{"id":65828,"date":"2025-09-01T00:00:32","date_gmt":"2025-08-31T21:00:32","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=65828"},"modified":"2025-08-30T22:54:46","modified_gmt":"2025-08-30T19:54:46","slug":"cocukluktan-yetiskinlige-bir-yolculuk-golgeni-tani-kendini-bil","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2025\/09\/01\/cocukluktan-yetiskinlige-bir-yolculuk-golgeni-tani-kendini-bil","title":{"rendered":"\u00c7ocukluktan yeti\u015fkinli\u011fe bir yolculuk:  G\u00f6lgeni tan\u0131, kendini bil"},"content":{"rendered":"<p><strong>PAT\u0130KA \/ Nalan Mahsereci<\/strong><\/p>\n<p>Bu Patika\u2019y\u0131, annelik deneyimini i\u00e7eren bir roman ve birka\u00e7 kuramsal kitaptan hareketle ebeveynlik temas\u0131 \u00fczerine yazmay\u0131 planlam\u0131\u015ft\u0131m. Gelin g\u00f6r\u00fcn ki, bir atas\u00f6z\u00fc cevheriyle \u0131\u015f\u0131ldayan \u201cHayat biz ba\u015fka planlar yaparken ba\u015f\u0131m\u0131za gelenlerdir\u201d s\u00f6z\u00fc, ya\u015fad\u0131klar\u0131mla bir kez daha do\u011fruland\u0131. Bir grup arkada\u015f\u0131mla Le Guin okumalar\u0131 yapmaya devam ederken, <em>Yerdeniz B\u00fcy\u00fcc\u00fcs\u00fc<\/em>\u2019n\u00fcn tam da ge\u00e7en ay konu ettiklerim \u00fczerine kurulu oldu\u011funu g\u00f6rd\u00fcm. Ursula K. Le Guin\u2019in eserlerinde \u201cyolun d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc\u201d temas\u0131 \u00fczerinde y\u00fcr\u00fcd\u00fc\u011f\u00fcm patikadan erken d\u00f6nm\u00fc\u015ft\u00fcm. <em>Yerdeniz B\u00fcy\u00fcc\u00fcs\u00fc<\/em> roman\u0131n\u0131n kahraman\u0131 Ged\u2019in Yerdeniz\u2019in adalar\u0131 ve denizlerinde ilerlerken ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm, \u00f6m\u00fcr denilen yolun belki de en zorlu k\u0131sm\u0131yd\u0131, \u00e7ocukluktan yeti\u015fkinli\u011fe ge\u00e7i\u015fi i\u00e7eriyordu. Eh, ilk yaz\u0131 plan\u0131mdan da fazla uzakla\u015fm\u0131\u015f say\u0131lmazd\u0131m: \u0130kisinde de bir \u00e7ocu\u011fun b\u00fcy\u00fcmesine e\u015flik etmek vard\u0131.<\/p>\n<p><strong>G\u00f6lgene bak<em><br \/>\n<\/em><\/strong>\u201cG\u00f6lge\u201d metaforu, Ursula K. Le Guin\u2019in eserlerinde yolculuk temas\u0131 kadar belirleyicili\u011fi olan bir unsur. 1974\u2019de yapt\u0131\u011f\u0131 bir konu\u015fman\u0131n metni olan \u201c\u00c7ocuk ve G\u00f6lge\u201d adl\u0131 denemesinde, Andersen\u2019in bir masal\u0131ndan yola \u00e7\u0131karak \u015f\u00f6yle tan\u0131ml\u0131yor g\u00f6lgeyi: \u201cG\u00f6lge, nezih, uygar bir yeti\u015fkin olma s\u00fcrecinde bask\u0131 alt\u0131na al\u0131nan her \u015fey. G\u00f6lge, adam\u0131n engellenmi\u015f bencilli\u011fi, itiraf edilmemi\u015f arzular\u0131, hi\u00e7 etmedi\u011fi k\u00fcf\u00fcrler, hi\u00e7 i\u015flemedi\u011fi cinayetler. G\u00f6lge onun ruhunun karanl\u0131k y\u00fcz\u00fc, kabul edilmeyen ve kabul edilemez olan.