{"id":63323,"date":"2024-10-10T10:12:00","date_gmt":"2024-10-10T07:12:00","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=63323"},"modified":"2024-10-10T10:12:00","modified_gmt":"2024-10-10T07:12:00","slug":"curuyen-kim","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2024\/10\/10\/curuyen-kim","title":{"rendered":"\u00c7\u00fcr\u00fcyen kim?"},"content":{"rendered":"

Ender Helvac\u0131o\u011flu<\/strong><\/p>\n

Bu yaz\u0131da olas\u0131 toplumsal hareketler \u00fczerine biraz zihin jimnasti\u011fi yapal\u0131m.<\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019de toplumsal patlamalar ya\u015fanmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc? Gerek devlet-iktidar ile halk, gerekse farkl\u0131 toplumsal kesimler aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fkiler o denli keskinle\u015fti ve iktidar\u0131yla muhalefetiyle siyaset\u00e7iler o denli umursamaz, \u00e7aps\u0131z ve \u00e7aresizler ki, bir k\u0131v\u0131lc\u0131m\u0131n toplumsal patlamalara yol a\u00e7mas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n

\u201cHalk hareketi\u201d de\u011fil de \u201ctoplumsal patlama\u201d terimini \u00f6zellikle kullan\u0131yorum. \u00c7\u00fcnk\u00fc her toplumsal patlama halk hareketi de\u011fildir.<\/p>\n

AKP iktidar\u0131 s\u00fcresince ya\u015fanan Cumhuriyet Mitingleri (2007) ve Haziran Direni\u015fi (2013) halk hareketleriydi (cumhuriyet tarihimizin en kapsaml\u0131 halk hareketleri). \u00d6zellikle Haziran Direni\u015fi o kadar bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l ve naif bir hareketti ki, benzerini Avrupa \u00fclkelerinde bile g\u00f6rmek zordur. T\u00fcrkiye toplumunun en modern, e\u011fitimli ve sola a\u00e7\u0131k kesimleri (T\u00fcrkiye\u2019nin ayd\u0131nl\u0131k y\u00fcz\u00fc) aya\u011fa kalkm\u0131\u015ft\u0131 ve eylemlerdeki halk \u015fiddeti dozu -\u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 bi\u00e7imde- minimum d\u00fczeydeydi.<\/p>\n

Bug\u00fcn ya\u015fanacak bir toplumsal hareketin benzer bi\u00e7imde ve i\u00e7erikte olma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 s\u0131f\u0131ra yak\u0131nd\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc 2013 T\u00fcrkiye\u2019sinden \u00e7ok farkl\u0131 bir \u00fclkede bulunuyoruz ve hareketlenmesi beklenen halk kesimlerinin nitelikleri de \u00e7ok farkl\u0131. Cumhuriyet Mitinglerinin ve Haziran Direni\u015finin taban\u0131 esas olarak -gelecek beklentisi de dahil- kaybedecek \u015feyleri olan ve bunlar\u0131 korumay\u0131 ama\u00e7layan bir kitleydi. Bu kesim yine var ve olas\u0131 bir hareketlenmede yine meydana \u00e7\u0131kacaklard\u0131r. Ama bug\u00fcn ek olarak kaybedecek fazla bir \u015feyi olmayan ve gelecekten fazla bir beklentisi bulunmayan geni\u015f bir kitle de harekete dahil olacakt\u0131r. Bunlar 2013\u2019te AKP\u2019nin taban\u0131n\u0131 olu\u015fturuyorlard\u0131, iktidardan beklentileri ve \u00e7e\u015fitli d\u00fczeylerde \u00e7\u0131kar ili\u015fkileri vard\u0131 ve Haziran Direni\u015fine kar\u015f\u0131yd\u0131lar. Bug\u00fcn ise iktidardan beklentilerini h\u0131zla yitiriyorlar ve toplumun en yoksul, en dip kesimlerini olu\u015fturuyorlar (\u00f6zellikle gen\u00e7ler). Bu kesimlerin Haziran kitlesi gibi modern ve bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l olmas\u0131n\u0131 beklemek fazla iyimserlik olur.<\/p>\n

