{"id":65579,"date":"2025-07-31T00:00:27","date_gmt":"2025-07-30T21:00:27","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=65579"},"modified":"2025-07-30T23:38:35","modified_gmt":"2025-07-30T20:38:35","slug":"sallandigimiz-dallarda-minicik-damlalarda-cogalan-sorularimiz-bilginlerin-omuzlari-uzerinde","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2025\/07\/31\/sallandigimiz-dallarda-minicik-damlalarda-cogalan-sorularimiz-bilginlerin-omuzlari-uzerinde","title":{"rendered":"Salland\u0131\u011f\u0131m\u0131z dallarda, minicik damlalarda \u00e7o\u011falan sorular\u0131m\u0131z: Bilginlerin Omuzlar\u0131 \u00dczerinde"},"content":{"rendered":"<p><strong>I\u015f\u0131l K\u0131z\u0131l\u0131rmak<\/strong><\/p>\n<p>Gezegenimiz b\u00fcy\u00fck, mavi, yuvarlak; atalar\u0131m\u0131z t\u00fcyl\u00fc, koca elli ayakl\u0131, bol hareketli; madde dokundu\u011fumuz, koklad\u0131\u011f\u0131m\u0131z, tatt\u0131\u011f\u0131m\u0131z her \u015feyde, her yerde\u2026. Bunlar\u0131 biliyoruz, hatta g\u00fczel bir \u015fiir ezberlemi\u015f gibi tekrar edip duruyorduk \u00f6\u011frendi\u011fimiz ilk g\u00fcnlerde, ama \u00e7o\u011fumuz i\u00e7in <strong>neden<\/strong> ve <strong>nas\u0131l<\/strong> sorular\u0131, heybemize eklenen bu bilgilerin pe\u015fine tak\u0131lamad\u0131. E\u011fitim sistemimiz hakk\u0131nda fazla s\u00f6ze gerek yok; e\u015fitsizlik a\u015fik\u00e2r, bilimsel bilgiden uzakla\u015fma ve ezbere dayal\u0131l\u0131k m\u00fcfredat de\u011fi\u015fiklikleriyle norm h\u00e2line geliyor her ge\u00e7en g\u00fcn. Durum b\u00f6yleyken, imk\u00e2n\u0131 olan yeti\u015fkinlerin, \u00e7ocuklar\u0131 soru sormaya, merak etmeye, \u015f\u00fcphe etmeye, reddetmeye y\u00fcreklendirecek kitaplarla tan\u0131\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131n elzem oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Ad\u0131m\u0131z gibi bildiklerimizin ard\u0131na bakan, neden ve nas\u0131l sorular\u0131n\u0131 \u00e7o\u011faltan <em>Bilginlerin Omuzlar\u0131 \u00dczerinde<\/em> serisini okurken muhakkak daha fazla kulak i\u015fitmeli s\u00f6ylediklerini diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm bu y\u00fczden.<\/p>\n<p>Evrime dair bir g\u00f6rsel var haf\u0131zam\u0131zda, ad\u0131m ad\u0131m dikle\u015fen, dikle\u015ftik\u00e7e t\u00fcylerinden ar\u0131nan, bedeni bilip tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m\u0131z insan bi\u00e7imine yakla\u015fan, nihayet eli alet tutar hale gelen bir \u201cerkek\u201d. Evrim savunuculu\u011funun erken ya\u015fta ya da temel bilgideki kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 s\u0131kl\u0131kla bu g\u00f6rseldir; peki kimdir bu g\u00f6rselin sol ucundaki kuyruksuz maymun? 9 ya\u015f \u00fczerindeki bir \u00e7ocu\u011fa insan haline geli\u015f \u00f6yk\u00fcm\u00fcz\u00fc, ayaklar\u0131m\u0131z \u00fczerinde nas\u0131l durdu\u011fumuzu, atalar\u0131m\u0131z\u0131n ilk nerede ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 nas\u0131l anlatabilir, uzak akrabalar\u0131m\u0131z\u0131 nas\u0131l tan\u0131tabiliriz? Serinin ilk kitab\u0131, <em>Atalar\u0131m\u0131z Kim?