{"id":62639,"date":"2024-07-26T09:37:15","date_gmt":"2024-07-26T06:37:15","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=62639"},"modified":"2024-07-26T09:38:03","modified_gmt":"2024-07-26T06:38:03","slug":"her-seyin-teorisi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2024\/07\/26\/her-seyin-teorisi","title":{"rendered":"Her \u015feyin teorisi"},"content":{"rendered":"

Ender Helvac\u0131o\u011flu<\/strong><\/p>\n

\u201cHer \u015feyin teorisi\u201dnin pe\u015finde ko\u015fmak, maddenin sonsuz bi\u00e7imde de\u011fi\u015fimini tek bir form\u00fcl alt\u0131nda toplamak, insan\u0131n s\u0131n\u0131rs\u0131z d\u00fc\u015f\u00fcnsel etkinli\u011fini tek bir felsefi sistem alt\u0131nda ifade etmek\u2026 son derece cezbedici bir bilimsel-d\u00fc\u015f\u00fcnsel tutkudur.<\/p>\n

Ama tehlikelidir! Ne kadar b\u00fcy\u00fck ve derin bir bilimci veya d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr olunsa da, bu tutku insan\u0131 mistisizmin, dinsel d\u00fc\u015f\u00fcncenin tuzaklar\u0131na \u00e7ekebilir. D\u00fc\u015f\u00fcnce tarihinde \u00f6rnekleri vard\u0131r.<\/p>\n

\u00c7\u00fcnk\u00fc bilim her \u015feyi bildi\u011fini iddia etmez. Bu, dinin iddias\u0131d\u0131r. Dinin \u201cbir bileni\u201d vard\u0131r: Tanr\u0131. Bilim her \u015feyi bildi\u011fini de\u011fil, her \u015feyin \u201cbilinebilece\u011fini\u201d iddia eder. Bunun i\u00e7in de \u201ckutsal dogmalar\u201d de\u011fil, emek gerekir.<\/p>\n

\u201cAllah bilir, ama kul da sezer\u201d demi\u015f atalar\u0131m\u0131z. Bu \u00f6zl\u00fc s\u00f6zde \u201cbilme\u201d fiili dini, \u201csezme\u201d fiili de bilimi temsil eder. \u0130lkinde dogma ve semavilik vard\u0131r, ikincisinde ise emek ve d\u00fcnyevilik.<\/p>\n

\u201cAllah b\u00fcy\u00fckt\u00fcr\u201d derler ama eme\u011fi de k\u00fc\u00e7\u00fcmsemeyelim, yabana atmayal\u0131m. O da \u201cher \u015feyin\u201d pe\u015findedir. Evet, her \u015feyi bilmedi\u011finin bilincindedir; ama her \u015feyi bilmenin de pe\u015findedir. Bilim etkinli\u011fi, bu \u201csezme\u201d ve \u201cpe\u015finde olma\u201d durumudur.<\/p>\n

Din ile bilimin ortak bir noktas\u0131 var: Genelle\u015ftirme. Ortakl\u0131klar\u0131, ikisinin de \u201cuygarl\u0131k \u00e7ocu\u011fu\u201d olmalar\u0131ndand\u0131r. Ayn\u0131 k\u00f6kten gelirler, egemenlerin \u201cgenelle\u015ftirme\u201d ihtiyac\u0131n\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcrler, ama giderek \u00e7atallan\u0131rlar, ayr\u0131l\u0131rlar. Din \u201cgeneli\u201d temsil eder; bilim ise genelin pe\u015findedir. Aradaki fark bu.<\/p>\n

