{"id":63958,"date":"2024-12-31T00:00:27","date_gmt":"2024-12-30T21:00:27","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=63958"},"modified":"2024-12-30T23:52:35","modified_gmt":"2024-12-30T20:52:35","slug":"fasin-yuzlesmedigi-gercekler-bugunun-izleri-tarihin-golgeleri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2024\/12\/31\/fasin-yuzlesmedigi-gercekler-bugunun-izleri-tarihin-golgeleri","title":{"rendered":"Fas\u2019\u0131n y\u00fczle\u015fmedi\u011fi ger\u00e7ekler: Bug\u00fcn\u00fcn izleri, tarihin g\u00f6lgeleri"},"content":{"rendered":"

Leman Atalay<\/strong><\/p>\n

Kuzey Afrika\u2019da hem Akdeniz\u2019e hem de Atlas Okyanusu\u2019na k\u0131y\u0131s\u0131 olan Fas, stratejik konumu ve zengin tarihiyle dikkat \u00e7eken bir \u00fclkedir. Atlas Da\u011flar\u0131\u2019n\u0131n g\u00f6rkemli silsilesiyle B\u00fcy\u00fck Sahra \u00c7\u00f6l\u00fc\u2019n\u00fcn u\u00e7suz bucaks\u0131z topraklar\u0131n\u0131 bir araya getiren Fas, ayn\u0131 zamanda Berberi, Arap ve \u0130slam k\u00fclt\u00fcrlerinin harmanland\u0131\u011f\u0131 bir medeniyet merkezidir. Tarih boyunca farkl\u0131 uygarl\u0131klar\u0131n kesi\u015fim noktas\u0131 olan bu \u00fclke, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de co\u011frafi konumunun sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 stratejik \u00f6nemini korumaktad\u0131r.<\/p>\n

Afrika\u2019n\u0131n kuzeyinde yer alan ve ad\u0131n\u0131 B\u00fcy\u00fck Orta Do\u011fu Projesi (BOP) \u00e7er\u00e7evesinde s\u0131k\u00e7a duydu\u011fumuz, s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015ftirilmek istendi\u011fi \u00fclkelerden biri olan Fas\u2019a dair merak\u0131m giderek artt\u0131. Bu emperyalist projenin hedef ald\u0131\u011f\u0131 co\u011frafyalardan biri olmas\u0131, Fas\u2019\u0131 daha yak\u0131ndan tan\u0131ma iste\u011fimi g\u00fc\u00e7lendirdi. BOP\u2019un temel hedefleri aras\u0131nda, Kuzey Afrika\u2019dan ba\u015flayarak 22 \u00fclkenin -ki buna T\u00fcrkiye de d\u00e2hil- s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n yeniden \u00e7izilmesi bulunuyor. ABD\u2019nin bu projede Fas\u2019\u0131 \u00f6nemli bir merkez olarak konumland\u0131rmas\u0131, hem \u00fclkenin stratejik \u00f6nemine hem de bu co\u011frafyada planlanan de\u011fi\u015fimlere dair ilgimi art\u0131rd\u0131. Bu ba\u011flamda, bir Afrika \u00fclkesini daha yak\u0131ndan tan\u0131mak benim i\u00e7in hem bir ke\u015fif hem de bu t\u00fcr politik hamlelerin arka plan\u0131n\u0131 anlamaya y\u00f6nelik bir gezi oldu.<\/p>\n

Bir haftal\u0131k bu k\u00fclt\u00fcrel gezi turu, benim i\u00e7in yaln\u0131zca bir k\u00fclt\u00fcr gezisi olman\u0131n \u00f6tesinde anlamlar ta\u015f\u0131d\u0131. Afrika, her zaman kadim bir k\u0131ta olarak ilgimi \u00e7ekmi\u015f, ancak tarih boyunca medeniyetlerinin emperyalist g\u00fc\u00e7ler taraf\u0131ndan ya\u011fmaland\u0131\u011f\u0131na ve istila edildi\u011fine tan\u0131kl\u0131k etmi\u015ftir. Bu s\u00fcre\u00e7te Afrika halklar\u0131, yaln\u0131zca do\u011fal zenginliklerinden de\u011fil, onurlar\u0131ndan ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerinden de mahrum b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. K\u00f6le pazarlar\u0131nda sat\u0131lan, insanl\u0131k d\u0131\u015f\u0131 ko\u015fullarda ya\u015famaya zorlanan bu kadim topraklar\u0131n insanlar\u0131, uzun y\u0131llar boyunca ikinci s\u0131n\u0131f vatanda\u015f muamelesi g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n

