{"id":64788,"date":"2025-04-25T09:40:22","date_gmt":"2025-04-25T06:40:22","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=64788"},"modified":"2025-04-25T09:40:22","modified_gmt":"2025-04-25T06:40:22","slug":"cinin-varligi-ne-anlama-geliyor","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2025\/04\/25\/cinin-varligi-ne-anlama-geliyor","title":{"rendered":"\u00c7in\u2019in varl\u0131\u011f\u0131 ne anlama geliyor?"},"content":{"rendered":"

Ender Helvac\u0131o\u011flu<\/strong><\/p>\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fczden uygarl\u0131k s\u00fcrecinin ge\u00e7mi\u015fine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda g\u00f6r\u00fcyoruz ki, uygarl\u0131k bir b\u00fct\u00fcnd\u00fcr; daha do\u011frusu b\u00fct\u00fcnle\u015fme e\u011filimindedir. Tarihteki \u00e7e\u015fitli uygarl\u0131k merkezleri aras\u0131ndaki kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 etkile\u015fimleri biliyoruz ama b\u00fct\u00fcnle\u015fme bir s\u00fcre\u00e7tir ve h\u00e2l\u00e2 tamamland\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenemez. H\u00e2l\u00e2 tek bir insanl\u0131k uygarl\u0131\u011f\u0131ndan s\u00f6z edemiyoruz. B\u0131rakal\u0131m 6-7 bin y\u0131ll\u0131k uygarl\u0131k s\u00fcrecini, 600 y\u0131ll\u0131k modernite s\u00fcrecinde bile -yo\u011fun etkile\u015fimlere kar\u015f\u0131n- bir b\u00fct\u00fcnle\u015fmeden uza\u011f\u0131z. B\u00fct\u00fcnle\u015fme s\u00fcreci etkile\u015fimler\/sentezler bi\u00e7iminde devam ediyor ama hen\u00fcz k\u00fcresel bir sentez olu\u015fmu\u015f de\u011fil.<\/p>\n

Tarihe bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda \u00e7e\u015fitli uygarl\u0131k merkezleri aras\u0131ndaki etkile\u015fimlerin bilimsel-teknolojik geli\u015fmeler alan\u0131nda oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz. Fakat farkl\u0131 uygarl\u0131k tarzlar\u0131n\u0131n sentezi teknolojik al\u0131\u015fveri\u015fi a\u015fan bir olay. \u00d6rne\u011fin, \u00c7in\u2019de geli\u015ftirilen bir teknoloji birka\u00e7 y\u00fczy\u0131l sonra da olsa \u0130slam d\u00fcnyas\u0131na veya Bat\u0131\u2019ya ula\u015fabiliyor (veya tersi) ama \u00c7in uygarl\u0131\u011f\u0131 ile Bat\u0131 uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n sentezine h\u00e2l\u00e2 ula\u015f\u0131labilmi\u015f de\u011fil. Sentezler, b\u00fcy\u00fck toplumsal \u00e7at\u0131\u015fmalar, d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmler ve a\u015fma pratikleriyle ger\u00e7ekle\u015febiliyor ancak.<\/p>\n

