamam\u0131\u015fl\u0131k hissi, yaln\u0131zl\u0131k, a\u015fk ili\u015fkilerinin toksikle\u015fmesi, bireylerin ikiy\u00fczl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc gibi bir\u00e7ok fakt\u00f6r bug\u00fcnden bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda her \u00e7a\u011fda kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 bulabilece\u011fimiz motifler. Oyunda Treplev\u2019e bug\u00fcnden bak\u0131yoruz. Sanat\u0131n her alan\u0131nda \u00fcretim yapmaya \u00e7al\u0131\u015fan fakat \u00fcstte s\u0131ralad\u0131\u011f\u0131m belli ba\u015fl\u0131 sebeplerle bir t\u00fcrl\u00fc kendini ger\u00e7ekle\u015ftiremeyen bir birey var elimizde. Dolay\u0131s\u0131yla bu hik\u00e2yeye tan\u0131k olanlar da elbette kendi hayatlar\u0131nda, kendilerine temas eden bir\u00e7ok nokta bulabiliyorlar. \u00d6zellikle sosyal medya ve pop\u00fcler k\u00fclt\u00fcr\u00fcn kitle ileti\u015fim ara\u00e7lar\u0131n\u0131 da yok saymadan, oyun alan\u0131na giren her unsuru oyunun bir par\u00e7as\u0131 haline getirmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k. Oyunu benimle beraber yazan ve tasarlayan, y\u00f6netmenimiz Ba\u015fak da reji anlam\u0131nda fiziksel performans\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131karan, oyunbaz ve ayn\u0131 zamanda d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcc\u00fc bir deneyim alan\u0131 yaratt\u0131. Sahne tasar\u0131m\u0131ndan, seyircinin \u00fc\u00e7 kat\u0131 gezerek izlemesine, m\u00fczi\u011finden yapay zek\u00e2 ile tasarlanan oyun karakterlerine kadar her \u015feyi ince eleyip s\u0131k dokuduk.<\/p>\n

\"\"
Oyunda \u00dcmit Erlim Mart\u0131 oyunun ana karakterlerinden Treplev\u2019e hayat veriyor.<\/figcaption><\/figure>\n

– Treplev karakteri bir varolu\u015f m\u00fccadelesi i\u00e7inde, kendine kar\u015f\u0131, hep g\u00f6lgesinde kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc annesi Arkadina\u2019ya kar\u015f\u0131, \u00e2\u015f\u0131k oldu\u011fu Nina ve di\u011ferlerine kar\u015f\u0131\u2026 G\u00fcn\u00fcm\u00fcze uyarlamada hi\u00e7 yabanc\u0131 durmamas\u0131n\u0131n sebebi hepimizin kendimizi ispatlama, varolu\u015f \u00e7abas\u0131, hayata tutunma \u00e7abas\u0131 i\u00e7inde olmam\u0131z olabilir mi?
\n<\/em><\/strong>– Pek tabii. \u0130nsanla ilgili belli ba\u015fl\u0131 problemler bu d\u00fcnyada s\u00fcrekli kendisini tekrar ediyor. Hepimiz ya\u015fama tutunmak i\u00e7in bir amaca ihtiya\u00e7 duyuyoruz; kendimizi birilerine kan\u0131tlama \u00e7abam\u0131z, ba\u015far\u0131l\u0131 olma arzumuz, g\u00f6r\u00fcn\u00fcr olma derdimiz her daim varm\u0131\u015f gibi. Fakat Treplev\u2019i \u00f6zel k\u0131lan \u015fey ailesindeki ve toplumdaki ikiy\u00fczl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc, kendisini de bu denkleme d\u00fcr\u00fcst\u00e7e d\u00e2hil ederek ortaya d\u00f6kmesi belki de. Kendi yeterlili\u011finin ya da yetersizli\u011finin de fark\u0131nda. Sadece kendi kalabilmek i\u00e7in \u00fcretmeye \u00e7abal\u0131yor. \u00d6zellikle oyunda kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z, Treplev\u2019in s\u00f6yledi\u011fi iki \u015fark\u0131da da bu motifleri bulmak m\u00fcmk\u00fcn. \u0130lki ili\u015fkiler \u00fczerine, ikincisi de sanat ve varolu\u015f m\u00fccadelesi ile ilgili. Oyunun sonuna kadar, ger\u00e7ek anlamda anma t\u00f6reninde son 20 dakikas\u0131 kalana kadar bu m\u00fccadeleyi s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor diyebiliriz. Oyunun son k\u0131sm\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131m\u0131z metin, asl\u0131nda bir sanat\u00e7\u0131 olarak kendimize de s\u00f6yledi\u011fimiz bir \u00f6nerme haline geldi. \u201cYa\u015fa Treplev, ya\u015fa. Doya doya, \u00f6zg\u00fcrce ya\u015fa. \u0130stenmedi\u011fin yerde durma, istemedi\u011fin \u015feyi yapma. Sus, ya da konu\u015f ne bileyim. Ba\u011f\u0131r avaz\u0131n \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 kadar. Kimse kimseyi anlam\u0131yor. Uzla\u015f, ama taviz verme. Hata yap, kalk tekrar yap. Yaz, sil, tekrar yaz. Mutlulu\u011fun i\u00e7in, sanat\u0131n i\u00e7in, hayat\u0131n i\u00e7in yorul. Ba\u015fka ne yapabiliriz? Ya\u015fayaca\u011f\u0131z\u2026\u201d<\/p>\n

