{"id":65596,"date":"2025-07-31T00:08:49","date_gmt":"2025-07-30T21:08:49","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=65596"},"modified":"2025-08-09T11:51:58","modified_gmt":"2025-08-09T08:51:58","slug":"yolun-goturdugu-yere-varan-yola-koyulan-midir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2025\/07\/31\/yolun-goturdugu-yere-varan-yola-koyulan-midir","title":{"rendered":"Yolun g\u00f6t\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc yere varan, yola koyulan m\u0131d\u0131r?"},"content":{"rendered":"

Patika \/ Nal\u00e2n Mahsereci<\/strong><\/p>\n

\u00a0<\/strong>Seneler seneler sonra gene bir sapaktan sesleniyorum: Birlikte y\u00fcr\u00fcmeye var m\u0131s\u0131n\u0131z? 12 sene \u00f6nce, insan eylemlerini g\u00fczellemeye \u00e7a\u011f\u0131rm\u0131\u015ft\u0131m Patika k\u00f6\u015fesiyle: Y\u00fcr\u00fcmek, u\u00e7mak, okumak, yazmak, an\u0131msamak\/unutmak gibi eylemler hakk\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnelim mi (Bilim ve Gelecek, s\u0131ras\u0131yla 107., 109., 113., 116., 119. say\u0131lar) demi\u015ftim. Kitap sayfalar\u0131ndan a\u00e7\u0131lan yollara dalal\u0131m diyorum bu kez. Engelleri, simsiyah dumanlar salan ara\u00e7larla d\u00fczlenmi\u015f, \u015ferit \u015ferit olanlar\u0131na de\u011fil ama\u2026 \u00c7e\u015fit \u00e7e\u015fit canl\u0131n\u0131n ayaklar\u0131n\u0131n birbirlerinin izleri \u00fcst\u00fcne iz b\u0131rakarak belirginle\u015ftirdi\u011fi; engebelere uyumlanarak, kaynaklara en kestirmeden ula\u015ft\u0131rmalar\u0131na ya da bazen manzaraya g\u00f6re do\u011fall\u0131kla g\u00fczerg\u00e2h kazanm\u0131\u015f ve kullan\u0131lmad\u0131klar\u0131nda do\u011fa taraf\u0131ndan kolayl\u0131kla geri al\u0131nacak, \u201cya\u015fayan\u201d patikalara dalal\u0131m istiyorum\u2026<\/p>\n

Sevgili An\u0131l Ceren Altunkanat\u2019\u0131n, devam ettirece\u011fini kuvvetle umdu\u011fum, zevkle okudu\u011fum \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Tekir \u015eah\u0131s k\u00f6\u015fesinde yazd\u0131\u011f\u0131 gibi, \u201cokur mahremiyetimi payla\u015fmaya\u201d \u00e7a\u011f\u0131r\u0131yorum sizi; okuduklar\u0131yla etki(n)le\u015fen zihnimin dald\u0131\u011f\u0131 patikalar\u0131 benimle y\u00fcr\u00fcr m\u00fcs\u00fcn\u00fcz?<\/p>\n

Yol d\u0131\u015far\u0131da da aksa, i\u00e7eriye uzan\u0131r
\n<\/em><\/strong>D\u00f6neme\u00e7te Ursula K. Le Guin bekliyor bizi. De\u011fil mi ki yola, yolculu\u011fa, yolculukla birlikte gelen i\u00e7sel\/d\u0131\u015fsal ke\u015fiflere, kar\u015f\u0131la\u015fmalara, y\u00fczle\u015fmelere, deneyimlere ve de\u011fi\u015fimlere \u00f6nem veriyor; iyi bir e\u015flik\u00e7i olacakt\u0131r.<\/p>\n

Ursula hen\u00fcz bir \u00e7ocukken, \u00fcnl\u00fc bir antropolog olan babas\u0131 Alfred Louis Kroeber\u2019in kendi cenazesinde okunmas\u0131 i\u00e7in b\u00f6l\u00fcmler i\u015faretledi\u011fini s\u00f6yledi\u011fi Taoculu\u011fun temel kitab\u0131 Tao te Ching<\/em>\u2019e (Yol ve Erdem<\/em>) derin bir ilgi duymu\u015f. Bu erken ilgisini, ya\u015fam g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn kaynaklar\u0131ndan biri k\u0131lm\u0131\u015f ve eserlerine de ta\u015f\u0131m\u0131\u015f. Hatta bu klasik metni kendi yorumlar\u0131yla birlikte \u0130ngilizceye de \u00e7evirmi\u015f (T\u00fcrk\u00e7ede de yay\u0131mland\u0131). Taoculukta,\u00a0 tao (\u201cyol\u201d) kavram\u0131, yol, y\u00f6ntem, doktrin, ilke, ya\u015fam bi\u00e7imi gibi geni\u015f bir ba\u011flamda anlam kazan\u0131r.<\/p>\n

