{"id":64336,"date":"2025-02-04T15:58:40","date_gmt":"2025-02-04T12:58:40","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=64336"},"modified":"2025-02-05T14:08:37","modified_gmt":"2025-02-05T11:08:37","slug":"santorini-yine-ateslendi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2025\/02\/04\/santorini-yine-ateslendi","title":{"rendered":"Santorini yine ate\u015flendi"},"content":{"rendered":"

Haluk Eyido\u011fan<\/strong><\/p>\n

Afrika Levhas\u0131, Ege Levhas\u0131\u2019n\u0131n alt\u0131na y\u0131lda yakla\u015f\u0131k 1 cm h\u0131zla dalmas\u0131yla olu\u015fan gerilmelerin yaratt\u0131\u011f\u0131 faylanmalar Ege\u2019de y\u00fcksek deprem etkinli\u011fi olu\u015fturmaktad\u0131r. Yunanistan ve T\u00fcrkiye Aras\u0131nda kalan Ege Denizi bu nedenle deprem etkinli\u011fi olduk\u00e7a y\u00fcksek bir b\u00f6lgedir. Ege Levhas\u0131 ise y\u0131lda yakla\u015f\u0131k 3 cm h\u0131zla g\u00fcneye do\u011fru geni\u015fleyerek ilerlemektedir.<\/p>\n

Afrika Levhas\u0131 Ege Levhas\u0131\u2019n\u0131n alt\u0131na dalarken depremlerin yan\u0131 s\u0131ra volkanlardan olu\u015fmu\u015f bir ku\u015fak yaratm\u0131\u015ft\u0131r (ba\u015flang\u0131\u00e7taki \u015eekil). Bu volkan ku\u015fa\u011f\u0131 \u00fczerinde bulunan volkanlar bat\u0131da do\u011fuya do\u011fru s\u0131ras\u0131yla Methana, Poros, Milos, Santorini, Kolumbo, Kos, Nisiros, Akyarlar (Bodrum)\u2019d\u0131r (ba\u015flang\u0131\u00e7taki \u015eekil).<\/p>\n

Santorini yanarda\u011f\u0131, son 600.000 y\u0131lda \u00e7ok say\u0131da b\u00fcy\u00fck hacimli patlaman\u0131n ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi ve insanl\u0131k tarihinin en b\u00fcy\u00fck volkanik patlamalar\u0131ndan birinin ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi yerdir. M\u00d6 1620 civar\u0131nda meydana gelen ve Minos patlamas\u0131 olarak bilinen yanarda\u011f patlamas\u0131n\u0131n atnosfere 10 km k\u00fcbl\u00fck k\u00fcl ve duman b\u0131rakm\u0131\u015f, 6\u2019nc\u0131 dereceden \u015fiddetli olmu\u015f (en b\u00fcy\u00fck \u015fiddet 8\u2019dir) ve eskiden yuvarlak olan adan\u0131n \u00e7o\u011funu yok ederek Santori\u2019ye \u015fu anki \u015feklini vermi\u015ftir. Volkan patlamas\u0131n\u0131n antik Minos uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n sonu oldu\u011funa inan\u0131l\u0131r.<\/p>\n

Santorini’nin volkanik etkinli\u011fi, son g\u00fcnlerde ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 gibi \u00e7o\u011funlukla k\u00fc\u00e7\u00fck, co\u015fkun ve periyodik olarak ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir. Jeolojik s\u00fcre\u00e7te bu volkanik etkinlikler sonucu, kalderan\u0131n merkezinde Nea Kameni ve Palea Kameni’nin k\u00fc\u00e7\u00fck adalar\u0131 olu\u015fmu\u015ftur (Nomikou vd., 2014). Santorini’nin yakla\u015f\u0131k 7 km kuzeydo\u011fusunda, KD-GB y\u00f6nelimli 19 volkanik krater g\u00f6r\u00fclmektedir. Santorini ve Kolumbo’nun alt\u0131ndaki magmatik kaya\u00e7lar birbirlerine yak\u0131n konumlanm\u0131\u015f olsalar da farkl\u0131 mineralojik ve jeokimyasal \u00f6zelliklere sahiptir. Bu nedenle, bu volkanik merkezlerin farkl\u0131 bir magmatik kayna\u011fa sahip olmas\u0131 olas\u0131d\u0131r (Klaver ve di\u011ferleri, 2016).<\/p>\n

