{"id":64326,"date":"2025-01-31T09:52:01","date_gmt":"2025-01-31T06:52:01","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=64326"},"modified":"2025-01-31T09:52:01","modified_gmt":"2025-01-31T06:52:01","slug":"iktidar-perspektifi-ve-mekan-sahipligi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2025\/01\/31\/iktidar-perspektifi-ve-mekan-sahipligi","title":{"rendered":"\u0130ktidar perspektifi ve mek\u00e2n sahipli\u011fi"},"content":{"rendered":"

Ender Helvac\u0131o\u011flu<\/strong><\/p>\n

B\u00fct\u00fcn ba\u015far\u0131l\u0131 politik devrimler ve d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmler -bir muhalefet g\u00fcc\u00fc g\u00f6sterilerek de\u011fil- bir iktidar g\u00fcc\u00fc g\u00f6sterilerek ba\u015far\u0131ya ula\u015fabilmi\u015flerdir. Elbette bu iktidar s\u00f6yleminin lafta kalmamas\u0131, somutla\u015fmas\u0131 ve iktidar\u0131n al\u0131nabilece\u011fine dair g\u00fcven vermesi gereklidir.<\/p>\n

Bunun en g\u00fczel \u00f6rneklerinden biri, kendi modernite tarihimizde Mustafa Kemal ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 kurtulu\u015f hareketidir. Mustafa Kemal \u0130stanbul\u2019da kal\u0131p bir muhalefet \u00f6rg\u00fctlemedi. \u0130ktidara y\u00f6nelik bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f \u00f6rg\u00fctledi. Apoletlerini at\u0131p Anadolu\u2019ya ge\u00e7ti, Sivas ve Erzurum\u2019da direni\u015f \u00f6nc\u00fclerinden olu\u015fan kongreler toplad\u0131 ve bir meclis kurdu. Direnen \u00e7eteleri bir araya getirerek d\u00fczenli bir orduya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fc. Yani kurtulu\u015fun iktidar organlar\u0131n\u0131 yaratt\u0131. Ba\u015far\u0131 b\u00f6yle geldi.<\/p>\n

Ekim Devrimi s\u00fcrecinde Lenin \u00f6nderli\u011findeki Bol\u015feviklerin yapt\u0131\u011f\u0131 da benzerdir. Lenin Ekim\u2019in arifesinde ortaya att\u0131\u011f\u0131 Nisan Tezleri\u2019nde, Bol\u015fevik Parti\u2019nin \u00e7o\u011funlu\u011funun bile tersine, olu\u015fmu\u015f burjuva h\u00fck\u00fcmetine kar\u015f\u0131 bir muhalefet \u00f6rg\u00fctlemeyi reddederek bir iktidar \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 \u00f6nerdi. Bunun organ\u0131n\u0131 da g\u00f6sterdi: \u201cB\u00fct\u00fcn iktidar Sovyetlere\u201d. Bu \u00e7\u0131k\u0131\u015f sayesinde Ekim Devrimi ba\u015far\u0131ya ula\u015fabildi.<\/p>\n

Mao Zedung \u00f6nderli\u011findeki \u00c7in devrimi de benzer yollardan ge\u00e7ti. Oradaki iktidar y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fc de -ilgin\u00e7tir- \u015fehirlerdeki katliamlardan bir ka\u00e7\u0131\u015f, yani bir ricat (Uzun Y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f) ile ba\u015flad\u0131. Mao, Pekin\u2019de bir muhalefet \u00f6rg\u00fctlemedi. \u00c7in\u2019in i\u00e7lerine \u00e7ekildi, bir halk ordusu kurdu, yerellerde k\u0131z\u0131l siyasi iktidarlar olu\u015fturdu, halk sava\u015f\u0131 ve arada Japon i\u015fgaline kar\u015f\u0131 sava\u015f ile d\u00f6nd\u00fc dola\u015ft\u0131 Pekin\u2019de iktidar\u0131 ald\u0131. Uzun Y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f bir iktidar \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131, halk ordusu ve k\u0131z\u0131l siyasi iktidarlar (ve elbette \u00c7KP) da bu iktidar hedefinin organlar\u0131yd\u0131.<\/p>\n