Le Guin\u2019in eserlerinde bilinmeyene do\u011fru, bazen birlikte bazen tek ba\u015f\u0131na kat edilen fiziksel yolculuklardan d\u00f6n\u00fc\u015ferek \u00e7\u0131kan kahramanlar belirgin bir yer tutar. <\/em>Bamba\u015fka d\u00fcnyalara yolculuk yaparak; ba\u015fka ya\u015famlar\u0131, k\u00fclt\u00fcrleri tan\u0131yarak; \u00f6nyarg\u0131lar\u0131n\u0131, kendili\u011findenle\u015fmi\u015f eylem kal\u0131plar\u0131n\u0131 sorgular hale gelirler. \u00d6rne\u011fin k\u00fclt bilimkurgu eseri M\u00fclks\u00fczler<\/em>\u2019in esas kahraman\u0131 fizik\u00e7i Shevek\u2019in yolculu\u011fu b\u00f6yledir. M\u00fclkiyetin olmad\u0131\u011f\u0131, ya\u015fam\u0131n anar\u015fist ilkelere g\u00f6re d\u00fczenlendi\u011fi Anarres gezegeninden m\u00fclkiyet ili\u015fkileriyle \u015fekillenmi\u015f kapitalist Urras gezegenine giderken tan\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z Shevek; Anarres\u2019e geri d\u00f6n\u00fc\u015f yolculu\u011funda bir par\u00e7as\u0131 oldu\u011fu toplumu art\u0131k daha farkl\u0131 de\u011ferlendirmektedir.\u00a0 \u201cGer\u00e7ek yolculuk, geri d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u201d c\u00fcmlesinde somutlanan anlam, kahraman\u0131n m\u00fclkiyet kavram\u0131 ve ili\u015fkileri temelinde \u015fekillenmi\u015f bir ya\u015fam k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc deneyimledikten sonra ge\u00e7irdi\u011fi d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc i\u015faret eder; ne geri d\u00f6nen giden ki\u015fidir art\u0131k, ne de geri d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fc yeri b\u0131rak\u0131p gitti\u011fi yer gibi g\u00f6r\u00fcyordur.<\/p>\n

Yolculuk i\u00e7inde yolculuk: Karanl\u0131\u011f\u0131n Sol Eli
\n<\/em><\/strong>Le Guin\u2019in bir di\u011fer k\u00fcltle\u015fmi\u015f eseri Karanl\u0131\u011f\u0131n Sol Eli<\/em>\u2019nin bamba\u015fka d\u00fcnyas\u0131 Gethen (K\u0131\u015f) gezegeninde, olmayan m\u00fclkiyet de\u011fil, sabit cinsiyetlerdir. K\u0131\u015f ko\u015fullar\u0131n\u0131n g\u00f6lgesinde bir ya\u015fam s\u00fcren Gethenliler y\u0131l\u0131n \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc cinsiyetsiz (Sommer d\u00f6nemlerinde) ge\u00e7irirler. Sommer\u2019deyken cinsiyet organlar\u0131 belirgin de\u011fildir; cinsellik ya\u015famazlar. Cinsel olarak aktifle\u015ftikleri Kimmer d\u00f6nemlerindeyse, her iki cinsiyeti de potansiyel olarak ta\u015f\u0131d\u0131klar\u0131ndan, kad\u0131na ya da erke\u011fe d\u00f6n\u00fc\u015febilirler. \u00c7ocuklar\u0131n\u0131n kimisinin annesiyken, kimisinin babas\u0131 olabilirler.<\/p>\n

