{"id":64543,"date":"2025-03-07T09:39:12","date_gmt":"2025-03-07T06:39:12","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=64543"},"modified":"2025-03-07T09:39:12","modified_gmt":"2025-03-07T06:39:12","slug":"tarihte-siradanin-rolu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2025\/03\/07\/tarihte-siradanin-rolu","title":{"rendered":"Tarihte s\u0131radan\u0131n rol\u00fc"},"content":{"rendered":"<p><strong>Ender Helvac\u0131o\u011flu<\/strong><\/p>\n<p>G\u00fcce (iktidara, paraya, silaha, bilgiye) sahip olanlar, g\u00fc\u00e7leri artt\u0131k\u00e7a, bu g\u00fcc\u00fcn kayna\u011f\u0131n\u0131n ne oldu\u011funu unutmaya ba\u015flarlar. San\u0131rlar ki g\u00fc\u00e7 bireyseldir, kendilerine aittir veya kendilerine bah\u015fedilmi\u015ftir, onlar \u201cse\u00e7ilmi\u015flerdir\u201d. Giderek kendilerini \u201cinsan\u00fcst\u00fc\u201d, \u201ctoplum-\u00fcst\u00fc\u201d, hatta \u201cdo\u011fa\u00fcst\u00fc\u201d g\u00f6rmeye ba\u015flarlar. Bu san\u0131, onlar\u0131n sonunu getirecek yan\u0131lg\u0131lar\u0131d\u0131r. Oysa g\u00fc\u00e7, g\u00fcc\u00fc ele ge\u00e7irene, kayna\u011f\u0131n\u0131 \u00f6n\u00fcnde sonunda hat\u0131rlat\u0131r. Politik g\u00fc\u00e7, bireysel de\u011fil toplumsal bir olgudur.<\/p>\n<p>Tarih, krallar, firavunlar, imparatorlar, \u015fahlar, padi\u015fahlar, \u00e7arlar, s\u00f6m\u00fcrgeciler, emperyalistler vb. \u00e7\u00f6pl\u00fc\u011f\u00fcd\u00fcr. Peki, bu \u201cmutlak g\u00fc\u00e7 sahipleri\u201d, hatta kendilerini tanr\u0131 ilan edenler neden y\u0131k\u0131l\u0131p gitmi\u015flerdir? Neden bizi h\u00e2l\u00e2 S\u00fcmer ve Asur krallar\u0131, M\u0131s\u0131r firavunlar\u0131, Roma imparatorlar\u0131, Rus \u00e7arlar\u0131, Osmanl\u0131 padi\u015fahlar\u0131, \u00c7in imparatorlar\u0131, \u0130ngiliz s\u00f6m\u00fcrgecileri vb. y\u00f6netmiyor? B\u00fct\u00fcn bu g\u00fc\u00e7 sahipleri nas\u0131l y\u0131k\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r? Hangi g\u00fc\u00e7 bu \u201cmutlak g\u00fc\u00e7 sahiplerini\u201d devirmi\u015ftir?<\/p>\n<p>\u201cHer canl\u0131 \u00f6l\u00fcm\u00fc tadacakt\u0131r\u201d diye bir deyim vard\u0131r ya, \u015f\u00f6yle de s\u00f6yleyebiliriz: \u201cHer iktidar devrilmeyi (devrimi) tadacakt\u0131r.\u201d<\/p>\n<p>Demek ki b\u00fct\u00fcn bu mutlak g\u00fc\u00e7 sahibi olduklar\u0131n\u0131 ilan edenlerden daha g\u00fc\u00e7l\u00fc olan bir \u015fey var. Muktedirlerin unutmaya e\u011filimli olduklar\u0131 basit bir \u015fey, g\u00fcc\u00fcn as\u0131l kayna\u011f\u0131: S\u0131radan insanlar. Y\u00f6netilenler, ezilenler, s\u00f6m\u00fcr\u00fclenler, emek\u00e7iler\u2026<\/p>\n<p>Bu yazd\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n \u201cbo\u015f laf\u201d oldu\u011funu s\u00f6yleyenler olacakt\u0131r. Modernitenin ve sosyalizmin geri \u00e7ekildi\u011fi, s\u0131radan insanlar\u0131n g\u00fc\u00e7 sahipleri taraf\u0131ndan b\u00f6cek gibi