Castro ve Che \u00f6nderli\u011findeki K\u00fcba Devrimi de bu t\u00fcr iktidar hedefli devrimci \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131n en g\u00fczel \u00f6rneklerinden biridir. Kore, Vietnam, Laos, Kambo\u00e7ya devrimlerinde de benzer \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131 ve organlar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr\u00fcz.<\/p>\n

Sadece bu t\u00fcr devrimci \u00e7\u0131k\u0131\u015flarda de\u011fil, kar\u015f\u0131 devrimlerde de ayn\u0131 ilke ge\u00e7erlidir. Hitler\u2019in ve Mussolini\u2019nin iktidar hedefli \u00e7\u0131k\u0131\u015f hareketleri buna \u00f6rnektir. \u00dclkemizin yak\u0131n tarihinde AKP\u2019nin iktidara geli\u015fi ve PKK\u2019n\u0131n siyaset sahnesine giri\u015fi de bu a\u00e7\u0131dan incelenebilir.<\/p>\n

Tarih de bu t\u00fcr \u00f6rneklerler doludur. J\u00fcl Sezar\u2019\u0131n iktidar\u0131 al\u0131\u015f\u0131 tipiktir (asl\u0131nda Roma tarihinde bu t\u00fcr \u00f6rnekler \u00e7oktur). Paul Wittek, \u201cOsmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun Do\u011fu\u015fu\u201d adl\u0131 kitab\u0131nda, nas\u0131l olup da Sel\u00e7uklunun miras\u00e7\u0131s\u0131 iddias\u0131ndaki Karamano\u011flu ve g\u00fc\u00e7l\u00fc Germiyano\u011flu beyliklerinin de\u011fil de bir beylik bile denemeyecek sava\u015f\u00e7\u0131 \u00e7etelerden olu\u015fan Osmano\u011fullar\u0131n\u0131n bir imparatorlu\u011fa ula\u015facak y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fc ba\u015flatabildiklerini \u00e7ok g\u00fczel a\u00e7\u0131klar.<\/p>\n

B\u00fct\u00fcn bu devrimlerde, kar\u015f\u0131-devrimlerde ve tarihsel devrimlerde ortak nokta, iktidar hedefli \u00e7\u0131k\u0131\u015flard\u0131r. Belki ba\u015far\u0131ya ula\u015fanlar\u0131n y\u00fcz kat\u0131 kadar ba\u015far\u0131s\u0131z \u00f6rnekler de vard\u0131r, her \u00e7\u0131k\u0131\u015f ba\u015far\u0131l\u0131 olacak diye bir \u015fey yok, ama ba\u015far\u0131l\u0131 olman\u0131n gerek \u015fart\u0131 iktidar hedefli bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f \u00f6rg\u00fctlemektir.<\/p>\n

Bu \u015fart\u0131, konunun tarihteki duayenlerinden Machiavelli de \u00e7ok g\u00fczel a\u00e7\u0131klar: \u201cYenilik\u00e7iler, g\u00fc\u00e7lerini kendi kendilerinden mi almaktad\u0131rlar, yoksa ba\u015fkalar\u0131na m\u0131 ba\u011f\u0131ml\u0131d\u0131rlar; ba\u015fka bir deyi\u015fle, giri\u015fimlerini y\u00fcr\u00fctmek i\u00e7in dilekte mi bulunuyorlar, yoksa zora m\u0131 ba\u015fvuruyorlar? Birinci \u015f\u0131kta, onlar\u0131n sonu daima k\u00f6t\u00fc olur ve hi\u00e7bir yere varamazlar. \u0130kinci \u015f\u0131kta ise, yani hi\u00e7bir yere ba\u011f\u0131ml\u0131 de\u011fillerse ve zor kullanmak imk\u00e2n\u0131na sahip bulunuyorlarsa, aksine, ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011fa u\u011framalar\u0131 ihtimali \u00e7ok azd\u0131r. Bu nedenledir ki, b\u00fct\u00fcn eli silahl\u0131 peygamberlerin ba\u015far\u0131ya ula\u015ft\u0131klar\u0131, silahs\u0131z olanlar\u0131n ise h\u00fcsrana u\u011frad\u0131klar\u0131 g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.\u201d (\u201cH\u00fck\u00fcmdar\u201d, Sosyal Yay\u0131nlar, \u00c7eviri: H. Kemal Karabulut, 1. bas\u0131m, May\u0131s 1984, s.107)<\/p>\n