***<\/p>\n

\u015e\u00f6yle bir g\u00f6r\u00fc\u015f ileri s\u00fcr\u00fclebilir: Maddenin hareketi, de\u011fi\u015fimi ve d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc sonsuzsa ve her zaman bilinemeyecek bir alan kalacaksa, her \u015feyi bilene, bilinemeyeni bilene (yani Tanr\u0131\u2019ya ve dine) her zaman ihtiya\u00e7 duyulacakt\u0131r. \u00c7o\u011fu bilimci bu g\u00f6r\u00fc\u015ftedir. Tipik bir \u201cburjuva laiklik\u201d anlay\u0131\u015f\u0131d\u0131r bu. Dinin alan\u0131 ile bilimin alan\u0131n\u0131 birbirinden ay\u0131rmak ve iki taraftan da birbirlerinin alan\u0131na sayg\u0131 beklemek. En bilinen \u00f6rne\u011fi \u201cdin ile devlet i\u015flerinin birbirinden ayr\u0131lmas\u0131\u201d anlam\u0131ndaki laiklik anlay\u0131\u015f\u0131d\u0131r. Bu laiklik anlay\u0131\u015f\u0131, din ile bilim, dinsel d\u00fc\u015f\u00fcnce ile bilimsel d\u00fc\u015f\u00fcnce aras\u0131ndaki uzla\u015fman\u0131n (daha do\u011frusu ate\u015fkesin) bir \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Her zaman bozulmaya, \u00e7o\u011fu zaman din taraf\u0131ndan bozulmaya mahk\u00fbm bir ate\u015fkes!<\/p>\n

Bu g\u00f6r\u00fc\u015f yanl\u0131\u015f bir tart\u0131\u015fma kurgusu \u00fczerinde y\u00fckseliyor. Her \u015feyi bilen (her \u015feyi yaratan) do\u011fa\u00fcst\u00fc bir g\u00fcc\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131 kabul ediliyor; bilime ise onun bildiklerinden par\u00e7alar koparma, onun bildiklerinin giderek daha fazlas\u0131na vak\u0131f olma g\u00f6revi d\u00fc\u015f\u00fcyor. Bu yakla\u015f\u0131mla hi\u00e7bir zaman Tanr\u0131 ve dinsel d\u00fc\u015f\u00fcnce alt edilemez; dahas\u0131, bilimsel bilgilerin tamam\u0131na do\u011fal olarak eri\u015femeyecek halk, dinsel d\u00fc\u015f\u00fcnce tarafl\u0131lar\u0131na terk edilir. Bu yakla\u015f\u0131m burjuva egemen s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n da i\u015fine gelir; burjuva modernitesi de budur zaten.<\/p>\n

Demek ki, dinsel d\u00fc\u015f\u00fcnceyi alt edebilmek i\u00e7in, semavi, ruhani, do\u011fa\u00fcst\u00fc, fizik\u00f6tesi olmayan bir \u201cher \u015fey teorisine\u201d ihtiya\u00e7 var. Maddi, d\u00fcnyevi, insana ait bir yarat\u0131c\u0131\u2026 Var m\u0131d\u0131r b\u00f6yle bir yarat\u0131c\u0131? Elbette vard\u0131r: Emek.<\/p>\n

Canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n evriminin genel gidi\u015fat\u0131 i\u00e7inde, insan\u0131 insan yapan, k\u00fclt\u00fcrel (toplumsal) evrim diye salt insana ait bir damar, insan eme\u011fin \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. \u0130nsana ait her \u015fey (her t\u00fcrden inan\u00e7, dinler ve tanr\u0131lar dahil) insan eme\u011finin \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. \u0130nan\u00e7lar\u0131, dinleri ve tanr\u0131lar\u0131 da -\u00e7e\u015fitli d\u00fczeylerdeki- insan eme\u011fi yaratm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Neden insan d\u0131\u015f\u0131ndaki canl\u0131lar\u0131n inan\u00e7lar\u0131, dinleri ve tanr\u0131lar\u0131 yok? Neden 5-6 milyon y\u0131ll\u0131k insanl\u0131k tarihinin sadece 7-8 bin y\u0131l\u0131 i\u00e7inde dinler ve tanr\u0131lar var? \u00c7\u00fcnk\u00fc onlar\u0131 biz insanlar yaratt\u0131k, maddi ve zihinsel eme\u011fimizle. Olumlu-olumsuz her \u015feyin yarat\u0131c\u0131s\u0131 insan\u0131n kendisidir, eme\u011fidir.<\/p>\n

