{"id":65864,"date":"2025-09-05T00:00:33","date_gmt":"2025-09-04T21:00:33","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=65864"},"modified":"2025-09-05T12:20:32","modified_gmt":"2025-09-05T09:20:32","slug":"bilim-ve-gelecek-kulvarini-gelistirmek","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2025\/09\/05\/bilim-ve-gelecek-kulvarini-gelistirmek","title":{"rendered":"Bilim ve Gelecek kulvar\u0131n\u0131 geli\u015ftirmek\u2026"},"content":{"rendered":"

Ender Helvac\u0131o\u011flu<\/strong><\/p>\n

Yakla\u015f\u0131k 22 y\u0131ld\u0131r Bilim ve Gelecek<\/em> dergisini \u00e7\u0131kar\u0131yoruz. Ayn\u0131 \u00e7ekirdek ekip daha \u00f6nce de Bilim ve \u00dctopya<\/em> dergisini on y\u0131l s\u00fcreyle \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131. Yani 30 k\u00fcsur y\u0131ld\u0131r bilim yay\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131 yap\u0131yoruz.<\/p>\n

Bilim ve Gelecek<\/em> sadece bir derginin de\u011fil; farkl\u0131 bir kulvar\u0131n ad\u0131. Bu i\u015fe ba\u015flarken mevcut ve daha \u00f6nce yay\u0131mlanm\u0131\u015f bilim dergilerini ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak incelemi\u015ftik. \u00c7ok da fazla zaman\u0131m\u0131z\u0131 almad\u0131. Hem zaten bu dergileri takip ediyorduk hem de bilim yay\u0131nc\u0131l\u0131\u011f\u0131 T\u00fcrkiye\u2019de olduk\u00e7a \u00e7orak bir alan oldu\u011fu i\u00e7in incelenecek fazla dergi yoktu. Gen\u00e7 ya\u015fta yitirdi\u011fimiz Serhat \u00d6zyar arkada\u015f\u0131m\u0131z Ankara k\u00f6kenli Bilim ve Sanat<\/em> dergisini incelemi\u015fti. Ben de T\u00dcB\u0130TAK Bilim ve Teknik<\/em> ile Do\u011fa ve Bilim<\/em> dergisini. Osmanl\u0131\u2019n\u0131n son d\u00f6nemlerinde (Mecmua-i F\u00fcnun<\/em>, Mir\u2019at<\/em>, Mecmua-i Eb\u00fczziya<\/em>, Mecmua-i Ul\u00fbm<\/em>), gen\u00e7 cumhuriyet d\u00f6neminde (Fen \u00c2lemi<\/em>, Maddiyat<\/em>, Tabiat \u00c2lemi<\/em>) ve 1940\u2019l\u0131 y\u0131llarda \u00e7\u0131km\u0131\u015f (Fen ve Teknik<\/em>) bize benzer ba\u015fka dergiler de vard\u0131, ama onlardan fazla bir miras kalmam\u0131\u015ft\u0131.1<\/sup> Elbette Orhan Bursal\u0131 y\u00f6neticili\u011finde y\u0131llarca \u00e7\u0131kan Cumhuriyet<\/em> gazetesi bilim ekini (h\u00e2l\u00e2 ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak haftal\u0131k yay\u0131n\u0131na devam ediyor) de unutmamak gerek.<\/p>\n

Bu incelemeleri kendi kulvar\u0131m\u0131z\u0131 olabildi\u011fince netle\u015ftirmek i\u00e7in yapt\u0131k. Bilim ve \u00dctopya<\/em> ve ard\u0131ndan Bilim ve Gelecek<\/em> dergileri farkl\u0131 bir kulvar iddias\u0131yla ortaya \u00e7\u0131kt\u0131 ve san\u0131r\u0131m bu yolda epey ba\u015far\u0131l\u0131 da oldu.<\/p>\n

Bu kulvar\u0131n temel nitelikleri neydi? Merak edenler iki \u00f6nemli metne bakabilirler. Birincisi Bilim ve \u00dctopya<\/em>\u2019dan ayr\u0131lmak zorunda kald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda yazd\u0131\u011f\u0131m son yaz\u0131: \u201cBilim ve \u00dctopyac\u0131l\u0131k Testi\u201d.2<\/sup> Bir anlamda veda yaz\u0131s\u0131yd\u0131 ve \u201cBilim ve \u00dctopyac\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u201d ne oldu\u011funu \u00f6zetliyordu. \u0130kincisi ve daha \u00f6nemlisi Bilim ve Gelecek<\/em>\u2019in ilk say\u0131s\u0131nda yer alan \u201cBilim ve Gelecek<\/em> \u00e7\u0131karken\u201d3<\/sup> adl\u0131 manifesto niteli\u011findeki metin. \u0130kinci metni, esas olarak ba\u015fl\u0131klar\u0131n\u0131 vererek \u00f6zetleyelim.<\/p>\n