<\/em> bu sorular\u0131n yan\u0131tlar\u0131n\u0131 ar\u0131yor paleontolog Brigitte Senut e\u015fli\u011finde. Senut paleontolojiyi \u00e7al\u0131\u015fma alan\u0131ndaki cinsiyet ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131yla m\u00fccadelesine de\u011finerek anlatmaya ba\u015fl\u0131yor ve temelde \u015fu k\u00f6k etraf\u0131nda dalland\u0131r\u0131yor tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131: <em>Homo sapiens<\/em>\u2019i tan\u0131mlamak, atalar\u0131m\u0131z hakk\u0131ndaki t\u00fcm sorular\u0131 yan\u0131tlamaya yeter mi? Evrim a\u011fac\u0131nda ortak atalar\u0131m\u0131z\u0131n izlerini s\u00fcrerken kafataslar\u0131, fosiller, iskeletlerin ara\u015ft\u0131rmac\u0131lara nas\u0131l yol g\u00f6sterdi\u011fini kitab\u0131n ilk sayfalar\u0131nda \u00f6\u011freniyor gen\u00e7 okur. Yazar ilk insan\u0131n nerede ve ne zaman do\u011fdu\u011funa dair \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, iklimin s\u00fcre\u00e7teki etkisiyle tart\u0131\u015f\u0131rken okurunu yak\u0131n tarihimizden ke\u015fiflerle de tan\u0131\u015ft\u0131r\u0131yor. Bizler gibi iki ayak \u00fczerinde durmas\u0131na ra\u011fmen, g\u00fcn\u00fcn\u00fcn \u00e7o\u011funu dallar\u0131na as\u0131ld\u0131\u011f\u0131 a\u011fa\u00e7larda ge\u00e7iren Lucy ya da 2001\u2019de \u00c7ad\u2019da ke\u015ffedilen <em>Sahelanthropus<\/em>\u2019un<em>, <\/em>ortak atalar\u0131m\u0131z\u0131n zek\u00e2s\u0131na, a\u011fa\u00e7lar\u0131 terk etme ser\u00fcvenimize, konu\u015fma deneyimimize, bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fcn\u00fcn beden bi\u00e7imleriyle ili\u015fkisine dair sundu\u011fu veriler, kimi zaman co\u011frafya, kimi zaman fizyolojide yo\u011funla\u015fan bir dille s\u0131ralan\u0131yor. B\u00fcy\u00fck ailemiz i\u00e7inde dik durabilen ve uzun mesafeler kat edebilen tek t\u00fcr olarak biz insanlar, k\u00f6klerimize dair pek \u00e7ok soruya yan\u0131t bulamad\u0131k h\u00e2l\u00e2, ama bildiklerimize \u00e7ocuk\u00e7a merceklerden bakmak m\u00fcmk\u00fcn diyor kitap: S\u0131rt\u0131m\u0131zda g\u00fcne\u015f yan\u0131klar\u0131 olmas\u0131n\u0131 engellemek i\u00e7in mi do\u011frulduk? Bu koca kafalara nas\u0131l sahip olduk? Ya o kafan\u0131n i\u00e7ini nas\u0131l doldurduk bilgiyle? Peki ayaklar\u0131m\u0131z\u0131n icat etti\u011fimiz aletlerle ilgisi ne?<\/p>\n<p>Serinin di\u011fer kitab\u0131 <em>Mavi Gezegen: Nas\u0131l Bir D\u00fcnyaya G\u00f6zlerimizi A\u00e7t\u0131k? <\/em>atalar\u0131m\u0131z\u0131n yerk\u00fcredeki ad\u0131mlar\u0131n\u0131n iklimle ili\u015fkisini \u00f6\u011frendi\u011fi yerden al\u0131yor okurunu ve yine ezberlerimiz hakk\u0131nda daha fazla soru sormaya y\u00f6nlendiriyor. Bu k\u00fc\u00e7\u00fck, k\u0131r\u0131lgan gezegen, mavi olmas\u0131na mavi, ama nedir ona rengini veren? Ona yukar\u0131dan