{"id":62502,"date":"2024-06-28T00:00:15","date_gmt":"2024-06-27T21:00:15","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=62502"},"modified":"2024-06-26T20:40:38","modified_gmt":"2024-06-26T17:40:38","slug":"yogun-kar-yagisi-ve-yagmur-bazi-depremlerin-olusumunda-etkili-olabilir-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2024\/06\/28\/yogun-kar-yagisi-ve-yagmur-bazi-depremlerin-olusumunda-etkili-olabilir-2","title":{"rendered":"Yo\u011fun kar ya\u011f\u0131\u015f\u0131 ve ya\u011fmur baz\u0131 depremlerin olu\u015fumunda etkili olabilir"},"content":{"rendered":"<p><strong>\u00c7eviren: Ebru Oktay<\/strong><\/p>\n<p>Bilim insanlar\u0131 bir depremin nedenini ara\u015ft\u0131r\u0131rken genellikle yeralt\u0131ndan ba\u015flarlar. Y\u00fczy\u0131llar boyunca s\u00fcren sismik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya koydu\u011fu gibi, bir sars\u0131nt\u0131y\u0131 tetikleyen \u015fey, tektonik plakalar\u0131n \u00e7arp\u0131\u015fmas\u0131 ve y\u00fczey alt\u0131 fayla \u00e7atlaklar\u0131n\u0131n hareketidir.<\/p>\n<p>Ancak MIT bilim insanlar\u0131 art\u0131k baz\u0131 hava olaylar\u0131n\u0131n da depremlerin tetiklenmesinde rol oynayabilece\u011fini g\u00f6rd\u00fcler.<\/p>\n<p><em>Science Advances<\/em> dergisinde 8 May\u0131s 2024 tarihinde yay\u0131nlanan bir \u00e7al\u0131\u015fmada ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, \u015fiddetli kar ya\u011f\u0131\u015f\u0131 ve ya\u011fmurun, kuzey Japonya\u2019da son birka\u00e7 y\u0131lda meydana gelen \u201cdeprem s\u00fcr\u00fcleri2ne muhtemelen katk\u0131da bulundu\u011funu bildiriyor. \u00c7al\u0131\u015fma, iklim ko\u015fullar\u0131n\u0131n baz\u0131 depremleri ba\u015flatabilece\u011fini g\u00f6steren ilk \u00e7al\u0131\u015fma olma \u00f6zelli\u011fini de ta\u015f\u0131yor.<\/p>\n<p>MIT B\u00f6l\u00fcm\u00fc\u2019nde yard\u0131mc\u0131 do\u00e7ent olan William Frank, \u201cY\u00fczeydeki kar ya\u011f\u0131\u015f\u0131 ve di\u011fer \u00e7evresel y\u00fcklerin yeralt\u0131ndaki stres durumunu etkiledi\u011fini ve yo\u011fun ya\u011f\u0131\u015f olaylar\u0131n\u0131n zamanlamas\u0131n\u0131n bu deprem dalgas\u0131n\u0131n ba\u015flamas\u0131yla ili\u015fkili oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz. Dolay\u0131s\u0131yla iklimin, kat\u0131 d\u00fcnya y\u00fczeyinin tepkisi \u00fczerinde a\u00e7\u0131k\u00e7a bir etkisi var ve bu tepkinin bir k\u0131sm\u0131 da deprem olarak g\u00f6zleniyor\u201d diyor.<\/p>\n<p>Yeni \u00e7al\u0131\u015fma Japonya\u2019n\u0131n Noto Yar\u0131madas\u0131\u2019nda devam eden bir dizi depreme odaklan\u0131yor. Ekip, b\u00f6lgedeki sismik aktivitenin \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 bir \u015fekilde yeralt\u0131 bas\u0131nc\u0131ndaki belirli de\u011fi\u015fikliklerle senkronize oldu\u011funu ve bu de\u011fi\u015fikliklerin mevsimsel kar ya\u011f\u0131\u015f\u0131 ve ya\u011f\u0131\u015f d\u00fczenlerinden etkilendi\u011fini ke\u015ffetti. Bilim insanlar\u0131, depremler ile iklim aras\u0131ndaki bu yeni ba\u011flant\u0131n\u0131n Japonya\u2019ya \u00f6zg\u00fc olmayabilece\u011finden ve d\u00fcnyan\u0131n di\u011fer b\u00f6lgelerini sarsmada rol oynayabilece\u011finden \u015f\u00fcpheleniyorlar.