{"id":62372,"date":"2024-06-21T09:39:16","date_gmt":"2024-06-21T06:39:16","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=62372"},"modified":"2024-06-21T09:39:16","modified_gmt":"2024-06-21T06:39:16","slug":"sirt-diyalektigi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2024\/06\/21\/sirt-diyalektigi","title":{"rendered":"S\u0131rt diyalekti\u011fi"},"content":{"rendered":"

Ender Helvac\u0131o\u011flu<\/strong><\/p>\n

Bu yaz\u0131y\u0131 y\u0131llar \u00f6nce Ankaral\u0131 gen\u00e7 arkada\u015flar (\u015fimdi hepsi koca adamlar ve kad\u0131nlar oldular) \u201cYar\u0131nlar\u201d adl\u0131 bir dergi \u00e7\u0131kar\u0131rken o derginin web sitesi i\u00e7in yazm\u0131\u015ft\u0131m. Art\u0131k ne dergi kald\u0131 ne de web sitesi. Emek verdi\u011fim bir yaz\u0131yd\u0131, kaybolup gitmesin diye bu mecradan okurlara sunuyorum. <\/em><\/p>\n

Sen de mi Br\u00fct\u00fcs! Bir insanl\u0131k s\u00f6z\u00fc. Sezar, onca b\u0131\u00e7ak darbesi alt\u0131nda can verirken b\u00f6yle bir s\u00f6z\u00fc s\u00f6ylemi\u015f olamaz. Ama insanl\u0131k onun yerine s\u00f6ylemi\u015ftir: Et tu Brute!<\/p>\n

\u0130nsanl\u0131k Br\u00fct\u00fcs\u2019\u00fc hi\u00e7 affedemedi ve b\u00f6yle bir s\u00f6z\u00fc s\u00f6yledi. Neden? Br\u00fct\u00fcs Sezar\u2019\u0131 s\u0131rt\u0131ndan b\u0131\u00e7aklad\u0131; affedilmezli\u011fi burada. \u00d6rne\u011fin, efsaneye g\u00f6re, Roma\u2019y\u0131 titreten Hun \u0130mparatoru Attila\u2019y\u0131 -hem de gerdek gecesinde- g\u00f6\u011fs\u00fcnden b\u0131\u00e7aklayan eski Sakalar\u0131n soyundan gelme o barbar g\u00fczeli gen\u00e7 k\u0131za helal olsun! Tanr\u0131 herkese b\u00f6yle bir sevgili nasip eylesin! S\u0131rttan de\u011fil de g\u00f6\u011f\u00fcsten vuran\u2026 Ama Br\u00fct\u00fcs, yamuk yapt\u0131. Oysa Sezar, gaddar Roma \u0130mparatoru Sezar, bin kere hak etmi\u015fti \u00f6ld\u00fcr\u00fclmeyi. En b\u00fcy\u00fck hakt\u0131 Sezar\u2019\u0131 \u00f6ld\u00fcrmek. Ama b\u00f6yle mi? Br\u00fct\u00fcs, Roma \u0130mparatorunu bile mazlum yapt\u0131. Br\u00fct\u00fcs hakl\u0131yd\u0131, Sezar haks\u0131z. Ama \u00f6yle bir y\u00f6ntem kulland\u0131 ki Br\u00fct\u00fcs; Sezar hakl\u0131 oldu, Br\u00fct\u00fcs haks\u0131z. Br\u00fct\u00fcs, Sezar\u2019a en b\u00fcy\u00fck iyili\u011fi yapt\u0131; onu hakl\u0131 yapt\u0131. Peki, insanl\u0131k bu yarg\u0131s\u0131nda hakl\u0131 m\u0131? Zor soru\u2026 Farkl\u0131 ko\u015fullarda farkl\u0131 bi\u00e7imde yan\u0131tlanabilir.<\/p>\n

Bu noktada \u201cs\u0131rt diyalekti\u011fi\u201d \u00fczerine kalem oynatmam\u0131z gerekiyor.<\/p>\n

***<\/p>\n

Bir insan\u0131 kim s\u0131rt\u0131ndan vurabilir? S\u0131rt s\u0131rta verdi\u011fi ki\u015fi. Yani hi\u00e7bir bi\u00e7imde tetikte olma ihtiyac\u0131 duymad\u0131\u011f\u0131 ki\u015fi. Peki, kiminle s\u0131rt s\u0131rta verirsiniz? Sonsuz g\u00fcvendi\u011finiz ki\u015fiyle. Br\u00fct\u00fcs d\u00fc\u015fman de\u011fil, dosttur, sevgilidir. Eylemin yak\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131, kabul edilmezli\u011fi ve affedilmezli\u011fi de burada.<\/p>\n