bakmak, etraf\u0131nda d\u00f6nmek neler \u00f6\u011fretti bizlere onun hakk\u0131nda? \u0130klimbilimci Herv\u00e9 Le Treut, okurlar\u0131n\u0131 1961\u2019e, Yuri Gagarin\u2019in kaps\u00fcl\u00fcne g\u00f6t\u00fcr\u00fcyor ilkin, sonra daha gerilere bakt\u0131r\u0131p Yunan filozoflar\u0131n kutuplar hakk\u0131ndaki varsay\u0131mlar\u0131ndan, Macellan\u2019\u0131n ke\u015fiflerinden s\u00f6z ediyor. Tarih boyunca insanl\u0131\u011f\u0131n mavi gezegen hakk\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcklerini, nelerin do\u011frulan\u0131p, nelerin yanl\u0131\u015fland\u0131\u011f\u0131n\u0131, bilimsel bilginin a\u015famalar\u0131na dair de\u011finilerle anlat\u0131yor okuruna. \u201cTam gaz \u00e7al\u0131\u015fmaya devam eden D\u00fcnya makinesi\u201dnin meydana geldi\u011fi ko\u015fullar\u0131, asla sakin kalamama nedenlerini, okyanuslar\u0131n ona rengini vermek d\u0131\u015f\u0131ndaki i\u015flevlerini atmosferle ili\u015fkisi ba\u011flam\u0131nda kavraman\u0131n faydalar\u0131n\u0131 anlatan <em>Mavi Gezegen<\/em>\u2019in b\u00f6l\u00fcm yo\u011funluklar\u0131na g\u00f6re, atlasa ya da \u00e7evre koruma manifestosuna d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, \u00e7ok y\u00f6nl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcyle okurunun dikkatini hep diri tuttu\u011funu eklemek gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Kitap, bir sabah pencereden d\u0131\u015far\u0131 bakarken g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz gri bulutlardan yerk\u00fcrenin olu\u015fumu hakk\u0131nda hacimli bilgiler sunan volkanlar\u0131n k\u0131z\u0131ll\u0131\u011f\u0131na, t\u00fcrl\u00fc renk bar\u0131nd\u0131ran <strong>soluk mavi nokta<\/strong>n\u0131n \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki otuz y\u0131lda nas\u0131l bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm bekledi\u011fine dair sorular\u0131n\u0131, gazlar\u0131n ve \u0131s\u0131nman\u0131n etkisine vurgu yaparak y\u00f6neltiyor okuruna. \u0130klimbilimin temel \u00e7al\u0131\u015fma alanlar\u0131, gezegenimizdeki canl\u0131 \u00e7e\u015fitlili\u011fi, k\u00fcresel \u0131s\u0131nma konusunda at\u0131labilecek ad\u0131mlar Le Treut\u2019nun temel ba\u015fl\u0131klar\u0131ndan.<\/p>\n<p>Fizik\u00e7i Etienne Klein\u2019in kaleme ald\u0131\u011f\u0131<em> Hangi Atomlardan Meydan Geliyoruz? <\/em>ortak atalar\u0131n\u0131n ad\u0131mlar\u0131n\u0131 ve gezegenin d\u00fcn\u00fcn\u00fc bug\u00fcn\u00fcn\u00fc \u00f6\u011frenen okuru, ba\u015f\u0131n\u0131 kitaptan kald\u0131rmaya \u00e7a\u011f\u0131r\u0131yor, \u00e7\u00fcnk\u00fc madde her yerde! Her yerdeli\u011fi onun hakk\u0131nda \u00e7ok \u015fey bildi\u011fimizi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcyor ve kimi zaman hen\u00fcz yan\u0131tlanmam\u0131\u015f sorular\u0131 g\u00f6r\u00fcnmez k\u0131l\u0131yor. Kitap bu sorular\u0131, yine yan\u0131t\u0131n\u0131 \u00e7ok iyi bildi\u011fimizi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcklerimizin pe\u015fine takarak \u00e7o\u011faltmay\u0131 se\u00e7iyor. S\u0131cak suyun so\u011fuk sudan h\u0131zl\u0131 dondu\u011funu biliyoruz, peki kara maddeyi meydana getiren ne? Madde s\u0131rlar\u0131n\u0131 \u00f6\u011frendi\u011fimiz mavi gezegende de masam\u0131zdaki defterin kab\u0131nda da, ama atomlar\u0131n bazen neden tuhaf davrand\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilemiyoruz. \u00d6yleyse, g\u00f6r\u00fcp dokundu\u011fumuz her \u015feye, hatta d\u00f6n\u00fcp bedenimize dikkatle bakman\u0131n vaktidir, diyor Klein. Bir solukta sayaca\u011f\u0131m\u0131z maddenin hallerini yak\u0131n tarihli say\u0131labilecek bir fenomen olan Mpemba Gizemi ile birlikte d\u00fc\u015f\u00fcnmek, gen\u00e7 okura g\u00fcndelik deneyimleri temel fizik prensipleriyle kavrama imk\u00e2n\u0131 sunuyor. Antik \u00c7a\u011f\u2019dan bug\u00fcne madde hakk\u0131nda bildiklerimizin nas\u0131l de\u011fi\u015fip d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcne basket potalar\u0131ndan, kiraz \u00e7i\u00e7eklerinden bakan kitap, 20. y\u00fczy\u0131lda atom imgesine yo\u011funla\u015f\u0131rken okuruna \u201cbilimin b\u00fcy\u00fck s\u0131rr\u0131\u201dn\u0131 da f\u0131s\u0131ld\u0131yor: D\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm devam edecek, \u00e7\u00fcnk\u00fc ilerlemenin sonu gelmez. Madde taneciklerini hayallerinde canland\u0131ran insan zamanla atom enerjisini k\u00f6t\u00fcye kullanmay\u0131 da \u00f6\u011frendi, onu elektri\u011fe \u00e7evirmeyi de ve onu tan\u0131mak, tan\u0131mlamak yolunda at\u0131lan bunca ad\u0131ma ra\u011fmen madde h\u00e2l\u00e2 yan\u0131tlanmay\u0131 bekleyen sorularla bezeli, okur bu sorulara yenilerini ekleyebilir mi? Maddeye dair temel kavramlar, alan\u0131n k\u00f6\u015fe ta\u015flar\u0131n\u0131 olu\u015fturan \u00e7al\u0131\u015fmalar, evreni y\u00f6neten d\u00f6rt kuvvetin \u00f6zellik ve i\u015flevleri kitab\u0131n temel odaklar\u0131n\u0131 olu\u015fturuyor.<\/p>\n<p>Mikroskopta incelenen bir ip par\u00e7as\u0131ndan mavi gezegenin u\u00e7suz bucaks\u0131z okyanuslar\u0131na do\u011fru uzanan <em>Bilginlerin Omuzlar\u0131 \u00dczerinde<\/em> serisi, kimi zaman ezber h\u00e2line gelmi\u015f temel bilgileri sorgulaman\u0131n, bilgiyi ona yeni soru sorarak kavraman\u0131n \u00f6nemini; farkl\u0131 bilimsel \u00e7al\u0131\u015fma alanlar\u0131n\u0131 tan\u0131t\u0131p madde, gezegen ve insan hakk\u0131ndaki ara\u015ft\u0131rmalara -\u00f6zellikle yak\u0131n tarihli olanlara odaklanarak- referanslar vererek anlat\u0131yor. Seri boyunca okura, maymun, penguen, kedi ill\u00fcstrasyonlar\u0131, zorlu olabilecek konular\u0131n kavranmas\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131racak karikat\u00fcrler e\u015flik ediyor. Do\u011fru bilgiye eri\u015fim imk\u00e2nlar\u0131n\u0131n e\u015fitsizlik ve dogma duvarlar\u0131na \u00e7arpt\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnlerde, y\u00fcksek sesle soru sorman\u0131n bilimsel ara\u015ft\u0131rma basamaklar\u0131yla ili\u015fkisine vurgu yapan serinin daha \u00e7ok \u00e7ocu\u011fa eri\u015fmesi dile\u011fiyle\u2026<\/p>\n<p><em>&#8211;<\/em><strong>Atalar\u0131m\u0131z Kim? Kuyruksuz Maymunlar, \u0130nsan, Hen\u00fcz Bilmediklerimiz\u2026<\/strong><strong> Anna Alter ve Brigitte Senut. Resimleyen: Caroline H\u00fce, Ginko \u00c7ocuk 2022, 47 s.