Santorini-Amorgos volkanik b\u00f6lgesi, Helenik volkanik yay\u0131ndaki en y\u00fcksek sismik etkinli\u011fi sergilemektedir. Mw > 5.0 olan orta ile b\u00fcy\u00fck depremler de 1911 y\u0131l\u0131ndan bu yana Santorini-Amorgos b\u00f6lgesinde olu\u015fmu\u015ftur. Bu depremler aras\u0131nda en b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fc 9 Temmuz 1956’da 03:11 UTC ve 03:24 UTC’de art arda olu\u015fmu\u015ftur ve ikiz depremler olarak an\u0131lmaktad\u0131r. Bu depremlerin b\u00fcy\u00fckl\u00fckleri 7.4 ve 7.3 olarak verilmektedir. Depremler yakla\u015f\u0131k 20 metre y\u00fckseklikte bir tsunamiye neden olmu\u015f, Amorgos ve Santorini’de \u00f6nemli hasara yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r.\u00a0 Her iki depremde de 53 ki\u015fi \u00f6lm\u00fc\u015f, 100 ki\u015fi yaralanm\u0131\u015f ve 3.200’den fazla bina a\u011f\u0131r hasar g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr (Ambraseys, 1960). Bu depremler \u00a0Amorgos’un g\u00fcneydo\u011fusundan ve \u00e7evresindeki adalardan T\u00fcrkiye k\u0131y\u0131lar\u0131na kadar uzanan geni\u015f bir alan\u0131 etkileyen bir tsunami yaratm\u0131\u015ft\u0131r (Makropoulos vd., 1999; Papazachos vd., 1985; Br\u00fcstle vd., 2014).<\/p>\n

1956 y\u0131l\u0131ndaki ikiz depremleri gibi gelecekte benzer b\u00fcy\u00fck bir depremlerin yeniden olu\u015fma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 y\u00fcksek oldu\u011fundan, bu b\u00f6lgedeki sismik tehlike de\u011ferlendirmesi \u00f6nemli bir ara\u015ft\u0131rma konusu olarak her zaman g\u00fcndemdedir. Bu depremlerin merkez \u00fcsleri ve derinlikleri kesin olarak bilinmemektedir. \u00a0Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar depremi olu\u015fturan fay\u0131n g\u00fcneydo\u011fuya e\u011fimli normal bir fay oldu\u011funu ileri s\u00fcrm\u00fc\u015flerdir (Okal vd, 2009; Nomikou vd, 2018).<\/p>\n

Bug\u00fcnlerde oldu\u011fu gibi Ocak 2011’de deprem etkinli\u011fi \u00a0olmu\u015f ve kaldera i\u00e7i y\u00fckselmede bir art\u0131\u015f saptanm\u0131\u015ft\u0131r. Ma\u011fman\u0131n dasitik magma rezervuar\u0131ndan (10-14 km derinlik) daha s\u0131\u011f bir riyolitik magma odas\u0131na hareketi, bu etkinli\u011fin nedeni olarak a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015ft\u0131r. \u00a0Bu ma\u011fma ak\u0131\u015f\u0131 \u00fcst kabuktaki gerilimleri art\u0131rm\u0131\u015f ve g\u00f6zlenen sismik etkinlikle birlikte \u015fi\u015fmeye neden olmu\u015ftur (Konstantinou vd, 2013; Parks vd, 2015; Druitt vd, 2019). Ocak 2011\u2019deki deprem etkinli\u011fi 16 ay sonra sona ermi\u015f, herhangi bir p\u00fcsk\u00fcrme ve patlama olmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Santorini deprem etkinli\u011fi nas\u0131l sonu\u00e7lan\u0131r?
\n<\/strong>Santorini ve \u00e7evresinde deprem etkinli\u011fi art\u0131\u015f\u0131, ge\u00e7mi\u015f y\u0131llarda b\u00f6lgedeki yanarda\u011f etkinli\u011finin olu\u015fturdu\u011fu oldu\u011fu kay\u0131plar nedeniyle b\u00fct\u00fcn b\u00f6lgenin dikkatini \u00e7ekmi\u015f durumda. B\u00f6lgede bulunan t\u00fcm deprem istasyonlar\u0131ndan gelen bilgiler h\u0131zla de\u011ferlendirilmeye ba\u015fland\u0131.<\/p>\n

Depremler s\u0131\u011f derinlikte ve normal faylanma hareketleri sergileyen karakterdeydi. Depremlerin birikti\u011fi alan ve depremlerin sismolojik \u00f6zellikleri Santorini ve Amargos adalar\u0131 \u00e7evresindeki volkanlar\u0131n p\u00fcsk\u00fcrme ve patlama olas\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00fcndeme getirdi. 2025 Ocak ay\u0131nda ba\u015flayan k\u00fc\u00e7\u00fck deprem etkinli\u011fi ay sonuna do\u011fru artt\u0131 ve 2025 \u015eubat ay\u0131nda hem b\u00fcy\u00fckl\u00fckler hem de olu\u015f say\u0131s\u0131 h\u0131zla artmaya ba\u015flad\u0131 (\u015eekiller).<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Atina \u00dcniversitesi Rasathanesi\u2019nin b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc 1.0 ve daha b\u00fcy\u00fck depremlerine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda 1 Ocak 2025 ile \u00a04 \u015eubat 2025 aras\u0131nda, Santorini ve Amargos adalar\u0131 aras\u0131nda 580 adet deprem kaydedildi\u011fi g\u00f6zlenmi\u015ftir. Bunlar\u0131n en b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn 5.0 b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcnde oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz. Daha b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fc olur mu? Bilmiyorum, \u00e7\u00fcnk\u00fc bunun kesin bir \u00f6l\u00e7me y\u00f6ntemi yok. Ancak bu makaleyi yazd\u0131\u011f\u0131m g\u00fcnde depremsellik art\u0131\u015f h\u0131z\u0131 ortalamas\u0131 (kayan pencere ortalamas\u0131) hesapland\u0131\u011f\u0131nda az da olsa bir dura\u011fanla\u015fma e\u011filimi g\u00f6zlenmektedir (\u015eekil). Bu durumun Atina \u00dcniversitesi Rasathanesi taraf\u0131ndan izlendi\u011fini tahmin ediyorum.<\/p>\n