Daha geni\u015f bir perspektifle ve sentez d\u00f6nemlerinin aray\u0131\u015f\u0131yla yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, uygarl\u0131k tarihinin her birinin kendi i\u00e7 s\u00fcreklili\u011fi bulunan iki temel damar\u0131n\u0131 tespit edebiliyoruz: 1) Mezopotamya, M\u0131s\u0131r, Yunan-Roma, Pers, \u0130slam, Osmanl\u0131, Bat\u0131 damar\u0131. 2) Hint, \u00c7in damar\u0131. (Asl\u0131nda bir damar daha var: Orta ve G\u00fcney Amerika\u2019da Kolomb \u00f6ncesi uygarl\u0131klar; Aztek, Maya, \u0130nka. Ancak g\u00fcn\u00fcm\u00fcze etki yapamadan yok edilmi\u015fler.) \u0130lk damar\u0131n t\u00fcm\u00fcne birden \u201cBat\u0131 damar\u0131\u201d, ikincisine de \u201cDo\u011fu damar\u0131\u201d diyebiliriz.<\/p>\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fczden bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, Arap d\u00fcnyas\u0131n\u0131, T\u00fcrkiye\u2019yi, \u0130ran\u2019\u0131, Rusya\u2019y\u0131 Bat\u0131 damar\u0131 i\u00e7inde konumland\u0131ran bu s\u0131n\u0131fland\u0131rma ele\u015ftirilebilir. Kald\u0131 ki Antik Yunan-Bat\u0131 \u00e7izgisini sahiplenen \u201cBat\u0131l\u0131lar\u201d da \u00f6zellikle \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131 her zaman \u201cDo\u011fu\u201d olarak nitelemi\u015flerdir. Ama b\u00fct\u00fcn bir uygarl\u0131k tarihi ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda bu temel ayr\u0131m\u0131n ger\u00e7e\u011fe daha yak\u0131n oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclecektir. Mezopotamya, M\u0131s\u0131r, Anadolu, Pers, Yunan-Roma, \u0130slam, Osmanl\u0131 ve Avrupa (+Amerika) uygarl\u0131klar\u0131n\u0131n yo\u011fun i\u00e7 \u00e7at\u0131\u015fmalara kar\u015f\u0131n k\u00f6kenleri ayn\u0131d\u0131r ve bir s\u00fcreklilik olu\u015ftururlar.\u00a0 En genelde uygarl\u0131k tarzlar\u0131 ve olu\u015fturduklar\u0131 normlar (\u00f6rne\u011fin semavi dinler) da benzerlik ta\u015f\u0131r. Uzakdo\u011fu, \u00c7in, Hint damar\u0131 ise -etkile\u015fimlere ra\u011fmen- esas olarak bu damar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda kal\u0131r ve neredeyse g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar \u201ckendine \u00f6zg\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc\u201d korumu\u015ftur. Burada bir istisnay\u0131 Orta Asyal\u0131 topluluklar, Hunlar ve T\u00fcrk boylar\u0131 olu\u015fturur. Onlar Do\u011fu damar\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131yken g\u00f6\u00e7lerle bu damardan kopup Bat\u0131 damar\u0131na dahil olmu\u015flar ve bu s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde uygarla\u015fm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n

Gerek g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki toplumsal geli\u015fmelere gerekse tarihe, Do\u011fu\u2019dan Bat\u0131\u2019ya do\u011fru de\u011fil hep Bat\u0131\u2019dan Do\u011fu\u2019ya do\u011fru bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7in, b\u00f6yle bakmaya al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7in ve dolay\u0131s\u0131yla daha iyi bildi\u011fimiz i\u00e7in, bu iki damar i\u00e7inde Bat\u0131 damar\u0131n\u0131n daha belirleyici oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcz. Uygarl\u0131k tarihini, d\u00fc\u015f\u00fcnce tarihini, bilim tarihini, dinler tarihini veya herhangi bir \u015feyin tarihini ele al\u0131rken birinci damar (Bat\u0131 damar\u0131) i\u00e7i geli\u015fmeler irdelenir, ikinci damar (Do\u011fu damar\u0131) ise bir \u201cyan \u00fcr\u00fcn\u201d olarak de\u011ferlendirilir, temel s\u00fcre\u00e7lerin d\u0131\u015f\u0131nda b\u0131rak\u0131l\u0131r. 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015fat ideolojisi Avrupa-merkezcili\u011fi ele\u015ftiren ve a\u015fanlar\u0131m\u0131z dahi tarihin S\u00fcmer\u2019de ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131, k\u00f6kenin Mezopotamya, M\u0131s\u0131r ve Anadolu uygarl\u0131klar\u0131 oldu\u011funu, bu k\u00f6ken temelinde Antik Yunan\u2019\u0131n \u00e7ok \u00f6nemli bir sentez ve a\u015fma d\u00f6nemini te\u015fkil etti\u011fini, Akdeniz havzas\u0131n\u0131n (Roma) ba\u015f\u0131 \u00e7ekti\u011fini, Orta\u00e7a\u011f Do\u011fu uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n (esas olarak \u0130slam uygarl\u0131\u011f\u0131) ikinci b\u00fcy\u00fck ve sentez ve a\u015fma d\u00f6nemi oldu\u011funu, b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n temelinde en son Bat\u0131 uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n hepsinin temelinde y\u00fckselen \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc b\u00fcy\u00fck sentez ve a\u015fma hareketi oldu\u011funu s\u00f6yler. Avrupa-merkezcili\u011fi ele\u015ftiren bu uygarl\u0131k geli\u015fim \u00e7izgisinde dahi, ikinci damar sadece bir \u201cyan \u00fcr\u00fcn\u201dd\u00fcr. Avrupa-merkezcilik a\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r belki ama Bat\u0131-merkezcili\u011fin a\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenemez. Neden?<\/p>\n

