{"id":64670,"date":"2025-03-28T09:27:22","date_gmt":"2025-03-28T06:27:22","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=64670"},"modified":"2025-03-28T09:27:22","modified_gmt":"2025-03-28T06:27:22","slug":"dogum-sancilari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2025\/03\/28\/dogum-sancilari","title":{"rendered":"Do\u011fum sanc\u0131lar\u0131"},"content":{"rendered":"

Ender Helvac\u0131o\u011flu<\/strong><\/p>\n

Bir bahar daha ne kadar g\u00fczel gelebilirdi ki\u2026 Do\u011fan\u0131n uyan\u0131\u015f\u0131 ile toplumun aya\u011fa kalk\u0131\u015f\u0131 nas\u0131l bu kadar g\u00fczel \u00e7ak\u0131\u015fabilirdi\u2026 \u00dclkemizin sadece \u00e7ay\u0131rlar\u0131, ovalar\u0131 de\u011fil, meydanlar\u0131 ve sokaklar\u0131 da gelincik tarlas\u0131. Halk hareketinin g\u00fcc\u00fc b\u00f6yle bir \u015fey. Kopkoyu bir karanl\u0131\u011f\u0131, ac\u0131mas\u0131z bir zorbal\u0131\u011f\u0131 bir anda bir \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve demokrasi \u015f\u00f6lenine \u00e7evirebiliyor.<\/p>\n

T\u00fcrkiye halk\u0131, en ba\u015fta da g\u00fczelim gen\u00e7li\u011fi bir kez daha ayakta, otokrasi ve monar\u015fi dayatmac\u0131lar\u0131na kar\u015f\u0131 bir kez daha isyanda; \u00fclkenin gelece\u011fine sahip \u00e7\u0131k\u0131yor hem de en radikal bi\u00e7imde. Hani T\u00fcrkiye halk\u0131 uyu\u015fuktu, hareketsizdi, boyun e\u011ferdi\u2026 Hani T\u00fcrkiye gen\u00e7li\u011fi cahildi, bireyciydi, umutsuzdu\u2026 \u0130\u015fte b\u00fct\u00fcn bu karamsar teoriler \u00e7\u00f6pe! Son 18 y\u0131lda \u00fc\u00e7 kez milyonlar halinde isyan eden bir halk var m\u0131 d\u00fcnyada? Halk\u0131m\u0131zla, gen\u00e7li\u011fimizle gurur duymal\u0131y\u0131z. Bu halk\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olmaktan onur duymal\u0131y\u0131z.<\/p>\n

So\u011fuk tahliller i\u00e7eren bir yaz\u0131 yazmaya gitmedi elim (daha do\u011frusu zihnim). Zaten hareket hen\u00fcz olabildi\u011fince s\u0131cak ve devam ediyor. Bu nedenle kesin sonu\u00e7lara varmak insan\u0131 yan\u0131ltabilir. \u015eimdilik baz\u0131 notlarla yetinece\u011fim.<\/p>\n

– 20 y\u0131ld\u0131r art\u0131k iyice berrakla\u015fan bir s\u00fcrecin i\u00e7inde T\u00fcrkiye toplumu. Emperyalistlerin deste\u011fiyle iktidar\u0131 ele ge\u00e7iren siyasal \u0130slamc\u0131lar kendi rejimlerini, ya\u015fam bi\u00e7imlerini, d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015flerini \u00fclkeye dayat\u0131yorlar, \u201cparantez\u201d diye niteledikleri cumhuriyet s\u00fcrecini sonland\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar; T\u00fcrkiye\u2019nin ayd\u0131nl\u0131k y\u00fcz\u00fc (modernite birikimi de diyebiliriz) bu dayatmay\u0131 kabul etmiyor ve direniyor. En az 20 y\u0131ld\u0131r bu s\u00fcreci ya\u015f\u0131yoruz. Bu tespit \u00e7ok basit g\u00f6r\u00fcnebilir, pek s\u0131n\u0131fsal gelmeyebilir. Ama \u00e7\u0131plak ger\u00e7ek basittir; hayat\u0131n dayatt\u0131\u011f\u0131 cephele\u015fme herkesin anlayabilece\u011fi kadar basittir. \u00d6nce bu cephele\u015fmedeki saf belirlenir, ince analizler ve s\u0131n\u0131fsal \u00e7\u00f6z\u00fcmlemeler -bu kaba cephele\u015fme \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda- ard\u0131ndan gelir.<\/p>\n