Haziran Direni\u015fi politik \u00f6nderlikten yoksundu ama tarihsel birikim anlam\u0131nda modernite de\u011ferlerine sahipti, bu birikim politik olmasa da bir t\u00fcr \u00f6nderlik rol\u00fc oynad\u0131 ve harekete i\u00e7g\u00fcd\u00fcsel bir olgunluk sa\u011flad\u0131. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn olas\u0131 hareketlenmeleri de politik \u00f6nderlikten -\u015fimdilik- yoksundur ve mevcut modernite birikiminin rol\u00fcn\u00fcn belirleyici olup olmayaca\u011f\u0131 \u00e7ok tart\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r. T\u00fcm ya\u015famlar\u0131 AKP iktidar\u0131 alt\u0131nda ge\u00e7mi\u015f geni\u015f kitlelerden s\u00f6z ediyoruz.<\/p>\n

B\u00fct\u00fcn bu nedenlerle hareketlenmenin toplumsal patlamalar bi\u00e7iminde ya\u015fanma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr. Bu kaotik ortamda -ne yaz\u0131k ki- hareketlenmelerin birbirine y\u00f6nelme veya gerici ve otoriter odaklar\u0131n taban\u0131n\u0131 olu\u015fturma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 da vard\u0131r.<\/p>\n

Peki toplumsal patlamalar\u0131n bir halk hareketine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 yok mudur? Elbette vard\u0131r ama olgun ve ustal\u0131kl\u0131 bir \u00f6nderlik gerektirir. Zihin jimnasti\u011fimizi bu alanda yo\u011funla\u015ft\u0131ral\u0131m.<\/p>\n

***<\/p>\n

\u00d6ncelikle \u015fu \u201ctoplumsal \u00e7\u00fcr\u00fcme\u201d teorisini sorgulamak gerekir. Toplumun \u00e7\u00fcr\u00fcmesinin kayna\u011f\u0131 nedir? Veya daha ileri gidip \u015f\u00f6yle soral\u0131m: \u00c7\u00fcr\u00fcyen toplum mudur?<\/p>\n

Toplumsal m\u00fccadelenin \u00e7\u00fcr\u00fcmemi\u015flerle \u00e7\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015fler aras\u0131ndaki bir m\u00fccadeleye indirgenmesi ve b\u00f6yle kurgulanmas\u0131 b\u00fcy\u00fck bir tuzakt\u0131r. Bir araya getirilmesi gereken halk kesimlerini b\u00f6ler, birbirine kar\u015f\u0131 k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131r ve as\u0131l \u00e7\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015fl\u00fck kayna\u011f\u0131n\u0131n perdelenmesine yol a\u00e7ar.<\/p>\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fcz T\u00fcrkiye toplumunun \u00f6n\u00fcndeki tehlikeyi tan\u0131mlarken \u201c\u00e7\u00fcr\u00fcme\u201d s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc yerine \u201cda\u011f\u0131lma\u201d s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ye\u011fliyorum. \u00c7\u00fcnk\u00fc ilki sorumlulu\u011fu topluma (yani nesnelli\u011fe) y\u00fckleyip hedefi bulan\u0131kla\u015ft\u0131r\u0131rken ve \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc olanaks\u0131zla\u015ft\u0131r\u0131rken, ikincisi ger\u00e7ek sorumlular\u0131 yani toplumun da\u011f\u0131lmas\u0131n\u0131 engelleme y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc alt\u0131nda bulunan iktidar\u0131 i\u015faret ediyor. Bir \u00e7\u00fcr\u00fcmeden s\u00f6z edilecekse, \u00e7\u00fcr\u00fcyen en ba\u015fta mevcut devlet ve iktidard\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc onlar \u00e7\u00fcr\u00fctenlerdir, \u00e7\u00fcr\u00fcmenin kayna\u011f\u0131d\u0131rlar.<\/p>\n

Olumsuzluklar\u0131n sorumlulu\u011funu topluma ve halka y\u00fcklemek bir k\u00fc\u00e7\u00fck burjuva yakla\u015f\u0131m\u0131d\u0131r ve sonu\u00e7 itibar\u0131yla en g\u00fc\u00e7l\u00fc egemenin de\u011firmenine su ta\u015f\u0131r. Entelekt\u00fcel olanlar\u0131 bunu \u201cinsanlar\/halk k\u00f6t\u00fcd\u00fcr\u201d diye form\u00fcle ederken, s\u0131radan olanlar\u0131 \u201cidam cezas\u0131 geri gelsin\u201d, \u201casacaks\u0131n \u00fc\u00e7-be\u015f tanesini meydanda, bakal\u0131m o zaman\u2026\u201d t\u00fcr\u00fc s\u00f6ylemlerle ifade ederler. Anla\u015f\u0131labilece\u011fi gibi, ortak noktalar\u0131 halk \u00fczerinde ve halk d\u0131\u015f\u0131nda mutlak bir otoritenin gereklili\u011fidir.<\/p>\n

