{"id":63709,"date":"2024-11-30T00:00:08","date_gmt":"2024-11-29T21:00:08","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=63709"},"modified":"2024-11-29T22:25:55","modified_gmt":"2024-11-29T19:25:55","slug":"ergenlik-donemi-dalgali-ve-hassas","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2024\/11\/30\/ergenlik-donemi-dalgali-ve-hassas","title":{"rendered":"Ergenlik d\u00f6nemi: dalgal\u0131 ve hassas"},"content":{"rendered":"

Do\u00e7. Dr. T\u00fclin Otbi\u00e7er Acar <\/strong><\/p>\n

\u00a0<\/strong>Ergen beyninin nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamak, bu d\u00f6nemin daha iyi y\u00f6netilmesine yard\u0131mc\u0131 olabilir.<\/p>\n

Ergenler ni\u00e7in bu kadar karamsar, s\u0131k\u0131lgan, stresli, dikkatsiz ve dengesizler? Ni\u00e7in a\u015f\u0131r\u0131 ve sald\u0131rgan tepkilere sahipler? Ni\u00e7in son derece k\u00fcstahlar? Hatta nas\u0131l oluyor da en k\u00f6t\u00fc kararlar\u0131 verebiliyorlar?<\/p>\n

Do\u011fu\u015ftan b\u00fcnyede bulunan ancak ergenlik d\u00f6nemiyle faaliyete ge\u00e7en cinsiyet ve \u00fcr\u00fcme hormonlar\u0131<\/strong>, bellek, \u00f6\u011frenme, temel ihtiya\u00e7lar\u0131n kar\u015f\u0131lanmas\u0131 ve duygusal tepkilerin y\u00f6netildi\u011fi limbik sistemde etkindir. Bu hormonlar\u0131n \u00fcretimi ergen beyinlerde radikal kimyasal de\u011fi\u015fimlere neden olmaktad\u0131r. Beyindeki bu kimyasal de\u011fi\u015fimler nedeniyle ergenler, gerilimli ve stresli bir ruh haline ge\u00e7i\u015f yaparlar. \u00c7o\u011fu zaman duygu halleri, par\u00e7al\u0131 bulutlu ve dalgal\u0131 olur. Duygular\u0131 \u00e7ok h\u0131zl\u0131 de\u011fi\u015fkenlik g\u00f6sterir. Bir anda \u00e7ok mutluyken bir anda \u00e7ok \u00fczg\u00fcn hissedebilirler. Bu durum, sosyal ba\u011flar\u0131n\u0131 ya da yak\u0131n ili\u015fkiler kurma ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 da etkilemektedir.<\/p>\n

Nas\u0131l ki ara\u00e7 h\u0131zland\u0131k\u00e7a direksiyon h\u00e2kimiyeti g\u00fc\u00e7le\u015fir, benzer durum ergenlerde de s\u00f6z konusudur. Kontrols\u00fczd\u00fcrler. Ergenlerin olgunla\u015fmam\u0131\u015f amigdalaya sahip olmalar\u0131, onlar\u0131n \u00f6fkelenmelerini ve ta\u015fk\u0131n davran\u0131\u015flarda bulunmalar\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131rmaktad\u0131r. \u00d6fkeyle kalk\u0131p zararla oturmalar\u0131n\u0131n bir nedeni, ergen bir beyne sahip olmalar\u0131ndand\u0131r.<\/p>\n

Evet, ergenler yeti\u015fkin gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcrler fakat her zaman her durumda yeti\u015fkin gibi davranmalar\u0131n\u0131 beklememek gerek. Maalesef ergen beyinler, strese kar\u015f\u0131 biz yeti\u015fkinler kadar dayan\u0131kl\u0131 de\u011fildir. Bu nedenle yap\u0131lmas\u0131 gerekenlere dair karar vermeleri uzun s\u00fcr\u00fcyor. O nedenle gelece\u011fi \u00f6ng\u00f6rmekte zorlan\u0131yorlar.<\/p>\n

