{"id":65891,"date":"2025-09-19T09:54:48","date_gmt":"2025-09-19T06:54:48","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=65891"},"modified":"2025-09-19T09:54:48","modified_gmt":"2025-09-19T06:54:48","slug":"kaos-delisi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2025\/09\/19\/kaos-delisi","title":{"rendered":"Kaos delisi"},"content":{"rendered":"

Ender Helvac\u0131o\u011flu<\/strong><\/p>\n

Tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m deliler i\u00e7inde beni en \u00e7ok tedirgin eden ama zihnimi en fazla \u00e7al\u0131\u015ft\u0131ran oydu: Kaos delisi. Ciddi felsefe ve tarih bilgisi olan entelekt\u00fcel bir adamd\u0131.<\/p>\n

\u201cS\u00fcrekli kaos\u201d ad\u0131n\u0131 verdi\u011fi bir teorisi vard\u0131. Bunun \u201cs\u00fcrekli devrim\u201d teorisinden daha devrimci (daha do\u011frusu daha kaotik) oldu\u011funu savunurdu.<\/p>\n

Taoculu\u011fun kurucusu Lao Tse\u2019y\u0131 \u00e7ok severdi. Onun Konf\u00fc\u00e7y\u00fcs\u2019\u00fc nas\u0131l mat etti\u011fini b\u00fcy\u00fck bir keyifle defalarca anlat\u0131rd\u0131.<\/p>\n

Sokrates\u2019i \u015farlatanl\u0131kla, Platon\u2019u d\u00fczencilikle su\u00e7lar; Aristoteles hakk\u0131nda \u201ceh i\u015fte\u2026\u201d derdi. Antik Ege filozoflar\u0131 aras\u0131nda tuttuklar\u0131 Epik\u00fcr ve Herakleitos idi. Pythagoras\u2019\u0131 d\u00f6nek olarak nitelerdi. Kaos potansiyeli ta\u015f\u0131yan karek\u00f6k 2\u2019ye ihanet etmekle su\u00e7lard\u0131 onu.<\/p>\n

Hannibal ve Attila\u2019y\u0131 \u201cRoma\u2019y\u0131 titretenler\u201d olarak niteler ve selamlard\u0131. Ama ayn\u0131 zamanda hem Neron\u2019u hem J\u00fcl Sezar\u2019\u0131 hem de Br\u00fct\u00fcs\u2019\u00fc tutard\u0131. \u201cBunlar be\u015f benzemez\u201d diye itiraz etti\u011fimizde bizi \u201cs\u00fcrekli kaos teorisini\u201d kavrayamamakla su\u00e7lard\u0131. <\/em><\/p>\n

Musa, \u0130sa ve Muhammed\u2019i \u201ctarihteki en b\u00fcy\u00fck ayd\u0131nlanmac\u0131lar, en b\u00fcy\u00fck laikler\u201d olarak nitelerdi. \u201cBiz bir tanesiyle ba\u015f edemiyoruz, adamlar onlarca tanr\u0131y\u0131 tek tanr\u0131ya indirmeyi ba\u015farm\u0131\u015flar, onu da semaya savurmu\u015flar\u201d derdi. En sevdi\u011fi ise Muhammed\u2019di, \u201csilahl\u0131yd\u0131\u201d \u00e7\u00fcnk\u00fc.<\/p>\n

\u201cBarbarlar\u201d derdi, \u201cuygarl\u0131\u011f\u0131 y\u0131karak uygarl\u0131\u011f\u0131 yaparlar\u201d. Ne demekse art\u0131k; bu kadar diyalektik biraz fazla! Barbarlar i\u00e7inde Vikingleri ve Mo\u011follar\u0131 ayr\u0131 bir yere koyard\u0131.<\/p>\n

Hasan Sabbah\u2019a hayrand\u0131. Nizam\u00fclm\u00fclk\u2019ten ise nefret ederdi: \u201cNe mal oldu\u011fu lakab\u0131ndan belli\u201d derdi.<\/p>\n