Toplumsal patlamay\u0131 halk hareketine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrebilmenin ilk ko\u015fulu \u00e7\u00fcr\u00fcyenlerin \u00e7\u00fcr\u00fctenlere kar\u015f\u0131 m\u00fccadelesini \u00f6rg\u00fctlemektir. \u00c7\u00fcr\u00fcyenler ancak \u00e7\u00fcr\u00fctenlere kar\u015f\u0131 m\u00fccadele i\u00e7inde \u00e7\u00fcr\u00fcmekten kurtulabilirler.<\/p>\n

Demek ki ilk mesele, \u00e7\u00fcr\u00fcmekten yak\u0131nan halk kesimleriyle \u00e7\u00fcr\u00fcmekle su\u00e7lanan halk kesimlerini bir araya getirmenin yolunu bulmakt\u0131r. Olgun ve ustal\u0131kl\u0131 \u00f6nderlik derken kastetti\u011fimiz bu. Ortak talepleri \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131labilirse (ki bu, yoksulla\u015fmaya, i\u015fsizli\u011fe vb. kar\u015f\u0131 m\u00fccadeledir) haklar\u0131n\u0131n bilincinde olan (modernite birikimi olan) nispeten \u00f6rg\u00fctl\u00fc kesimler \u00f6n alabilirler ve yeni muhalif kesimleri pe\u015flerinden s\u00fcr\u00fckleyebilirler. Yo\u011funla\u015fan i\u015f\u00e7i direni\u015fleri, do\u011fal zenginliklerinin talan edilmesine kar\u015f\u0131 k\u00f6yl\u00fc direni\u015fleri, \u00fcretici tepkileri, \u00fcniversite \u00f6\u011frencilerinin eylemleri, kad\u0131n eylemlili\u011fi olumlu \u00f6rneklerdir. Bu ba\u015far\u0131lamazsa hem yak\u0131nanlar hem de su\u00e7lananlar \u00e7e\u015fitli egemen s\u0131n\u0131f odaklar\u0131n\u0131n taban\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015febilirler, daha k\u00f6t\u00fcs\u00fc birbirlerine kar\u015f\u0131 y\u00f6nlendirilebilirler.<\/p>\n

Yeni muhalif kesimler sola a\u00e7\u0131k m\u0131d\u0131r? \u201cSolculu\u011fu\u201d ideolojik veya ahlaki anlamda tan\u0131mlarsak, \u00e7ok uzakt\u0131rlar; dinsel gericili\u011fin ve etnik milliyet\u00e7ili\u011fin etkisi alt\u0131ndad\u0131rlar. Dahas\u0131 derin yoksulluk, i\u015fsizlik ve \u00e7\u0131k\u0131\u015fs\u0131zl\u0131k, hayatta kalman\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda bir de\u011fer b\u0131rakmam\u0131\u015ft\u0131r. Fakat geni\u015f kitleler d\u00fczleminde politika yap\u0131l\u0131rken, solculu\u011fu ideolojik veya ahlaki anlamda tan\u0131mlamak kadar hatal\u0131 bir tutum olamaz. Ne Frans\u0131z Devrimini ayd\u0131nlanmay\u0131 kavram\u0131\u015f halk kitleleri yapm\u0131\u015ft\u0131r ne de Ekim Devrimini sosyalizmi kavram\u0131\u015f emek\u00e7iler (Bu t\u00fcr \u00fcst d\u00fczey kavray\u0131\u015flar uzun bir s\u00fcreci gerektirir ve yo\u011fun pratikler sonucunda olu\u015fabilirler). Kitleler yak\u0131c\u0131 s\u0131n\u0131fsal talepler \u00e7er\u00e7evesinde bir araya gelirler. Tarih, s\u0131n\u0131f m\u00fccadeleleri tarihidir; ideolojik m\u00fccadeleler tarihi de\u011fil. Haziran kitlesinin \u00e7e\u015fitlili\u011finin ve ortakl\u0131\u011f\u0131n\u0131n bize bunu kavratm\u0131\u015f olmas\u0131 gerekir. Paragraf\u0131n ba\u015f\u0131ndaki soruyu bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda farkl\u0131 bir yan\u0131t veririz. Yeni muhalif kesimler belki de herkesten daha fazla sola a\u00e7\u0131kt\u0131rlar; elbette gerek \u015fart, s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesi y\u00f6ntemlerini kavram\u0131\u015f olgun bir \u00f6nderliktir.<\/p>\n