K\u0131sacas\u0131, iktidar salt muhalefet ederek al\u0131namaz. Mevcut iktidar\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131na bir iktidar g\u00fcc\u00fc konmal\u0131d\u0131r. Sadece yukar\u0131da \u00f6rneklerini verdi\u011fimiz b\u00fcy\u00fck politik d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm s\u00fcre\u00e7lerinde de\u011fil, herhangi bir iktidar de\u011fi\u015fimi s\u00fcrecinde de ge\u00e7erlidir bu kural. Hatta sadece iktidar de\u011fi\u015fimlerinde de\u011fil, bir politik oda\u011f\u0131n siyaset sahnesine girebilmesi i\u00e7in de ayn\u0131 kural\u0131n uygulamaya ge\u00e7mesi gerekir.<\/p>\n

***<\/p>\n

\u201c\u0130ktidar hedefli \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u201d kavram\u0131n\u0131 biraz daha a\u00e7mak gerekiyor. Bu noktada ikinci bir kavram \u00f6nerebiliriz: \u201cMek\u00e2n sahipli\u011fi\u201d. Mek\u00e2n sahipli\u011fi duygusu ile iktidar hedefi birbirini b\u00fct\u00fcnler. Biri olmazsa di\u011feri de olmaz. Dahas\u0131, mek\u00e2n sahipli\u011fi duygusu olmadan yap\u0131lacak muhalefetler, \u201cm\u00fczmin muhalefet\u201d olarak kalaca\u011f\u0131 gibi i\u015fbirlik\u00e7ili\u011fe dahi uzanabilir.<\/p>\n

\u00d6rne\u011fin g\u00fcn\u00fcm\u00fczde sosyalist sol mek\u00e2n sahibi midir? B\u00f6yle bir duyguya sahip midir, b\u00f6yle bir perspektifi var m\u0131d\u0131r?<\/p>\n

Mustafa Suphi ve arkada\u015flar\u0131 mek\u00e2na sahip \u00e7\u0131kmak hedefiyle harekete ge\u00e7mi\u015flerdi (t\u0131pk\u0131 Mustafa Kemal ve arkada\u015flar\u0131 gibi) ama katledildiler. O tarihten sonra ilk kez 68 hareketinden t\u00fcreyen sol, mek\u00e2n sahibi olarak davranabilmi\u015fti. Kemalist ana-babalar\u0131n sosyalist \u00e7ocuklar\u0131 olan Deniz\u2019ler ve Mahir\u2019ler -fazla hesap kitap yapmadan, gen\u00e7lik heyecan\u0131yla, ama b\u00fcy\u00fck bir \u00f6zg\u00fcvenle- mek\u00e2n sahipli\u011fi duygusuyla harekete ge\u00e7mi\u015flerdi. \u0130kinci kurtulu\u015f sava\u015f\u0131 verecekler, Kemalistlerin yar\u0131m b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 s\u00fcreci tamamlayacaklar ve \u00fclkeyi kurtaracaklard\u0131. Mahir \u00c7ayan bu hareketin teorisini de yapt\u0131: Uyuyan mek\u00e2n sakinleri \u00f6nc\u00fc sava\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n anonsuyla uyand\u0131r\u0131lacakt\u0131. Olmad\u0131 ve bu hareketin \u00f6nc\u00fcleri de fiziken ortadan kald\u0131r\u0131ld\u0131lar. 78 ku\u015fa\u011f\u0131nda da mek\u00e2n sahibi duygusu vard\u0131, \u00f6nceki devrimci ku\u015fa\u011f\u0131n ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 hareketi sonu\u00e7land\u0131rmak amac\u0131yla harekete ge\u00e7ildi ama 12 Eyl\u00fcl fa\u015fist darbesiyle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131ld\u0131.<\/p>\n