g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc g\u00fcn\u00fcm\u00fczde hakl\u0131ym\u0131\u015f gibi de g\u00f6r\u00fcnebilirler. Elde ettikleri g\u00fc\u00e7le insanlarla, insanl\u0131\u011f\u0131n binlerce y\u0131lda yaratt\u0131\u011f\u0131 de\u011ferlerle yaramaz \u00e7ocuk gibi oynayacaklar\u0131n\u0131 sanabilirler. Ama kendileri gibi d\u00fc\u015f\u00fcnenlerin neden hep tarihin \u00e7\u00f6pl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc boylam\u0131\u015f oldu\u011funu nas\u0131l a\u00e7\u0131klayacaklar?<\/p>\n<p>Gelmi\u015f ge\u00e7mi\u015f en \u00fcnl\u00fc g\u00fc\u00e7 kuramc\u0131lar\u0131ndan Machiavelli bile h\u00fck\u00fcmdar\u0131 uyar\u0131r: Y\u00f6netirken korkulmak sevilmekten ye\u011fdir; ama sak\u0131n ola nefret edilme! Machiavelli h\u00fck\u00fcmdara g\u00fcc\u00fcn as\u0131l kayna\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131rlat\u0131r: S\u0131radan\u0131n nefreti! (Asl\u0131nda Machiavelli Usta, k\u0131z\u0131m sana s\u00f6yl\u00fcyorum gelinim sen anla demek istiyor; h\u00fck\u00fcmdar\u0131 uyar\u0131r gibi yap\u0131p halka g\u00fcc\u00fcn\u00fc an\u0131msat\u0131yor.) B\u00fct\u00fcn egemenlerin korkulu r\u00fcyas\u0131d\u0131r, s\u0131radan\u0131n nefreti ve isyan\u0131.<\/p>\n<p>2500 y\u0131l \u00f6ncesinden seslenen \u00c7inli bilge Lao Tse (Lav Dz\u0131) da ayn\u0131 olguya parmak basm\u0131\u015f: \u201cEn y\u00fcksekte olan t\u00fcm\u00fcyle bilinmez altta \/ Sonra gelir sayg\u0131 sevgi \/ Sonra korku \/ Sonra nefret\u2026\u201d (Lao Tse, Tao Te Ching, T\u00fcrk\u00e7esi: \u00d6mer Turgan, Yol Yay\u0131nlar\u0131, Kas\u0131m 1994, s.38) Hadsizlik olacak biliyorum ama bir dize daha eklemek istiyorum \u00fcstad\u0131n s\u00f6ylediklerine: \u201cSonra isyan\u201d.<\/p>\n<p><em>H\u00fck\u00fcmdar<\/em> adl\u0131 esere geni\u015f bir sunu\u015f yazan Patrick Dupouey, Machiavelli\u2019nin politik g\u00fcc\u00fcn kayna\u011f\u0131 konusunu \u00e7ok net vurgulad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtir: \u201cMachiavelli, devlet g\u00fcc\u00fcn\u00fcn halk \u00fczerinde kullan\u0131lmas\u0131 durumunda -ondan kaynaklanacak yerde-, art\u0131k g\u00fc\u00e7ten de\u011fil, ancak zaaftan s\u00f6z edilebilece\u011fini, tarihten ald\u0131\u011f\u0131 \u00f6rneklerle kan\u0131tlar. B\u00fct\u00fcn g\u00fcc\u00fcn\u00fc halktan almak: i\u015fte, <strong>her<\/strong> iktidar\u0131n, kendini en k\u0131sa zamanda ger\u00e7ekle\u015ftirmekle g\u00f6revli saymas\u0131 gereken gaye budur.