\u201d\u00a0 Ayn\u0131 denemede devam ediyor: \u201cG\u00f6lge, bilin\u00e7li zihnin karanl\u0131k karde\u015fidir. Kabil, Caliban, Frankestein\u2019in canavar\u0131, Bay Hyde. Dante\u2019yi cehennemde gezdiren Vergilius, G\u0131lgam\u0131\u015f\u2019\u0131n dostu Enkidu, Frodo\u2019nun d\u00fc\u015fman\u0131 Gollum. Ruhumuzun ikizini ta\u015f\u0131yan hayalet.\u201d<sup>(1)<\/sup><\/p>\n<p>Ursula, g\u00f6lge metaforunu psikiyatrist Carl Gustav Jung\u2019un izinde kullan\u0131yor. Jung\u2019a g\u00f6re herkesin bir g\u00f6lgesi vard\u0131r: Bilin\u00e7d\u0131\u015f\u0131na itilmi\u015f, bast\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, olumsuz anlamlar atfedilmi\u015f t\u00fcm d\u00fcrt\u00fc ve deneyimlerinin toplam\u0131d\u0131r. G\u00f6lgemize karanl\u0131k ve k\u00f6t\u00fc yanlar\u0131m\u0131zd\u0131r deyip ge\u00e7emeyiz. Yeti\u015fme s\u00fcrecimizde ailemizden ba\u015flayarak uygarl\u0131k taraf\u0131ndan kontrol alt\u0131na al\u0131nan t\u00fcm yanlar\u0131m\u0131z\u0131 temsil eder: \u0130lkel, yaban\u0131l, \u00e7ocuksu, d\u00fcrt\u00fcsel, g\u00fc\u00e7l\u00fc, canl\u0131, hayvans\u0131d\u0131r. Olas\u0131 y\u0131k\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131m\u0131za oldu\u011fu kadar olas\u0131 yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131m\u0131za da a\u00e7\u0131lan kap\u0131d\u0131r ayn\u0131 zamanda. G\u00f6lgemizi tan\u0131mak, onu yarat\u0131c\u0131 alanlara y\u00f6nlendirmenin, kendimiz ve ba\u015fkalar\u0131 i\u00e7in zarars\u0131z hale getirmenin ilk ad\u0131m\u0131d\u0131r. Ona bakmam\u0131z, tan\u0131mam\u0131z, kabul etmemiz gerekir. G\u00f6lgemize ne kadar az bakarsak, o kadar karar\u0131r, yo\u011funla\u015f\u0131r ve benli\u011fimizin kald\u0131ramayaca\u011f\u0131 bir a\u011f\u0131rl\u0131\u011fa ula\u015f\u0131r. G\u00f6rmezden gelinmeyi kabul etmez, kontrol d\u0131\u015f\u0131 bir \u015fekilde ortaya \u00e7\u0131kar. Bilincin i\u00e7eremedi\u011fi, zihnin ta\u015f\u0131yamad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6lge, d\u0131\u015far\u0131ya da yans\u0131t\u0131lacakt\u0131r: K\u00f6t\u00fc olan ba\u015fkas\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Ursula\u2019ya g\u00f6re ki\u015fi, ancak g\u00f6lgesiyle y\u00fczle\u015fir, onu kabullenirse, \u201ctam\u201d olur ve b\u00fcy\u00fcr. <em>Yerdeniz B\u00fcy\u00fcc\u00fcs\u00fc <\/em>tam da bu yolculu\u011fu anlat\u0131r; yak\u0131ndan bakal\u0131m:<\/p>\n<p><strong>Kendini bul<br \/>\n<\/strong>Yetenekli ve \u00e7evik Ged\u2019in b\u00fcy\u00fcc\u00fcl\u00fck potansiyeli erken ya\u015fta anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00fcy\u00fcc\u00fc olarak yeti\u015ftirilirken, \u00e7abuk kavramas\u0131 ve becerileriyle ya\u015f\u0131tlar\u0131ndan sivrilir. K\u00fc\u00e7\u00fcmsendi\u011fini hissetti\u011fi iki ayr\u0131 olayda, g\u00fcc\u00fcn\u00fc kan\u0131tlamak i\u00e7in yasakl\u0131 b\u00fcy\u00fcler yapmaktan \u00e7ekinmez. \u0130lk denemesinde, karanl\u0131k bir g\u00fcc\u00fcn dikkatini \u00e7eker. \u0130kinci denemesinde ise g\u00fc\u00e7 tamamen serbest kal\u0131p Ged&#8217;e sald\u0131r\u0131r ve Ba\u015fb\u00fcy\u00fcc\u00fc\u2019n\u00fcn \u00f6l\u00fcm\u00fcne neden