Ergenler; fevriler, mant\u0131ks\u0131z kararlar ve riskler almaya meyilliler, de\u011fil mi? Nedeni, ergen beyninde daha fazla haz ya da memnuniyet hissedilmesini sa\u011flayan artan bir dopamin sal\u0131n\u0131m\u0131 s\u00f6z konusudur. Dopamin, \u00f6d\u00fcl merkezini uyard\u0131k\u00e7a mutlu-mesut-heyecan hislerine dair y\u00f6nelimler art\u0131yor h\u00e2liyle. Fakat s\u00fcrekli dopamin salg\u0131s\u0131 ve \u00f6d\u00fcl ihtiyac\u0131, ergenlerin mant\u0131kl\u0131 kararlar vermelerini maalesef zorla\u015ft\u0131r\u0131yor. Bir bilin\u00e7ten ziyade heyecanl\u0131 veya rekabet\u00e7i davran\u0131\u015flar \u00f6n plana \u00e7\u0131k\u0131yor. O y\u00fczden pek \u00e7ok ergenin g\u00f6z\u00fc pek!<\/p>\n

Heyecan pe\u015finde ko\u015fulduk\u00e7a \u00f6d\u00fcl merkezi memnun durumda. Aktif tutulan \u00f6d\u00fcl ve haz iste\u011fi, ergenlerin d\u00fcrt\u00fclerine h\u00e2kim olmalar\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7le\u015ftiriyor. Tam da bu noktada \u00e7ok dikkatli olmak gerekiyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc ergen beyinlerdeki \u00f6d\u00fcl iste\u011fi ve haz hissi ile birlikte kontrol edilemez d\u00fcrt\u00fcler, ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k yaratan davran\u0131\u015flara davet \u00e7\u0131kart\u0131yor.<\/p>\n

Ergen beyninin frontal loplardaki ba\u011flant\u0131lar\u0131 hen\u00fcz yetkinle\u015fmedi\u011fi i\u00e7in \u201cbu do\u011fru de\u011fil, bunu yapma vb.\u201d engelleyici mesajlar, \u00f6d\u00fcl merkezine zaman\u0131nda g\u00f6nderilemiyor. \u0130\u015fte bu nedenle riskli davran\u0131\u015flar\u0131n ve madde ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n sonu\u00e7lar\u0131 hakk\u0131nda ergenleri s\u0131k\u00e7a bilgilendirip onlarla ileti\u015fim yolunu her daima a\u00e7\u0131k tutmal\u0131y\u0131z. Her ne kadar biz yeti\u015fkinleri dinlemiyormu\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnseler de emin olun bilgi sahibi olmalar\u0131 ba\u015flar\u0131n\u0131 belaya sokmalar\u0131n\u0131 \u00e7o\u011funlukla \u00f6nleyecektir.<\/p>\n

Ergenlik, ayn\u0131 zamanda bir f\u0131rsatlar d\u00f6nemi. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu d\u00f6nemde ergenler, ola\u011fan\u00fcst\u00fc bili\u015fsel yeteneklere, y\u00fcksek bir \u00f6\u011frenme ve g\u00fc\u00e7l\u00fc bir haf\u0131za kapasitesine sahipler. <\/strong><\/p>\n

\u00d6\u011frenmek, \u00f6\u011freniyor olmak da dopamin \u00fcretimini tetiklemektedir. Yeni bir \u015feyin \u00f6\u011frenilmesi, ergen beyni taraf\u0131ndan bir \u00f6d\u00fcl olarak alg\u0131land\u0131\u011f\u0131nda, \u00f6\u011frenilen \u015feyin iyi ya da k\u00f6t\u00fc (madde ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 gibi) bir \u015fey olup olmad\u0131\u011f\u0131 biz ebeveynler i\u00e7in \u00f6nem arz edecektir elbette. Ergenler, \u00f6\u011frenmeye son derece yatk\u0131n olmalar\u0131na ra\u011fmen ayn\u0131 zamanda yanl\u0131\u015f \u015feyleri \u00f6\u011frenmeye kar\u015f\u0131 maalesef savunmas\u0131zlar. Bu savunmas\u0131zl\u0131\u011f\u0131n nedeni, beyinin s\u00fcrekli \u00f6d\u00fcl aray\u0131\u015f\u0131 oldu\u011funu hat\u0131rlayal\u0131m. Ah amigdala…<\/p>\n

