{"id":65437,"date":"2025-07-24T09:56:14","date_gmt":"2025-07-24T06:56:14","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=65437"},"modified":"2025-07-24T09:58:09","modified_gmt":"2025-07-24T06:58:09","slug":"devrimci-cikislarin-diyalektigi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2025\/07\/24\/devrimci-cikislarin-diyalektigi","title":{"rendered":"Devrimci \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131n diyalekti\u011fi"},"content":{"rendered":"

Ender Helvac\u0131o\u011flu<\/strong><\/p>\n

\u00c7\u00f6k\u00fc\u015fleri ve y\u0131k\u0131l\u0131\u015flar\u0131 tahmin etmek nispeten kolayd\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc uzun bir s\u00fcrecin son demleri ya\u015fanmaktad\u0131r ve \u00e7ok fazla belirtiler vard\u0131r. Ama devrimleri ve b\u00fcy\u00fck \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131 g\u00f6rmek zordur, hemen hemen olanaks\u0131zd\u0131r.<\/p>\n

Yak\u0131n tarihten \u00f6rnekler verelim: 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ilk y\u0131llar\u0131nda Rus \u00c7arl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ve Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011funun k\u0131sa s\u00fcre i\u00e7inde y\u0131k\u0131laca\u011f\u0131 tahmin edilebilirdi. Zaten herkes tahmin etmi\u015fti ve buna g\u00f6re pozisyon almaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 da bu nedenle (esas olarak Osmanl\u0131\u2019n\u0131n payla\u015f\u0131m\u0131) \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131 zaten. 1900-1920 aras\u0131nda gerek Rus gerekse Osmanl\u0131 entelekt\u00fcelleri de mevcut d\u00fczen ile gidilemeyece\u011fini kavram\u0131\u015f ve nas\u0131l bir yol izlenmesi gerekti\u011fi \u00fczerine yo\u011funla\u015fm\u0131\u015flard\u0131. O d\u00f6neme ait tart\u0131\u015fmalar izlenirse bu durum rahat\u00e7a g\u00f6r\u00fclebilir.<\/p>\n

Peki, 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131nda, \u00e7ok de\u011fil 20 y\u0131l i\u00e7inde, \u00c7arl\u0131k Rusya\u2019s\u0131n\u0131n k\u00fcllerinden tarihin ilk sosyalist devletinin, Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun y\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131ndan bir cumhuriyetin do\u011faca\u011f\u0131n\u0131 tahmin eden olmu\u015f muydu? Osmanl\u0131\u2019n\u0131n en ilerici entelekt\u00fcellerinde (\u00f6rne\u011fin Tevfik Fikret, Yusuf Ak\u00e7ura vb.), \u0130ttihat ve Terakki \u00f6nderlerinde bile o d\u00f6nemde cumhuriyet fikri yoktur. 1900\u2019l\u00fc y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131nda Rus sosyalistleri i\u00e7inde de sosyalist devrim hen\u00fcz ufka girmemi\u015fti. B\u0131rak\u0131n 1900\u2019\u00fcn ba\u015flar\u0131n\u0131, Ekim Devriminden birka\u00e7 hafta \u00f6nce bile Lenin, kendi partisinin merkez komitesini dahi ayaklanmaya ikna edememi\u015f, ancak istifa tehdidiyle kendi \u00e7izgisini dayatm\u0131\u015ft\u0131. Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131n\u0131 y\u00fcr\u00fcten 1920 Meclisinde de hen\u00fcz cumhuriyet fikri yoktur.<\/p>\n

Ayn\u0131 \u015fey \u00c7in Devrimi i\u00e7in de s\u00f6ylenebilir. \u00c7in \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun uzatmalar\u0131 oynad\u0131\u011f\u0131n\u0131 herkes g\u00f6r\u00fcyordu, ama Asya k\u0131rlar\u0131ndan bir sosyalist devletin \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131n\u0131 kim tahmin edebilirdi? Sovyet liderleri bile dizginlemeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131 Mao Zedung ve arkada\u015flar\u0131n\u0131.<\/p>\n

Devrimci \u00e7\u0131k\u0131\u015flardan y\u0131llar sonra tarih\u00e7iler so\u011fukkanl\u0131 bi\u00e7imde tahlil ediyorlar bu devrimlerin hangi \u015fartlarda olu\u015ftu\u011funu, nas\u0131l \u201cka\u00e7\u0131n\u0131lmaz\u201d oldu\u011funu vb. Ama yap\u0131ld\u0131klar\u0131 d\u00f6nemlerde neredeyse \u201c\u015fapkadan tav\u015fan \u00e7\u0131karmakt\u0131r\u201d devrimler. \u00c7\u0131k\u0131\u015flar\u0131 g\u00f6rmek, hissetmek (hele ger\u00e7ekle\u015ftirmek) ba\u015fka meziyetler ister.<\/p>\n