G\u00f6\u011f\u00fcs yaras\u0131 insan\u0131n bedenini \u00f6ld\u00fcr\u00fcr, s\u0131rt yaras\u0131 ise ruhunu. S\u0131rt yaras\u0131 insan\u0131n ki\u015fili\u011fini de\u011fi\u015ftirir, onu vicdans\u0131z yapar. S\u0131rt\u0131ndan vurdu\u011funuz aslan\u0131 s\u0131rtlan yapars\u0131n\u0131z. S\u0131rt\u0131ndan vurulan \u00f6lmelidir. \u00d6lmez ise, i\u015fte ondan kork. Her \u015feyi yapabilir; her \u015feyi kendine hak g\u00f6r\u00fcr. S\u0131rttan vurman\u0131n affedilmezli\u011fi galiba burada. Vurdu\u011fu ki\u015fiyi, affetmeyen (vicdans\u0131z) bir ki\u015fi yapmas\u0131nda\u2026 Daha do\u011frusu \u201ctoplum s\u00f6zle\u015fmesi\u201dni bozmas\u0131nda.<\/p>\n

S\u0131rttan vurman\u0131n sadece bireysel de\u011fil, toplumsal bir boyutu da var. \u00c7\u00fcnk\u00fc sadece birey de\u011fil, toplum da affedemiyor. Sadece iki birey aras\u0131ndaki s\u00f6zle\u015fmeyi de\u011fil, \u201ctoplum s\u00f6zle\u015fmesi\u201dni de derinden yaral\u0131yor s\u0131rttan vurma eylemi. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u201ctoplum\u201d, \u015fu veya bu \u015fekilde \u201cs\u0131rt s\u0131rta veren insanlar toplulu\u011fu\u201ddur. Bu nedenle g\u00f6\u011f\u00fcsten vurmak bireysel bir su\u00e7, s\u0131rttan vurmak ise toplumsal bir su\u00e7 kabul edilir.<\/p>\n

Br\u00fct\u00fcs Sezar\u2019\u0131 g\u00f6\u011fs\u00fcnden vursayd\u0131 e\u011fer, bir kahramand\u0131. Bu i\u015fte bir sakatl\u0131k yok mu? San\u0131r\u0131m biraz daha derinle\u015fmek gerek.<\/p>\n

***<\/p>\n

\u201cS\u0131rt s\u0131rta vermek\u201d ile \u201cs\u0131rt\u0131n\u0131 d\u00f6nmek\u201d deyimleri z\u0131t insanl\u0131k durumlar\u0131n\u0131 tan\u0131ml\u0131yor. \u0130lki kader ortakl\u0131\u011f\u0131n\u0131, ikincisi ise ortakl\u0131\u011f\u0131n bozulu\u015funu ifade ediyor. Ama bence bu iki deyim aras\u0131nda diyalektik bir ba\u011f var. \u201cZ\u0131tlar\u0131n birli\u011fi\u201d anlam\u0131nda de\u011fil; \u00e7ok daha derinlerde bir ba\u011f. \u201cS\u0131rt s\u0131rta verdi\u011finiz\u201d ki\u015fi ile \u201cs\u0131rt\u0131n\u0131z\u0131 d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz\u201d ki\u015fi, galiba ayn\u0131 ki\u015fi. Ancak s\u0131rt s\u0131rta verdi\u011fi ki\u015fiye s\u0131rt\u0131n\u0131 d\u00f6ner insan\u2026 S\u0131rt\u0131n\u0131 d\u00f6nme \u201cceza\u201ds\u0131, ancak s\u0131rt s\u0131rta verilen ki\u015fiye verilebilir. S\u0131rt\u0131m\u0131 d\u00f6necek kadar can\u0131m\u0131 yakan ki\u015fi, ancak s\u0131rt s\u0131rta verdi\u011fim ki\u015fi olabilir. S\u0131rt\u0131n\u0131 d\u00f6nme, bu anlamda, s\u0131rt s\u0131rta verme durumunun devam\u0131 gibidir. \u0130ki durumda da -ilgin\u00e7 ama, ne kadar tersi s\u00f6ylenirse s\u00f6ylensin ama- sonsuz bir g\u00fcven vard\u0131r. Ancak sonsuz g\u00fcvendi\u011fin ki\u015fiyle s\u0131rt s\u0131rta verirsin. Ve ancak sonsuz g\u00fcvendi\u011fin ki\u015fiye s\u0131rt\u0131n\u0131 d\u00f6nme cezas\u0131 verirsin. Bu z\u0131t gibi g\u00f6r\u00fcnen iki insanl\u0131k durumunu, gerilerde bir yerde birbirine ba\u011flayan b\u00f6yle bir ba\u011f var. Pamuk ipli\u011fi gibi, ama -nedense- bir t\u00fcrl\u00fc kop(a)mayan bir ba\u011f\u2026<\/p>\n