\u201d (N. Machiavelli, <em>H\u00fck\u00fcmdar<\/em>, \u00c7ev. H. Kemal Karabulut, Sosyal Yay\u0131nlar, 5. Bas\u0131m, Eyl\u00fcl 1998, Sunu\u015f, s.49)<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\">***<\/p>\n<p>D\u00fcnyay\u0131 son tahlilde ezilen kitlelerin verdi\u011fi tepkiler d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcr. Tarih ilk bak\u0131\u015fta, egemenler ve devletleri aras\u0131ndaki ili\u015fkilerin tarihi olarak g\u00f6r\u00fclebilir. Bu, s\u0131radan insan\u0131n zihnine s\u00fcrekli kak\u0131l\u0131r. Kald\u0131 ki tarihi hep egemenler yazm\u0131\u015ft\u0131r. Ama yan\u0131lt\u0131c\u0131d\u0131r. Bu sav\u0131n yanl\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u015furadan da anlayabiliriz: Tarih boyu egemenler, s\u0131radan\u0131 y\u00f6netebilmenin, y\u00f6nlendirebilmenin, r\u0131zas\u0131n\u0131 alabilmenin, alamazlarsa zor yoluyla bast\u0131rman\u0131n bin bir t\u00fcrl\u00fc arac\u0131n\u0131 yaratmakla u\u011fra\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. Devlet, ordu, din vb. hep bu asli amac\u0131n ara\u00e7lar\u0131d\u0131r. S\u0131radan kitlelerin \u00f6z e\u011filimlerinin ve tepkilerinin bir \u00f6nemi ve belirleyicili\u011fi olmasayd\u0131 egemenler bu kadar u\u011fra\u015fmazlard\u0131.<\/p>\n<p>S\u0131radan kitlelerin y\u00f6netilme\/y\u00f6nlendirilme zorunlulu\u011funun ve y\u00f6neten-y\u00f6netilen \u00e7eli\u015fkisinin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131n nedeni, uygarl\u0131k (s\u0131n\u0131fl\u0131l\u0131k) dedi\u011fimiz olgunun, topluluklar\u0131n i\u00e7 dinamikleriyle ve do\u011fal geli\u015fimiyle de\u011fil, bir dayatma (esas olarak d\u0131\u015f dayatma) sonucunda do\u011fmas\u0131d\u0131r. Uygarl\u0131k insanlara dayat\u0131lm\u0131\u015f ve insanlar da ikna olmu\u015flard\u0131r. Bu \u201cdayatma-ikna\u201d s\u00fcreci ba\u015f\u0131ndan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze s\u00fcrmektedir. Dolay\u0131s\u0131yla egemenli\u011fin s\u00fcrmesinin \u00f6nko\u015fulu s\u0131radan kitlelerin ikna edilmesi, r\u0131zalar\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131d\u0131r. Kitleler, dayatmalara ra\u011fmen, ikna olmay\u0131 reddederlerse egemenli\u011fin de sonu gelmeye ba\u015flar.<\/p>\n<p>Demek ki tarihin bir \u201cgizil \u00f6znesi\u201d var: S\u0131radanlar, ezilenler, y\u00f6netilenler\u2026 Y\u00f6netildikleri i\u00e7in \u201cnesne\u201ddirler; ama y\u00f6netilme zorunlulu\u011fu onlar\u0131 \u201cgizil \u00f6zne\u201d yapar. Y\u00f6netilenler, y\u00f6netenlere, y\u00f6netme (ikna etme) zorunlulu\u011funu dayat\u0131rlar. Y\u00f6neten-y\u00f6netilen ili\u015fkisinin b\u00f6yle bir diyalekti\u011fi de var. S\u0131radan\u0131 ikna etme zorunlulu\u011fu, egemenlerin ka\u00e7\u0131namayacaklar\u0131 travmalar\u0131d\u0131r, s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131klar\u0131d\u0131r. Rejim ne denli otoriter ve monar\u015fik olursa olsun, son tahlilde, s\u0131radan\u0131n ikna edilme ve r\u0131za \u00fcretilebilme zorunlulu\u011fu \u00fczerine kuruludur.