– Bu s\u00fcrecin elbette \u00e7e\u015fitli a\u015famalar\u0131, keskin d\u00f6neme\u00e7leri (s\u00fcrecin k\u00f6\u015fe ta\u015flar\u0131) oldu, iktidar a\u00e7\u0131s\u0131ndan da direnen halk kesimleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan da. Bug\u00fcn de o k\u00f6\u015fe ta\u015flar\u0131ndan birini ya\u015f\u0131yor gibiyiz.<\/p>\n

\u00c7o\u011fu politik odak, en ba\u015fta da iktidarlar, s\u00fcreci salt politik bir s\u00fcre\u00e7 (\u00e7e\u015fitli politik odaklar aras\u0131ndaki m\u00fccadele) olarak g\u00f6rme e\u011filimindedirler. Bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 \u00e7ok ince tahliller geli\u015ftirebilir ama i\u00e7inde b\u00fcy\u00fck bir yan\u0131lg\u0131y\u0131 da bar\u0131nd\u0131r\u0131r. S\u00fcre\u00e7 sadece \u201cpolitik\u201d de\u011fil ayn\u0131 zamanda \u201ctoplumsal\u201dd\u0131r da\u2026 Her zaman ve her zaman son noktay\u0131 s\u0131radan insan\u0131n tutumu koyar. S\u0131radan\u0131n belirleyicili\u011fini g\u00f6z ard\u0131 edenlerin ve \u0131skalayanlar\u0131n \u00f6n\u00fcnde sonunda baltay\u0131 ta\u015fa vurmalar\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r.<\/p>\n

S\u00fcrece salt mevcut politik sahnedeki g\u00fc\u00e7 sava\u015flar\u0131 olarak bakarsak, siyasal \u0130slamc\u0131 iktidar\u0131n giderek mevzi kazand\u0131\u011f\u0131n\u0131, devleti tamamen ele ge\u00e7irdi\u011fini, zorbal\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve pervas\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 art\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131, halk\u0131 bast\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131, koyu bir fa\u015fizme do\u011fru gitti\u011fimizi d\u00fc\u015f\u00fcnebiliriz. Bu bizi karamsarl\u0131\u011fa s\u00fcr\u00fckleyebilir. Ama ger\u00e7ek bundan ibaret de\u011fil. S\u00fcrecin bir de toplumsal boyutu, s\u0131radan\u0131n tepkisi, dip dalgalar\u0131 vb. var. \u00d6rne\u011fin iktidar ne Haziran Ayaklanmas\u0131n\u0131 kestirebilmi\u015fti ne de bug\u00fcnk\u00fc tepki patlamas\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6rebildi. Salt politikac\u0131lar\u0131n denkleme dahil etmedikleri, ama kendisini yak\u0131c\u0131 bir bi\u00e7imde hat\u0131rlatan bir g\u00fc\u00e7t\u00fcr s\u0131radan\u0131n tepkisi. Hi\u00e7bir denkleme dahil de\u011fildir, ama birikir birikir, patlar ve o denklemi da\u011f\u0131t\u0131verir. Cumhuriyet Mitinglerinde, Haziran Ayaklanmas\u0131nda ve bug\u00fcnk\u00fc eylemlilikte ya\u015fanan \u00e7\u0131plak ve s\u0131cac\u0131k ger\u00e7ek budur.<\/p>\n