\u201c\u015eeyh Bedreddin\u201d derdi, \u201cmuazzam bir kaos unsuruydu, ama yenildi\u201d. \u201cYenilmeseydi, b\u00fct\u00fcn tarih de\u011fi\u015febilirdi\u201d diye hay\u0131flan\u0131rd\u0131.<\/p>\n

Timur\u2019u kaos yaratt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in \u00e7ok severdi. Fatih konusunda ise ikircikliydi. \u201cHem feodal devrimin lideri hem de geni\u015f s\u00fcrece bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda feodalizmin y\u0131k\u0131l\u0131\u015f\u0131n\u0131n tetikleyicisidir o\u201d derdi. Nihayetinde Fatih\u2019i \u201ckaosun adam\u0131\u201d olarak niteler, kendi saf\u0131na al\u0131rd\u0131.<\/p>\n

Machiavelli\u2019yi \u00e7ok be\u011fenirdi. \u201cO asl\u0131nda t\u00fcm h\u00fck\u00fcmdarlar\u0131n \u2018makyavelciliklerini\u2019 ortaya sererek halklara \u00f6\u011f\u00fctler vermi\u015ftir\u201d derdi.<\/p>\n

Voltaire ve Diderot\u2019yu kaypakl\u0131kla su\u00e7lar, Rousseau\u2019yu ise \u201cdelikanl\u0131 adam\u201d diye nitelerdi.<\/p>\n

Marx ve Engels\u2019e derin bir sayg\u0131 duyar ama Marx\u2019\u0131 fazla Marksist olmakla, Engels\u2019i ise yeteri kadar Marksist olmamakla ele\u015ftirirdi. K\u0131stas\u0131 -biz fanilerin anlayamad\u0131\u011f\u0131- \u201ckaos potansiyeli\u201d idi.<\/p>\n

\u201cKaostan besleniyor, kaosu de\u011ferlendiriyor\u201d diye niteledi\u011fi Lenin\u2019i pek severdi. \u201cLenin\u2019in kaosunun i\u00e7ine etti\u201d dedi\u011fi Stalin\u2019i ise hi\u00e7 sevmezdi, \u201cd\u00fczen zorbas\u0131\u201d derdi ona. Mao\u2019ya ise hayrand\u0131. K\u00fclt\u00fcr Devrimini \u201cge\u00e7mi\u015fin son, gelece\u011fin ilk kaotik devrimi\u201d olarak nitelerdi.<\/p>\n

Mustafa Kemal\u2019i \u00e7ok severdi, \u201ctarihte kaosu bu kadar kaotik bi\u00e7imde y\u00f6netmi\u015f bir ki\u015filik az bulunur\u201d derdi. Atat\u00fcrk\u2019e ise sayg\u0131s\u0131 vard\u0131 ama -nedense- mesafeliydi.<\/p>\n

ABD\u2019yi \u201citin kopu\u011fun kurdu\u011fu tarihin en b\u00fcy\u00fck kaos imparatorlu\u011fu\u201d olarak nitelerdi ve bu y\u00fczden olumlard\u0131. Bu konuda anla\u015famazd\u0131k onunla. Ama g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc \u015f\u00f6yle savunurdu: \u201cABD ve \u0130srail gibi zorla kurulmu\u015f yapay devletler kapitalizmin sonunu getirecek. Kaotik devletlerdir bunlar; hem de s\u00fcrekli kaos yarat\u0131rlar. Yaratt\u0131klar\u0131 kaosta bo\u011fulacaklar bir g\u00fcn.\u201d \u201cHaydi bakal\u0131m\u201d der ge\u00e7erdim.<\/p>\n

Zaman zaman g\u00fcncel politik konulara da girerdi. \u00d6rne\u011fin Trump i\u00e7in \u201cg\u00f6receksiniz, ABD\u2019nin Gorba\u00e7ov\u2019u olacak bu herif\u201d demi\u015fti. \u201cSovyetler Birli\u011fi\u2019nden beter olacaklar, \u00e7\u00fcnk\u00fc k\u00f6ks\u00fczler\u201d diye eklemi\u015fti.<\/p>\n