\u0130lk dura\u011f\u0131m\u0131z, Fas\u2019\u0131n kalbi olarak an\u0131lan, tarih ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn derin izlerini ta\u015f\u0131yan Marake\u015f \u015fehriydi. Bu \u015fehir, yaln\u0131zca g\u00f6zle g\u00f6r\u00fclen de\u011fil, hissedilen bir enerjiyi bar\u0131nd\u0131r\u0131yor. Dar sokaklar\u0131ndan y\u00fckselen ya\u015fam sesleri Medina\u2019n\u0131n eski ta\u015f duvarlar\u0131 aras\u0131nda yank\u0131lan\u0131rken, her k\u00f6\u015fe ba\u015f\u0131nda kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131z manzaralar sizi bir zaman yolculu\u011funa \u00e7\u0131kar\u0131yor. Baharat pazarlar\u0131n\u0131n yo\u011fun kokusu, el i\u015f\u00e7ili\u011fiyle yap\u0131lm\u0131\u015f \u00fcr\u00fcnlerin sergilendi\u011fi tezg\u00e2hlar ve sokak sat\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n tela\u015f\u0131, Marake\u015f\u2019e \u00f6zg\u00fc bir ritim yarat\u0131yor.<\/p>\n

\"\"
Fas\u2019\u0131n \u00fcnl\u00fc mavi kay\u0131klar\u0131.<\/figcaption><\/figure>\n

Marake\u015f, yaln\u0131zca mimarisi ve atmosferiyle de\u011fil, insan dokusuyla da \u00e7ok katmanl\u0131 bir \u015fehir. Medina\u2019n\u0131n dar sokaklar\u0131nda ilerlerken, yoksullu\u011fun izlerini de g\u00f6r\u00fcyorsunuz.<\/p>\n

Burada hayat, el eme\u011fi ve al\u0131n teriyle \u015fekillenmi\u015f. Sokaklarda seyyar sat\u0131c\u0131l\u0131k yapanlardan, at\u00f6lyelerinde ince i\u015f\u00e7ilikle hal\u0131 dokuyanlara kadar herkes, \u00fcretimle hayata tutunuyor. Bu, bir yandan ya\u015fam\u0131n ne kadar k\u0131r\u0131lgan oldu\u011funu hissettirirken, di\u011fer yandan emek ve direni\u015fin ne kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u015fey oldu\u011funu fark ettiriyor.<\/p>\n

Ekonomik yap\u0131, turizme b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde ba\u011f\u0131ml\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Ancak bu, halk\u0131n geni\u015f kesimlerinin refah\u0131n\u0131 art\u0131rmaktan \u00e7ok, gelir adaletsizli\u011fini derinle\u015ftiriyor. Bir yanda l\u00fcks oteller ve zengin turistler, di\u011fer yanda g\u00fcnl\u00fck ya\u015fam\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmek i\u00e7in m\u00fccadele eden yerel halk\u2026 Bu \u00e7eli\u015fki, Fas\u2019\u0131n sosyo-ekonomik yap\u0131s\u0131n\u0131n bir yans\u0131mas\u0131. Geleneksel pazar yerlerindeki ticaret canl\u0131 ve renkli olsa da, bunun b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde turizmle beslendi\u011fini g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcn.<\/p>\n

Marake\u015f\u2019te en yo\u011fun n\u00fcfusu Araplar ve Berberiler olu\u015fturuyor. Fas\u2019\u0131n genelinde oldu\u011fu gibi, \u015fehirde de bu iki topluluk, k\u00fclt\u00fcrel ve sosyal ya\u015fam\u0131n temel ta\u015flar\u0131n\u0131 olu\u015fturuyor. Berberiler, Fas\u2019\u0131n yerli halk\u0131 olarak bilinir ve tarih boyunca bu b\u00f6lgede ya\u015fam\u0131\u015flard\u0131r. \u00d6zellikle geleneksel k\u0131rsal b\u00f6lgelerde ve da\u011fl\u0131k alanlarda g\u00fc\u00e7l\u00fc bir varl\u0131klar\u0131 vard\u0131r, ancak Marake\u015f gibi \u015fehirlerde de hem k\u00fclt\u00fcrel hem ekonomik a\u00e7\u0131dan \u00f6nemli bir role sahiptirler.<\/p>\n