Dolay\u0131s\u0131yla tart\u0131\u015fma, bildiklerimizle bilmediklerimiz, senin alan\u0131n benim alan\u0131m, bilim-din tart\u0131\u015fmas\u0131 de\u011fildir. Asl\u0131nda ortada bir tart\u0131\u015fma da yoktur. Zihinsel eme\u011fimizin yetersizliklerinden ve sonralar\u0131 egemen s\u0131n\u0131flar\u0131n ihtiya\u00e7lar\u0131ndan kaynaklanan sanal bir tart\u0131\u015fmad\u0131r bu.<\/p>\n

\u0130nsana ait her \u015feyi biz yaratt\u0131k, eme\u011fimizle\u2026 Her halt\u0131 da biz yedik, yine eme\u011fimizle\u2026 T\u00fcm olumluluklar\u0131 ve t\u00fcm olumsuzluklar\u0131 yaratan insan\u0131n kendisidir. Her \u015feyin teorisinin maddi ve insani temeli budur. Bu nedenle her \u015feyi bilmeyiz (do\u011fal s\u00fcre\u00e7ler sonsuz), ama her \u015feyi bilebiliriz (do\u011fada var oldu\u011fumuz s\u00fcrece).<\/p>\n

***<\/p>\n

\u0130nsan (emek) bir uzla\u015fma yapacaksa e\u011fer, bunu din ve Tanr\u0131 ile de\u011fil, kendisinin de yarat\u0131c\u0131s\u0131 olan do\u011fa ile yapmal\u0131d\u0131r; buna zorunludur.<\/p>\n

Laiklik anlay\u0131\u015f\u0131m\u0131z\u0131 bu perspektifle geli\u015ftirmek zorunday\u0131z. Alan payla\u015f\u0131m\u0131 ile de\u011fil, daha \u00fcst d\u00fczeyde bir b\u00fct\u00fcnle\u015ftirme ile. \u0130nsana ait her \u015fey eme\u011fin \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr ama insan (ve eme\u011fi) da do\u011fan\u0131n \u00e7ocu\u011fudur, do\u011faya aittir. Do\u011fa ile uyum, laikli\u011fin en temel boyutlar\u0131ndan biridir ve onu bir \u00fcst d\u00fczeye ta\u015f\u0131r.<\/p>\n

\u00d6te yandan, her t\u00fcrl\u00fc inan\u00e7 de\u011fil ama, inanc\u0131n sistematikle\u015ftirilmesi ve tekelle\u015ftirilmesi (inan\u00e7 tekeli), yani dinler ve tanr\u0131lar, eme\u011fe bir kesim insan taraf\u0131ndan el konulmas\u0131yla ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bu el koyman\u0131n bir arac\u0131 olarak\u2026 B\u00f6ylece emek, insana yabanc\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130nsan eme\u011fi ikiye b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcr: Kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z emek ve kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 (meta haline gelmi\u015f) emek. Eme\u011fin yeniden insan\u0131n kendisine ait olmas\u0131, s\u0131n\u0131flara b\u00f6l\u00fcnmenin, s\u00f6m\u00fcren-s\u00f6m\u00fcr\u00fclen, ezen-ezilen, y\u00f6neten-y\u00f6netilen \u00e7eli\u015fkilerinin ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. O zaman dine ve tanr\u0131lara ihtiya\u00e7 kalmayacakt\u0131r. Laiklik, bu perspektifle de geli\u015ftirilmeden her zaman kad\u00fck kalacakt\u0131r.<\/p>\n

