{"id":64557,"date":"2025-03-14T09:41:53","date_gmt":"2025-03-14T06:41:53","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=64557"},"modified":"2025-03-14T09:41:53","modified_gmt":"2025-03-14T06:41:53","slug":"coken-ne-baslayan-ne","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2025\/03\/14\/coken-ne-baslayan-ne","title":{"rendered":"\u00c7\u00f6ken ne, ba\u015flayan ne?"},"content":{"rendered":"

Ender Helvac\u0131o\u011flu<\/strong><\/p>\n

Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin neden \u00e7\u00f6kt\u00fc\u011f\u00fc y\u0131llar boyu tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131. Say\u0131s\u0131z analiz yap\u0131ld\u0131; \u201chi\u00e7 olmamal\u0131yd\u0131\u201d t\u00fcr\u00fcnden idealist g\u00f6r\u00fc\u015fler de dahil olmak \u00fczere say\u0131s\u0131z tez \u00fcretildi. Do\u011fal olarak en yo\u011fun tart\u0131\u015fanlar sosyalistlerdi. Tart\u0131\u015fma Sovyetler \u00f6zelinde ba\u015flad\u0131 ama giderek \u201csosyalizmin sorunlar\u0131\u201d tart\u0131\u015fmas\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc. Bu tart\u0131\u015fmalar\u0131n faydas\u0131z oldu\u011fu s\u00f6ylenemez; sosyalist kuram\u0131n geli\u015fmesine katk\u0131da bulundular. Kald\u0131 ki sosyalistler \u201cSovyetler neden \u00e7\u00f6kt\u00fc?\u201d sorusundan ka\u00e7amazlard\u0131; herkes kendince bir yan\u0131t \u00fcretmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

Fakat giderek anla\u015f\u0131ld\u0131 ki, esas soru SB\u2019nin neden \u00e7\u00f6kt\u00fc\u011f\u00fc de\u011fil, bu \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn ne anlama geldi\u011fi ve hangi s\u00fcre\u00e7leri tetikledi\u011fidir. \u0130\u015fte bu, gelece\u011fin sorusudur. Asl\u0131nda neyin \u00e7\u00f6kt\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc bug\u00fcn yava\u015f yava\u015f anlamaya ba\u015fl\u0131yoruz. Bu soruya daha berrak yan\u0131tlar \u00fcrettik\u00e7e Sovyetler Birli\u011fi olgusunu da daha net bir bi\u00e7imde yerli yerine oturtabilece\u011fiz.<\/p>\n

Kapitalist ideologlar, SB\u2019nin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc sosyalizmin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc olarak tan\u0131mlad\u0131lar ve k\u0131sa s\u00fcreli\u011fine \u201csevindirik\u201d (beklenmedik g\u00fczel bir olay\u0131n ani sevincinden duyulan co\u015fku) oldular. Liberalizmin \u201czaferini\u201d kutlad\u0131lar, hatta \u201ctarihin sonunun\u201d geldi\u011fini ilan ettiler. Fakat \u00e7ok de\u011fil 10-15 y\u0131l sonra durumun b\u00f6yle olmad\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131ld\u0131. Tarihin sonu \u00fctopyas\u0131ndan dem vuranlar, \u201cdevlet in\u015fas\u0131\u201d kadim sorununa geri d\u00f6nd\u00fcler.<\/p>\n

Sosyalistlerin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc bu \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn i\u00e7 nedenlerini dahi anlayamad\u0131lar; daha do\u011frusu anlamak istemediler. Kar\u015f\u0131-devrimcilerin marifeti deyip ge\u00e7tiler. Dolay\u0131s\u0131yla derinlemesine bir tahlil yapma zahmetine girmediler. Sonu\u00e7 olarak ideolojileri bir nostaljiye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc ve politikan\u0131n d\u0131\u015f\u0131na d\u00fc\u015ft\u00fcler.<\/p>\n