– Oyun tam bir performans oyunu hissi verdi bana ama ana metinden de kopmadan sergilenen bir performans. Bu kadar hareketli bir oyunun hem de farkl\u0131 katlarda oynanmas\u0131na ra\u011fmen seyircinin oyundan kopmamas\u0131n\u0131n s\u0131rr\u0131 nedir?
\n<\/em><\/strong>– Ben bu soruya m\u00fchendislik e\u011fitimi alm\u0131\u015f biri olarak \u015f\u00f6yle cevap vermek isterim: Tam anlam\u0131yla matematiksel d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrsek, \u00fc\u00e7 k\u0131sma b\u00f6l\u00fcnen oyun i\u00e7in, Ba\u015fak da ben de ger\u00e7ek\u00e7i olarak her b\u00f6l\u00fcm\u00fcn otuz dakikay\u0131 ge\u00e7mesini istemiyorduk. Metni ona g\u00f6re yazd\u0131k ve sonra prova s\u00fcrecinde k\u0131saltmalar\u0131 yapt\u0131k. \u00d6ncelikle seyircinin, \u00f6zellikle gen\u00e7 ku\u015fa\u011f\u0131n, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde ilgisinin \u00e7ok \u00e7abuk da\u011f\u0131labilece\u011fini biliyoruz. Bu bir anlamda handikap iken, Treplev<\/em>\u2019de kullanabilece\u011fimiz bir manevra alan\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc. Tekrara d\u00fc\u015fmeden, seyirciye oyunun s\u00fcrprizlerini ka\u00e7\u0131rmadan, her b\u00f6l\u00fcmde oyunun kurallar\u0131n\u0131 en ba\u015f\u0131nda vererek, seyirciyle beraber bu oyunu oynamak bize daha ilgi \u00e7ekici geldi. Dolay\u0131s\u0131yla, tam da Treplev\u2019in farkl\u0131 bi\u00e7imler denemek gerek s\u00f6z\u00fcne at\u0131fla, oyunda bi\u00e7imin de s\u00fcrekli, oyunsu bir \u015fekilde de\u011fi\u015fti\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz. Oyun mek\u00e2na \u00f6zg\u00fc bir sanat eseri yerle\u015ftirmesinden geleneksel ve modern anlat\u0131 ara\u015ft\u0131rmalar\u0131na, \u015fark\u0131l\u0131 bir oyundan kolaja, danstan interaktif m\u00fcdahalelere, seyircinin oyuna zaman zaman dahil oldu\u011fu, zaman zaman tan\u0131k oldu\u011fu bir bi\u00e7imde s\u00fcrekli \u015fekil de\u011fi\u015ftiren bir yap\u0131ya sahip. Bununla beraber Ba\u015fak\u2019la, metnin anlat\u0131 katmanlar\u0131 \u00fczerine, dramaturji \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00f6n haz\u0131rl\u0131k s\u00fcrecinde bir\u00e7ok noktada ortakla\u015farak ilerledik. Oyunda y\u00f6netmenin, d\u0131\u015f sesin, sanat\u00e7\u0131n\u0131n i\u00e7 sesinin, yarg\u0131lay\u0131c\u0131 ebeveynin, annesinin, hatta belki zaman zaman Tanr\u0131\u2019n\u0131n sesini Ba\u015fak\u2019\u0131n oynad\u0131\u011f\u0131 persona \u00fczerinden kurgulamam\u0131z bir\u00e7ok noktada i\u015fimize yarad\u0131. Bu \u015fekilde yaratt\u0131\u011f\u0131m\u0131z dualite, ikililik, \u00c7ehov\u2019un Mart\u0131<\/em> oyununu Treplev\u2019in perspektifinden yeniden yazarken hem felsefi hem de psikolojik anlamda i\u00e7ini doldurabilece\u011fimiz bir katman yaratt\u0131.<\/p>\n