Hatta daha da ileri giderek \u015funu s\u00f6yleyebiliriz: \u0130nsan s\u0131rt\u0131n\u0131 d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fc ki\u015fiye, s\u0131rt s\u0131rta verdi\u011fi ki\u015fiden daha fazla g\u00fcvenmektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc ortak bir m\u00fccadele verirken de\u011fil, ortakl\u0131\u011fa son verirken s\u0131rt\u0131n\u0131 d\u00f6nmektedir. S\u0131rt\u0131ndan vurulma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte \u00e7ok daha fazla oldu\u011fu bir durumda s\u0131rt\u0131n\u0131 d\u00f6nmektedir. Yani ikinci durumda s\u0131rt\u0131ndan vurulmayaca\u011f\u0131ndan daha fazla emindir. Art\u0131k daha b\u00fcy\u00fck bir k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn yap\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesinden mi, yoksa eski g\u00fcven duygusunun bir \u015fekilde (hatta daha da yo\u011funla\u015farak) devam etmesinden mi, yoksa ikisinin garip bir kar\u0131\u015f\u0131m\u0131ndan m\u0131, d\u00fc\u015f\u00fcnmek gerek\u2026<\/p>\n

***<\/p>\n

\u015eimdiye kadar hep vurulan (Sezar) a\u00e7\u0131s\u0131ndan bakt\u0131k olaya ve vuran\u0131 lanetledik. Ama bir de vuran (Br\u00fct\u00fcs) a\u00e7\u0131s\u0131ndan bakmay\u0131 denesek. Bireysel ve toplumsal s\u00f6zle\u015fmeleri bir de bu a\u00e7\u0131dan irdelesek. O zaman belki \u015fu \u201caf\u201d meselesi de tepetaklak oluverir\u2026<\/p>\n

S\u0131rttan vurulan ki\u015fi -e\u011fer ya\u015f\u0131yorsa h\u00e2l\u00e2- bir d\u00fc\u015f\u00fcnmeli: Neden g\u00f6\u011f\u00fcsten de\u011fil de s\u0131rttan vuruluyor? Vuran\u0131n korkakl\u0131\u011f\u0131ndan m\u0131, yoksa vurulan\u0131n gaddarl\u0131\u011f\u0131ndan m\u0131?<\/p>\n

\u0130nsan neden s\u0131rttan vurur? Kadim \u00c7inli bilge Lao Tse, Tao Te Ching<\/em> adl\u0131 kitab\u0131nda ne demi\u015fti an\u0131msayal\u0131m: \u201cEn y\u00fcksekte kalan t\u00fcm\u00fcyle bilinmez altta \/ sonra gelir sayg\u0131 sevgi \/ sonra korku \/ sonra nefret<\/em>\u201d.<\/p>\n

Sayg\u0131 ve sevgi, \u00f6nce korkuya sonra nefrete neden d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor? \u00c7\u00fcnk\u00fc bir alt-\u00fcst ili\u015fkisi var. Galiba Br\u00fct\u00fcs\u2019leri Sezar\u2019lar yarat\u0131yor.<\/p>\n

Alt-\u00fcst ili\u015fkisini alt \u00fcst etmek gerek. S\u0131rt\u0131m\u0131z\u0131n nas\u0131r ba\u011flamamas\u0131 i\u00e7in.<\/p>\n

Br\u00fct\u00fcs affedilebilir, Sezar asla\u2026<\/p>\n

Bu s\u0131rt diyalekti\u011fi meselesi daha \u00e7ok su kald\u0131r\u0131r. Mesele sadece Sezar ve Br\u00fct\u00fcs ile bitmiyor. S\u0131rada Antonius var, dahas\u0131 Kleopatra var\u2026<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ender Helvac\u0131o\u011flu Bu yaz\u0131y\u0131 y\u0131llar \u00f6nce Ankaral\u0131 gen\u00e7 arkada\u015flar (\u015fimdi hepsi koca adamlar ve kad\u0131nlar oldular) \u201cYar\u0131nlar\u201d adl\u0131 bir dergi \u00e7\u0131kar\u0131rken o derginin web sitesi i\u00e7in yazm\u0131\u015ft\u0131m. Art\u0131k ne dergi kald\u0131 ne de web sitesi. Emek verdi\u011fim bir yaz\u0131yd\u0131, kaybolup gitmesin diye bu mecradan okurlara sunuyorum. Sen de mi Br\u00fct\u00fcs! Bir insanl\u0131k s\u00f6z\u00fc. Sezar, onca […]<\/p>\n","protected":false},"author":493,"featured_media":62373,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19,2313],"tags":[5247,9756],"class_list":["post-62372","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","category-degirmen","tag-ender-helvacioglu","tag-sirt-diyalektigi"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t