olur. A\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kmas\u0131na yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 karanl\u0131k, art\u0131k Ged\u2019e musallat olmu\u015ftur. Adalararas\u0131 yolculuklar\u0131nda, bir g\u00f6lge gibi Ged\u2019in pe\u015findedir. Ged, g\u00f6lgenin y\u00f6nlendirmesiyle gitti\u011fi bir adada, kilit alt\u0131nda tutulan daha b\u00fcy\u00fck bir k\u00f6t\u00fcl\u00fck taraf\u0131ndan yanda\u015fl\u0131\u011fa ikna edilmeye bile u\u011fra\u015f\u0131l\u0131r. Sonunda g\u00f6lgeden ka\u00e7amayaca\u011f\u0131n\u0131, aksine onu kovalamas\u0131 gerekti\u011fini anlar.<\/p>\n<p>Ged, harita \u00fczerinde \u00e7izildi\u011finde sarmal bi\u00e7iminde ilerledi\u011fi g\u00f6r\u00fclen g\u00fczerg\u00e2h\u0131<sup>(2)<\/sup> boyunca, g\u00fcc\u00fcn\u00fcn s\u0131n\u0131rs\u0131z olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, her \u015feyi \u00e7\u00f6zemeyece\u011fini fark edecektir. Ayr\u0131ca yap\u0131lan her b\u00fcy\u00fcn\u00fcn bir bedeli vard\u0131r. B\u00fcy\u00fcye ger\u00e7ekten gerekli durumlar d\u0131\u015f\u0131nda ba\u015fvurulmamal\u0131d\u0131r. D\u00fcnyan\u0131n dengesini bozmamay\u0131 g\u00f6zetmek gerekir. G\u00fc\u00e7, sorumlulukla dizginlenmelidir. Kay\u0131plar ya\u015fayacak, hatalar\u0131ndan dersler \u00e7\u0131karacak; sabretmeyi \u00f6\u011frenecek, al\u00e7akg\u00f6n\u00fcll\u00fc ve sorumluluk sahibi olacak, olgunla\u015facakt\u0131r.<\/p>\n<p>Yolculu\u011fun sonunda, dostu Vetch ile birlikte \u0131ss\u0131z denizlere a\u00e7\u0131l\u0131r ve burada nihayet g\u00f6lgeyi yakalar. G\u00f6lge, \u00f6nce, annesini kaybetmi\u015f bir \u00f6ks\u00fczken onu itip kakan babas\u0131; sonra ona yasakl\u0131 b\u00fcy\u00fcy\u00fc yapmas\u0131 i\u00e7in meydan okuyan rakibi Jasper; en sonunda da onu \u00f6l\u00fcler diyar\u0131na ge\u00e7meye ikna eden Pechvarry\u2019nin y\u00fczlerine b\u00fcr\u00fcnerek yakla\u015fmaktad\u0131r. Ged, g\u00f6lgenin asl\u0131nda kendisinin bir par\u00e7as\u0131 oldu\u011funu; i\u00e7indeki k\u0131skan\u00e7l\u0131k, kibir, g\u00fc\u00e7 arzusu ve \u00f6l\u00fcm korkusu gibi karanl\u0131k y\u00f6nleri temsil etti\u011fini anlar. G\u00f6lgesiyle b\u00fct\u00fcn oldu\u011funu anlam\u0131\u015f, onu yenemeyece\u011fini, onu tan\u0131yarak kontrol edebilece\u011fini g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. Ged\u2019inki bir b\u00fcy\u00fcme yolculu\u011fudur.<\/p>\n<p><strong>B\u00fcy\u00fc m\u00fc, bilim mi?<em><br \/>\n<\/em><\/strong>Bilim dergisinde b\u00fcy\u00fcn\u00fcn ana unsur oldu\u011fu bir fantastik romandan s\u00f6z edilmesini tuhaf kar\u015f\u0131layanlar\u0131n\u0131z olabilir. Yerdeniz\u2019de b\u00fcy\u00fc kavram\u0131, varl\u0131klar\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc ve hareket kurallar\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmek ve bu bilgiyle d\u00fcnyay\u0131 y\u00f6nlendirmek sanat\u0131 olarak ele al\u0131n\u0131yor. Pek\u00e2l\u00e2 ayn\u0131 tan\u0131m, bilim ve uygulanmas\u0131 olan teknoloji i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. \u00d6rne\u011fin