– Tek yol g\u00f6sterici bilim<\/strong>: Bilimin s\u00fczgecinden ge\u00e7meyecek, bilimsel y\u00f6ntemlerle ele al\u0131nmayacak tek bir olgu ve s\u00fcre\u00e7 tan\u0131m\u0131yoruz. \u201cDo\u011fa\u00fcst\u00fc\u201d, \u201cfizik\u00f6tesi\u201d gibi kavramlar yabanc\u0131d\u0131r bize; her t\u00fcrl\u00fc safsatan\u0131n, hurafenin, bilimd\u0131\u015f\u0131 anlay\u0131\u015f\u0131n ve \u015farlatanl\u0131\u011f\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nday\u0131z. Bilimsel d\u00fc\u015f\u00fcncedir bayra\u011f\u0131m\u0131z.<\/p>\n

– Ger\u00e7ek a\u015fk\u0131<\/strong>: Bizim mutlak ger\u00e7eklerimiz yok, Herakleitos’un \u0131rma\u011f\u0131na girdik, akan ger\u00e7e\u011fin pe\u015findeyiz. Ger\u00e7e\u011fe \u00e2\u015f\u0131\u011f\u0131z. Bilinenler d\u00fcnyas\u0131 \u00f6zenle korudu\u011fumuz miras\u0131m\u0131zd\u0131r, ama biz bilinmeyenler d\u00fcnyas\u0131n\u0131n doymak bilmez avc\u0131lar\u0131y\u0131z.<\/p>\n

– Topluma bilim<\/strong>: Bilgi insanl\u0131\u011f\u0131n mal\u0131d\u0131r, insan\u0131n de\u011fil. Topluma kar\u015f\u0131 sorumluyuz. Bilimsel bilginin topluma yay\u0131lmas\u0131n\u0131n ve bilginin toplumsal yarar i\u00e7in kullan\u0131m\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131n\u0131n neferleriyiz.<\/p>\n

– Bilime \u00f6zg\u00fcrl\u00fck: <\/em><\/strong>G\u00fcn\u00fcm\u00fczde, tarihte hi\u00e7 olmad\u0131\u011f\u0131 kadar zincirlenmi\u015ftir bilim. \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n tepesinde gereksiz bir kabuk haline d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f, sahiplerine \u201cYeni D\u00fcnya D\u00fczeni\u201d, kitlelere ise \u201cYeni Orta\u00e7a\u011flar\u201d vaat eden bu sistem de\u011fi\u015fmeden, bilim etkinli\u011fi de, bilim insan\u0131 da ger\u00e7ekten \u00f6zg\u00fcr olamaz. Bilimi yeniden \u00f6nc\u00fc ve ayd\u0131nlat\u0131c\u0131 i\u015flevine kavu\u015fturmak, bilimi \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirmektir hedefimiz.<\/p>\n

– \u00dctopyas\u0131z bilim olmaz: <\/strong>\u00dctopyas\u0131z bilim, var olanla yetinir, kendini tekrar eder ancak. Gelece\u011fe uzanabilmelidir bilimci ve \u00f6nc\u00fc. Giderek bu uzan\u0131m\u0131n\u0131 sistemle\u015ftirebilmelidir. S\u00f6m\u00fcr\u00fcs\u00fcz, s\u0131n\u0131fs\u0131z, devletsiz, sava\u015fs\u0131z, s\u0131n\u0131rs\u0131z, e\u015fit bireylerden olu\u015fan bir d\u00fcnya \u00f6zl\u00fcyoruz biz. Yak\u0131nla\u015ft\u0131k\u00e7a daha da b\u00fcy\u00fct\u00fcr\u00fcz ve derinle\u015ftiririz \u00fctopyalar\u0131m\u0131z\u0131; hi\u00e7bir zaman yetinmemecesine…<\/p>\n