Elbette ili\u015fkiler ve etkile\u015fimler vard\u0131r ama ikinci damar (Hint-\u00c7in) esas olarak bu k\u00f6ken alma, sentezler ve a\u015fma s\u00fcre\u00e7lerinin d\u0131\u015f\u0131nda kalm\u0131\u015ft\u0131r. Ne onlar\u0131 fazla etkileyebilmi\u015f ne de onlardan fazla etkilenmi\u015ftir. Fakat bu ikinci damar\u0131n g\u00fcd\u00fck kald\u0131\u011f\u0131, kendine \u00f6zg\u00fc sentez-a\u015fma s\u00fcre\u00e7leri ya\u015famad\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmiyor.<\/p>\n

\u00c7in, Hint ve \u00e7evresi de t\u0131pk\u0131 Mezopotamya ve M\u0131s\u0131r gibi bir uygarl\u0131k havzas\u0131. \u0130lk damarda ya\u015fananlara benzer k\u00f6ken alma\/sentez\/a\u015fma s\u00fcre\u00e7leri burada da ya\u015fan\u0131yor. Burada da bir uygarl\u0131k filizleniyor ve \u00e7evresiyle sentez yapa yapa geli\u015fiyor. \u00c7in, Hindistan, Orta Asya (Mo\u011fol ve T\u00fcrk k\u00f6kenli topluluklar), Japonya, Kore, Hindi \u00c7ini, Endonezya vb. en az ilk damar\u0131n kapsad\u0131\u011f\u0131 alanlar kadar geni\u015f. Farkl\u0131 k\u00f6kenleri var. Farkl\u0131 dinler, de\u011ferler, normlar, yakla\u015f\u0131mlar geli\u015fmi\u015f burada. An az birinci damarda ya\u015fananlar kadar \u00e7e\u015fitli, zengin ve \u00e7at\u0131\u015fmal\u0131.<\/p>\n

Wolfram Eberhard T\u00fcrk Tarih Kurumu taraf\u0131ndan yay\u0131mlanan \u00c7in Tarihi<\/em> adl\u0131 eserinin (Birinci bask\u0131 1947\u2019de, ikincisi 1987\u2019de yay\u0131mlanm\u0131\u015f) Giri\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde \u201c\u00c7in\u201d denilen co\u011frafyay\u0131 tan\u0131mlad\u0131ktan sonra \u015f\u00f6yle bir tespit yapar:<\/p>\n

\u201cMamafih eskiden bu b\u00f6lgede yaln\u0131z \u00c7inliler bulunmuyordu; bug\u00fcn h\u00e2l\u00e2 bakiyeleri mevcut olan kavimler ya\u015f\u0131yordu. \u0130sa\u2019n\u0131n do\u011fumundan 2 bin y\u0131l \u00f6nce bile bug\u00fcnk\u00fc anlamda \u2018\u00c7inli\u2019 yoktu, fakat yaln\u0131z, birbirleriyle mezcolarak (kar\u0131\u015farak) bir birlik te\u015fkil eden bir\u00e7ok kabileler ve kavimler vard\u0131; bu yeni birlik m\u00fctecanis (ba\u011fda\u015f\u0131k, t\u00fcrde\u015f) oldu\u011funu anlad\u0131, kendinde bir k\u00fclt\u00fcrel birlik hissetti ve \u2018\u00c7inli\u2019 ad\u0131n\u0131 ald\u0131. Bu birli\u011fe girmeyen halk gruplar\u0131 kendi kavimlerini ve k\u00fclt\u00fcrlerini k\u0131smen bug\u00fcne kadar muhafaza ettiler, k\u0131smen ise yava\u015f yava\u015f bu k\u00fclt\u00fcre iltihak ettiler. \u2018\u00c7inliler\u2019 b\u00f6ylece \u00e7o\u011fald\u0131lar ve nihayet \u2018as\u0131l \u00c7in\u2019in bulundu\u011fu b\u00fct\u00fcn b\u00f6lgeye, yani 18 eyalete yay\u0131ld\u0131lar.\u201d<\/p>\n