83 gezegenden olu\u015fan galaktik bir birlik olan Ek\u00fcmen\u2019in temsilcisi olarak Gethen\u2019e hen\u00fcz gelmi\u015f olan Genly IA\u2019in izlenimlerinden tan\u0131maya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r\u0131z Gethenlileri. Ursula Le Guin, g\u00f6rme ve d\u00fc\u015f\u00fcnme bi\u00e7imlerimizdeki cinsiyet\u00e7i \u00f6nyarg\u0131lar\u0131m\u0131zla y\u00fczle\u015ftirir bizi: Genly IA\u2019n\u0131n a\u011fz\u0131ndan anlat\u0131lan her insan\u0131, zihnimizde bir erkekmi\u015f gibi canland\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 fark ederiz neden sonra; y\u00f6netsel g\u00f6revlerde yer almalar\u0131 da besliyor olabilir \u00f6nyarg\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131. Bir yabanc\u0131 olarak \u015f\u00fcphelerin oda\u011f\u0131na yerle\u015ftirilen Genly IA, kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 insanlar ve durumlar\u0131 analiz etmekte, yorumlamakta, do\u011fru kararlar vermekte zorlanmaktad\u0131r. K\u00fclt\u00fcrel farkl\u0131l\u0131klar\u0131, insan ili\u015fkilerinde i\u015flevi olan de\u011ferler sistemini anlayamamaktad\u0131r ama ilerledik\u00e7e as\u0131l nedenin, kar\u015f\u0131s\u0131ndakini kafas\u0131nda sabit bir cinsiyet kal\u0131b\u0131na oturtamamas\u0131n\u0131n yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 tedirginlik oldu\u011funu fark ederiz. Genly IA\u2019in diplomatik bir ili\u015fki kurdu\u011fu ama bir t\u00fcrl\u00fc g\u00fcvenemedi\u011fi Estraven ile iklimin daha da sert ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 buzullarda yapmak zorunda kald\u0131\u011f\u0131 81 g\u00fcnl\u00fck zorlu yolculuk, hayatta kalmak i\u00e7in dayan\u0131\u015fmay\u0131 ve yolda\u015fl\u0131\u011f\u0131 gerektirecektir; aralar\u0131ndaki k\u00fclt\u00fcrel bariyer g\u00fcnden g\u00fcne a\u015f\u0131l\u0131r, \u00f6nyarg\u0131lar ad\u0131m ad\u0131m k\u0131r\u0131l\u0131r ve yolculuktan geriye cinsiyetten muaf derin bir insani ba\u011f kal\u0131r. Genly IA ve Estraven\u2019in kendileri gibi ili\u015fkileri de de\u011fi\u015fmi\u015ftir.<\/p>\n

Ursula Le Guin bu iki eserinde de, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz d\u00fcnyas\u0131n\u0131 belirleyen bir ana olguyu d\u0131\u015farda b\u0131rakarak, o olgu var olmad\u0131\u011f\u0131nda toplumun b\u00fct\u00fcn\u00fcn\u00fcn nas\u0131l \u015fekillenebilece\u011fi \u00fczerine adeta birer d\u00fc\u015f\u00fcnce deneyi yapm\u0131\u015ft\u0131r. Olumsuz yanlar\u0131na, kusur ve p\u00fcr\u00fczlerine ra\u011fmen toplumsal adaleti belirli \u00f6l\u00e7\u00fclerde sa\u011flam\u0131\u015f bu ba\u015fka d\u00fcnyalar\u0131, \u00fcretim ili\u015fkileri, y\u00f6netim bi\u00e7imleri, ge\u00e7im kaynaklar\u0131, do\u011fayla etkile\u015fimleri, k\u00fclt\u00fcrel yap\u0131lanmalar\u0131, inan\u00e7 ve de\u011ferler sistemleri, mitleri, dilleri gibi t\u00fcm boyutlarda kurgulam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Yeni bir yola giren bu k\u00f6\u015fenin ilk yaz\u0131s\u0131n\u0131, fiziksel bir yolculu\u011fa asl\u0131nda zihinsel\/i\u00e7sel bir yolculu\u011fun da e\u015flik etti\u011fi fikri \u00fczerine kurdu\u011fumdan, Le Guin\u2019in eserlerinden de bu s\u0131n\u0131rl\u0131 \u00e7er\u00e7evede s\u00f6z ettim. Ad\u0131mlar\u0131n\u0131z\u0131n ke\u015fiflere \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 bir ay dilerim; patikalarda rastla\u015fmak \u00fczere\u2026<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Patika \/ Nal\u00e2n Mahsereci \u00a0Seneler seneler sonra gene bir sapaktan sesleniyorum: Birlikte y\u00fcr\u00fcmeye var m\u0131s\u0131n\u0131z? 12 sene \u00f6nce, insan eylemlerini g\u00fczellemeye \u00e7a\u011f\u0131rm\u0131\u015ft\u0131m Patika k\u00f6\u015fesiyle: Y\u00fcr\u00fcmek, u\u00e7mak, okumak, yazmak, an\u0131msamak\/unutmak gibi eylemler hakk\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnelim mi (Bilim ve Gelecek, s\u0131ras\u0131yla 107., 109., 113., 116., 119. say\u0131lar) demi\u015ftim. Kitap sayfalar\u0131ndan a\u00e7\u0131lan yollara dalal\u0131m diyorum bu kez. Engelleri, simsiyah […]<\/p>\n","protected":false},"author":470,"featured_media":65597,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[10225,38,513,10250,510],"tags":[6099,6098,7026],"class_list":["post-65596","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-256-sayi","category-dergi-sayilari","category-kitapcil","category-patika","category-surekli-bolumler","tag-nalan-mahsereci","tag-patika","tag-ursula-k-le-guin"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t