– Bat\u0131 merkezcili\u011fe kar\u015f\u0131 m\u00fccadele<\/strong>: Emperyalist-kapitalist sistemin ideologlar\u0131na g\u00f6re tarihte ilerilik ad\u0131na ne yap\u0131lm\u0131\u015fsa, Bat\u0131l\u0131lar\u0131n eseridir, bundan sonra da b\u00f6yle olacakt\u0131r; d\u00fcnyan\u0131n geri kalan halklar\u0131na d\u00fc\u015fen ise bu \u201c\u00fcst\u00fcn insanlar\u201d\u0131 ve \u201c\u00fcst\u00fcn model\u201di takip etmektir. Biz, insanl\u0131\u011f\u0131n b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc a\u015fa\u011f\u0131layan ve kendi kaderine sahip \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 yasaklayan, d\u00fcnyan\u0131n ba\u015f\u0131na \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131k belas\u0131n\u0131 saran ve b\u00fcy\u00fck ac\u0131lara neden olan bu bilimd\u0131\u015f\u0131 anlay\u0131\u015f\u0131 reddediyoruz. Bat\u0131 modelini de a\u015fan yepyeni bir uygarl\u0131k modelidir hedefimiz.<\/p>\n

– Gelece\u011fe dokunmak<\/strong>: \u0130nsanl\u0131k, art\u0131k dinamizmini kaybeden ve \u00e7\u00fcr\u00fcmeye y\u00fcz tutan h\u00e2kim emperyalist-kapitalist uygarl\u0131k modelini a\u015fan yepyeni bir uygarl\u0131k modelinin m\u00fccadelesini veriyor, bunun sanc\u0131lar\u0131n\u0131 \u00e7ekiyor. \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n evrensel hazinesine T\u00fcrkiyeli katk\u0131y\u0131 \u00f6rg\u00fctlemek i\u00e7in \u00e7\u0131kt\u0131k yola.<\/p>\n

– Bin \u00e7i\u00e7ek a\u00e7s\u0131n: <\/strong>Hem son derece kat\u0131 bir dergidir bu bilimsel bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 savunmada, hem de son derece esnek bir dergidir yeni d\u00fc\u015f\u00fcnceler ve \u00fctopyalar olu\u015fturmada. Bu dergide krallar yok; \u201ckral \u00e7\u0131plak\u201d diyebilen \u201c\u00e7ocuklar\u201d \u00e7\u0131kar\u0131yor bu dergiyi. Bu \u201c\u00e7ocuk\u201d yan\u0131m\u0131z\u0131 sonuna dek koruyaca\u011f\u0131z.<\/p>\n

– S\u0131f\u0131r sermaye, sonsuz emek<\/strong>: Herhangi bir sermaye oda\u011f\u0131n\u0131n deste\u011fi ile ba\u015flasayd\u0131k yay\u0131n hayat\u0131m\u0131za, bo\u015ftu \u015fimdiye kadar s\u00f6ylediklerimiz. Kesinlikle de\u011fi\u015ftirilemez, de\u011fi\u015ftirilmesi teklif bile edilemez bir ilkemiz var: Dergimiz herhangi bir sermaye oda\u011f\u0131n\u0131n dergisi olmayacakt\u0131r. \u201cS\u0131f\u0131r sermaye\u201d ile \u00e7\u0131k\u0131yoruz yola. Bu bir zaaf de\u011fil, tam tersine derginin ve temsil etti\u011fi \u00e7izginin s\u00fcreklili\u011finin ve ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131n garantisidir. Sermayemiz s\u0131f\u0131r ama, eme\u011fimiz sonsuz.<\/p>\n

Evet, Bilim ve Gelecek kulvar\u0131n\u0131n temel ilkeleri bunlard\u0131r. Bu ilkeleri temel alarak, giderek daha da incelterek, boyutland\u0131rarak, \u00e7ok \u00e7e\u015fitli alanlara uygulayarak s\u00fcrd\u00fc ve s\u00fcr\u00fcyor Bilim ve Gelecek<\/em> dergisinin yay\u0131m\u0131. Vurgulanmas\u0131 gereken bir nokta daha var: Nal\u00e2n Mahsereci arkada\u015f\u0131m\u0131z\u0131n y\u00f6netiminde geli\u015ftirdi\u011fimiz kitap yay\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve \u00f6zellikle \u201c50 Soruda Bilim\u201d dizisi. Kulvar\u0131m\u0131z\u0131n en az dergi kadar \u00f6nemli bir boyutudur bu dizi. Gelecekte \u00f6nemi \u00e7ok daha iyi anla\u015f\u0131lacak.<\/p>\n