S\u00fcrece s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fimiz toplumsal boyutu a\u00e7\u0131s\u0131ndan bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, iktidar\u0131n giderek zay\u0131flad\u0131\u011f\u0131n\u0131, taban\u0131n\u0131 \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde yitirdi\u011fini, halk\u0131n \u00f6nemli bir \u00e7o\u011funlu\u011funun (bence y\u00fczde 70\u2019lere ula\u015ft\u0131) bu iktidardan kurtulmak istedi\u011fini g\u00f6rebiliriz. Yani s\u00fcre\u00e7 fa\u015fizme do\u011fru de\u011fil, bu fa\u015fizan iktidardan kurtulmaya do\u011fru evriliyor. En az\u0131ndan iktidar\u0131n hedeflerini engelleyebilecek kuvvetler bug\u00fcn d\u00fcnden daha diri ve daha g\u00fc\u00e7l\u00fc.<\/p>\n

S\u00fcrecin toplumsal boyutunu tahlil etmeyi s\u00fcrd\u00fcrelim.<\/p>\n

– Son 20 y\u0131l i\u00e7inde \u00fc\u00e7 tane toplumsal isyan ya\u015fand\u0131 (T\u00fcrkiye toplumunun biricikli\u011fidir bu): Cumhuriyet Mitingleri, Haziran Ayaklanmas\u0131 ve bug\u00fcnk\u00fc patlama. Bu \u00fc\u00e7 isyan\u0131n da ortak bir noktas\u0131 var: Cumhuriyet savunusu. Bu nedenle h\u00e2l\u00e2 \u00f6ne \u00e7\u0131kan simgeler al y\u0131ld\u0131zl\u0131 bayrak ve Mustafa Kemal. \u0130ktidar ne yapsa da Atat\u00fcrk\u2019\u00fc yenemiyor.<\/p>\n

Fakat birbirinin devam\u0131 olan bu \u00fc\u00e7 isyan\u0131n birbirinden farkl\u0131 nitelikleri de var. \u00dczerine katarak, giderek daha farkl\u0131 kesimleri kapsayarak ve radikalle\u015ferek ilerliyor hareket. Elbette toplumsal ko\u015fullardaki de\u011fi\u015fimler de bu radikalle\u015fmede etkili. Bu ilerleme ve kapsam geni\u015flemesi iktidar\u0131n konumunu ve gelece\u011fini de belirliyor.<\/p>\n

Cumhuriyet Mitinglerini ve Haziran Ayaklanmas\u0131n\u0131 \u00f6nceki yaz\u0131lar\u0131m\u0131zda defalarca analiz etmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131k; bir\u00e7ok de\u011ferli ara\u015ft\u0131rmac\u0131 ve toplumbilimci de bunu yapt\u0131. Peki, hareketin bug\u00fcn ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 d\u00fczeyin farklar\u0131 neler?<\/p>\n

Birincisi en \u00f6nemli fark, \u00f6rg\u00fctl\u00fc bir gen\u00e7lik hareketinin varl\u0131\u011f\u0131. Haziran da bir gen\u00e7lik hareketiydi, ama genel halk hareketi i\u00e7inde erimi\u015f bir gen\u00e7lik hareketiydi. Bug\u00fcn ayr\u0131 ve belirleyici bir dinamik olarak gen\u00e7lik (\u00fcniversiteli) hareketi var. Bu m\u00fcthi\u015f bir olayd\u0131r. \u0130lk g\u00fcn \u0130stanbul \u00dcniversitesi \u00f6\u011frencilerinin polis barikatlar\u0131n\u0131 a\u015farak Beyaz\u0131t\u2019a ve Sara\u00e7hane\u2019ye akmas\u0131 k\u0131v\u0131lc\u0131m\u0131 \u00e7akt\u0131 ve toplumsal hareketin motoru oldu. Bu gen\u00e7ler nas\u0131l \u00f6rg\u00fctlendi, bu \u00f6rg\u00fctlenme nas\u0131l kitleselle\u015febildi, kimler \u00f6nderlik etti, hi\u00e7bir fikrim yok, \u00f6\u011frenmeye muhtac\u0131m.<\/p>\n