Sovyet sistemini yozla\u015fm\u0131\u015f ve lafta kalm\u0131\u015f bir \u201csosyalizm\u201d olarak niteleyen di\u011fer bir kesim sosyalist ise \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn i\u00e7 nedenleri konusunda ciddi analizler yapt\u0131lar, ama bu \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn d\u00fcnya toplumlar\u0131 i\u00e7in ne anlama geldi\u011fi noktas\u0131nda derinlikli bir analiz geli\u015ftiremediler. Konuyu ancak \u201csosyalizmin sorunlar\u0131\u201d ba\u011flam\u0131nda ele ald\u0131lar. Sonu\u00e7, ilk kesimin ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 durumdan pek farkl\u0131 olmad\u0131.<\/p>\n

\u015eimdi art\u0131k anlamaya ba\u015fl\u0131yoruz ki, Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc \u00e7ok daha derin ve geni\u015f bir s\u00fcrecin sonu ve belki daha da geni\u015finin ba\u015flang\u0131c\u0131d\u0131r. Hatta SB\u2019nin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn Bat\u0131 Roma\u2019n\u0131n \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc ile k\u0131yaslanabilece\u011fini dahi s\u00f6yleyebiliriz. 70 y\u0131ll\u0131k bir prati\u011fin geri \u00e7ekilmesini 1200 y\u0131l h\u00fck\u00fcm s\u00fcren muazzam bir imparatorlu\u011fun \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc ile k\u0131yaslaman\u0131n abart\u0131l\u0131 oldu\u011fu ileri s\u00fcr\u00fclebilir. Tart\u0131\u015fal\u0131m.<\/p>\n

***<\/p>\n

Geni\u015f s\u00fcre\u00e7leri ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, Sovyet devrimini (ve \u00c7in devrimini) de \u0130ngiliz, Amerikan, Frans\u0131z vb. devrimleri gibi bir modernite devrimi olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz\u00fc daha \u00f6nce yazm\u0131\u015ft\u0131k. Bu iki tip devrimin modernite s\u00fcreci i\u00e7indeki \u00e7atallanmay\u0131 temsil ettiklerini, birinde emek\u00e7ilerin di\u011ferlerinde ise burjuvazinin damgas\u0131n\u0131n belirgin oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015ftik. Sovyet ve \u00c7in devrimleri, giderek \u00e7\u00fcr\u00fcmeye y\u00fcz tutmu\u015f, i\u00e7inden s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fi, k\u00fclt\u00fcrel \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131, emperyalizmi ve fa\u015fizmi \u00fcreten burjuva modernitesine bir se\u00e7enek olu\u015fturarak a\u015fma ve genel modernite s\u00fcrecine bir gen\u00e7lik a\u015f\u0131s\u0131 yapma niteli\u011fi ta\u015f\u0131yordu. Dolay\u0131s\u0131yla Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc, k\u0131sa sosyalizm s\u00fcre\u00e7lerinin \u00e7ok \u00f6tesinde, moderniteye gen\u00e7lik a\u015f\u0131s\u0131 giri\u015fiminin geri \u00e7ekilmesine ve sonucunda burjuva modernitesinin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn belirginle\u015fmesine yol a\u00e7t\u0131. Yani SB\u2019nin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc sadece bir sosyalizm prati\u011finin ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011fa u\u011framas\u0131 de\u011fil, 500 y\u0131ll\u0131k modernite s\u00fcrecinin kesintiye u\u011framas\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Bu tespiti g\u00fcn\u00fcm\u00fcz olgular\u0131na bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda daha net yapabiliyoruz. Sovyetlerin da\u011f\u0131lmas\u0131n\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 bo\u015flu\u011fu burjuva modernitesi (\u201cdemokrasisi\u201d) doldurmad\u0131. Asl\u0131nda, mesele sadece bir kapitalizm-sosyalizm \u00e7eli\u015fkisi olsayd\u0131, b\u00f6yle bir geli\u015fme beklenirdi (zaten ba\u015flarda \u00f6yle san\u0131ld\u0131). Ama olu\u015fan bo\u015flu\u011fu, modernitenin anavatanlar\u0131 dahil, d\u00fcnyan\u0131n neredeyse her yerinde (\u00c7in hari\u00e7) pre-modern ak\u0131mlar ve e\u011filimler doldurmaya, modernitenin 500 y\u0131ll\u0131k kazan\u0131mlar\u0131 terk edilmeye ba\u015fland\u0131. O kadar ki, baz\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler ya\u015fan\u0131lan s\u00fcreci \u201cyeni orta\u00e7a\u011f\u201d, \u201ctekno-orta\u00e7a\u011f\u201d gibi terimlerle tan\u0131ml\u0131yorlar. Bu da SB\u2019nin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn \u00e7ok daha geni\u015f bir s\u00fcre\u00e7teki kesinti anlam\u0131na geldi\u011fini g\u00f6steriyor. Bu nedenle Bat\u0131 Roma\u2019n\u0131n \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc ile k\u0131yaslanabilir.<\/p>\n