<\/p>\n<p>Gelece\u011fe bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda iklimin depremler \u00fczerindeki etkisinin k\u00fcresel \u0131s\u0131nmayla birlikte daha belirgin olabilece\u011fini de \u00f6ng\u00f6r\u00fcyorlar.<\/p>\n<p>Frank, \u201cA\u015f\u0131r\u0131 ya\u011f\u0131\u015f olaylar\u0131yla de\u011fi\u015fen bir iklime giriyorsak ve suyun atmosferde, okyanuslarda ve k\u0131talarda yeniden da\u011f\u0131lmas\u0131n\u0131 bekliyorsak bu, yer kabu\u011funun y\u00fck\u00fcn\u00fc de\u011fi\u015ftirecek ve kesinlikle bir etkisi olacakt\u0131r\u201d diyor.<\/p>\n<p><strong>Sismik h\u0131z<\/strong><strong><br \/>\n<\/strong>2020\u2019nin sonlar\u0131ndan bu yana y\u00fczlerce k\u00fc\u00e7\u00fck deprem, Japonya\u2019n\u0131n ana adas\u0131ndan Japonya Denizi\u2019ne do\u011fru kuzeye do\u011fru k\u0131vr\u0131lan bir kara par\u00e7as\u0131 olan Noto Yar\u0131madas\u0131\u2019n\u0131 sarst\u0131. Ana \u015fok olarak ba\u015flayan ve s\u00f6nmeden \u00f6nce yerini bir dizi art\u00e7\u0131 \u015foka b\u0131rakan tipik bir deprem dizisinin aksine, Noto\u2019nun sismik aktivitesi bir \u201cdeprem s\u00fcr\u00fcs\u00fc\u201dd\u00fcr ki bu da belirgin bir ana \u015fok veya sismik tetikleyici olmayan \u00e7oklu, s\u00fcregen deprem \u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc olarak tan\u0131mlanabilir<\/p>\n<p>MIT ekibi, Japonya\u2019daki meslekta\u015flar\u0131yla birlikte, s\u00fcr\u00fcdeki \u0131srarl\u0131 depremleri a\u00e7\u0131klayabilecek herhangi bir \u00f6r\u00fcnt\u00fc olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 tespit etmeyi ama\u00e7lad\u0131 ve i\u015fe Japon Meteoroloji Ajans\u0131\u2019n\u0131n zaman i\u00e7inde \u00fclke \u00e7ap\u0131ndaki sismik aktiviteye ili\u015fkin veriler sa\u011flayan deprem katalo\u011funu inceleyerek ba\u015flad\u0131. Son 11 y\u0131lda Noto Yar\u0131madas\u0131\u2019nda meydana gelen depremlere odakland\u0131klar\u0131nda ise ayn\u0131 anda b\u00f6lgede en son ya\u015fananlar da dahil olmak \u00fczere aral\u0131kl\u0131 deprem faaliyetleri oldu\u011funu g\u00f6rd\u00fcler.<\/p>\n<p>Ekip, katalogdaki sismik verilerle b\u00f6lgede zaman i\u00e7inde meydana gelen sismik olaylar\u0131n say\u0131s\u0131na bakt\u0131. Depremlerin daha yo\u011fun ve k\u00fcmelenmi\u015f oldu\u011fu 2020 sonlar\u0131na k\u0131yasla 2020 \u00f6ncesindeki deprem zamanlamas\u0131n\u0131n d\u00fczensiz ve ilgisiz g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc tespit etti.<\/p>\n<p>Bilim insanlar\u0131 daha sonra ayn\u0131 11 y\u0131ll\u0131k d\u00f6nemde izleme istasyonlar\u0131 taraf\u0131ndan al\u0131nan sismik \u00f6l\u00e7\u00fcmlerden olu\u015fan ikinci bir veri setine bakt\u0131lar. Her istasyon, meydana gelen herhangi bir yer de\u011fi\u015ftirmeyi veya yerel sars\u0131nt\u0131y\u0131 s\u00fcrekli olarak kaydetmekteydi. Bir istasyondan di\u011ferine olan sars\u0131nt\u0131, bilim insanlar\u0131na sismik dalgan\u0131n istasyonlar aras\u0131nda ne kadar h\u0131zl\u0131 ilerledi\u011fi konusunda fikir verebiliyordu. Bu \u201csismik h\u0131z\u201d, sismik dalgan\u0131n i\u00e7inden ge\u00e7ti\u011fi D\u00fcnya\u2019n\u0131n yap\u0131s\u0131yla ilgilidir. Ekip de son 11 y\u0131lda Noto i\u00e7indeki ve \u00e7evresindeki her istasyon aras\u0131ndaki sismik h\u0131z\u0131 hesaplamak i\u00e7in bu istasyon \u00f6l\u00e7\u00fcmlerini kulland\u0131.