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\">***<\/p>\n<p>Peki, s\u0131radan kitleler cahil ve aptal m\u0131d\u0131rlar? Kolayl\u0131kla aldat\u0131labilir, y\u00f6nlendirilebilir ve y\u00f6netilebilirler mi? Cahil olduklar\u0131, insanl\u0131\u011f\u0131n \u00fcretti\u011fi y\u00fcksek de\u011ferlerden ve etkinliklerden yoksun b\u0131rak\u0131ld\u0131klar\u0131 kesin. Ama -bence- aptal olduklar\u0131 s\u00f6ylenemez. Y\u00f6netenlerin \u201cak\u0131ll\u0131\u201d, y\u00f6netilenlerin \u201captal\u201d oldu\u011fu iddias\u0131 klasik bir egemen g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcd\u00fcr: Y\u00f6netenler ak\u0131ll\u0131 olduklar\u0131 i\u00e7in y\u00f6netmeye lay\u0131k, y\u00f6netilenler de aptal olduklar\u0131 i\u00e7in y\u00f6netilmeye mahk\u00fbmdur, denir. Bu, bir safsatad\u0131r.<\/p>\n<p>S\u0131radan kitleler en az egemenler kadar rasyonel ve sek\u00fclerdir. Kendi \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 g\u00f6zetirler ve taleplerinin bu d\u00fcnyada ger\u00e7ekle\u015fmesini isterler. Dolay\u0131s\u0131yla y\u00f6netme i\u015fi bir rasyonaliteye ve d\u00fcnyevili\u011fe dayanmak zorundad\u0131r. Kitleler sadece aldat\u0131larak y\u00f6netilemezler. Rasyonalitesi ve sek\u00fclerli\u011fi (d\u00fcnyevili\u011fi) kaybolmaya y\u00fcz tutmu\u015f hi\u00e7bir odak uzun s\u00fcre iktidarda kalamaz.<\/p>\n<p>S\u0131radan insanlar aldat\u0131l\u0131rlar, r\u0131za g\u00f6sterirler, boyun e\u011ferler, ama onlar\u0131n da k\u0131rm\u0131z\u0131 \u00e7izgileri vard\u0131r. Bu k\u0131rm\u0131z\u0131 \u00e7izgileri insanl\u0131\u011f\u0131n ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 genel d\u00fczey belirler. \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n vazge\u00e7emeyece\u011fi nitelikler\u2026 En ba\u015fta can g\u00fcvenli\u011fi ve kar\u0131n toklu\u011fu gelir, yani ya\u015famsal olanlar. Bunu sa\u011flayamayan bir y\u00f6netim iktidarda kalamaz.<\/p>\n<p>Peki, kitlelerin bu en ilkel diyebilece\u011fimiz g\u00fcd\u00fclerinin \u00fczerinde bir k\u0131rm\u0131z\u0131 \u00e7izgileri yok mudur? \u00d6rne\u011fin: \u00f6zg\u00fcrl\u00fck, adalet, demokrasi, e\u015fitlik, karde\u015flik, vatan, refah\u2026 Bu t\u00fcr de\u011ferler i\u00e7in de isyan etmezler mi kitleler? Kald\u0131 ki, b\u00fct\u00fcn bu de\u011ferlerin g\u00fcvenlik ve kar\u0131n toklu\u011fu ile do\u011frusal bir ili\u015fkisi de yok mudur?<\/p>\n<p>Uygarl\u0131k, y\u00f6netenler ile y\u00f6netilenler aras\u0131nda, asgari d\u00fczeyde g\u00fcvenlik ve kar\u0131n toklu\u011fu temelinde yap\u0131lm\u0131\u015f bir ba\u011f\u0131tt\u0131r. \u0130nsanlar\u0131n g\u00fcvenlik u\u011fruna \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerinden vazge\u00e7mi\u015f olduklar\u0131 s\u00f6ylenir. Bu tart\u0131\u015f\u0131l\u0131r bir \u00f6nermedir; ama do\u011fru kabul etsek bile k\u00f6pr\u00fcn\u00fcn alt\u0131ndan \u00e7ok sular akt\u0131. Binlerce y\u0131ll\u0131k isyan ve y\u00fczlerce y\u0131ll\u0131k modernite birikimine de sahip insanl\u0131k. Egemenler ne kadar geri getirmeye \u00e7al\u0131\u015fsalar da, bunu k\u0131sa d\u00f6nemler i\u00e7in ba\u015far\u0131yor