romanda b\u00fcy\u00fcc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn temeli olarak ge\u00e7en \u201c\u0130simlendirme B\u00fcy\u00fcleri\u201d, bir \u015feyin ancak ger\u00e7ek ismini bilirseniz ona h\u00fckmedebilece\u011finizi s\u00f6yler. \u0130simler de ancak o varl\u0131\u011f\u0131n \u00f6z\u00fc tan\u0131narak bilinebilir. Bilimde de varl\u0131klar\u0131 adland\u0131rmak, kategoriler i\u00e7inde s\u0131n\u0131flamak, \u00f6zelliklerini tan\u0131mlamak, di\u011ferleriyle ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131karmak, o varl\u0131\u011f\u0131 anlamay\u0131, dolay\u0131s\u0131yla ondan yararlanabilmeyi sa\u011flar. S\u00f6z\u00fc Asimov\u2019la ba\u011flamak yerinde olacakt\u0131r: &#8220;Yeterince geli\u015fmi\u015f bir teknoloji, b\u00fcy\u00fcden ay\u0131rt edilemez.\u201d<\/p>\n<p><strong>D\u0130PNOTLAR<\/strong><\/p>\n<p>1) Ursula K. Le Guin, \u201c\u00c7ocuk ve G\u00f6lge (1974)\u201d, <em>Kad\u0131nlar, R\u00fcyalar ve Ejderhalar<\/em> i\u00e7inde, \u00c7ev. Deniz Erksan-B\u00fclent Somay-M\u00fcge G\u00fcrsoy S\u00f6kmen, Metis Yay., ss.30-41.<\/p>\n<p>2) Ursula Le Guin Yerdeniz\u2019de ge\u00e7en alt\u0131 kitap yazm\u0131\u015ft\u0131r. Serinin ilk kitab\u0131 olan <em>Yerdeniz B\u00fcy\u00fcc\u00fcs\u00fc<\/em>\u2019n\u00fc yazarken Yerdeniz Tak\u0131madalar\u0131n\u0131n haritas\u0131n\u0131 da \u00e7izmi\u015ftir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>PAT\u0130KA \/ Nalan Mahsereci Bu Patika\u2019y\u0131, annelik deneyimini i\u00e7eren bir roman ve birka\u00e7 kuramsal kitaptan hareketle ebeveynlik temas\u0131 \u00fczerine yazmay\u0131 planlam\u0131\u015ft\u0131m. Gelin g\u00f6r\u00fcn ki, bir atas\u00f6z\u00fc cevheriyle \u0131\u015f\u0131ldayan \u201cHayat biz ba\u015fka planlar yaparken ba\u015f\u0131m\u0131za gelenlerdir\u201d s\u00f6z\u00fc, ya\u015fad\u0131klar\u0131mla bir kez daha do\u011fruland\u0131. Bir grup arkada\u015f\u0131mla Le Guin okumalar\u0131 yapmaya devam ederken, Yerdeniz B\u00fcy\u00fcc\u00fcs\u00fc\u2019n\u00fcn tam da ge\u00e7en [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":470,"featured_media":65829,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[10263,38,513,10250,510],"tags":[6099,6098,7026],"class_list":["post-65828","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-257-sayi","category-dergi-sayilari","category-kitapcil","category-patika","category-surekli-bolumler","tag-nalan-mahsereci","tag-patika","tag-ursula-k-le-guin"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/65828","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/470"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=65828"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/65828\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/65829"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=65828"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=65828"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=65828"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}