{"id":65430,"date":"2025-07-18T09:34:56","date_gmt":"2025-07-18T06:34:56","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=65430"},"modified":"2025-07-18T12:20:12","modified_gmt":"2025-07-18T09:20:12","slug":"sentez-savaslari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2025\/07\/18\/sentez-savaslari","title":{"rendered":"Sentez sava\u015flar\u0131"},"content":{"rendered":"

Ender Helvac\u0131o\u011flu<\/strong><\/p>\n

T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin temelinde bir sentez yatar: Anti-emperyalizmin ve modernitenin sentezi. Bu sentez, d\u00fcnya politika sahnesine ilk kez 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ilk yar\u0131s\u0131nda girmi\u015f, mazlum halklara \u00e7\u0131k\u0131\u015f yolu \u00f6neren bir politik y\u00f6nelimdi. Emperyalizmin \u00f6n\u00fcne set \u00e7eken, d\u00fcnyan\u0131n \u00e7ehresini de\u011fi\u015ftiren \u00fc\u00e7 b\u00fcy\u00fck devrim ile temsil edildi: Sovyet devrimi, T\u00fcrkiye Cumhuriyet devrimi ve \u00c7in devrimi. Bu devrimler kendi \u00f6zg\u00fcn yollar\u0131n\u0131 takip ettiler ama en genelde ortak bir nitelikleri vard\u0131: \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n \u00f6n\u00fcne Avrupa-merkezci (burjuva) moderniteden farkl\u0131 bir modernite modeli koydular. Hem kapitalizme hem de burjuva modernitesine bir se\u00e7enek olu\u015fturdular. Bu, Bat\u0131 kapitalizmi ve emperyalizmi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6l\u00fcmc\u00fcl bir hareketti ve d\u00fcnyan\u0131n t\u00fcm ezilen halklar\u0131n\u0131 \u015fu veya bu derecede etkiledi. Sonras\u0131n\u0131 ayr\u0131ca tart\u0131\u015faca\u011f\u0131z, ama T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin mayas\u0131nda bu sentez \u00e7abas\u0131 bulunur.<\/p>\n

Bu tarihten itibaren Bat\u0131 emperyalizminin b\u00fct\u00fcn i\u015fi g\u00fcc\u00fc bu \u00fc\u00e7 b\u00fcy\u00fck kaleyi y\u0131kmak oldu. 20. y\u00fczy\u0131l boyunca bu m\u00fccadele s\u00fcrd\u00fc. Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin 1990\u2019da \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcnden sonra sald\u0131r\u0131lar\u0131n\u0131 daha da art\u0131rd\u0131lar. Rusya\u2019y\u0131 i\u00e7lerine almaya, \u00c7in Halk Cumhuriyeti\u2019ni Sovyetler gibi \u00e7\u00f6kertmeye, Atat\u00fcrk T\u00fcrkiye\u2019sini (Tansu \u00c7iller\u2019in deyimiyle \u201cson sosyalist devleti\u201d) y\u0131kmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar. Bu m\u00fccadele h\u00e2l\u00e2 s\u00fcr\u00fcyor ve d\u00fcnyadaki politik s\u00fcre\u00e7leri belirliyor.<\/p>\n

Bat\u0131 emperyalizmi \u00e7ok yol ald\u0131, \u00e7ok tahribat yaratt\u0131 ama bu \u00fc\u00e7 kale bir bi\u00e7imde direni\u015fini s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc. Rusya\u2019da belki sosyalizm y\u0131k\u0131ld\u0131 ama Rus devleti -Gorba\u00e7ov ve Yeltsin bocalamas\u0131ndan sonra- toparlanarak bu kez Rus milliyet\u00e7ili\u011fi ideolojisiyle Bat\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131ndaki konumunu korudu; Bat\u0131 emperyalizminin bir par\u00e7as\u0131 olmad\u0131. \u00c7in\u2019de Kom\u00fcnist Parti iktidar\u0131 devam etti ve yap\u0131lan at\u0131l\u0131mlarla bug\u00fcn Bat\u0131 kapitalizminin\/emperyalizminin en b\u00fcy\u00fck d\u00fc\u015fman\u0131 durumunda. T\u00fcrkiye\u2019de hem d\u0131\u015ftan hem de i\u00e7ten t\u00fcm sald\u0131r\u0131lara ve tahribata ra\u011fmen cumhuriyet\u00e7ilik yok edilemedi; belki devlet kurumlar\u0131nda \u00e7ok zay\u0131flad\u0131 ama toplumun \u00e7o\u011funlu\u011funda ya\u015f\u0131yor ve eylemli olarak direniyor.<\/p>\n