***<\/p>\n

Fakat \u00e7ok \u00f6nemli bir eksik var: Bilim ve Gelecek kulvar\u0131n\u0131n ve \u00e7izgisinin dijital yay\u0131nc\u0131l\u0131k alan\u0131na ta\u015f\u0131nmas\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc art\u0131k gen\u00e7ler dijital yay\u0131nc\u0131l\u0131\u011fa e\u011filimliler; g\u0131dalar\u0131n\u0131 bu yolla al\u0131yorlar.<\/p>\n

Bu alanda \u00e7ok de\u011ferli yay\u0131n organlar\u0131 da var. Ama yeterli de\u011fil. Dijital bilim yay\u0131nc\u0131l\u0131\u011f\u0131nda iletinin i\u00e7eri\u011finden \u00e7ok nas\u0131l iletilece\u011fi \u00fczerine kafa yoruluyor. \u201cNe kadar takip\u00e7imiz var, ne kadar be\u011feni ald\u0131k, ne kadar reklam ald\u0131k\u201d sorular\u0131 esas sorun oluyor. Bunlar da \u00f6nemli elbette, ama i\u00e7eri\u011fin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7memeli.<\/p>\n

Bilim ileti\u015fiminin kendi ba\u015f\u0131na olumlu bir etkinlik oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor. Oysa bilimsel-teknolojik geli\u015fmeler ele\u015ftiri s\u00fczgecinden ge\u00e7irilmeli. Kimlerin elinde oldu\u011fu, hangi toplumsal tehlikeleri bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmeli. Bilim etkinli\u011finin tarihte hi\u00e7 olmad\u0131\u011f\u0131 kadar egemen s\u0131n\u0131flar\u0131n hegemonyas\u0131 alt\u0131nda bulundu\u011fu unutulmamal\u0131.<\/p>\n

Benim de k\u00fc\u00e7\u00fck bir \u00fctopyam var: Dijital yay\u0131nc\u0131l\u0131k alan\u0131nda bilgili ve birikimli gen\u00e7 bir ekip gelse, \u201cBilim ve Gelecek kulvar\u0131n\u0131 ve \u00e7izgisini dijital yay\u0131nc\u0131l\u0131k alan\u0131nda uygulamak istiyoruz\u201d dese ne g\u00fczel olur!<\/p>\n

B\u00f6yle bir ekibe b\u00fct\u00fcn k\u00fclliyat\u0131m\u0131z\u0131 sunmaya, t\u00fcm deneyimlerimizi ve birikimlerimizi aktarmaya, e\u011fer isterlerse her t\u00fcrl\u00fc y\u00f6nlendirmeyi ve katk\u0131y\u0131 yapmaya haz\u0131r\u0131z.<\/p>\n

Var m\u0131 b\u00f6yle bir ekip?<\/p>\n

D\u0130PNOTLAR
\n<\/strong>1) Bu konuda geni\u015f bir ara\u015ft\u0131rma i\u00e7in bkz: E. Helvac\u0131o\u011flu, Bilim ve Gelecek\u2019in soya\u011fac\u0131 I-II-III, Bilim ve Gelecek, Say\u0131: 170-171-172.<\/p>\n

2) E. Helvac\u0131o\u011flu, Bilim ve \u00dctopyac\u0131l\u0131k Testi, Bilim ve \u00dctopya, Say\u0131: 110, A\u011fustos 2003, Parantez k\u00f6\u015fesi.<\/p>\n

3) Bilim ve Gelecek<\/em> \u00e7\u0131karken, Bilim ve Gelecek, Say\u0131:1, Mart 2004.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ender Helvac\u0131o\u011flu Yakla\u015f\u0131k 22 y\u0131ld\u0131r Bilim ve Gelecek dergisini \u00e7\u0131kar\u0131yoruz. Ayn\u0131 \u00e7ekirdek ekip daha \u00f6nce de Bilim ve \u00dctopya dergisini on y\u0131l s\u00fcreyle \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131. Yani 30 k\u00fcsur y\u0131ld\u0131r bilim yay\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131 yap\u0131yoruz. Bilim ve Gelecek sadece bir derginin de\u011fil; farkl\u0131 bir kulvar\u0131n ad\u0131. Bu i\u015fe ba\u015flarken mevcut ve daha \u00f6nce yay\u0131mlanm\u0131\u015f bilim dergilerini ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak incelemi\u015ftik. […]<\/p>\n","protected":false},"author":493,"featured_media":65865,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19,2313],"tags":[666,4264,9531,5247],"class_list":["post-65864","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","category-degirmen","tag-bilim-ve-gelecek","tag-bilim-ve-gelecek-dergisi","tag-degirmen","tag-ender-helvacioglu"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t