Arap n\u00fcfusu ise, \u0130slam\u2019\u0131n yay\u0131lmas\u0131yla birlikte bu topraklara gelmi\u015f ve zamanla Berberi k\u00fclt\u00fcr\u00fcyle harmanlanarak g\u00fcn\u00fcm\u00fcz Fas toplumunun temelini olu\u015fturmu\u015ftur. Bu iki toplulu\u011fun birlikteli\u011fi, Marake\u015f\u2019in kimli\u011fini de \u015fekillendiriyor. \u015eehirde dola\u015f\u0131rken, Arap k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn etkisiyle \u0130slami gelenekler ve mimariyi, Berberi k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn ise el sanatlar\u0131, m\u00fczik ve ya\u015fam bi\u00e7imindeki derin izlerini hissedebilirsiniz. Ayr\u0131ca, \u015fehirde az say\u0131da da olsa Sahra Alt\u0131 Afrika\u2019dan g\u00f6\u00e7 etmi\u015f insanlarla da kar\u015f\u0131la\u015fmak m\u00fcmk\u00fcn; bu da Marake\u015f\u2019in kozmopolit yap\u0131s\u0131na katk\u0131da bulunuyor.<\/p>\n

\u0130kinci dura\u011f\u0131m\u0131z, Fas\u2019\u0131n ba\u015fkenti Rabat\u2019t\u0131. Bu \u015fehir, Fas\u2019\u0131n di\u011fer b\u00f6lgelerinden farkl\u0131 olarak daha d\u00fczenli ve sakin bir yap\u0131ya sahip. Geni\u015f bulvarlar\u0131, modern mimarisi ve devlet binalar\u0131yla Rabat, Fas\u2019\u0131n siyasi merkezi olma \u00f6zelli\u011fini yans\u0131t\u0131yor. Ancak \u015fehrin dokusu, yaln\u0131zca modern devlet d\u00fczenini de\u011fil, ayn\u0131 zamanda tarihsel ve k\u00fclt\u00fcrel bir miras\u0131 da bar\u0131nd\u0131r\u0131yor. Eski Medina\u2019n\u0131n dar sokaklar\u0131nda tarihin izlerini s\u00fcrerken, modern Rabat\u2019ta Bat\u0131 etkisini de hissetmek m\u00fcmk\u00fcn.<\/p>\n

Fas, monar\u015fiyle y\u00f6netilen bir \u00fclke ve bu y\u00f6netim bi\u00e7imi Rabat\u2019ta en belirgin \u015fekilde hissediliyor. Kral hem sembolik hem de icrai yetkilerle devletin merkezinde yer al\u0131yor. Ancak monar\u015fi, halk\u0131n geni\u015f kesimleri i\u00e7in bir istikrar unsuru olarak g\u00f6r\u00fclse de, y\u00f6netimde ciddi e\u015fitsizlikler ve adaletsizlikler oldu\u011fu g\u00f6z ard\u0131 edilemez. Devlet mekanizmas\u0131, monar\u015fiye sad\u0131k elitler ve halk aras\u0131nda derin bir u\u00e7uruma i\u015faret ediyor. \u00d6zellikle k\u0131rsal kesimlerde ve yoksul mahallelerde bu e\u015fitsizlik \u00e7ok daha belirgin. Rabat\u2019ta dola\u015f\u0131rken, \u015fehrin genel anlamda g\u00fcvenli bir yer oldu\u011fu hissediliyor. Polis ve askerlerin varl\u0131\u011f\u0131 her k\u00f6\u015fe ba\u015f\u0131nda dikkat \u00e7ekiyor ve bu durum hem yerli halk hem de ziyaret\u00e7iler i\u00e7in bir g\u00fcven hissi yarat\u0131yor. Ancak, bu g\u00fcvenlik d\u00fczenine ra\u011fmen, Fas\u2019\u0131n sa\u011fl\u0131k sistemi ciddi aksakl\u0131klarla bo\u011fu\u015fuyor. Devlet hastanelerinde yetersiz ekipman, kalabal\u0131k kuyruklar ve d\u00fc\u015f\u00fck hizmet kalitesi, sa\u011fl\u0131k hizmetlerine eri\u015fimi olduk\u00e7a zorla\u015ft\u0131r\u0131yor. \u00d6zellikle d\u00fc\u015f\u00fck gelirli kesimler i\u00e7in bu durum b\u00fcy\u00fck bir sorun te\u015fkil ediyor. \u00d6zel sa\u011fl\u0131k hizmetleri bir alternatif sunsa da, bu hizmetlerden yararlanabilmek ancak maddi durumu iyi olanlar\u0131n ula\u015fabilece\u011fi bir l\u00fcks olarak kal\u0131yor.<\/p>\n