***<\/p>\n

Bu \u00fc\u00e7 kadim toplum (Rusya, \u00c7in, T\u00fcrkiye) bunca sald\u0131r\u0131ya kar\u015f\u0131n nas\u0131l direnebiliyor? (Bu \u00fc\u00e7l\u00fcye bir \u00f6l\u00e7\u00fcde \u0130ran toplumunu de ekleyebiliriz) Bat\u0131l\u0131 emperyalistlerin anlayamad\u0131\u011f\u0131 bir konudur bu.<\/p>\n

– Bu toplumlar sadece emperyalizme direnmekle kalmad\u0131lar; kendi gericiliklerini de kendilerine \u00f6zg\u00fc devrimlerle y\u0131kt\u0131lar (Rusya\u2019da \u00c7arl\u0131\u011f\u0131, T\u00fcrkiye\u2019de Osmanl\u0131y\u0131, \u00c7in\u2019de imparatorlu\u011fu). Bunlar, en az \u0130ngiliz, Amerikan, Frans\u0131z devrimleri kadar \u00f6nemli ve etkili modernite devrimleridir. Yani 500 y\u0131ll\u0131k bir tarihsel s\u00fcrecin 20. y\u00fczy\u0131ldaki halkalar\u0131d\u0131rlar, yani b\u00fcy\u00fck bir s\u00fcrecin par\u00e7as\u0131d\u0131rlar. Bu devrimler o toplumlara e\u015fsiz bir modernite birikimi sa\u011flad\u0131; devrimci birikimi ve gelene\u011fi olan toplumlard\u0131r bunlar.<\/p>\n

– Bu toplumlar hi\u00e7bir zaman birileri taraf\u0131ndan kurtar\u0131lmad\u0131lar. Esas olarak kendi \u00f6z dinamiklerine yaslanarak devrimlerini ve kurtulu\u015flar\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirdiler. Belki k\u0131y\u0131s\u0131na geldikleri d\u00f6nemler oldu, ama hi\u00e7bir zaman i\u015fgal edilemediler, s\u00f6m\u00fcrgele\u015ftirilemediler; s\u0131n\u0131rlar\u0131 ba\u015fkalar\u0131 taraf\u0131ndan cetvelle \u00e7izilmedi.<\/p>\n

– Bu toplumlar\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi devrimler b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya esin kayna\u011f\u0131 olmu\u015f \u00f6zg\u00fcn modernite devrimleridir. Deyim yerindeyse bulu\u015f yapm\u0131\u015flard\u0131r; o g\u00fcne dek olmayan bir yolu geli\u015ftirmi\u015flerdir. Kibirli Bat\u0131l\u0131 emperyalistlerin bir t\u00fcrl\u00fc kabul edemedi\u011fi bir niteliktir bu. \u00d6zg\u00fcnl\u00fck, birikim ve zenginlik gerektirir; bu toplumlar bu birikime sahip olduklar\u0131n\u0131 kan\u0131tlad\u0131lar. \u015eabloncu toplumlar de\u011fildirler, model olmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n