olsalar da, insanl\u0131\u011f\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011funun kolektif zihni k\u00f6leli\u011fi, serfli\u011fi, marabal\u0131\u011f\u0131, kullu\u011fu esas olarak a\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Hangi toplumun birikiminin d\u00fczeyi ve neyi ne kadar a\u015fabildi\u011fi elbette kendi \u00f6zelinde tart\u0131\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\">***<\/p>\n<p>Karanl\u0131k bir d\u00f6nemden ge\u00e7iyoruz. Bir halk\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fck bir alana s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131p tepesine bomba ya\u011fd\u0131r\u0131larak katledilmesini engelleyemedi insanl\u0131k. Toplumlar\u0131n da\u011f\u0131ld\u0131\u011f\u0131na, d\u00fcnyaya sa\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131na tan\u0131k oluyoruz. Normalde kar\u015f\u0131n\u0131za al\u0131p iki \u00e7ift laf etmeye dayanamayaca\u011f\u0131n\u0131z \u015farlatanlar, \u015faklabanlar, yobazlar, \u0131rk\u00e7\u0131lar, narsistler vb. hem de halk\u0131n oyunu al\u0131p iktidara gelebiliyorlar. Modernite de\u011ferleri, modernitenin anavatanlar\u0131nda dahi k\u00fcpe\u015fteden at\u0131labiliyor. K\u00fcresel burjuvazinin temsilcileri emekten ve \u00fcretimden kopabileceklerini (kurtulabileceklerini) ciddi ciddi d\u00fc\u015f\u00fcnebiliyorlar. Yaramaz \u00e7ocuklar gibi d\u00fcnyayla ve insanl\u0131kla kutu kutu oynamaya kalk\u0131\u015fabiliyorlar. S\u0131radan insan\u0131n bir b\u00f6cek kadar de\u011feri yok onlar a\u00e7\u0131s\u0131ndan ve g\u00fcc\u00fc ele ge\u00e7irmi\u015f durumdalar. Ellerinde tarihte g\u00f6r\u00fclmemi\u015f \u00f6l\u00e7\u00fcde etkin manip\u00fclasyon ara\u00e7lar\u0131 var.<\/p>\n<p>B\u00f6yle d\u00f6nemlerde moraller bozulabilir. Halka ve insanl\u0131\u011f\u0131 g\u00fcven yitirilebilir. \u0130nsanlar\u0131n k\u00f6t\u00fc oldu\u011fu, halk\u0131n aptal oldu\u011fu, hi\u00e7bir \u015feyin de\u011fi\u015fmeyece\u011fi, hatta daha da k\u00f6t\u00fcye gidece\u011fi t\u00fcr\u00fcnden g\u00f6r\u00fc\u015fler g\u00fc\u00e7 kazanabilir.<\/p>\n<p>Kim ne derse desin, tersini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. B\u00fct\u00fcn bunlar g\u00fcc\u00fcn g\u00f6stergeleri de\u011fil; tersine sistemin ve temsilcilerinin \u00e7\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015fl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn ve \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn g\u00f6stergeleri. Tarih bize bunu s\u00f6yl\u00fcyor. B\u00f6yle d\u00f6nemler, hatta daha da karanl\u0131klar\u0131 \u00e7ok ya\u015fanm\u0131\u015f, ama \u00f6n\u00fcnde sonunda bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f yolu bulmu\u015f insanl\u0131k.