***<\/p>\n

Peki, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z s\u00fcre\u00e7 bundan m\u0131 ibaret? Hem burjuva modernitesi hem de se\u00e7enek olarak ortaya \u00e7\u0131kan sosyalist modernite, yani genel anlamda modernite \u00e7\u00f6kt\u00fc ve insanl\u0131k b\u00fcy\u00fck bir geriye d\u00f6n\u00fc\u015f m\u00fc ya\u015f\u0131yor; sonu belirsiz bir \u201ckaranl\u0131k \u00e7a\u011f\u201d m\u0131 ba\u015flad\u0131?<\/p>\n

B\u00f6yle oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorum.<\/p>\n

\u00c7\u00f6k\u00fc\u015fler k\u0131sa vadede moral bozucu olabilir, insanlar\u0131 karamsarl\u0131\u011fa s\u00fcr\u00fckleyebilir. Ama asl\u0131nda insanl\u0131\u011f\u0131n ilerlemesinin en \u00f6nemli dinamiklerinden biridir. Belki de devrimlerden dahi daha etkin bir dinamik\u2026 Biyolojik evrim s\u00fcrecindeki b\u00fcy\u00fck yok olu\u015flar\u0131n etkisine benziyor. Sadece biz insanlar de\u011fil, t\u00fcm primatlar, hatta t\u00fcm memeliler, varl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 65 milyon y\u0131l \u00f6nce dinozorlar\u0131n sonunu getiren b\u00fcy\u00fck yok olu\u015fa bor\u00e7luyuz.<\/p>\n

B\u00fct\u00fcn devrimler \u00e7\u00f6k\u00fc\u015flere yan\u0131t bi\u00e7iminde olu\u015fur. Bu yan\u0131t bazen k\u0131sa bir zaman i\u00e7inde gelir ve insanl\u0131k b\u00fcy\u00fck ileri at\u0131l\u0131mlar ya\u015far. Bilumum hara\u00e7l\u0131 imparatorluklar\u0131 deviren b\u00fct\u00fcn modernite devrimleri (\u0130ngiliz, Amerikan, Frans\u0131z, Alman, Sovyet, T\u00fcrk, Meksika, \u00c7in vb. devrimleri) gibi. Bazen de yan\u0131t\u0131n olu\u015fmas\u0131 zaman al\u0131r, uzun bir ara d\u00f6nemden ge\u00e7ilir, ama sonu\u00e7ta \u00e7ok daha b\u00fcy\u00fck bir toplumsal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ya\u015fan\u0131r. Bat\u0131 Roma\u2019n\u0131n \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcnden sonra oldu\u011fu gibi.<\/p>\n