– Bu toplumlar\u0131n ciddi tarihsel birikimleri vard\u0131r; g\u00f6rm\u00fc\u015f ge\u00e7irmi\u015f toplumlard\u0131r. Sadece uygarl\u0131k ve devlet birikiminden s\u00f6z etmiyorum. Ayn\u0131 zamanda \u00e7\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015f y\u00f6netimlere kar\u015f\u0131 isyan gelene\u011fi olan toplumlard\u0131r. Birileri habire T\u00fcrklerin devlet kurma gelene\u011finden s\u00f6z eder; ama isyan etme ve devlet y\u0131kma gelenekleri g\u00f6z ard\u0131 edilir.<\/p>\n

Bu niteliklerin kavranmas\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fcz a\u00e7\u0131s\u0131ndan da son derece \u00f6nemli. \u015eimdi biraz kendi \u00fclkemize, T\u00fcrkiye\u2019ye yo\u011funla\u015fal\u0131m.<\/p>\n

***<\/p>\n

En ba\u015fta vurgulamam\u0131z gereken olgu, y\u00fcz y\u0131l \u00f6nce ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131 ve Cumhuriyet devrimlerinin, T\u00fcrkiye toplumu ve g\u00fcn\u00fcm\u00fcz devrimcileri i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir avantaj ve son derece de\u011ferli bir miras sa\u011flad\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Bu miras\u0131n en \u00f6nemli niteli\u011fi, yaz\u0131m\u0131z\u0131n ba\u015f\u0131nda da de\u011findi\u011fimiz, anti-emperyalizm ile modernitenin sentezini yapabilmi\u015f ve bunu ba\u015far\u0131yla uygulam\u0131\u015f olmakt\u0131r. Bu sentez \u00e7o\u011fu toplum taraf\u0131ndan yap\u0131lamad\u0131; dolay\u0131s\u0131yla g\u00fcn\u00fcm\u00fczde ya\u015fanan kritik s\u00fcre\u00e7lerde anti-emperyalizm ve modernite hareketleri kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelebiliyor ve kafalar kar\u0131\u015f\u0131p ayaklar titreyebiliyor (\u00f6rne\u011fin \u0130ran). Bu sentezi y\u00fcz y\u0131l \u00f6nce ba\u015far\u0131yla ger\u00e7ekle\u015ftirebilmi\u015f olmak, bug\u00fcn bizi d\u00fcnyan\u0131n benzer bir\u00e7ok toplumundan ay\u0131ran \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir \u015fans\u0131m\u0131zd\u0131r, tarihsel kazan\u0131m\u0131m\u0131zd\u0131r ve gelece\u011fe uzanmak a\u00e7\u0131s\u0131ndan dayanak noktam\u0131zd\u0131r.<\/p>\n

Bu sentez, \u00fclkemizdeki toplumsal hareketlerin neo-liberalizm (ve emperyalist odaklar) taraf\u0131ndan so\u011furulmas\u0131n\u0131n ve \u201cturuncu devrimlere\u201d d\u00f6n\u00fc\u015fmesinin panzehridir. Bir \u201cruh\u201d de\u011fildir, kendini b\u00fcy\u00fck toplumsal hareketlerde g\u00f6steren maddi bir g\u00fc\u00e7t\u00fcr. \u00d6rne\u011fin, 2013 \u201cGezi Direni\u015fi\u201dni \u00fclke sath\u0131nda yay\u0131lm\u0131\u015f \u201cHaziran Ayaklanmas\u0131\u201dna d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcren, turuncu devrim rotas\u0131na sapmas\u0131n\u0131 \u00f6nleyen ve \u201cher yeri Taksim yapan\u201d g\u00fc\u00e7 -politik \u00f6nderlikten yoksun da olsa- i\u015fte bu sentezin yaratt\u0131\u011f\u0131 birikimdir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde CHP mitinglerinin sadece geleneksel olarak modern y\u00f6relerde de\u011fil, Yozgat\u2019ta, Konya\u2019da, Ad\u0131yaman\u2019da, Bayburt\u2019ta da geni\u015f kitleleri harekete ge\u00e7irebilmesinin nedeni de bu sentez birikimidir. Bu sentezi ge\u00e7mi\u015fte yapm\u0131\u015f olman\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 toplumsal birikimi kavramayan ve onunla birle\u015fmeyen bir \u201cdevrimcili\u011fin\u201d ba\u015far\u0131ya ula\u015fma \u015fans\u0131 yoktur.<\/p>\n