<\/p>\n<p>Biz ilericilerin, devrimcilerin \u015f\u00f6yle bir zaaf\u0131 var: K\u00fclt\u00fcrel (toplumsal) evrimi, \u00f6nc\u00fclerin (\u00e7o\u011fu zaman egemenlerin) yap\u0131p ettikleri olarak g\u00f6r\u00fcyoruz. Bu, eksik bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131. Oysa k\u00fclt\u00fcrel evrim s\u00fcrecini s\u0131radan insan\u0131n (halk\u0131n) ne kadar d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc ve geli\u015fti\u011fi sorusunu dikkate alarak tahlil etmek gerekir (Ayr\u0131ca tart\u0131\u015f\u0131r\u0131z ama bu Mao Zedung\u2019un kurama bir katk\u0131s\u0131d\u0131r). O zaman ayaklar\u0131 daha yere basan analizler yapabiliriz; \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz de daha olgun ve ger\u00e7ek\u00e7i olacakt\u0131r. Moraller de bozulmayacakt\u0131r.<\/p>\n<p>Ve \u015fu en b\u00fcy\u00fck ger\u00e7ek de unutulmayacakt\u0131r: K\u00fclt\u00fcrel (toplumsal) evrimin motoru insan eme\u011fidir. Ta\u015f baltadan yapay zek\u00e2ya kadar\u2026<\/p>\n<p>\u0130nsanlara g\u00fcvenmeyebilirsiniz, hakl\u0131 da olabilirsiniz; ama insanl\u0131\u011fa g\u00fcvenin. \u0130nsanlar, insanl\u0131k ola ola ilerliyorlar. S\u0131radan insan\u0131n d\u00f6n\u00fc\u015fme arzusundan daha b\u00fcy\u00fck bir g\u00fc\u00e7 yoktur.<\/p>\n<p>NOT: 8 Mart D\u00fcnya Emek\u00e7i Kad\u0131nlar G\u00fcn\u00fc kutlu olsun!<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ender Helvac\u0131o\u011flu G\u00fcce (iktidara, paraya, silaha, bilgiye) sahip olanlar, g\u00fc\u00e7leri artt\u0131k\u00e7a, bu g\u00fcc\u00fcn kayna\u011f\u0131n\u0131n ne oldu\u011funu unutmaya ba\u015flarlar. San\u0131rlar ki g\u00fc\u00e7 bireyseldir, kendilerine aittir veya kendilerine bah\u015fedilmi\u015ftir, onlar \u201cse\u00e7ilmi\u015flerdir\u201d. Giderek kendilerini \u201cinsan\u00fcst\u00fc\u201d, \u201ctoplum-\u00fcst\u00fc\u201d, hatta \u201cdo\u011fa\u00fcst\u00fc\u201d g\u00f6rmeye ba\u015flarlar. Bu san\u0131, onlar\u0131n sonunu getirecek yan\u0131lg\u0131lar\u0131d\u0131r. Oysa g\u00fc\u00e7, g\u00fcc\u00fc ele ge\u00e7irene, kayna\u011f\u0131n\u0131 \u00f6n\u00fcnde sonunda hat\u0131rlat\u0131r. Politik g\u00fc\u00e7, bireysel [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":493,"featured_media":64544,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19,2313],"tags":[9531,5247,10082],"class_list":["post-64543","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","category-degirmen","tag-degirmen","tag-ender-helvacioglu","tag-tarihte-siradanin-rolu"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/64543","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/493"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=64543"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/64543\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/64544"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=64543"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=64543"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=64543"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}