Eberhard, kitab\u0131 boyunca, en az 4000 y\u0131ll\u0131k bu s\u00fcreci anlat\u0131r. Asl\u0131nda anlat\u0131lan kendine \u00f6zg\u00fc bir uygarl\u0131k havzas\u0131n\u0131n do\u011fu\u015fu ve sentezlenerek \u00e7evreye yay\u0131l\u0131\u015f\u0131 s\u00fcrecidir. \u00c7in, t\u0131pk\u0131 Mezopotamya, M\u0131s\u0131r, Anadolu, Fars ve Akdeniz havzalar\u0131 gibi bir uygarl\u0131k de\u011firmenidir. \u00c7evre halklar\u0131 \u00f6\u011f\u00fcte \u00f6\u011f\u00fcte \u015fekillenmi\u015f ve yay\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7in uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n kuzeyli (T\u00fcrk ve Mo\u011fol k\u00f6kenli) barbar topluluklarla ili\u015fkisi, ya uygarlar\u0131n barbar topluluklar\u0131 fethetmesi yoluyla uygarl\u0131\u011f\u0131n yay\u0131lmas\u0131 ya da barbarlar\u0131n uygarlar\u0131 fethederek uygarla\u015fmas\u0131 yoluyla yine uygarl\u0131\u011f\u0131n yay\u0131lmas\u0131 s\u00fcrecidir. \u00d6rne\u011fin baz\u0131 \u00c7in hanedanlar\u0131 Mo\u011fol k\u00f6kenlidir; ama sonu\u00e7 itibar\u0131yla onlar da \u00c7in hanedan\u0131d\u0131r. Barbarlar uygar co\u011frafyalar\u0131 fethedebilirler, ama uygarl\u0131\u011f\u0131 fethedemezler. Fethettiklerinde uygarl\u0131k taraf\u0131ndan fethedilirler, yani uygarla\u015f\u0131rlar (Hikmet K\u0131v\u0131lc\u0131ml\u0131\u2019n\u0131n \u201ctarihsel devrimler\u201d dedi\u011fi s\u00fcre\u00e7). Bu nedenle barbar fetihleri bir uygarl\u0131k dinami\u011fidir. Benzer s\u00fcre\u00e7ler Bat\u0131 damar\u0131nda da -\u00e7ok daha belirgin bir bi\u00e7imde- ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Do\u011fu damar\u0131n\u0131n \u015fekillenmesinde sadece uygar-barbar ili\u015fkisi de\u011fil, ayn\u0131 b\u00f6lgedeki irili ufakl\u0131 uygarl\u0131k havzalar\u0131n\u0131n birbiriyle ili\u015fkisi de s\u00fcreci ilerletir. \u00c7in havzas\u0131 gibi, Hint, Japon, Kore, Hindi \u00c7ini, Endonezya uygarl\u0131k havzalar\u0131 da birbirleriyle ili\u015fkiler i\u00e7inde, yani uygar-uygar ili\u015fkisi ile de geli\u015fmi\u015flerdir. Do\u011fu damar\u0131 -t\u0131pk\u0131 Bat\u0131 damar\u0131 gibi- b\u00fct\u00fcn bu karma\u015f\u0131k ve \u00e7at\u0131\u015fmal\u0131 ili\u015fkiler s\u00fcrecinde olu\u015fmu\u015ftur.<\/p>\n

K\u0131sacas\u0131 Do\u011fu\u2019da, Bat\u0131\u2019dakinden farkl\u0131, kendine \u00f6zg\u00fc bir ba\u015fka d\u00fcnya vard\u0131r. Bu iki damar modernite d\u00f6nemine kadar birbirinden belirleyici etkiler almam\u0131\u015flar, fazla kar\u0131\u015fmam\u0131\u015flar, kendi yollar\u0131nda ilerlemi\u015fler, k\u00fclt\u00fcrel \u00f6zg\u00fcnl\u00fcklerini korumu\u015flar.<\/p>\n