Evet, yola b\u00f6yle parlak bir ba\u015far\u0131yla \u00e7\u0131k\u0131ld\u0131, b\u00fcy\u00fck bir birikim yarat\u0131ld\u0131, ama sonraki \u00f6yk\u00fc pek ba\u015far\u0131l\u0131 de\u011fil. Gelinen noktadan da bellidir bu. Cumhuriyet s\u00fcrecimiz pek \u00e7ok noktada t\u0131kand\u0131, yarat\u0131lan miras hovardaca harcand\u0131 ve harcanmaya devam ediyor. O halde \u00f6ncelikle s\u00fcrecin nerelerde ve neden t\u0131kand\u0131\u011f\u0131 \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcnmeliyiz. Bir k\u00f6\u015fe yaz\u0131s\u0131 s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 a\u015fmamaya \u00e7al\u0131\u015farak k\u0131saca \u00f6zetleyelim:<\/p>\n

– Gen\u00e7 Cumhuriyete \u00f6nderlik eden kadrolar \u201cAvrupa modeli\u201dni benimseyerek bir burjuvazi yaratma yolunu se\u00e7tiler. Cumhuriyet ve modernite yolunda devam edebilmek i\u00e7in bir burjuva s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n yarat\u0131lmas\u0131 gerekti\u011finde karar k\u0131ld\u0131lar. Bu, cumhuriyet s\u00fcrecimizin ilk t\u0131kan\u0131kl\u0131\u011f\u0131yd\u0131. Bizim gibi \u00fclkelerde moderniteye \u00f6ndelik edebilecek devrimci bir burjuvazi yaratma yolu, bizzat art\u0131k devrimci barutunu t\u00fcketmi\u015f ve emperyalistle\u015fmi\u015f burjuvaziler taraf\u0131ndan engellenmi\u015fti. Devrimci bir burjuvazi yaratma ve devrimleri bu s\u0131n\u0131fa dayanarak s\u00fcrd\u00fcrme yolu (yani Avrupa yolu) t\u0131kal\u0131yd\u0131. 20. y\u00fczy\u0131lda ezilen bir \u00fclkede yeni bir \u201cFrans\u0131z Devrimi\u201d yaratma yolu ger\u00e7ekle\u015fmesi olanaks\u0131z bir \u201c\u00fctopya\u201d idi. Bu yolun art\u0131k t\u0131kal\u0131 oldu\u011fu sonraki s\u00fcre\u00e7te defalarca kan\u0131tland\u0131. Burjuvazimizi yarat\u0131p besleyip palazland\u0131rd\u0131k\u00e7a, moderniteyi de ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 da yitirdi toplumumuz. T\u00fcrkiye toplumu hi\u00e7bir zaman \u201cdevrimci bir burjuvaziye\u201d sahip olamad\u0131; olamazd\u0131 da\u2026 G\u00fcn\u00fcm\u00fczde art\u0131k bir tart\u0131\u015fma konusu bile de\u011fildir bu.<\/p>\n

