{"id":64142,"date":"2025-01-20T13:10:34","date_gmt":"2025-01-20T10:10:34","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=64142"},"modified":"2025-01-20T13:14:16","modified_gmt":"2025-01-20T10:14:16","slug":"kanit-delisi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2025\/01\/20\/kanit-delisi","title":{"rendered":"Kan\u0131t delisi"},"content":{"rendered":"

Ender Helvac\u0131o\u011flu<\/strong><\/p>\n

70\u2019li y\u0131llar… \u0130stanbul\u2019un \u00e7o\u011fu mahallesinde oldu\u011fu gibi bizim mahallenin de bir k\u00fclt\u00fcr merkezi vard\u0131. \u00c7e\u015fitli fraksiyonlardan devrimci gen\u00e7lerin toplanma ve tart\u0131\u015fma yeriydi ayn\u0131 zamanda bu mek\u00e2nlar. K\u00fclt\u00fcrel etkinlikler de yap\u0131l\u0131rd\u0131: saz kursu, halk oyunlar\u0131, satran\u00e7 turnuvalar\u0131 vb.<\/p>\n

Bizim mahallenin k\u00fclt\u00fcr merkezine s\u00fcrekli tak\u0131lan bir deli vard\u0131. Eski bir matematik \u00f6\u011fretmeni oldu\u011fu s\u00f6ylenirdi. De\u011fi\u015fik bir deliydi. Deli oldu\u011funu bilirdi. Deli, deli oldu\u011funu bilir mi hi\u00e7? O bilirdi. Hatta nas\u0131l delirdi\u011fini de anlat\u0131rd\u0131. Onu kan\u0131t tak\u0131nt\u0131s\u0131 delirtmi\u015fti. Y\u0131llar boyu \u201c3\u2019ten b\u00fcy\u00fck her asal say\u0131dan e\u015fit miktarda az ve \u00e7ok en az bir asal say\u0131 \u00e7ifti bulunur\u201d \u00f6nermesini kan\u0131tlamaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f, bir t\u00fcrl\u00fc kan\u0131tlayamam\u0131\u015f ve delirmi\u015fti. Yaln\u0131z ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 evinde sabahlara kadar ayn\u0131 problemle u\u011fra\u015ft\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenirdi. Zaman zaman sinir krizleri ge\u00e7irdi\u011fini anlat\u0131rd\u0131 kom\u015fular\u0131. Birka\u00e7 kez hastaneye kald\u0131rm\u0131\u015flard\u0131.<\/p>\n

Bizim \u201ckan\u0131t delisi\u201d hafta sonlar\u0131 mahallenin \u00e7ocuklar\u0131n\u0131, gen\u00e7lerini toplar, onlara matematik \u00f6nermeleri verir ve kan\u0131tlamalar\u0131n\u0131 isterdi. \u0130lgin\u00e7tir, matematik dersinden kalan, nefret etti\u011fini s\u00f6yleyen \u00e7ocuklar kan\u0131t delisinin sohbetlerine kat\u0131l\u0131r, onun sordu\u011fu sorular\u0131 \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in g\u00fcnler boyu u\u011fra\u015f\u0131r, birbirleriyle yar\u0131\u015f\u0131rlard\u0131. Bu i\u015fin s\u0131rr\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6zememi\u015ftik do\u011frusu\u2026<\/p>\n

Ben de kan\u0131t delisinin oturumlar\u0131na s\u0131k s\u0131k kat\u0131l\u0131rd\u0131m. G\u00f6zlemlemek i\u00e7in elbet, problem \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in de\u011fil. Ben mahallenin \u015feflerinden biriydim, pek tabii ki daha \u00f6nemli ve daha toplumsal problemlerim vard\u0131. Neyse\u2026<\/p>\n

Kan\u0131t delisi kat\u0131lan her \u00e7ocu\u011fa bir matematik \u00f6nermesi verir, kan\u0131tlamas\u0131n\u0131 isterdi. Baz\u0131lar\u0131 basitti, ben bile \u00e7\u00f6zerdim.<\/p>\n