Roma \u0130mparatorlu\u011fu bir devrimle ya da ba\u015fka bir devletin sald\u0131r\u0131s\u0131yla y\u0131k\u0131lmad\u0131; \u00e7\u00f6kt\u00fc (Sovyet Birli\u011fi\u2019nin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc gibi). Bu \u00e7\u00f6k\u00fc\u015fe yan\u0131t, \u201cfeodalizm\u201d diye tan\u0131mlanan ve Avrupa\u2019ya \u00f6zg\u00fc olan (\u00e7\u00fcnk\u00fc d\u00fcnyan\u0131n ba\u015fka bir yerinde -k\u0131sa s\u00fcreler istisna kabul edilirse- b\u00f6yle bir geli\u015fme yok) \u201ctoplum bi\u00e7imi\u201d ile mi geldi? Yoksa feodalizm denilen s\u00fcre\u00e7 bin y\u0131l s\u00fcren bir \u201cfetret devri\u201dydi de esas yan\u0131t, R\u00f6nesans, Reform, bilimsel devrim ve demokratik devrimlerle (yani genel olarak modernite, \u00f6zel olarak kapitalizm ile) mi geldi? Tart\u0131\u015f\u0131l\u0131r. Ama \u015furas\u0131 kesin ki, bunlar Avrupa toplumlar\u0131na \u00f6zg\u00fc s\u00fcre\u00e7ler, evrensel de\u011filler. Uygarl\u0131k tarihini, modernite \u00f6ncesi (hara\u00e7l\u0131 toplum sistemleri) ve modernite sonras\u0131 (kapitalizm ve sosyalizm) olarak ikiye ay\u0131rmak, Avrupa dahil t\u00fcm d\u00fcnya toplumlar\u0131n\u0131 kapsayan genel bir analize \u0131\u015f\u0131k tutabilir. Bu durumda Roma\u2019n\u0131n \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcne yan\u0131t\u0131n modernite ile geldi\u011fini s\u00f6yleyebiliriz. Bin y\u0131l geciken bir yan\u0131t olur mu diye sorulabilir. Ama bu bin y\u0131ll\u0131k fetret devri, \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir toplumsal at\u0131l\u0131m\u0131n (modernite) d\u00f6l yata\u011f\u0131n\u0131 olu\u015fturmu\u015ftur. Ve ilk modernite at\u0131l\u0131m\u0131 da bu co\u011frafyada geli\u015fmi\u015ftir. Avrupa\u2019n\u0131n gerili\u011fi Avrupa\u2019n\u0131n ilerili\u011fini do\u011furmu\u015ftur.<\/p>\n

\u015eimdi de bu \u201cAvrupa ilerili\u011finin\u201d \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc ya\u015f\u0131yoruz; bu kez d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda.<\/p>\n

***<\/p>\n

Bir toplumsal sistemin (modelin) \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc, o sistemin varl\u0131\u011f\u0131 s\u00fcresince yaratt\u0131\u011f\u0131 toplumsal ili\u015fkilerin, kurumlar\u0131n, de\u011ferlerin, normlar\u0131n vb. toptan olumsuz oldu\u011fu anlam\u0131na gelmez. O normlar\u0131n ve kurumlar\u0131n, bir zamanlar i\u015flevsel ve ilerici olmalar\u0131na kar\u015f\u0131n, geli\u015fen yeni toplumsal ko\u015fullara yan\u0131t vermekte, insanl\u0131\u011f\u0131n yeni ortaya \u00e7\u0131kan sorunlar\u0131na \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00fcretmekte art\u0131k yetersiz kald\u0131\u011f\u0131 ve giderek i\u00e7lerinin bo\u015falmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelir.<\/p>\n

Burjuva damgal\u0131 da olsa modernite s\u00fcreci ve bu damgadan s\u0131yr\u0131larak tam bir kopu\u015fu ger\u00e7ekle\u015ftiremeyen sosyalizm pratikleri -bug\u00fcn gelinen nokta ne olursa olsun- insanl\u0131\u011fa b\u00fcy\u00fck bir miras da b\u0131rakm\u0131\u015flard\u0131r ve yeni bir at\u0131l\u0131m bu mirastan elbette esin alacakt\u0131r. Ama esin yeterli de\u011fildir.<\/p>\n

\u0130nsanl\u0131k burjuva modernitesinin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcne nas\u0131l bir yan\u0131t \u00fcretecek? Hen\u00fcz bir yan\u0131t \u00fcretemedi\u011fi, bo\u015falan alanlar\u0131 pre-modern e\u011filimlerin doldurmas\u0131ndan belli. Bu da do\u011fal bir ilk tepki. Yaratt\u0131klar\u0131 kurumlar\u0131n ve de\u011ferlerin yetersiz kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve i\u00e7lerinin bo\u015fald\u0131\u011f\u0131n\u0131 hisseden toplumlar, hen\u00fcz ileride bir se\u00e7enek g\u00f6remedikleri zaman g\u00f6zlerini geriye \u00e7evirebilirler. Tarihin \u00e7\u00f6pl\u00fc\u011f\u00fcndeki baz\u0131 eski \u201cb\u00fcy\u00fck anlat\u0131lara\u201d sar\u0131labilirler (denize d\u00fc\u015fenin y\u0131lana sar\u0131lmas\u0131 gibi). Kafay\u0131 duvara toslaya toslaya ilerlemek zorunda kalabilirler. B\u00f6yle bir d\u00f6nemi ya\u015f\u0131yoruz.<\/p>\n