– Gen\u00e7 Cumhuriyet\u2019in kararl\u0131l\u0131kla uygulamaya soktu\u011fu laikli\u011fin toplumsalla\u015fabilmesi ve halk taraf\u0131ndan da benimsenmesi, ba\u015fta toprak devrimi olmak \u00fczere b\u00fct\u00fcn orta\u00e7a\u011f kal\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131n devrimci bir bi\u00e7imde tasfiyesiyle ve a\u015fa\u011f\u0131dan yukar\u0131ya bir halk hareketiyle olanakl\u0131yd\u0131. Cumhuriyet\u2019in ilk 20 y\u0131l\u0131 bu noktada ya\u015fanan b\u00fcy\u00fck m\u00fccadelelerle ge\u00e7ti. Kurucu kadro, cumhuriyet devrimleri ve cumhuriyetin kazan\u0131mlar\u0131 diye adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00e7ok ciddi ad\u0131mlar att\u0131. Saltanat\u0131n tasfiye edilmesi, halifeli\u011fin kald\u0131r\u0131lmas\u0131, harf devrimi ve okuma-yazma seferberli\u011fi, kad\u0131nlara se\u00e7me-se\u00e7ilme hakk\u0131 verilmesi, tekke ve zaviyelerin kapat\u0131lmas\u0131, tarikatlar\u0131n yasaklanmas\u0131 gibi \u00fcstyap\u0131da yap\u0131lan devrimlerin yan\u0131 s\u0131ra, halk mektepleri ve k\u00f6y enstit\u00fcleri gibi uygulamalarla laikli\u011fin ve cumhuriyetin toplumsal taban\u0131n\u0131n geni\u015fletilmesine y\u00f6nelik ad\u0131mlar da hayata ge\u00e7irildi.<\/p>\n

Fakat ayn\u0131 kararl\u0131l\u0131kla devam edilemedi. Toprak a\u011fal\u0131\u011f\u0131yla ve a\u015firet yap\u0131s\u0131yla uzla\u015f\u0131ld\u0131, toprak devrimi hayata ge\u00e7irilemedi, cumhuriyetin ve laikli\u011fin toplumsal taban\u0131n\u0131 olu\u015fturacak ve kullu\u011fu-marabal\u0131\u011f\u0131 ortadan kald\u0131r\u0131p cumhuriyet yurtta\u015f\u0131n\u0131 yaratacak halk\u00e7\u0131 uygulamalar sekteye u\u011frad\u0131, giderek geri ad\u0131mlar at\u0131ld\u0131.<\/p>\n

Oysa mademki Frans\u0131z Devrimi yolu se\u00e7ilmi\u015fti, feodalizmin k\u00f6kl\u00fc bir tasfiyesinin ve radikal bir ayd\u0131nlanma hareketinin ya\u015fanmas\u0131 beklenmez miydi? \u00d6yle olmad\u0131; hatta kapitalist yolda derinle\u015ftik\u00e7e ayn\u0131 oranda ayd\u0131nlanmadan da vazge\u00e7ildi. Burjuva yoluna giren T\u00fcrkiye, ne k\u00f6kl\u00fc bir toprak devrimi yaparak ulusal bir sanayi devrimi ger\u00e7ekle\u015ftirebildi, ne bilimsel d\u00fc\u015f\u00fcnceyi az \u00e7ok \u00f6z\u00fcmsemi\u015f ayd\u0131nlanm\u0131\u015f bir toplum olu\u015fturabildi, ne de laikli\u011fi koruyabildi. Birka\u00e7 y\u00fczy\u0131l \u00f6nce Avrupa\u2019da burjuvazi \u00f6nderli\u011finde \u00e7\u00f6z\u00fclen bu sorunlar\u0131n hi\u00e7biri, 20. y\u00fczy\u0131l T\u00fcrkiye\u2019sinde burjuvazi eliyle \u00e7\u00f6z\u00fclemedi. Burjuvazi orta\u00e7a\u011f g\u00fc\u00e7leriyle uzla\u015ft\u0131.<\/p>\n

T\u00fcrkiye Cumhuriyeti deneyi, \u201cdemokratik devrimler\u201d \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n de\u011fil ama, \u201cburjuva demokratik devrimler\u201d \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n art\u0131k sona erdi\u011finin en \u00e7arp\u0131c\u0131 \u00f6rne\u011fidir.<\/p>\n

– \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc t\u0131kan\u0131kl\u0131k, T\u00fcrk ve K\u00fcrt ulusla\u015fma s\u00fcre\u00e7lerinin ortakla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n bir yolunun bulunamamas\u0131d\u0131r.<\/p>\n