12 Eyl\u00fcl fa\u015fizminin sosyalist sol \u00fczerindeki en b\u00fcy\u00fck tahribat\u0131 mek\u00e2n sahipli\u011fi duygusunu yok etmesi, solu mek\u00e2na yabanc\u0131la\u015ft\u0131rmas\u0131d\u0131r: \u201cBu mek\u00e2n, bizi i\u00e7eri t\u0131kan, i\u015fkence eden, idam eden bir mek\u00e2nd\u0131r. Mek\u00e2n\u0131n simgeleri olan al y\u0131ld\u0131zl\u0131 bayrak ve ulusal mar\u015f i\u015fkence ve bask\u0131 ile b\u00fct\u00fcnle\u015fmi\u015ftir.\u201d B\u00f6yle bir ruh hali egemen oldu; 12 Eyl\u00fcl fa\u015fistlerinin de istedi\u011fi buydu zaten. Bu tarihten itibaren T\u00fcrkiye sosyalist solu, ad\u0131m ad\u0131m mek\u00e2n sahipli\u011fi duygusunu, daha do\u011frusu iktidar perspektifini yitirdi. Uzatmayal\u0131m, kimimiz emperyalist kurumlara, kimimiz K\u00fcrt hareketine, kimimiz CHP\u2019ye, kimimiz devletin \u015fu veya bu kanad\u0131na yaslanarak politika yapmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131; elbette ba\u011f\u0131ms\u0131z politikalar olamazd\u0131 bunlar. Bu t\u00fcr politika yapmaya yana\u015fmayanlar ise kendi mek\u00e2nlar\u0131na \u00e7ekildiler ve kendilerine o k\u00fc\u00e7\u00fck mek\u00e2nlar \u00e7er\u00e7evesinde ba\u015far\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fctleri koydular; dolay\u0131s\u0131yla fiilen \u00fclkenin politika sahnesinden, politikadan koptular. Bu zaaf h\u00e2l\u00e2 a\u015f\u0131lamam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Peki, Siyasal \u0130slam mek\u00e2n\u0131n sahibi olabildi mi? 23 y\u0131ll\u0131k iktidar\u0131na kar\u015f\u0131n olamad\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc mek\u00e2n\u0131n kurucu ilkeleriyle bar\u0131\u015f\u0131k de\u011fil, onlara kar\u015f\u0131 sava\u015f\u0131yor. Siyasal \u0130slam, sahiplikten \u00e7ok, mek\u00e2na \u00e7\u00f6ken ve s\u00f6k\u00fcl\u00fcp at\u0131lmadan \u00f6nce yapabilece\u011fi t\u00fcm ya\u011fma ve talan\u0131 yapmaya \u00e7al\u0131\u015fan bir i\u015fgalci ve mafyatik d\u0131\u015f g\u00fc\u00e7 gibi davran\u0131yor. Bu travmatik davran\u0131\u015f, mek\u00e2na y\u00f6nelik t\u00fcm politikalar\u0131na yans\u0131yor: T\u00fcm kamu kurumlar\u0131n\u0131n ya\u011fmalanmas\u0131, muhalefete kar\u015f\u0131 d\u00fc\u015fman hukuku uygulanmas\u0131, halk\u0131n abs\u00fcrt vergilerle soyulmas\u0131 ve yoksulla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131, \u00fclkenin t\u00fcm do\u011fal zenginliklerinin talan edilmesi, vb. B\u00fct\u00fcn bunlar, hasbelkader mek\u00e2na \u00e7\u00f6km\u00fc\u015f ve kal\u0131c\u0131 olamayaca\u011f\u0131n\u0131 bilen bir g\u00fcc\u00fcn davran\u0131\u015f\u0131d\u0131r. \u201cBen ya\u011fmalayaca\u011f\u0131m kadar ya\u011fmalayay\u0131m, benden sonras\u0131 tufan\u201d yakla\u015f\u0131m\u0131\u2026 Asl\u0131nda g\u00fcn\u00fcm\u00fcz burjuvazisinin yakla\u015f\u0131m\u0131d\u0131r bu. K\u00fcresel burjuvazi ile Siyasal \u0130slam bu konuda \u00e7ok iyi ortakla\u015f\u0131yorlar.<\/p>\n