\"\"
Performans\u0131n \u00f6n planda oldu\u011fu bir oyun.<\/figcaption><\/figure>\n

– Son olarak Treplev\u2019de yapay zek\u00e2dan ve teknolojiden yararlan\u0131lm\u0131\u015f. Yapay zek\u00e2 alan\u0131ndaki geli\u015fmeler sanat d\u00fcnyas\u0131ndaki yarat\u0131mlar\u0131 nas\u0131l etkileyecek?
\n<\/em><\/strong>– G\u00fcn\u00fcm\u00fczde, \u00f6zellikle son y\u0131llardaki ivmeyle yapay zek\u00e2 uygulamalar\u0131n\u0131n h\u0131zla yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilimden sanata her alanda s\u0131kl\u0131kla kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. Tabii ki t\u00fcm bu geli\u015fmeler \u00e7ok yeni oldu\u011fu i\u00e7in, bilimde ve sanatta bu kullan\u0131mlar\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131 ve s\u0131n\u0131r-a\u015f\u0131mlar\u0131 ne olacak, nas\u0131l sonu\u00e7lar do\u011furacaklar hen\u00fcz bilmiyoruz. Treplev<\/em> \u00f6zelinde konu\u015facak olursak. Oyunun ilk k\u0131sm\u0131nda Treplev ailesini tan\u0131t\u0131rken, benim y\u00fcz\u00fcm\u00fcn yapay zek\u00e2 ile tasarlanm\u0131\u015f t\u00fcrevlerini kullan\u0131yor. Seyircilerden 10 ki\u015fi, oyun ba\u015flamadan bu karakterleri alarak oyunun ilk k\u0131sm\u0131n\u0131n ge\u00e7ti\u011fi kata ad\u0131m\u0131n\u0131 at\u0131yor. \u00d6zellikle t\u00fcm karakterleri anlatman\u0131n yan \u0131s\u0131ra g\u00f6rsel olarak da ba\u011f kurman\u0131n olduk\u00e7a \u00f6nemli oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Dolay\u0131s\u0131yla asl\u0131nda Mart\u0131<\/em> oyununu daha \u00f6nce okumam\u0131\u015f seyircimiz de Treplev\u2019in g\u00f6z\u00fcnden ailesini ve oyunda s\u00f6z\u00fc ge\u00e7en di\u011fer karakterleri tan\u0131m\u0131\u015f oluyor. Oyunu bilen seyirciler de bu a\u00e7\u0131dan hi\u00e7 bakmam\u0131\u015ft\u0131k diyorlar. Bu da bizim i\u00e7in de\u011ferli bir feedback. Teknoloji ve tiyatro biliminin ge\u00e7mi\u015ften g\u00fcn\u00fcm\u00fcze ge\u00e7irdi\u011fi evrimi de g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurursak, geleneksel anlat\u0131 kal\u0131plar\u0131n\u0131 yeniden d\u00fc\u015f\u00fcnmek ve bug\u00fcn\u00fcn dilinden anlatmak daha ilgi \u00e7ekici geliyor bana. Ayn\u0131 \u015fekilde afi\u015fimiz de benim y\u00fcz\u00fcm\u00fcn yapay zek\u00e2 ile tasarlanm\u0131\u015f bir foto\u011fraf\u0131n\u0131n \u00fczerine ger\u00e7ek foto\u011fraf\u0131m\u0131 yap\u0131\u015ft\u0131rarak elde edildi. Tiyatroyu, \u00f6zellikle oyun teorisiyle birlikte okumam\u0131z da ilgin\u00e7 bir kap\u0131 aral\u0131yor bence. Asl\u0131nda kurgulanan bir ger\u00e7ekli\u011fin, kurmaca d\u00fcnyan\u0131n i\u00e7inde bir karakteri canland\u0131r\u0131yorum. T\u0131pk\u0131 avatar gibi, ya da bilgisayar oyununda se\u00e7ti\u011finiz bir kahraman. O resimdeki Treplev hem benim gibi, hem de de\u011fil. T\u0131pk\u0131 bir oyundaki karakterin hem benim gibi olmas\u0131, hem de olmamas\u0131. Asl\u0131nda tiyatro tam da bu aral\u0131kta ger\u00e7ekle\u015fiyor. Oyuncu ile seyircinin aras\u0131nda. Aras\u0131ndaki bo\u015flukta. Bir e\u015fik alan\u0131 yarat\u0131yor. Seyircinin zihninde olu\u015fan bir aray\u00fcz gibi. Bu da Treplev\u2019in tam da \u00f6l\u00fcmle ya\u015fam aras\u0131ndaki e\u015fikte hik\u00e2yesini anlatmas\u0131yla \u00f6rt\u00fc\u015f\u00fcyor.<\/p>\n