1930\u2019daki \u201cT\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019ni kuran T\u00fcrkiye halk\u0131na T\u00fcrk milleti denir\u201d \u015feklindeki millet tan\u0131m\u0131, genel anlamda bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, milleti etnik k\u00f6kene g\u00f6re de\u011fil, Frans\u0131z devriminin \u201cyurtta\u015fl\u0131k\u201d kavram\u0131ndan esinlenerek ortak politik bir devrime dayand\u0131rarak tarif ediyor ve ilkel (etnik) milliyet\u00e7ilikle aras\u0131na s\u0131n\u0131r \u00e7ekiyordu. Ancak konuya kendi toplumumuzun ko\u015fullar\u0131n\u0131n \u00f6zelinde yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131zda ve Kemalist kadrolar\u0131n 1920 ba\u015flar\u0131nda, s\u0131cak sava\u015f s\u0131ras\u0131nda geli\u015ftirdikleri \u201cT\u00fcrklerin ve K\u00fcrtlerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ortak vatan\u201d tan\u0131m\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, bir gerilemeyi, dahas\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fczde bir k\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm haline gelmi\u015f olan sorunun ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131n\u0131 ifade ediyordu.<\/p>\n

O g\u00fcn\u00fcn T\u00fcrkiye ko\u015fullar\u0131nda, Avrupa toplumlar\u0131n\u0131n birka\u00e7 y\u00fczy\u0131l \u00f6nce ya\u015fad\u0131klar\u0131 t\u00fcrden g\u00f6n\u00fcll\u00fc bir asimilasyonun olana\u011f\u0131 yoktu ve samimiyetle ortak bir millet yaratmay\u0131 hedefleyen 1930 form\u00fclasyonu bir \u201c\u00fctopya\u201d olarak kald\u0131. Sonu\u00e7 olarak tan\u0131m\u0131n devrimci (ve iyi niyet) y\u00f6n\u00fc giderek t\u00f6rp\u00fclenirken, devlet asimilasyona a\u00e7\u0131lan kap\u0131dan bodoslama girerek bunu kaba zor, ink\u00e2r ve \u015fiddet yoluyla uygulamaya giri\u015fti. B\u00f6ylece g\u00fcn\u00fcm\u00fcze gelindi.<\/p>\n

– D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc t\u0131kan\u0131kl\u0131k ise ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n yitimidir. Anti-emperyalizmin ve tam ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n kurtulu\u015fta oldu\u011fu kadar kurulu\u015fta da gerekli oldu\u011fu unutuldu, daha do\u011frusu ba\u015far\u0131lamad\u0131. Kapitalist yol tercihi ve burjuva s\u0131n\u0131f\u0131 yaratma karar\u0131, bir \u201culusal kapitalizm\u201d ile de\u011fil, \u00e7arp\u0131k ve ba\u011f\u0131ml\u0131 bir kapitalizm ve i\u015fbirlik\u00e7i bir burjuvaziyle sonu\u00e7land\u0131. Ekonomik ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n yarat\u0131lamamas\u0131 siyasal ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 da t\u00f6rp\u00fcledi. 2. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019ndan sonra NATO\u2019ya girildi ve siyasi ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k yitirildi. T\u00fcm d\u00fcnyaya esin kayna\u011f\u0131 olmu\u015f anti-emperyalist bir kurtulu\u015f sava\u015f\u0131yla kurulan Cumhuriyet, d\u00f6n\u00fcp dola\u015f\u0131p tekrar emperyalizmin a\u011f\u0131na d\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>\n

Bu t\u0131kan\u0131kl\u0131klar\u0131n giderek kangrene d\u00f6n\u00fc\u015fmesiyle ve emperyalistlerin bu \u00e7atlaklar\u0131 zorlamas\u0131yla cumhuriyetin kurulu\u015fundaki sentez -toplumda devam etmesine kar\u015f\u0131n- devlet kat\u0131nda tamamen tahrip oldu. T\u00fcrkiye Cumhuriyeti ve T\u00fcrkiye toplumu kurulu\u015fundan 102 y\u0131l sonra yeniden bir sentez ihtiyac\u0131 i\u00e7indedir.<\/p>\n