\u00d6rne\u011fin, \u201ciki tek say\u0131n\u0131n toplam\u0131 \u00e7ift say\u0131d\u0131r\u201d \u00f6nermesini verir ve kan\u0131tlanmas\u0131n\u0131 isterdi. E\u011fer \u00e7ocuk \u201chocam, bu zaten b\u00f6yledir, kan\u0131ta ne gerek var?\u201d demeye g\u00f6rs\u00fcn. \u201cOlmaaaaz!\u201d diye ba\u011f\u0131r\u0131rd\u0131, \u201ckan\u0131tlayacaks\u0131n\u201d.<\/p>\n

\u015eunu fark etmi\u015ftim: \u00c7ocuklar b\u00f6ylece, bir sorunsal\u0131 ifade etmeyi ve ad\u0131m ad\u0131m \u00e7\u00f6zmeyi \u00f6\u011freniyorlard\u0131. Bu bizim devrimciler olarak pek beceremedi\u011fimiz bir \u015feydi. Biz genellikle olgulardan de\u011fil \u201colmas\u0131 gerekenlerden\u201d yola \u00e7\u0131kar, vard\u0131\u011f\u0131m\u0131z sonucu kan\u0131tlama gere\u011fi de duymazd\u0131k. \u00d6rne\u011fin, \u201cK\u00fcrt sorunu bir demokrasi sorunudur\u201d \u00f6nermesi; \u015fimdi bunun kan\u0131ta ihtiyac\u0131 m\u0131 var? Deli bizim toplant\u0131lar\u0131m\u0131za kat\u0131lsa \u201cOlmaaaaz!\u201d diye ba\u011f\u0131raca\u011f\u0131ndan eminim, \u201ckan\u0131tlayacaks\u0131n\u0131z\u201d.<\/p>\n

Neyse, daha fazla kafalar\u0131 kar\u0131\u015ft\u0131rmayal\u0131m. Deli, giderek problemlerin zorluk derecesini art\u0131r\u0131rd\u0131. \u00d6rne\u011fin \u201cbir tam say\u0131 2 fazlas\u0131yla \u00e7arp\u0131l\u0131p 1 eklendi\u011finde \u00e7\u0131kan sonu\u00e7 bir tam karedir\u201d \u00f6nermesi\u2026 Bu biraz daha zor.<\/p>\n

Deli, sorular\u0131 \u00e7\u00f6zen \u00e7ocuklara hep bir t\u0131k daha zor sorular y\u00f6neltirdi. Andrew ad\u0131nda bir \u00e7ocuk vard\u0131. Babas\u0131 \u0130ngiliz konsoloslu\u011funda \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in ailecek \u0130stanbul\u2019da ikamet ediyorlard\u0131. T\u00fcrk\u00e7eyi de s\u00f6km\u00fc\u015ft\u00fc Andrew. \u0130nan\u0131lmaz zekiydi. Delinin sordu\u011fu sorular\u0131 k\u0131sa s\u00fcre i\u00e7inde \u00e7\u00f6zerdi. Deli onu \u00e7ok severdi.<\/p>\n

Bir g\u00fcn Andrew\u2019e bir soru sordu: \u201cE\u011fer n >2 bir tam say\u0131 ise xn<\/sup>+yn<\/sup>=zn<\/sup> denkleminin pozitif x, y, z tam say\u0131lar\u0131 i\u00e7in \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc yoktur. Kan\u0131tla bunu Andrew.\u201d<\/p>\n

\u201cKolay\u201d dedi Andrew, \u201cPisagor teoreminin genel ifadesini soruyorsun; kan\u0131tlar\u0131m birka\u00e7 g\u00fcne\u201d.<\/p>\n