\"\"E\u011fer bizimle beraber bu deneyime ortak olmak isterseniz, okuyucumuzu Treplev\u2019in hik\u00e2yesini dinlemeye hatta oyuna kat\u0131lmaya davet ediyorum. Eminim herkes bu hik\u00e2yede kendi hayat\u0131na dair bir \u015feyler bulacakt\u0131r. Oyunumuz Kad\u0131k\u00f6y Suadiye\u2019de Decollage Art Space\u2019te (Marmaray Suadiye \u0130stasyonu\u2019na 3 dakika y\u00fcr\u00fcme mesafesinde) 5, 6, 16, 23, 30 Nisan ve 4,7, 14, 26 May\u0131s tarihlerinde saat 20:30\u2019da ger\u00e7ekle\u015fecek. Son olarak Treplev\u2019den bir al\u0131nt\u0131yla bitirmek istiyorum s\u00f6zlerimi: \u201cYeni bi\u00e7imler, yeni bi\u00e7imler yarat\u0131lamayacaksa e\u011fer, hi\u00e7bir \u015fey olmas\u0131n daha iyi.\u201d Bana zaman ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131z i\u00e7in \u00e7ok te\u015fekk\u00fcr ederim. Sevgiler.<\/p>\n

– Biz te\u015fekk\u00fcr ederiz, ba\u015far\u0131lar.<\/em><\/strong><\/p>\n

(Foto\u011fraflar: Murat Tekin)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u00dcmit Erlim ile S\u00f6yle\u015fi: Deniz Karaka\u015f \u015eencan Bir sanat galerisinin \u00fc\u00e7 ayr\u0131 kat\u0131nda devam eden bir oyun\u2026 \u00dc\u00e7 ayr\u0131 b\u00f6l\u00fcm, seyircinin dahil oldu\u011fu \u00e7ok hareketli, \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 bir uyarlama\u2026 Treplev oyununun yarat\u0131c\u0131lar\u0131ndan ve oyuncular\u0131ndan \u00dcmit Erlim ile s\u00f6yle\u015fi ger\u00e7ekle\u015ftirdik. – \u00d6ncelikle oyundan \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131mda \u00e7ok \u015fa\u015f\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131 ifade etmek istiyorum. \u0130nteraktif bir oyun oldu\u011funu biliyordum ama performanslar\u0131n\u0131z beni […]<\/p>\n","protected":false},"author":672,"featured_media":61856,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[9624,38,513,510],"tags":[9639,9641,9640,9642,847,9638,8709],"class_list":["post-61855","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-240-sayi","category-dergi-sayilari","category-kitapcil","category-surekli-bolumler","tag-basak-kivilcim-ertanoglu","tag-cehov","tag-decollage-art-space","tag-marti","tag-tiyatro","tag-treplev","tag-umit-erlim"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/61855","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/672"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=61855"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/61855\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/61856"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=61855"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=61855"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=61855"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}