Peki gelece\u011fe dair hi\u00e7 mi umut \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 yok? G\u00fcn\u00fcm\u00fczde yeni bir modernite at\u0131l\u0131m\u0131n\u0131n hi\u00e7 mi ipucu yok?\u00a0 Bu soruya kesin yan\u0131t iddias\u0131nda bulunursak k\u00e2hinlik yapm\u0131\u015f oluruz. Ama baz\u0131 noktalara dikkat \u00e7ekebiliriz. Yaz\u0131m\u0131z\u0131 b\u00f6yle bitirelim.<\/p>\n

Birincisi, \u00c7in merkezli farkl\u0131 bir modernite de\u011firmeni var. \u00c7in, burjuva modernitesinin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn ya\u015fanmad\u0131\u011f\u0131 bir b\u00fcy\u00fck co\u011frafya. Rusya dahil Avrupa\u2019n\u0131n iki kat\u0131, ABD\u2019nin be\u015f kat\u0131 n\u00fcfusa sahip. \u00c7in\u2019de bir \u00e7\u00f6k\u00fc\u015ften de\u011fil, tam tersine bir \u00e7\u0131k\u0131\u015ftan s\u00f6z edilebilir. Bu model nerelere evrilir, hen\u00fcz bilinemez; ama gerilere sar\u0131lan de\u011fil gelece\u011fe bakan bir s\u00fcre\u00e7 ya\u015fan\u0131yor o b\u00f6lgede. Kald\u0131 ki bu modernite de\u011firmeninin ge\u00e7mi\u015fi de var. \u00c7in ve \u00e7evresi, ne yaz\u0131k ki pek bilmedi\u011fimiz, Bat\u0131 toplumlar\u0131ndan \u00e7ok farkl\u0131 bir uygarl\u0131k de\u011firmeni k\u00f6k\u00fcne de sahip (bu tarihi k\u00f6klere ba\u015fka bir yaz\u0131da ayr\u0131ca de\u011finiriz: Do\u011fu modernitesi ve k\u00f6kleri). G\u00f6rmek istemeyen g\u00f6zlere ve duymak istemeyen kulaklara, \u015fimdilik burada bir ipucu potansiyeli oldu\u011funu belirtmekle yetinelim.<\/p>\n

\u0130kincisi, modernitenin tad\u0131n\u0131 alm\u0131\u015f toplumlar\u0131n ve toplum kesimlerinin, elde ettikleri kazan\u0131mlara sar\u0131lma ve savunma e\u011filimleri. Bu e\u011filim bir nostalji olarak ba\u015flam\u0131\u015f olabilir, ama h\u0131zla gelece\u011fi isteme e\u011filimine d\u00f6n\u00fc\u015fmektedir. En g\u00fczel \u00f6rneklerinden birini \u00fclkemizde g\u00f6rd\u00fck: Cumhuriyet Mitinglerinden Haziran Direni\u015fine evrilen s\u00fcre\u00e7. Modernitenin tad\u0131n\u0131 alm\u0131\u015f, kazan\u0131mlar elde etmi\u015f toplumlara, pre-moderniteyi, monar\u015fiyi, dincili\u011fi, \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131, fa\u015fizmi kabul ettiremezsiniz. Dayat\u0131rsan\u0131z \u00e7ok b\u00fcy\u00fck toplumsal \u00e7at\u0131\u015fmalara yol a\u00e7ars\u0131n\u0131z. Bu toplum kesimlerinde, ge\u00e7mi\u015fe d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcn olanaks\u0131zl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, ileri at\u0131l\u0131m e\u011filimi g\u00fc\u00e7lenecektir. Bu da \u00e7ok \u00f6nemli bir maddi kuvvet ve ipucu.<\/p>\n