***<\/p>\n

Kurulu\u015f sentezinin d\u0131\u015f\u0131nda kalan ve bast\u0131r\u0131lan siyasal \u0130slamc\u0131lar\u0131n, \u015feriat\u00e7\u0131lar\u0131n, etnik T\u00fcrk milliyet\u00e7ilerinin ve K\u00fcrt milliyet\u00e7ilerinin g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki temsilcilerinin bir sentez \u00f6nerisi var. \u0130ktidar\u0131 ve giderek devleti ele ge\u00e7irdiler ve art\u0131k sentezlerini resmiyete d\u00f6kmek de istiyorlar. Bu \u00e7aba \u201cT\u00fcrk-\u0130slam Sentezi\u201d ad\u0131 alt\u0131nda ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131 ve g\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u201cT\u00fcrk-K\u00fcrt-\u0130slam Sentezi\u201d bi\u00e7iminde devam ediyor. Asl\u0131nda yeni bir sentez \u00f6nermiyorlar. Yapabildikleri \u00f6l\u00e7\u00fcde cumhuriyet \u00f6ncesine d\u00f6nmeyi, cumhuriyetin kazan\u0131mlar\u0131n\u0131 yok etmeyi hedefliyorlar; b\u00f6lgemizdeki ko\u015fullar\u0131n buna elverebilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlar.<\/p>\n

Trump\u2019\u0131n ABD\u2019nin T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fckel\u00e7isi olarak atad\u0131\u011f\u0131 Thomas Barrack bu sentezi K\u00fcrt sorunu ba\u011flam\u0131nda \u015f\u00f6yle ifade etti: \u201cT\u00fcrkiye i\u00e7in en iyi sistem Osmanl\u0131 millet sistemidir.\u201d<\/p>\n

Gerici blo\u011fun liberal s\u00f6zc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcne soyunanlardan Taner Ak\u00e7am hedefi daha netle\u015ftirdi: \u201c\u0130\u00e7ine girdi\u011fimiz s\u00fcre\u00e7 \u2018yeni bir kurulu\u015f\u2019 s\u00fcrecidir. Yani, 1923\u2019te denenen ve tutmayan bir devlete son verme projesidir. As\u0131l hedef 1923\u2019t\u00fcr. Eski rejimi y\u0131kma ve yeni rejimi kurma ancak ve ancak 1923\u2019\u00fcn kurucu partisi CHP y\u0131k\u0131l\u0131rsa veya sesini \u00e7\u0131kartamayacak derecede ezilirse ba\u015far\u0131ya ula\u015fabilir. Bir ba\u015fka deyi\u015fle, Erdo\u011fan ve Bah\u00e7eli, do\u011frudan kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kam\u0131yor olsalar bile \u2018Atat\u00fcrk mitini\u2019 a\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131rlar. K\u00fcrt meselesinin \u2018Atat\u00fcrk miti\u2019 ile \u00e7\u00f6z\u00fclemeyece\u011fini g\u00f6rmek o kadar zor mu?\u201d (Medyascope<\/em>, 9 Temmuz \u00c7ar\u015famba tarihli yaz\u0131)<\/p>\n

Erdo\u011fan da \u201ctarihi\u201d diye duyurulan konu\u015fmas\u0131nda defalarca T\u00fcrk-K\u00fcrt-Arap birlikteli\u011finden s\u00f6z etti, yeni bir anayasa gerekti\u011fini vurgulad\u0131, akabinde \u00fcmmet\u00e7ili\u011fi \u00f6vd\u00fc. Erdo\u011fan ancak b\u00f6yle bir T\u00fcrkiye\u2019de (T\u00fcrk-K\u00fcrt-Arap \u0130slam \u00fcmmeti) \u00f6m\u00fcr boyu ba\u015fkanl\u0131k ve otokrasi hedefine ula\u015fabilece\u011fini biliyor.<\/p>\n

Onlar\u0131n \u201csentezi\u201d budur: Ortado\u011fu\u2019da emperyalizmin ta\u015feronlu\u011fu, Cumhuriyet\u2019in y\u0131k\u0131lmas\u0131, \u00fcmmet toplumu ve otokratik bir rejim.<\/p>\n