G\u00fcnler boyu Andrew\u2019\u00fc g\u00f6remedik. 5-6 hafta sonra k\u00fclt\u00fcr merkezine geldi, \u201ckan\u0131tlayamad\u0131m\u201d diye a\u011flamaya ba\u015flad\u0131. Deli onun ba\u015f\u0131n\u0131 ok\u015fad\u0131, \u201c\u00fcz\u00fclme, kan\u0131tlars\u0131n bir g\u00fcn, u\u011fra\u015fmaya devam\u201d diye teskin etti.<\/p>\n

Y\u0131llar y\u0131llar\u0131 kovalad\u0131. 12 Eyl\u00fcl fa\u015fist darbesi bizim mahallenin \u00fczerinden de silindir gibi ge\u00e7ti. Ne k\u00fclt\u00fcr merkezi kald\u0131 ne de eski devrimciler. Bizim deli de mahallenin kahvesinin bir k\u00f6\u015fesinde elinde kalem-k\u00e2\u011f\u0131t bir \u015feylerle u\u011fra\u015f\u0131r dururdu.<\/p>\n

1994 y\u0131l\u0131 m\u0131yd\u0131 neydi, bir g\u00fcn kahvede oturan deliye bir mektup geldi. G\u00f6r\u00fclmedik bir \u015feydi. Deliye kim mektup yazacak? Deli mektubu a\u00e7t\u0131, okudu. Birden h\u00fcng\u00fcr h\u00fcng\u00fcr a\u011flamaya ba\u015flad\u0131. \u015ea\u015f\u0131rd\u0131k, gittik mektubu okuduk. Telgraf gibi k\u0131sac\u0131k bir \u015feydi: \u201cKan\u0131tlad\u0131m. Yeni sorunu bekliyorum. Andrew.\u201d<\/p>\n

Ertesi sabah gazetelerin birinde k\u00fc\u00e7\u00fck bir haber okuduk: \u201cFermat\u2019n\u0131n Son Teoremi olarak bilinen matematik problemi, 1637 y\u0131l\u0131nda ortaya at\u0131lmas\u0131ndan 357 y\u0131l sonra Andrew Wiles adl\u0131 \u0130ngiliz matematik\u00e7i taraf\u0131ndan \u00e7\u00f6z\u00fcld\u00fc.\u201d<\/p>\n

Kan\u0131t delisi hemen Andrew\u2019e bir mektup yazd\u0131: \u201cYeni sorun: 2\u2019den b\u00fcy\u00fck her \u00e7ift tam say\u0131, iki asal say\u0131n\u0131n toplam\u0131 olarak ifade edilebilir. Kan\u0131tla bunu Andrew.\u201d<\/p>\n

Kan\u0131t delisi k\u0131sa bir s\u00fcre sonra \u00f6ld\u00fc, \u00e7ok ya\u015flanm\u0131\u015ft\u0131. Andrew\u2019den de bir yan\u0131t gelmedi hen\u00fcz. Delirdi\u011fine dair rivayet var!<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ender Helvac\u0131o\u011flu 70\u2019li y\u0131llar… \u0130stanbul\u2019un \u00e7o\u011fu mahallesinde oldu\u011fu gibi bizim mahallenin de bir k\u00fclt\u00fcr merkezi vard\u0131. \u00c7e\u015fitli fraksiyonlardan devrimci gen\u00e7lerin toplanma ve tart\u0131\u015fma yeriydi ayn\u0131 zamanda bu mek\u00e2nlar. K\u00fclt\u00fcrel etkinlikler de yap\u0131l\u0131rd\u0131: saz kursu, halk oyunlar\u0131, satran\u00e7 turnuvalar\u0131 vb. Bizim mahallenin k\u00fclt\u00fcr merkezine s\u00fcrekli tak\u0131lan bir deli vard\u0131. Eski bir matematik \u00f6\u011fretmeni oldu\u011fu s\u00f6ylenirdi. De\u011fi\u015fik […]<\/p>\n","protected":false},"author":493,"featured_media":64144,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19,2313],"tags":[],"class_list":["post-64142","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","category-degirmen"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/64142","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/493"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=64142"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/64142\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/64144"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=64142"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=64142"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=64142"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}