Haf\u0131za ve duygularla ili\u015fkilendirilen beyindeki limbik sistem, ergenlerde \u00e7ok daha fazla etkin \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Bu durum, esas\u0131nda onlar\u0131 m\u00fckemmel bir \u00f6\u011frenen k\u0131l\u0131yor. Ergenler, yeni bilgi ve becerileri \u00e7ok h\u0131zl\u0131 \u00f6\u011frenme potansiyelleri bak\u0131m\u0131ndan efsunludurlar.<\/p>\n

Ergenler, \u00e7ok fazla \u015fey \u00f6\u011frenebildiklerinden uyku ihtiya\u00e7lar\u0131 artar. Daha fazla uyumak ya da daha fazla uyuma iste\u011fi, ergen beyne sahip olman\u0131n bir sonucu. Beyin i\u00e7in uyku, g\u00fcn i\u00e7inde \u00f6\u011frenilen yeni bilgileri, \u00f6\u011frenmeye imk\u00e2n sa\u011flayan bir \u00e7imentodur adeta. Ergen uyurken aktif olan beyin \u00f6\u011frenilen bilgilere, edinilen becerilere dair birtak\u0131m d\u00fczenlemelerde bulunur.<\/p>\n

Uykunun, ayn\u0131 zamanda ergenlerin i\u015ftahlar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131c\u0131 bir etkisi de vard\u0131r. \u0130\u015ftah\u0131 a\u00e7\u0131lan ergenlerin sa\u011fl\u0131ks\u0131z ve dengesiz besinlere y\u00f6nelmeleri olas\u0131 sa\u011fl\u0131k risklerinden kendilerini korumalar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nlenmelidir. Ne ki sa\u011fl\u0131kl\u0131 g\u0131daya eri\u015fimin gelir ve e\u011fitim d\u00fczeyi ile ili\u015fkili oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrse b\u00f6ylesi bir tavsiyenin anlaml\u0131l\u0131\u011f\u0131 sorgulanabilir elbette.<\/p>\n

Sonu\u00e7 olarak, <\/strong>ergenlik d\u00f6neminde beyin, hormonel ve kimyasal de\u011fi\u015fimlere maruz kal\u0131r. Ergenleri anlamak istiyorsak beyindeki bu de\u011fi\u015fimleri bilmek \u00f6nemli. <\/strong>Ergen beyninin bir yandan ola\u011fan\u00fcst\u00fc yeteneklere ve \u00f6\u011frenme potansiyeline sahip oldu\u011funu di\u011fer yandan da olduk\u00e7a hassas ve savunmas\u0131z oldu\u011funu hat\u0131rlamak gerek. <\/strong><\/p>\n

\u00d6nerilen ve yararlan\u0131lan kaynak: <\/strong>Jensen, F. E & Nut<\/a>, A. E. (2023). Ergen Beyni .(\u00c7ev.<\/em> Can Evren Topakta\u015f).<\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Do\u00e7. Dr. T\u00fclin Otbi\u00e7er Acar \u00a0Ergen beyninin nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamak, bu d\u00f6nemin daha iyi y\u00f6netilmesine yard\u0131mc\u0131 olabilir. Ergenler ni\u00e7in bu kadar karamsar, s\u0131k\u0131lgan, stresli, dikkatsiz ve dengesizler? Ni\u00e7in a\u015f\u0131r\u0131 ve sald\u0131rgan tepkilere sahipler? Ni\u00e7in son derece k\u00fcstahlar? Hatta nas\u0131l oluyor da en k\u00f6t\u00fc kararlar\u0131 verebiliyorlar? Do\u011fu\u015ftan b\u00fcnyede bulunan ancak ergenlik d\u00f6nemiyle faaliyete ge\u00e7en cinsiyet ve […]<\/p>\n","protected":false},"author":2043,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[9947,38,535,510],"tags":[4518,8857],"class_list":["post-63709","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-248-sayi","category-dergi-sayilari","category-forum","category-surekli-bolumler","tag-ergenlik","tag-tulin-otbicer-acar"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t