\u0130kinci \u00f6nemli fark, bug\u00fcnk\u00fc hareketin bir \u00f6nderli\u011finin olmas\u0131. Be\u011fenelim be\u011fenmeyelim, harekete CHP \u00f6nderlik ediyor. CHP mecburen \u00f6nderlik ediyor, \u00e7\u00fcnk\u00fc hareket CHP\u2019ye (\u0130mamo\u011flu\u2019na) y\u00f6nelik iktidar sald\u0131r\u0131s\u0131yla tetiklendi. CHP y\u00f6netimi harekete (\u00f6zellikle politik y\u00f6n a\u00e7\u0131s\u0131ndan) nereye kadar \u00f6nderlik edebilir, bu bir tart\u0131\u015fma konusu, g\u00f6rece\u011fiz. \u015eimdilik, \u00e7o\u011fumuzun tahmin etti\u011finden daha ba\u015far\u0131l\u0131 olduklar\u0131 s\u00f6ylenebilir.<\/p>\n

\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir fark var ki, \u00e7ok belirleyici. Bug\u00fcnk\u00fc gen\u00e7lik farkl\u0131 bir gen\u00e7lik. Bu konuda iddial\u0131 de\u011filim, \u00e7\u00fcnk\u00fc g\u00fcn\u00fcm\u00fcz gen\u00e7li\u011fiyle fazla ba\u011f\u0131m yok, ama his d\u00fczeyinde birka\u00e7 \u015fey s\u00f6yleyeyim. Haziran gen\u00e7li\u011fi ile bug\u00fcn\u00fcn gen\u00e7li\u011fi aras\u0131nda ciddi farklar oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Haziran gen\u00e7li\u011fi gelecek kayg\u0131s\u0131 ve ya\u015fam bi\u00e7imi savunusu ile soka\u011fa \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. Gelecekten kayg\u0131 duymak bile bir gelecek umudu i\u00e7erir. Bug\u00fcnk\u00fc baz\u0131 gen\u00e7 gruplar\u0131nda daha \u00e7ok \u00f6fke ve kin hakim gibi. Gelecekten umudu kesmi\u015f bir gen\u00e7lik var. Elbette hepsi b\u00f6yle de\u011fildir, ama Haziran\u2019dan farkl\u0131 olarak geleceksizlik duygusu i\u00e7inde, \u00e7ok \u00f6fkeli ve y\u0131k\u0131c\u0131 bir damar da var bug\u00fcnk\u00fc harekette ve hareket radikalle\u015ftik\u00e7e do\u011fal olarak bu kesim \u00f6n al\u0131yor. Sosyal medyan\u0131n da etkisiyle de olabilir, laf\u0131n\u0131 hi\u00e7 sak\u0131nmayan, a\u011fz\u0131na geleni hayk\u0131ran, laf\u0131n\u0131n nereye gidece\u011finin hesab\u0131n\u0131 yapmayan, bol k\u00fcf\u00fcrl\u00fc \u00fcsluba sahip bir damar. Asl\u0131nda her devrimin ihtiya\u00e7 duydu\u011fu bir damard\u0131r bu. Ama g\u00fc\u00e7l\u00fc ve olgun bir \u00f6nderlik taraf\u0131ndan y\u00f6nlendirilirlerse.<\/p>\n

– Bug\u00fcn 15 g\u00fcn \u00f6ncesine g\u00f6re daha iyimserim. Bu hareket sadece bir muhalefet hareketi de\u011fil. Sadece bir direni\u015f de\u011fil. \u00c7ok daha \u00f6tesi. Hen\u00fcz belirgin olmasa da bir iktidar hareketi. Hareket \u00e7e\u015fitli kanatlar\u0131yla yeni bir T\u00fcrkiye olu\u015fturuyor; mevcut siyaset sahnesine m\u00fcdahale ederek yeni bir siyaset sahnesi dizayn ediyor. Art\u0131k miad\u0131n\u0131 doldurmu\u015f Erdo\u011fan-Bah\u00e7eli sonras\u0131 T\u00fcrkiye tart\u0131\u015f\u0131l\u0131yor, eylemli bir bi\u00e7imde. Hareket i\u00e7inde, farkl\u0131 bir T\u00fcrkiye\u2019nin, siyasal \u0130slam belas\u0131ndan kurtulmu\u015f, daha demokratik ve \u00f6zg\u00fcr bir T\u00fcrkiye\u2019nin tomurcuklar\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yor.<\/p>\n