***<\/p>\n

Peki, devrimci \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131n nas\u0131l bir diyalekti\u011fi var? Lenin \u00f6nderli\u011findeki Bol\u015fevikler, Mustafa Kemal ve arkada\u015flar\u0131, Mao Zedung \u00f6nderli\u011findeki \u00c7KP ne yapt\u0131? Neyi g\u00f6rd\u00fcler ve bu b\u00fcy\u00fck d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmlere \u00f6nderlik edebildiler? Bu \u00e7\u0131k\u0131\u015flar bir \u201cmucize\u201d miydi, yoksa yal\u0131n bir ger\u00e7eklik mi?<\/p>\n

Devrimci \u00e7\u0131k\u0131\u015flara \u00f6nderlik edenler neyi g\u00f6rm\u00fc\u015f, neyi yakalam\u0131\u015flard\u0131r? Anlayabildi\u011fimiz kadar\u0131yla \u00f6zetleyelim.<\/p>\n

– Mevcut politika sahnesini ve al\u0131\u015f\u0131lageldik politika yapma y\u00f6ntemlerini reddediyorlar; deyim yerindeyse ba\u015fka bir boyuta ge\u00e7iyorlar. Mustafa Kemal\u2019in birka\u00e7 arkada\u015f\u0131yla Samsun\u2019a \u00e7\u0131kmas\u0131, Lenin\u2019in lideri oldu\u011fu partiden istifa edecek kadar ayaklanmada \u0131srar etmesi, Mao\u2019nun Pekin\u2019deki katliamdan sonra elde ne kald\u0131ysa toplay\u0131p kendini \u00c7in k\u0131rlar\u0131na vurmas\u0131 vb. bu tavr\u0131n tipik \u00f6rnekleridir. D\u00fczenin \u201cnormalinden\u201d tamamen kopma, bamba\u015fka bir alan a\u00e7ma eylemleridir.<\/p>\n

– D\u00fczenin \u00e7\u00f6kt\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, d\u00fczenin i\u015fledi\u011fi zamanlara geri d\u00f6nmenin, bir \u015fekilde d\u00fczeni restore etmenin art\u0131k imk\u00e2ns\u0131z oldu\u011funu, yeni bir devrimci \u00e7\u0131k\u0131\u015ftan ba\u015fka \u00e7are kalmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kavr\u0131yorlar.<\/p>\n

– Toplumun b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011funu birle\u015ftiren yal\u0131n bir \u00e7eli\u015fkiyi (talebi) kavr\u0131yorlar ve o \u00e7eli\u015fkiye kitleniyorlar. \u0130nce tahliller gerektirmeyen, kapkal\u0131n ve apa\u00e7\u0131k olan bir \u00e7eli\u015fkidir bu. \u00d6rne\u011fin Sovyet devriminin \u201ca\u00e7l\u0131\u011fa hay\u0131r\u201d ve \u201csava\u015fa hay\u0131r\u201d sloganlar\u0131.<\/p>\n

– Yazd\u0131klar\u0131ndan ve s\u00f6ylediklerinden anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fczere, hangi geni\u015f s\u00fcrecin par\u00e7as\u0131 olduklar\u0131n\u0131 net olarak tespit ediyorlar. Yani tarihin ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 hissediyor ve kavr\u0131yorlar. Politik cesaret ne kadar gerekliyse bu tarih bilinci de gereklidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc cesaretin en \u00f6nemli kaynaklar\u0131ndan biri de budur: H\u0131zla de\u011fi\u015feni kavramak kadar yava\u015f yava\u015f de\u011fi\u015feni de hissetmek.<\/p>\n

– Mevcut teoriyi ve al\u0131\u015f\u0131lageldik m\u00fccadele y\u00f6ntemlerini, politikan\u0131n freni haline getirmiyorlar. Bulu\u015f yap\u0131yorlar, b\u00f6ylece teoriyi de geli\u015ftiriyorlar. B\u00fct\u00fcn b\u00fcy\u00fck devrimcilerin \u00f6zelli\u011fidir bu.<\/p>\n

\u201cBa\u015fka bir boyuta ge\u00e7iyorlar\u201d demi\u015ftik. Ge\u00e7tikleri o boyutta devrim, \u201cdelilik\u201d, \u201cimk\u00e2ns\u0131z\u0131 zorlama\u201d veya \u201cmucize\u201d de\u011fil, \u201cka\u00e7\u0131n\u0131lmazl\u0131k\u201d ve \u201ctek \u00e7are\u201d oluyor. Verili ko\u015fullar i\u00e7inde kal\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda g\u00f6r\u00fclemeyen, ancak o ko\u015fullar\u0131 reddederek, d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131karak, paradigmay\u0131 de\u011fi\u015ftirerek ve kendi ko\u015fullar\u0131n\u0131 yaratarak g\u00f6r\u00fclebilen ger\u00e7ekler\u2026<\/p>\n