***<\/p>\n

Biraz daha somutla\u015ft\u0131ral\u0131m.<\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019de iktidar kendisi i\u00e7in bir ihtiya\u00e7 imal etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. G\u00fcneyimizdeki her an geni\u015fleyebilecek sava\u015f durumu ona bir olanak sa\u011fl\u0131yor. Ama b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7lerin at oynatt\u0131\u011f\u0131 bu geni\u015f satran\u00e7 tahtas\u0131nda etkili bir akt\u00f6r olmas\u0131na olanak yok. \u201c\u00c7\u00fcr\u00fcme teorisi\u201d ona bir olanak sa\u011flayabilir; hele b\u00f6yle bir muhalefetin bulundu\u011fu ko\u015fullarda.<\/p>\n

CHP muhalefeti ise s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesi d\u00fczleminde mevzilenmiyor; kendi me\u015frebinde ideolojik d\u00fczlemde kal\u0131yor. San\u0131yor ki, kar\u015f\u0131 taraf\u0131n ideolojisiyle (\u0130slamc\u0131l\u0131k ve etnik milliyet\u00e7ilik) uzla\u015f\u0131rsa, kendi deyimiyle \u201cnormalle\u015firse\u201d o kesimleri kendi yan\u0131na \u00e7ekecek. Oysa ideolojiler uzla\u015famaz, ama benzer s\u0131n\u0131fsal kesimlerin politik birlikteli\u011fi ve m\u00fccadele ortakl\u0131\u011f\u0131 sa\u011flanabilir.<\/p>\n

Sosyalist muhalefet ise toplumsal ihtiya\u00e7 \u00f6znesi olmay\u0131 \u0131srarla reddediyor. A\u015f\u0131r\u0131 bir bi\u00e7imde salt ideolojik d\u00fczlemde kal\u0131yor. Bula\u015fmay\u0131n bana diyor, ben kendi p\u00fcr-i pak yolumdan memnunum\u2026 \u00c7\u00fcr\u00fcmenin \u00fcst\u00fcne gitmiyor, de\u011fi\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131yor; \u00e7\u00fcr\u00fcmeden ka\u00e7\u0131yor. \u00c7\u00fcr\u00fcmenin bir toplumsal olgu olma ger\u00e7e\u011fini \u0131skal\u0131yor; dolay\u0131s\u0131yla toplumsall\u0131\u011f\u0131 \u0131skal\u0131yor.<\/p>\n

Bu siyaset sahnesi politik s\u0131n\u0131fsal bir m\u00fcdahaleyle yerle bir edilmeden ne \u00e7\u00fcr\u00fcme engellenebilir ne de da\u011f\u0131lma.<\/p>\n

\u00c7\u00fcnk\u00fc as\u0131l \u00e7\u00fcr\u00fcyen mevcut siyaset sahnesidir. Toplumu \u00e7\u00fcr\u00fcten de odur, da\u011f\u0131lmay\u0131 derinle\u015ftiren de.<\/p>\n

Bu siyaset sahnesi \u00f6n\u00fcnde sonunda da\u011f\u0131lacakt\u0131r. Umar\u0131m politik \u00f6nderli\u011fe sahip bir halk hareketi taraf\u0131ndan da\u011f\u0131t\u0131l\u0131r. Ve yeniden olu\u015fturulur.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ender Helvac\u0131o\u011flu Bu yaz\u0131da olas\u0131 toplumsal hareketler \u00fczerine biraz zihin jimnasti\u011fi yapal\u0131m. T\u00fcrkiye\u2019de toplumsal patlamalar ya\u015fanmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc? Gerek devlet-iktidar ile halk, gerekse farkl\u0131 toplumsal kesimler aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fkiler o denli keskinle\u015fti ve iktidar\u0131yla muhalefetiyle siyaset\u00e7iler o denli umursamaz, \u00e7aps\u0131z ve \u00e7aresizler ki, bir k\u0131v\u0131lc\u0131m\u0131n toplumsal patlamalara yol a\u00e7mas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. \u201cHalk hareketi\u201d de\u011fil de \u201ctoplumsal […]<\/p>\n","protected":false},"author":493,"featured_media":63324,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19,2313],"tags":[9912,5247],"class_list":["post-63323","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","category-degirmen","tag-curume","tag-ender-helvacioglu"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t