Fas\u2019taki e\u011fitim sistemi, devletin denetiminde olmakla birlikte ciddi e\u015fitsizliklerle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya. Zorunlu e\u011fitim, 6 ila 15 ya\u015f aras\u0131ndaki \u00e7ocuklar i\u00e7in \u00fccretsiz, ancak e\u011fitim kalitesi b\u00f6lgeler aras\u0131nda b\u00fcy\u00fck farklar g\u00f6steriyor. E\u011fitim dili olarak Fas\u2019ta Arap\u00e7a ve Frans\u0131zca kullan\u0131l\u0131yor.<\/p>\n

\"\"
Berberi kad\u0131n\u0131.<\/figcaption><\/figure>\n

Fas, zengin tarih\u00ee ge\u00e7mi\u015fi ve k\u00fclt\u00fcrel \u00e7e\u015fitlili\u011fiyle yemek k\u00fclt\u00fcr\u00fcnde de derin bir mirasa sahiptir. Fas mutfa\u011f\u0131, Arap, Berberi, Frans\u0131z ve \u0130spanyol etkilerinin harmanland\u0131\u011f\u0131, ayn\u0131 zamanda b\u00f6lgesel farkl\u0131l\u0131klar\u0131n da belirgin oldu\u011fu bir yap\u0131ya sahiptir.<\/p>\n

\u00d6zellikle tand\u0131r yemekleri ve kuskus, Fas mutfa\u011f\u0131n\u0131n temel ta\u015flar\u0131ndand\u0131r. Tand\u0131r, etin ve sebzelerin yava\u015f\u00e7a pi\u015firildi\u011fi bir yemek t\u00fcr\u00fcd\u00fcr ve s\u0131kl\u0131kla kuzu etiyle yap\u0131l\u0131r. Kuskus ise bu\u011fday irmi\u011finden yap\u0131lan ve genellikle etli veya sebzeli \u00e7e\u015fitleriyle sunulan bir yemektir.<\/p>\n

Atlas Da\u011flar\u0131\u2019n\u0131n eteklerinde bir Berberi evinde yedi\u011fim tagine<\/strong>, bana \u00e7ok tan\u0131d\u0131k geldi. Sebzeler ve etin yava\u015f\u00e7a pi\u015fti\u011fi bu yemek, asl\u0131nda bizim g\u00fcve\u00e7te pi\u015firilen sebzeli yemeklerimize olduk\u00e7a benziyor. Ancak Fas\u2019\u0131n taginesi, kullan\u0131lan baharatlar ve pi\u015firme y\u00f6ntemiyle kendine \u00f6zg\u00fc bir tat yarat\u0131yor.<\/p>\n

\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc dura\u011f\u0131m\u0131z \u0130spanyolcada \u201cBeyaz Ev\u201d anlam\u0131na gelen Kazablanka, Fas\u2019\u0131n di\u011fer \u015fehirlerinden farkl\u0131 olarak modern g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcyle dikkat \u00e7ekiyor. Atlas Okyanusu k\u0131y\u0131s\u0131nda, \u00fclkenin bat\u0131s\u0131nda yer alan ve bir liman kenti olan bu \u015fehir, yakla\u015f\u0131k 5 milyonluk n\u00fcfusuyla Fas\u2019\u0131n en b\u00fcy\u00fck kentidir. Ancak bu modernlik, tarihin i\u00e7inde derin bir s\u00f6m\u00fcrgecilik yaras\u0131 ta\u015f\u0131r. Fas\u2019\u0131n genelinde h\u00e2l\u00e2 g\u00f6r\u00fclebilen Frans\u0131z etkisi, halk\u0131n\u0131n kimli\u011fini ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc yok sayarak, onlar\u0131 tahakk\u00fcm alt\u0131na alma politikas\u0131n\u0131n sonucudur. 1907 y\u0131l\u0131nda ba\u015flayan Frans\u0131z i\u015fgali, kenti 1956\u2019daki ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k m\u00fccadelesine kadar s\u00f6m\u00fcrge sisteminin bir \u00fcss\u00fc h\u00e2line getirmi\u015ftir.<\/p>\n