USGS\u2019e g\u00f6re, volkanik patlamalardan \u00f6nce, artan sismik etkinlik genellikle bir i\u015faret olarak ortaya \u00e7\u0131kar. Bu sismik etkinlik, ma\u011fman\u0131n yerkabu\u011fu i\u00e7erisinde hareket etmesinden kaynaklan\u0131r ve k\u00fc\u00e7\u00fck ama s\u00fcrekli sars\u0131nt\u0131lar \u015feklinde kendini g\u00f6sterir. Bunun yan\u0131 s\u0131ra gaz emisyonlar\u0131 ve yer y\u00fczeyinin deformasyonu gibi di\u011fer belirtiler de bir patlaman\u0131n yak\u0131n oldu\u011funa i\u015faret edebilir. \"\"<\/p>\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fczde bir volkanik patlamay\u0131 tahmin etmenin kesin bir yolu yok, ancak bilim insanlar\u0131n\u0131n buna ilgi duymamas\u0131 ve incelememesi anlam\u0131na gelmiyor. Jeofizik, sismoloji, jeoloji, jeodezi \u00a0ve volkanoloji uzmanlar\u0131n\u0131n, bir yanarda\u011f\u0131n patlay\u0131p patlamayaca\u011f\u0131n\u0131 anlamak i\u00e7in kulland\u0131klar\u0131 y\u00f6ntemler, yanarda\u011f\u0131n alt\u0131ndaki yerkabu\u011funun \u00e7atlama, k\u0131r\u0131lma ve deformasyonlar\u0131n\u0131, deprem etkinli\u011fini ve magma ve gaz hareketlerini izlemektir. Genel varsay\u0131m, ne kadar \u00e7ok magma hareketi varsa, yanarda\u011f\u0131n patlama olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n o kadar y\u00fcksek oldu\u011fudur. Ayr\u0131ca, ma\u011fma bir yanarda\u011f\u0131n alt\u0131nda hareket etti\u011finde, yeralt\u0131 kaya olu\u015fumlar\u0131ndaki gerilmeleri de\u011fi\u015ftirerek, deprem etkinli\u011finin artmas\u0131na neden oldu\u011fudur. Ayr\u0131ca farkl\u0131 t\u00fcrde yanarda\u011flar\u0131n davran\u0131\u015f bi\u00e7imleri ve p\u00fcsk\u00fcrme \u00f6ncesi i\u015faretleri de farkl\u0131 olabilir.<\/p>\n

Helen Volcanik Yay\u2019\u0131 bilimsel izleme komite ba\u015fkan\u0131 Efthymios Lekkas \u015funu s\u00f6yl\u00fcyor: \u201cFark\u0131na varmam\u0131z gereken \u015fey, Santorini yanarda\u011f\u0131n\u0131n her 20.000 y\u0131lda bir \u00e7ok b\u00fcy\u00fck patlamalar \u00fcretti\u011fidir. Son patlamadan bu yana 3.000 y\u0131l ge\u00e7ti, bu y\u00fczden b\u00fcy\u00fck bir patlamayla kar\u015f\u0131la\u015fmadan \u00f6nce \u00f6n\u00fcm\u00fczde \u00e7ok uzun bir zaman var\u201d.<\/p>\n

\u0130lgili bilim camias\u0131n\u0131n bu geli\u015fmeyi heyecanla izledi\u011fini tahmin ediyorum.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Haluk Eyido\u011fan Afrika Levhas\u0131, Ege Levhas\u0131\u2019n\u0131n alt\u0131na y\u0131lda yakla\u015f\u0131k 1 cm h\u0131zla dalmas\u0131yla olu\u015fan gerilmelerin yaratt\u0131\u011f\u0131 faylanmalar Ege\u2019de y\u00fcksek deprem etkinli\u011fi olu\u015fturmaktad\u0131r. Yunanistan ve T\u00fcrkiye Aras\u0131nda kalan Ege Denizi bu nedenle deprem etkinli\u011fi olduk\u00e7a y\u00fcksek bir b\u00f6lgedir. Ege Levhas\u0131 ise y\u0131lda yakla\u015f\u0131k 3 cm h\u0131zla g\u00fcneye do\u011fru geni\u015fleyerek ilerlemektedir. Afrika Levhas\u0131 Ege Levhas\u0131\u2019n\u0131n alt\u0131na dalarken […]<\/p>\n","protected":false},"author":233,"featured_media":64339,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19],"tags":[5479,10050,10052,5024,10051],"class_list":["post-64336","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","tag-haluk-eyidogan","tag-santorini","tag-santorini-deprem","tag-yunanistan","tag-yunanistan-deprem"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t