Uygarl\u0131k s\u00fcrecinde olu\u015fan bu iki damar -aralar\u0131nda o g\u00fcne dek ya\u015fanmam\u0131\u015f boyutlarda ili\u015fkiler ve etkile\u015fimler geli\u015fse de- modernite s\u00fcrecinde de devam ediyor. Fakat Do\u011fu ve Bat\u0131 damarlar\u0131n\u0131n kapsamlar\u0131nda ve safla\u015fmalar\u0131nda \u00e7ok belirleyici de\u011fi\u015fiklikler ya\u015fan\u0131yor. Bu de\u011fi\u015fikliklerde temel etken, Avrupa\u2019da kapitalist uygarl\u0131\u011f\u0131n (burjuva modernitesi de diyebiliriz) do\u011fu\u015fu ve t\u00fcm d\u00fcnyaya yay\u0131lma e\u011filimi g\u00f6stermesidir.<\/p>\n

Bu k\u00fcreselle\u015fme e\u011filimi Bat\u0131 damar\u0131n\u0131 bir yandan geni\u015fletirken di\u011fer yandan daraltm\u0131\u015ft\u0131r. Kapitalist Bat\u0131, o g\u00fcne dek s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fimiz iki damar\u0131n da d\u0131\u015f\u0131nda kalm\u0131\u015f iki k\u0131taya (Amerika ve Avustralya) yay\u0131lm\u0131\u015f, o k\u0131talar\u0131n yerlilerini yok ederek kolonile\u015ftirmi\u015ftir. Avrupal\u0131 g\u00f6\u00e7ler sonucunda bu iki k\u0131tada giderek kapitalist merkezler olu\u015fmu\u015ftur. Bu muazzam bir geni\u015flemedir.<\/p>\n

Avrupa kapitalizminin as\u0131l hedefi ise do\u011fal zenginliklerin kayna\u011f\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclen Asya\u2019ya ula\u015fmak ve fethetmekti. Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011funun, Rus \u00c7arl\u0131\u011f\u0131n\u0131n, \u00c7in \u0130mparatorlu\u011funun ve Hindistan\u2019\u0131n sahip oldu\u011fu geni\u015f ve zengin topraklar\u0131n s\u00f6m\u00fcrgele\u015ftirilmesi i\u00e7in yap\u0131lan giri\u015fimler, hem Do\u011fu-Bat\u0131 ili\u015fkisine hem de genel anlamda modernitenin k\u00fcreselle\u015fmesi s\u00fcrecine -\u00f6nceden \u00f6ng\u00f6r\u00fclemeyen- \u00e7ok farkl\u0131 boyutlar katt\u0131.<\/p>\n

Kapitalist Bat\u0131 uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n Avrupa d\u0131\u015f\u0131ndaki co\u011frafyalar\u0131 s\u00f6m\u00fcrgele\u015ftirme giri\u015fimi tepki ile kar\u015f\u0131land\u0131 ve kadim Bat\u0131 damar\u0131n\u0131n b\u00f6l\u00fcnmesine ve daralmas\u0131na yol a\u00e7t\u0131. Arap, Fars, T\u00fcrk d\u00fcnyalar\u0131 ve Rusya\u2019n\u0131n kaderi ile kadim Do\u011fu\u2019nun kaderi ortakla\u015ft\u0131. S\u00f6m\u00fcrgeci-emperyalist sald\u0131r\u0131 ve buna tepki olarak olu\u015fan Asyal\u0131 sosyalizm ve ulusal kurtulu\u015f pratikleri yeni bir Do\u011fu-Bat\u0131 safla\u015fmas\u0131 yaratt\u0131. Bat\u0131 damar\u0131 bat\u0131ya do\u011fru (ABD) geni\u015flerken, tarihsel olarak kadim Bat\u0131\u2019n\u0131n par\u00e7as\u0131 olan Asyal\u0131 toplumlar\u0131n t\u00fcm\u00fc Do\u011fu damar\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 haline geldiler. Kapitalizmin yaratt\u0131\u011f\u0131 bu \u00e7at\u0131\u015fmal\u0131 s\u00fcre\u00e7, \u00f6zellikle Do\u011fu toplumlar\u0131nda farkl\u0131 modernite yollar\u0131n\u0131n da do\u011fmas\u0131na yol a\u00e7t\u0131.<\/p>\n