15. y\u00fczy\u0131lda k\u00f6y, Bat\u0131\u2019n\u0131n ya\u011fma d\u00fczenine hizmet eden korsanlar\u0131n \u00fcss\u00fc olarak an\u0131lsa da, as\u0131l trajedi, 1468 y\u0131l\u0131nda Portekizli istilac\u0131lar\u0131n k\u00f6y\u00fc yerle bir etmesiyle ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. 1515\u2019te Portekizliler, bu kez s\u00f6m\u00fcrge d\u00fczenini dayatmak amac\u0131yla Casa Branca ad\u0131nda yeni bir yerle\u015fim kurmu\u015flard\u0131r. Ancak halk\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bu topraklar, hi\u00e7bir zaman s\u00f6m\u00fcrgecilerin topra\u011f\u0131 olmam\u0131\u015f, her seferinde yeniden dirilmi\u015ftir.<\/p>\n

\"\"
Atlas da\u011f\u0131 eteklerinde, bir Berberi k\u00f6y\u00fcndeyiz.<\/figcaption><\/figure>\n

1755\u2019teki b\u00fcy\u00fck depremle y\u0131k\u0131lan kent, 18. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonunda Sultan Sidi Muhammed bin Abdullah\u2019\u0131n emriyle yeniden in\u015fa edilmi\u015ftir. Ancak yeniden in\u015fa edilen sadece bir \u015fehir de\u011fil, halk\u0131n kendi kaderini tayin etme iradesidir. Kazablanka\u2019n\u0131n sokaklar\u0131nda, Fas halk\u0131n\u0131n s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fe ve emperyalizme kar\u015f\u0131 verdi\u011fi m\u00fccadelelerin izleri h\u00e2l\u00e2 g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n

Son olarak Hollywood\u2019un unutulmaz klasi\u011fi Casablanca<\/em>, burada \u00e7ekilmemi\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen, filmin yaratt\u0131\u011f\u0131 etkiyle \u015fehrin ad\u0131 d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda \u00fcn kazanm\u0131\u015ft\u0131r. O me\u015fhur replik, \u201cHaydi, bir daha \u00e7al Sam!\u201d Kazablanka\u2019y\u0131 sinema tarihinin simgelerinden biri haline getirir.<\/p>\n

Fas\u2019\u0131n yaln\u0131zca bir k\u00fclt\u00fcrel gezi yeri de\u011fil, ayn\u0131 zamanda tarihi ve politik \u00e7\u00f6z\u00fcmlemeler i\u00e7in de \u00f6nemli bir referans noktas\u0131 oldu\u011funu bir kez daha g\u00f6rm\u00fc\u015f olduk.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Leman Atalay Kuzey Afrika\u2019da hem Akdeniz\u2019e hem de Atlas Okyanusu\u2019na k\u0131y\u0131s\u0131 olan Fas, stratejik konumu ve zengin tarihiyle dikkat \u00e7eken bir \u00fclkedir. Atlas Da\u011flar\u0131\u2019n\u0131n g\u00f6rkemli silsilesiyle B\u00fcy\u00fck Sahra \u00c7\u00f6l\u00fc\u2019n\u00fcn u\u00e7suz bucaks\u0131z topraklar\u0131n\u0131 bir araya getiren Fas, ayn\u0131 zamanda Berberi, Arap ve \u0130slam k\u00fclt\u00fcrlerinin harmanland\u0131\u011f\u0131 bir medeniyet merkezidir. Tarih boyunca farkl\u0131 uygarl\u0131klar\u0131n kesi\u015fim noktas\u0131 olan bu […]<\/p>\n","protected":false},"author":4405,"featured_media":63962,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[9983,38,535,510],"tags":[10000,9999,9998,9851],"class_list":["post-63958","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-249-sayi","category-dergi-sayilari","category-forum","category-surekli-bolumler","tag-berberiler","tag-fas","tag-fas-gezisi","tag-leman-atalay"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t