Her \u015feyin teorisinin pe\u015finde, burjuva modernitesini a\u015fan bir ad\u0131m atacaksa insanl\u0131k, san\u0131r\u0131m bu iki patikadan (eme\u011fin bizzat insan\u0131n kendi prati\u011fiyle b\u00fct\u00fcnle\u015ftirilmesi ve do\u011fa ile uyum) yol al\u0131nacakt\u0131r.<\/p>\n

***<\/p>\n

Modernite d\u00fc\u015f\u00fcnsel d\u00fczlemde, kutsal dogmalara yani her \u015feyin teorisine ula\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 savlayanlara kar\u015f\u0131 m\u00fccadele etti. T\u00fcmdengelim yerine t\u00fcmevar\u0131ma daha fazla de\u011fer bi\u00e7ti. Anlamay\u0131 ve bilmeyi d\u00fcnyevile\u015ftirdi. \u015eeyleri par\u00e7alayarak, nicelle\u015ftirerek, \u00f6l\u00e7\u00fcp bi\u00e7erek analiz etme ve bu yolla daha \u00fcst d\u00fczeyde sentezlere varma bilimsel y\u00f6ntemini geli\u015ftirdi.<\/p>\n

Ama san\u0131r\u0131m bu y\u00f6ntem de s\u0131n\u0131rlar\u0131na ula\u015f\u0131yor ve t\u0131kan\u0131kl\u0131klar ya\u015f\u0131yor art\u0131k. Bilimsel d\u00fc\u015f\u00fcnce ve y\u00f6ntemin temelinden (miras\u0131ndan) kopmadan daha b\u00fct\u00fcnc\u00fcl kavray\u0131\u015flara, insan\u0131n hangi b\u00fct\u00fcn\u00fcn par\u00e7as\u0131 oldu\u011funa daha k\u00f6kl\u00fc yan\u0131tlar \u00fcretmeye ihtiya\u00e7 duyuluyor galiba. Bu noktadaki temel kavramlar da \u201cdo\u011fa\u201d ve \u201cemek\u201d olacakt\u0131r. Dinin tuza\u011f\u0131na d\u00fc\u015fmeden, ille Tanr\u0131\u2019ya ula\u015fmadan, daha do\u011fal ve daha b\u00fct\u00fcnc\u00fcl bir sentez geli\u015ftirmek\u2026 Marx\u2019\u0131n \u00f6nerdi\u011fi kom\u00fcnizm ve uyum toplumu hedefi de bu t\u00fcrden bir b\u00fct\u00fcnle\u015ftirme \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131 de\u011fil mi?<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ender Helvac\u0131o\u011flu \u201cHer \u015feyin teorisi\u201dnin pe\u015finde ko\u015fmak, maddenin sonsuz bi\u00e7imde de\u011fi\u015fimini tek bir form\u00fcl alt\u0131nda toplamak, insan\u0131n s\u0131n\u0131rs\u0131z d\u00fc\u015f\u00fcnsel etkinli\u011fini tek bir felsefi sistem alt\u0131nda ifade etmek\u2026 son derece cezbedici bir bilimsel-d\u00fc\u015f\u00fcnsel tutkudur. Ama tehlikelidir! Ne kadar b\u00fcy\u00fck ve derin bir bilimci veya d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr olunsa da, bu tutku insan\u0131 mistisizmin, dinsel d\u00fc\u015f\u00fcncenin tuzaklar\u0131na \u00e7ekebilir. D\u00fc\u015f\u00fcnce […]<\/p>\n","protected":false},"author":493,"featured_media":62640,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19,2313],"tags":[482,1869,5247,2631],"class_list":["post-62639","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","category-degirmen","tag-bilim","tag-dusunce","tag-ender-helvacioglu","tag-her-seyin-teorisi"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/62639","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/493"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=62639"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/62639\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/62640"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=62639"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=62639"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=62639"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}