***<\/p>\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fczde ise, tarihte ilk kez olarak, \u00c7in merkezli Do\u011fu, \u00f6nc\u00fc bir insanl\u0131k se\u00e7ene\u011fi olarak devreye girmeye ba\u015flad\u0131. Bu konuma, \u00f6rne\u011fin Japonya veya G\u00fcney Kore gibi \u00fclkelerin de\u011fil de \u00c7in\u2019in ula\u015fmas\u0131n\u0131n nedeni, \u00c7in\u2019in ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 sosyalizm s\u00fcrecidir. Bu s\u00fcre\u00e7 hem \u00f6zg\u00fcn hem de t\u00fcm d\u00fcnya toplumlar\u0131na seslenebilecek \u00e7apta bir modernite oda\u011f\u0131 yaratt\u0131.<\/p>\n

Kapitalist Bat\u0131 uygarl\u0131k tarz\u0131na ilk b\u00fcy\u00fck reddiye ve a\u015fma giri\u015fimi, 20. y\u00fczy\u0131lda Sovyet ve \u00c7in devrimleri ve onlar\u0131n serpintileri (K\u00fcba, Kore, Hindi \u00c7ini devrimleri) ile geldi (Bu s\u00fcre\u00e7te bizim cumhuriyet devrimimizin \u00e7ok \u00f6zg\u00fcn bir yeri var; ama bunu ayr\u0131ca tart\u0131\u015f\u0131r\u0131z). Bu b\u00fcy\u00fck ak\u0131m d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131nda anti-emperyalist ulusal kurtulu\u015f m\u00fccadelelerini de yaratt\u0131. Bu reddiye\/a\u015fma giri\u015fimi 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonunda geri \u00e7ekildi. Ama bu geri \u00e7ekilme kapitalist Bat\u0131 uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n galebe \u00e7almas\u0131yla sonu\u00e7lanmad\u0131; ilgin\u00e7 bir bi\u00e7imde tam tersi bir sonu\u00e7 verdi. Sosyalizm geri \u00e7ekilirken Bat\u0131 burjuva modernitesi de geri \u00e7ekilmeye ba\u015flad\u0131.<\/p>\n

Bu, toptan bir geri d\u00fc\u015f\u00fc\u015f m\u00fcd\u00fcr? \u00c7in olmasayd\u0131 b\u00fcy\u00fck olas\u0131l\u0131kla b\u00f6yle bir insanl\u0131k gerilemesi ya\u015fanabilirdi. Ama \u00c7in vard\u0131r.<\/p>\n

Bug\u00fcn Bat\u0131 modernitesinin en b\u00fcy\u00fck d\u00fc\u015fman\u0131, ba\u015fta ABD olmak \u00fczeri Bat\u0131\u2019n\u0131n kendisi. En b\u00fcy\u00fck savunucusu ve temsilcisi ise \u00c7in! \u00c7in, tarihsel k\u00f6klerini yaz\u0131m\u0131z\u0131n ba\u015f\u0131nda \u00f6zetledi\u011fimiz Do\u011fu modernitesinin \u00f6nde gelen temsilcisi; ama ilgin\u00e7 olan Bat\u0131 modernitesinin de en b\u00fcy\u00fck miras\u00e7\u0131s\u0131. K\u0131sacas\u0131, bug\u00fcn \u00c7in, devletler baz\u0131nda, genel anlamda modernitenin en b\u00fcy\u00fck temsilcisi. Bug\u00fcn modernite Bat\u0131 \u00fczerinden de\u011fil, Do\u011fu (\u00c7in) \u00fczerinden y\u00fcr\u00fcyor. \u0130\u015fte bu, \u00c7in\u2019i sadece Bat\u0131\u2019ya direnen bir odak olmaktan \u00e7\u0131kar\u0131yor ve t\u00fcm d\u00fcnya i\u00e7in se\u00e7enek bir model haline getiriyor. \u00c7in, ilk kez, d\u00fcnya siyaset sahnesine \u00f6nc\u00fc bir konumda giriyor.<\/p>\n