AKP iktidar\u0131 emperyalistlerin deste\u011fini almas\u0131na ve devlet g\u00fcc\u00fcn\u00fc sonuna kadar kullanmas\u0131na kar\u015f\u0131n bu hareketi, bu damar\u0131 yok edemedi. 20 y\u0131ld\u0131r gelen \u00fc\u00e7 gen\u00e7lik ku\u015fa\u011f\u0131 da isyan etti. Baz\u0131 arkada\u015flar hep zaaflar\u0131, yenilgileri ve geri \u00e7ekilmeleri g\u00f6r\u00fcyorlar ve karamsarlar. Ama bu isyan gelene\u011fini (evet, bir gelenektir art\u0131k) ve i\u00e7inde ye\u015feren tomurcuklar\u0131 de\u011ferlendirmiyorlar.<\/p>\n

Siyaset \u00e7al\u0131m atma sanat\u0131d\u0131r ve g\u00fc\u00e7le yap\u0131l\u0131r; ama siyaset sahnesi toplumsal zeminle s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Siyaset her \u015feye \u00e7al\u0131m atabilir ama sosyolojiye atamaz. Ve sonu\u00e7 olarak en b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7 halk\u0131n ve eme\u011fin g\u00fcc\u00fcd\u00fcr. Bu abart\u0131l\u0131 ve bo\u015f bir laf de\u011fil; h\u00e2l\u00e2 Roma imparatorlar\u0131, Osmanl\u0131 padi\u015fahlar\u0131 ve s\u00f6m\u00fcrgeci emperyalistler taraf\u0131ndan y\u00f6netilmiyor olmam\u0131z\u0131n as\u0131l nedeni. Bu tarih bilincini, barikatlarda direnen g\u00fczelim gen\u00e7lerin ya\u015fam sevinciyle birle\u015ftirelim l\u00fctfen.<\/p>\n

T\u00fcrkiye fa\u015fizme do\u011fru gitmiyor; fa\u015fizmden kurtulu\u015fun do\u011fum sanc\u0131lar\u0131n\u0131 ya\u015f\u0131yor. Evet, zorlu olacak, belki kay\u0131plar da ya\u015fanacak, ama s\u00fcre\u00e7 bu y\u00f6nde.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ender Helvac\u0131o\u011flu Bir bahar daha ne kadar g\u00fczel gelebilirdi ki\u2026 Do\u011fan\u0131n uyan\u0131\u015f\u0131 ile toplumun aya\u011fa kalk\u0131\u015f\u0131 nas\u0131l bu kadar g\u00fczel \u00e7ak\u0131\u015fabilirdi\u2026 \u00dclkemizin sadece \u00e7ay\u0131rlar\u0131, ovalar\u0131 de\u011fil, meydanlar\u0131 ve sokaklar\u0131 da gelincik tarlas\u0131. Halk hareketinin g\u00fcc\u00fc b\u00f6yle bir \u015fey. Kopkoyu bir karanl\u0131\u011f\u0131, ac\u0131mas\u0131z bir zorbal\u0131\u011f\u0131 bir anda bir \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve demokrasi \u015f\u00f6lenine \u00e7evirebiliyor. T\u00fcrkiye halk\u0131, en […]<\/p>\n","protected":false},"author":493,"featured_media":64671,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19,2313],"tags":[9531,10093,5247],"class_list":["post-64670","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","category-degirmen","tag-degirmen","tag-dogum-sancilari","tag-ender-helvacioglu"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t