<\/p>\n<p>Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, Noto Yar\u0131madas\u0131\u2019n\u0131n alt\u0131ndaki sismik h\u0131z\u0131n resmini olu\u015fturdular ve \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 bir model g\u00f6zlemlediler: 2020\u2019de, deprem s\u00fcr\u00fcs\u00fcn\u00fcn ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen d\u00f6nemde, sismik h\u0131zdaki de\u011fi\u015fikliklerin mevsimlerle senkronize oldu\u011fu ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Bu mevsimsel de\u011fi\u015fimin neden g\u00f6zlemlendi\u011finin a\u00e7\u0131klanmas\u0131 gerekiyordu.<\/p>\n<p><strong>Kar bas\u0131nc\u0131<\/strong><strong><br \/>\n<\/strong>Ekip, mevsimden mevsime \u00e7evresel de\u011fi\u015fikliklerin, D\u00fcnya\u2019n\u0131n temel yap\u0131s\u0131n\u0131 deprem s\u00fcr\u00fcs\u00fcn\u00fc tetikleyecek \u015fekilde etkileyip etkilemeyece\u011fini merak etti. Spesifik olarak, mevsimsel ya\u011f\u0131\u015flar\u0131n yer alt\u0131 \u201cg\u00f6zenek s\u0131v\u0131s\u0131 bas\u0131nc\u0131n\u0131\u201d, yani D\u00fcnya\u2019n\u0131n \u00e7atlaklar\u0131 ve yar\u0131klar\u0131ndaki s\u0131v\u0131lar\u0131n ana kaya i\u00e7inde uygulad\u0131\u011f\u0131 bas\u0131n\u00e7 miktar\u0131n\u0131 nas\u0131l etkileyece\u011fine bakt\u0131lar.<\/p>\n<p>Ya\u011fmur ya da kar ya\u011fd\u0131\u011f\u0131nda a\u011f\u0131rl\u0131k art\u0131yor, bu, g\u00f6zenek bas\u0131nc\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131yor ve bu durum da sismik dalgalar\u0131n daha yava\u015f ilerlemesine olanak tan\u0131yor. T\u00fcm bu a\u011f\u0131rl\u0131k, buharla\u015fma veya ak\u0131\u015f yoluyla ortadan kald\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, aniden bo\u015fluk bas\u0131nc\u0131 azal\u0131r ve sismik dalgalar daha h\u0131zl\u0131 oluyor.<\/p>\n<p>Wang ve Cui, ya\u011f\u0131\u015ftaki mevsimsel de\u011fi\u015fikliklere yan\u0131t olarak son 11 y\u0131ldaki temel bo\u015fluk bas\u0131nc\u0131n\u0131 sim\u00fcle etmek i\u00e7in Noto Yar\u0131madas\u0131\u2019n\u0131n hidromekanik bir modelini geli\u015ftirdi. G\u00fcnl\u00fck kar, ya\u011f\u0131\u015f ve deniz seviyesindeki de\u011fi\u015fikliklerin \u00f6l\u00e7\u00fcmleri de dahil olmak \u00fczere ayn\u0131 d\u00f6neme ait meteorolojik verileri modele eklediler. Modellerinden, deprem s\u00fcr\u00fcs\u00fc \u00f6ncesinde ve s\u0131ras\u0131nda Noto Yar\u0131madas\u0131\u2019n\u0131n alt\u0131ndaki a\u015f\u0131r\u0131 bo\u015fluk suyu bas\u0131nc\u0131ndaki de\u011fi\u015fiklikleri takip edebildiler. Daha sonra geli\u015fen g\u00f6zenek bas\u0131nc\u0131n\u0131n zaman \u00e7izelgesini geli\u015fen sismik h\u0131z resmiyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rd\u0131lar.<\/p>\n<p>Frank, \u201cSismik h\u0131z g\u00f6zlemlerimiz ve a\u015f\u0131r\u0131 bo\u015fluk suyu bas\u0131nc\u0131 modelimiz vard\u0131. Bunlar\u0131 \u00fcst \u00fcste getirdi\u011fimizde son derece iyi oturduklar\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fck\u201d diyor.<\/p>\n<p>\u00d6zellikle, kar ya\u011f\u0131\u015f\u0131 verilerini ve \u00f6zellikle a\u015f\u0131r\u0131 kar ya\u011f\u0131\u015f\u0131 olaylar\u0131n\u0131 dahil ettiklerinde, model ile g\u00f6zlemler aras\u0131ndaki uyumun, yaln\u0131zca ya\u011f\u0131\u015f ve di\u011fer olaylar\u0131 dikkate ald\u0131klar\u0131 duruma g\u00f6re daha g\u00fc\u00e7l\u00fc oldu\u011funu buldular. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, Noto sakinlerinin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 deprem dalgas\u0131 k\u0131smen mevsimsel ya\u011f\u0131\u015flar ve \u00f6zellikle yo\u011fun kar ya\u011f\u0131\u015f\u0131 olaylar\u0131yla a\u00e7\u0131klanabiliyordu.<\/p>\n<p>Frank, \u201cBu depremlerin zamanlamas\u0131n\u0131n, yo\u011fun kar ya\u011f\u0131\u015f\u0131 g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz bir\u00e7ok depremle son derece uyumlu oldu\u011funu g\u00f6rebiliyoruz. Bu, deprem aktivitesiyle iyi bir korelasyona sahip ve biz, ikisi aras\u0131nda fiziksel bir ba\u011flant\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz\u201d diyor.<\/p>\n<p>Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar yo\u011fun kar ya\u011f\u0131\u015f\u0131 ve benzeri a\u015f\u0131r\u0131 ya\u011f\u0131\u015flar\u0131n ba\u015fka yerlerdeki depremlerde rol oynayabilece\u011finden \u015f\u00fcpheleniyor, ancak birincil tetikleyicinin her zaman yeralt\u0131ndan kaynaklanaca\u011f\u0131n\u0131 vurguluyorlar.<\/p>\n<p>Frank, \u201cDepremlerin nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilk kez anlamak istedi\u011fimizde levha tektoni\u011fine bakar\u0131z, \u00e7\u00fcnk\u00fc depremlerin meydana gelmesinin bir numaral\u0131 nedeni budur ve her zaman da \u00f6yle olacakt\u0131r. Fakat bir depremin ne zaman ve nas\u0131l olaca\u011f\u0131n\u0131 etkileyebilecek di\u011fer \u015feyler nelerdir? \u0130\u015fte o zaman ikinci dereceden kontrol fakt\u00f6rlerine gitmeye ba\u015flars\u0131n\u0131z ve iklim de a\u00e7\u0131k\u00e7a bunlardan biridir\u201d diye a\u00e7\u0131kl\u0131yor.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00c7eviren: Ebru Oktay Bilim insanlar\u0131 bir depremin nedenini ara\u015ft\u0131r\u0131rken genellikle yeralt\u0131ndan ba\u015flarlar. Y\u00fczy\u0131llar boyunca s\u00fcren sismik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya koydu\u011fu gibi, bir sars\u0131nt\u0131y\u0131 tetikleyen \u015fey, tektonik plakalar\u0131n \u00e7arp\u0131\u015fmas\u0131 ve y\u00fczey alt\u0131 fayla \u00e7atlaklar\u0131n\u0131n hareketidir. Ancak MIT bilim insanlar\u0131 art\u0131k baz\u0131 hava olaylar\u0131n\u0131n da depremlerin tetiklenmesinde rol oynayabilece\u011fini g\u00f6rd\u00fcler. Science Advances dergisinde 8 May\u0131s 2024 tarihinde [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":42,"featured_media":62503,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[9757,38,535,510],"tags":[691,8561,9770],"class_list":["post-62502","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-243-sayi","category-dergi-sayilari","category-forum","category-surekli-bolumler","tag-deprem","tag-ebru-oktay","tag-yagislar"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/62502","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/42"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=62502"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/62502\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/62503"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=62502"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=62502"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=62502"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}