Sadece toplumsal devrimlerin de\u011fil bilimsel devrimlerin yap\u0131s\u0131 da b\u00f6yledir. Dinsel d\u00fc\u015f\u00fcncenin binlerce y\u0131ll\u0131k boyunduru\u011fu bir kez k\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda \u00f6n\u00fcn\u00fcze yepyeni bir evren, yepyeni bir do\u011fa serilir. Evren ve do\u011fa de\u011fi\u015fmemi\u015ftir elbet, sizin bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131n\u0131z ve y\u00f6nteminiz de\u011fi\u015fmi\u015ftir. Ger\u00e7e\u011fi kutsal kitaplarda aramak yerine Galileo\u2019nun teleskopunda aramak; bilimsel devrim budur. Bu kadar basit!<\/p>\n

***<\/p>\n

\u015eimdi bu yazd\u0131klar\u0131m\u0131z\u0131n \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda g\u00fcn\u00fcm\u00fcz T\u00fcrkiye\u2019sinde ne g\u00f6r\u00fcyoruz?<\/p>\n

Mevcut sistemin restore edilebilecek, kurtar\u0131lacak, bir gen\u00e7lik a\u015f\u0131s\u0131yla toparlanabilecek bir taraf\u0131 (b\u00f6yle bir potansiyeli) kalm\u0131\u015f m\u0131d\u0131r?<\/p>\n

Art\u0131k geriye (\u201ceski g\u00fczel g\u00fcnlere\u201d) d\u00f6nme olana\u011f\u0131 var m\u0131d\u0131r?<\/p>\n

Cumhuriyetin getirdi\u011fi kazan\u0131mlar elbette miras\u0131m\u0131z ve esin kaynaklar\u0131m\u0131zd\u0131r; ama bug\u00fcn \u201ckurtar\u0131lacak\u201d bir cumhuriyet mi vard\u0131r yoksa \u201ckurulacak\u201d bir cumhuriyet mi?<\/p>\n

100 y\u0131l \u00f6nceki cumhuriyet at\u0131l\u0131m\u0131m\u0131z\u0131n y\u0131kt\u0131\u011f\u0131 s\u0131n\u0131flar, tarihin \u00e7\u00f6pl\u00fc\u011f\u00fcne g\u00f6nderdi\u011fi ideolojiler yeniden dirilebilirler mi? Hortlaklar olarak ortaya \u00e7\u0131kabilirler belki, y\u0131kabilirler belki, ama yeniyi kurabilirler mi, onlardan b\u00f6yle bir at\u0131l\u0131m beklenebilir mi?<\/p>\n

Bug\u00fcn T\u00fcrkiye toplumunun b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011funu birle\u015ftiren yal\u0131n \u00e7eli\u015fki (talep) nedir? Cumhurba\u015fkan\u0131 yard\u0131mc\u0131lar\u0131n\u0131n etnik veya mezhepsel kimliklerini belirlemek mi? Yoksa derin yoksulluk, a\u00e7l\u0131k, i\u015fsizlik, adaletsizlik ve geleceksizlik mi?<\/p>\n

O halde ne yapmal\u0131? Komisyona m\u0131 girmeli?<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ender Helvac\u0131o\u011flu \u00c7\u00f6k\u00fc\u015fleri ve y\u0131k\u0131l\u0131\u015flar\u0131 tahmin etmek nispeten kolayd\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc uzun bir s\u00fcrecin son demleri ya\u015fanmaktad\u0131r ve \u00e7ok fazla belirtiler vard\u0131r. Ama devrimleri ve b\u00fcy\u00fck \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131 g\u00f6rmek zordur, hemen hemen olanaks\u0131zd\u0131r. Yak\u0131n tarihten \u00f6rnekler verelim: 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ilk y\u0131llar\u0131nda Rus \u00c7arl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ve Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011funun k\u0131sa s\u00fcre i\u00e7inde y\u0131k\u0131laca\u011f\u0131 tahmin edilebilirdi. Zaten herkes tahmin etmi\u015fti ve […]<\/p>\n","protected":false},"author":493,"featured_media":65440,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19,2313],"tags":[9531,10224,5247],"class_list":["post-65437","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","category-degirmen","tag-degirmen","tag-devrimci-cikislarin-diyalektigi","tag-ender-helvacioglu"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t