\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, \u00e7\u00f6z\u00fclemeyen b\u00fcy\u00fck insanl\u0131k sorunlar\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131. Burjuva modernitesinin \u00e7\u00f6zemedi\u011fi, ama pre-modern e\u011filimlerin \u00e7\u00f6zme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n hi\u00e7 bulunmad\u0131\u011f\u0131 sorunlar\u0131 ya\u015fayan kitlelerin ister istemez yeni aray\u0131\u015flara y\u00f6nelecek olmas\u0131. \u00dclkemizde bu e\u011filimi ya\u015f\u0131yoruz ve giderek g\u00fc\u00e7lenecek. Burjuva modernitesinin d\u0131\u015flad\u0131\u011f\u0131, bu nedenle pre-modern e\u011filimlere destek veren kitlelerin, burada da bir \u00e7\u00f6z\u00fcm bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kavramaya ba\u015flayarak yeni a\u00e7\u0131l\u0131mlara y\u00f6nelme e\u011filimi. Bu da ileri at\u0131l\u0131m\u0131n maddi kaynaklar\u0131ndan biri. T\u00fcrkiye, bu a\u00e7\u0131dan \u00e7ok \u00f6nemli bir laboratuvar \u00fclke konumunda.<\/p>\n

D\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fc, d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda ya\u015fanan g\u00f6\u00e7 hareketleri. Kim ne derse desin, g\u00f6\u00e7ler, potansiyel bir modernite e\u011filimidir; ba\u015f\u0131bo\u015f ve kaotik bir modernite e\u011filimi\u2026 Neden vatanlar\u0131n\u0131 terk edip g\u00f6\u00e7 eder insanlar? Daha g\u00fcvenli ve daha iyi bir ya\u015fam i\u00e7in.<\/p>\n

B\u00fct\u00fcn bu e\u011filimler ve hareketler insanl\u0131\u011f\u0131n yeni bir modernite at\u0131l\u0131m\u0131n\u0131n potansiyel dayanaklar\u0131d\u0131r. Ne zaman birle\u015firler ve bir senteze ula\u015f\u0131rlar, ne zaman bu sentezin bir b\u00fcy\u00fck kuram\u0131, b\u00fcy\u00fck anlat\u0131s\u0131 ortaya \u00e7\u0131kar, bilinemez. Zaman\u0131 bilinemez ama olu\u015faca\u011f\u0131 kesindir.<\/p>\n

Tekrarlayal\u0131m: \u00c7\u00f6k\u00fc\u015fler, ileri at\u0131l\u0131mlar\u0131n d\u00f6l yata\u011f\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin do\u011fu\u015fu gibi \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc de insanl\u0131\u011fa ipu\u00e7lar\u0131 veriyor. Do\u011fu\u015fu da \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc de bizimdir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ender Helvac\u0131o\u011flu Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin neden \u00e7\u00f6kt\u00fc\u011f\u00fc y\u0131llar boyu tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131. Say\u0131s\u0131z analiz yap\u0131ld\u0131; \u201chi\u00e7 olmamal\u0131yd\u0131\u201d t\u00fcr\u00fcnden idealist g\u00f6r\u00fc\u015fler de dahil olmak \u00fczere say\u0131s\u0131z tez \u00fcretildi. Do\u011fal olarak en yo\u011fun tart\u0131\u015fanlar sosyalistlerdi. Tart\u0131\u015fma Sovyetler \u00f6zelinde ba\u015flad\u0131 ama giderek \u201csosyalizmin sorunlar\u0131\u201d tart\u0131\u015fmas\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc. Bu tart\u0131\u015fmalar\u0131n faydas\u0131z oldu\u011fu s\u00f6ylenemez; sosyalist kuram\u0131n geli\u015fmesine katk\u0131da bulundular. Kald\u0131 ki sosyalistler \u201cSovyetler neden […]<\/p>\n","protected":false},"author":493,"featured_media":64558,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19,2313],"tags":[10083,9531,5247],"class_list":["post-64557","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","category-degirmen","tag-cken-ne-baslayan-ne","tag-degirmen","tag-ender-helvacioglu"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/64557","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/493"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=64557"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/64557\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/64558"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=64557"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=64557"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=64557"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}