Bu durum \u00c7in\u2019i muhafazak\u00e2r m\u0131, yoksa gelece\u011fi a\u00e7\u0131lan bir kap\u0131 m\u0131 yapacak? \u015eimdiden net bir saptama yapmak zor. Kald\u0131 ki bunu d\u00fcnya halklar\u0131n\u0131n m\u00fccadelesi belirleyecek. \u00d6rne\u011fin Bat\u0131 halklar\u0131 yeniden \u201cdemokratik devrimler\u201d yapmak zorunda kalacak gibi g\u00f6z\u00fck\u00fcyor, T\u00fcrkiye dahil (ilk \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131n\u0131 T\u00fcrkiye\u2019de g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz bu e\u011filim de ayr\u0131ca ele al\u0131nmas\u0131 gereken bir konu; ama en az\u0131ndan bu devrimlerin \u201cburjuva demokratik\u201d olamayaca\u011f\u0131n\u0131 belirtelim).<\/p>\n

\u00c7inli y\u00f6neticilerin ya\u015fanan s\u00fcreci sadece politik keskinli\u011fiyle de\u011fil tarihsel derinli\u011fiyle de kavrad\u0131klar\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. \u00d6rne\u011fin \u00c7HC Devlet Ba\u015fkan\u0131 ve \u00c7KP Merkez Komitesi Genel Sekreteri Xi Jinping\u2019in \u015fu \u00e7arp\u0131c\u0131 mesaj\u0131na bakal\u0131m: \u201cOsmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu Avrupa\u2019n\u0131n y\u00fckseli\u015fini durduramad\u0131. \u0130ngiliz \u0130mparatorlu\u011fu Amerika\u2019n\u0131n y\u00fckseli\u015fini durduramad\u0131. ABD de \u00c7in\u2019in y\u00fckseli\u015fini durduramayacak\u2026\u201d https:\/\/x.com\/PresidentXiCHN\/status\/1913031840870567963?t=gv-neFdKwmG5_eZcnS9RYQ&s=08<\/p>\n

Trump b\u00f6yle s\u00fcre\u00e7lerin ne kadar bilincindedir, bilemem. Ama ABD\u2019li egemenleri tela\u015fland\u0131ran esas geli\u015fme budur. Yani ya\u015fanan basit bir ticaret sava\u015f\u0131 de\u011fil.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ender Helvac\u0131o\u011flu G\u00fcn\u00fcm\u00fczden uygarl\u0131k s\u00fcrecinin ge\u00e7mi\u015fine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda g\u00f6r\u00fcyoruz ki, uygarl\u0131k bir b\u00fct\u00fcnd\u00fcr; daha do\u011frusu b\u00fct\u00fcnle\u015fme e\u011filimindedir. Tarihteki \u00e7e\u015fitli uygarl\u0131k merkezleri aras\u0131ndaki kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 etkile\u015fimleri biliyoruz ama b\u00fct\u00fcnle\u015fme bir s\u00fcre\u00e7tir ve h\u00e2l\u00e2 tamamland\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenemez. H\u00e2l\u00e2 tek bir insanl\u0131k uygarl\u0131\u011f\u0131ndan s\u00f6z edemiyoruz. B\u0131rakal\u0131m 6-7 bin y\u0131ll\u0131k uygarl\u0131k s\u00fcrecini, 600 y\u0131ll\u0131k modernite s\u00fcrecinde bile -yo\u011fun etkile\u015fimlere kar\u015f\u0131n- bir b\u00fct\u00fcnle\u015fmeden […]<\/p>\n","protected":false},"author":493,"featured_media":64789,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19,2313],"tags":[579,609,10108,5247],"class_list":["post-64788","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","category-degirmen","tag-abd","tag-cin","tag-cinin-varligi-ne-anlama-geliyor","tag-ender-helvacioglu"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/64788","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/493"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=64788"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/64788\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/64789"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=64788"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=64788"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=64788"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}