\u0130lgin\u00e7 bir d\u00f6nemden ge\u00e7iyoruz. AKP iktidar\u0131, belki mek\u00e2n sahibi olamad\u0131 ama mek\u00e2n\u0131 ve eski mek\u00e2n sahiplerini tarumar etmeyi ba\u015farabildi. Eski mek\u00e2n sahipleri, da\u011f\u0131lm\u0131\u015f ve de\u011fi\u015fmi\u015f yeni mek\u00e2n i\u00e7in gerekli olan yeni bir sahiplik perspektifi geli\u015ftiremediler; eskiye d\u00f6n\u00fc\u015f gibi olanaks\u0131z bir \u00e7aba i\u00e7indeler. K\u00fcrt hareketinin mek\u00e2na sahip \u00e7\u0131kmak gibi bir perspektifi zaten yok; onlar kendi mek\u00e2nlar\u0131 i\u00e7in u\u011fra\u015f\u0131yorlar. Mevcut sosyalist solun durumunu yukar\u0131da a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k.<\/p>\n

K\u0131sacas\u0131 bug\u00fcn mek\u00e2n sahipsizdir. Daha do\u011frusu sahibini beklemektedir.<\/p>\n

NOT: \u0130ktidar perspektifi ve mek\u00e2n sahipli\u011fi meseleleri hem kuramsal hem de politik boyutlar\u0131yla -tarihsel ve g\u00fcncel \u00f6rnekleriyle- tart\u0131\u015f\u0131lmaya muhta\u00e7t\u0131r. \u00d6rne\u011fin \u201cMarksizmin kaynaklar\u0131\u201d meselesinin nas\u0131l ele al\u0131nmas\u0131 gerekti\u011fi\u2026 \u00d6rne\u011fin \u201chalk\u0131n sand\u0131\u011f\u0131\u201d, \u201cevdeki bulgur\u201d kavramlar\u0131 (elbette bulgurdaki ta\u015flar\u0131 temizleyerek)\u2026 \u00d6rne\u011fin kitle \u00e7izgisi ve do\u011fru eylem ilkeleri\u2026 Ba\u015fka yaz\u0131larda bunlar\u0131 ele al\u0131r\u0131z tek tek. Ama as\u0131l yap\u0131lmas\u0131 gereken, yazmaktan \u00e7ok, ortak platformlarda a\u00e7\u0131k y\u00fcreklilikle ve \u00f6nyarg\u0131s\u0131z bi\u00e7imde bu konular\u0131n tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ender Helvac\u0131o\u011flu B\u00fct\u00fcn ba\u015far\u0131l\u0131 politik devrimler ve d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmler -bir muhalefet g\u00fcc\u00fc g\u00f6sterilerek de\u011fil- bir iktidar g\u00fcc\u00fc g\u00f6sterilerek ba\u015far\u0131ya ula\u015fabilmi\u015flerdir. Elbette bu iktidar s\u00f6yleminin lafta kalmamas\u0131, somutla\u015fmas\u0131 ve iktidar\u0131n al\u0131nabilece\u011fine dair g\u00fcven vermesi gereklidir. Bunun en g\u00fczel \u00f6rneklerinden biri, kendi modernite tarihimizde Mustafa Kemal ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 kurtulu\u015f hareketidir. Mustafa Kemal \u0130stanbul\u2019da kal\u0131p bir muhalefet \u00f6rg\u00fctlemedi. […]<\/p>\n","protected":false},"author":493,"featured_media":64327,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19,2313],"tags":[9531,5247,10049],"class_list":["post-64326","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","category-degirmen","tag-degirmen","tag-ender-helvacioglu","tag-iktidar-perspektifi-ve-mekan-sahipligi"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t