***<\/p>\n

Ba\u015far\u0131ya ula\u015fabilirler mi? Orta ve uzun vadede sanm\u0131yorum. Ama k\u0131sa vadede ciddi bir hesapla\u015fma ya\u015fanaca\u011f\u0131 ve \u00fclkemizi \u00e7at\u0131\u015fmal\u0131 bir s\u00fcrecin bekledi\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n

\u00d6ncelikle bir savunma hatt\u0131 kurulmal\u0131. Asl\u0131nda bu hat, Cumhuriyet mitinglerinden Haziran direni\u015fine, 19 Mart darbesine kar\u015f\u0131 \u0130stanbul Sara\u00e7hane\u2019den ba\u015flay\u0131p yurt sath\u0131na yay\u0131lan mitinglerden emek\u00e7ilerin haklar\u0131n\u0131, emeklerini, do\u011falar\u0131n\u0131 korumak i\u00e7in yapt\u0131klar\u0131 m\u00fccadelelere kadar, bizzat hayat i\u00e7inde kuruluyor ve toplumun \u00e7o\u011funlu\u011funu kaps\u0131yor. S\u00fcreklili\u011finin, \u00f6rg\u00fctl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn sa\u011flanmas\u0131 ve olgun bir politik \u00f6nderli\u011fin in\u015fa edilmesi gerekiyor.<\/p>\n

Fakat as\u0131l gereklilik, bu b\u00fcy\u00fck toplumsal g\u00fcc\u00fcn yeni bir sentez perspektifine ve program\u0131na kavu\u015fmas\u0131d\u0131r. Elbette bu sentez T\u00fcrkiye\u2019nin kurulu\u015fundaki sentezin temelinde y\u00fckselecek ve onun kazan\u0131mlar\u0131n\u0131 miras alacakt\u0131r. Ama gelinen noktada cumhuriyet sadece savunularak kurtar\u0131lamaz. \u0130lk cumhuriyetimizin t\u0131kan\u0131kl\u0131klar\u0131n\u0131 da iyi tahlil eden ve a\u015fan yeni bir modernite sentezidir gerekli olan. Bu sentezin harc\u0131 da emek ve emek\u00e7iler olabilir ancak.<\/p>\n

Bu yaz\u0131da ancak temel perspektifleri form\u00fcller halinde olu\u015fturmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k; yine de k\u00f6\u015fe yaz\u0131s\u0131 s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 a\u015ft\u0131k. Ba\u015fka yaz\u0131larda, Bilim ve Gelecek<\/em>\u2019te yapaca\u011f\u0131m\u0131z dosyalarda bu konuyu \u00e7e\u015fitli boyutlar\u0131yla ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak i\u015flemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r\u0131z.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ender Helvac\u0131o\u011flu T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin temelinde bir sentez yatar: Anti-emperyalizmin ve modernitenin sentezi. Bu sentez, d\u00fcnya politika sahnesine ilk kez 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ilk yar\u0131s\u0131nda girmi\u015f, mazlum halklara \u00e7\u0131k\u0131\u015f yolu \u00f6neren bir politik y\u00f6nelimdi. Emperyalizmin \u00f6n\u00fcne set \u00e7eken, d\u00fcnyan\u0131n \u00e7ehresini de\u011fi\u015ftiren \u00fc\u00e7 b\u00fcy\u00fck devrim ile temsil edildi: Sovyet devrimi, T\u00fcrkiye Cumhuriyet devrimi ve \u00c7in devrimi. Bu devrimler […]<\/p>\n","protected":false},"author":493,"featured_media":65431,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19,2313],"tags":[604,9531,5247,10222,10223],"class_list":["post-65430","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","category-degirmen","tag-cumhuriyet","tag-degirmen","tag-ender-helvacioglu","tag-sentez-savaslari","tag-ummetcilik"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/65430","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/493"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=65430"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/65430\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/65431"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=65430"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=65430"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=65430"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}