<\/strong><\/p>\n<p><strong>-Hangi Atomlardan Meydana Geliyoruz? Madde, Hen\u00fcz Bilmediklerimiz\u2026 <\/strong><strong>Anna Alter ve Etienne Klein,\u00a0 Resimleyen: Thanh Portal, Ginko \u00c7ocuk 2022, 47 s.<\/strong><\/p>\n<p><strong>-Mavi Gezegen: Nas\u0131l Bir D\u00fcnyaya G\u00f6zlerimizi A\u00e7t\u0131k? \u0130klim, Deniz, D\u00fcnya, Atmosfer, Hen\u00fcz Bilmediklerimiz\u2026<\/strong><strong> Anna Alter ve Herv\u00e9 Le Treut. Resimleyen: Lucie Maillot, Ginko \u00c7ocuk, 2022, 47 s.<\/strong><\/p>\n<p><strong>Ginko \u00c7ocuk taraf\u0131ndan yay\u0131mlanan <em>Bilginlerin Omuzlar\u0131 \u00dczerinde<\/em> serisindeki kitaplar\u0131n \u00e7evirmeni Ferhat Sar\u0131.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>I\u015f\u0131l K\u0131z\u0131l\u0131rmak Gezegenimiz b\u00fcy\u00fck, mavi, yuvarlak; atalar\u0131m\u0131z t\u00fcyl\u00fc, koca elli ayakl\u0131, bol hareketli; madde dokundu\u011fumuz, koklad\u0131\u011f\u0131m\u0131z, tatt\u0131\u011f\u0131m\u0131z her \u015feyde, her yerde\u2026. Bunlar\u0131 biliyoruz, hatta g\u00fczel bir \u015fiir ezberlemi\u015f gibi tekrar edip duruyorduk \u00f6\u011frendi\u011fimiz ilk g\u00fcnlerde, ama \u00e7o\u011fumuz i\u00e7in neden ve nas\u0131l sorular\u0131, heybemize eklenen bu bilgilerin pe\u015fine tak\u0131lamad\u0131. E\u011fitim sistemimiz hakk\u0131nda fazla s\u00f6ze gerek yok; [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2739,"featured_media":65580,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[10225,38,513,510],"tags":[10241,249,2740,274,10245,10244,10242,555,7217,10243],"class_list":["post-65579","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-256-sayi","category-dergi-sayilari","category-kitapcil","category-surekli-bolumler","tag-atalarimiz-kim-kuyruksuz-maymunlar","tag-atmosfer","tag-deniz","tag-dunya","tag-ginko-cocuk","tag-hangi-atomlardan-meydana-geliyoruz-madde","tag-henuz-bilmediklerimiz","tag-insan","tag-isil-kizilirmak","tag-mavi-gezegen-nasil-bir-dunyaya-gozlerimizi-actik-iklim"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/65579","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2739"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=65579"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/65579\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/65580"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=65579"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=65579"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=65579"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}