***<\/p>\n

Neyse, bunlar bizim delinin felsefe tarihine ili\u015fkin g\u00f6r\u00fc\u015fleri. \u0130steyen \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr, isteyen \u201cdeli sa\u00e7mas\u0131\u201d der ge\u00e7er. As\u0131l \u00f6nemlisi ve b\u00fcy\u00fck sorun yaratan, kaos delisinin mahalle sakinlerine y\u00f6nelik bir \u00f6nerisiydi.<\/p>\n

Bir g\u00fcn kahveye geldi. \u201cT\u00fcm babalar\u201d dedi, \u201c\u00e7ocuklar\u0131n\u0131n kendisinden olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirlemek i\u00e7in DNA testi yapt\u0131rs\u0131n\u201d. \u201cBu uygulamaya mahalleden ba\u015flayal\u0131m, sonra t\u00fcm \u00fclkeye yayal\u0131m.\u201d Yani \u201czorunlu babal\u0131k testi\u201d \u00f6neriyor bizim deli.<\/p>\n

Delinin zoruna bak diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fck \u00f6nce. \u201cYapt\u0131r\u0131r\u0131z, ne olacak?\u201d Bir g\u00fcn, iki g\u00fcn, bir hafta ge\u00e7ti, kimsenin yapt\u0131rd\u0131\u011f\u0131 yok. Deli her g\u00fcn kahveye geliyor, \u201cvar m\u0131 yapt\u0131ran?\u201d diye soruyor. Herkes, kem k\u00fcm\u2026<\/p>\n

Mahallenin gen\u00e7leri ikiye b\u00f6l\u00fcnd\u00fc. Yoksul ailelerin \u00e7ocuklar\u0131, \u201cyapt\u0131rs\u0131n babalar\u0131m\u0131z\u201d diyorlard\u0131. Hali vakti yerinde olan ailelerin \u00e7ocuklar\u0131 ise teste kar\u015f\u0131yd\u0131lar. Hem gen\u00e7ler aras\u0131nda hem \u00e7ocuklar ile babalar\u0131 aras\u0131nda hem de babalar aras\u0131nda tart\u0131\u015fmalar ba\u015f g\u00f6sterdi. Tart\u0131\u015fmalar bazen sertle\u015fiyor, kavgaya d\u00f6n\u00fc\u015fme tehlikesi beliriyordu.<\/p>\n

Hatta bir grup gen\u00e7 bu konu \u00fczerinden \u00f6rg\u00fctlenip babalar\u0131ndan DNA \u00f6rne\u011fi (sa\u00e7 teli, parmak izi, t\u00fck\u00fcr\u00fck vb.) toplama eylemlerine giri\u015fmeye ba\u015flad\u0131lar. Babalar son derece tedirgin. Ne kahvede \u00e7ay i\u00e7ebiliyorlar ne evde uyuyabiliyorlar, yemek bile yiyemiyorlar. Deli ise \u201cyapt\u0131r\u0131n testi kurtulun\u201d diyor, ba\u015fka bir \u015fey demiyor.<\/p>\n

Kaos delisi, bakt\u0131 erkekler ayak s\u00fcr\u00fcyor, kad\u0131nlara seslendi: \u201cVar m\u0131s\u0131n\u0131z kocalar\u0131n\u0131z\u0131 teste zorlamaya?\u201d \u00c7ok kaotik bir taktik! Testi istemeyen kad\u0131nlar t\u00f6hmet alt\u0131nda\u2026 Bu sefer ba\u015flad\u0131 m\u0131 kocalar ile e\u015fleri aras\u0131nda bir \u00e7at\u0131\u015fma. Kocalar, testi istemeyen e\u015flerinden \u015f\u00fcphe etmeye ba\u015flad\u0131lar. Kad\u0131nlar ise \u201cdeliye uyuyorsun, bana g\u00fcvenmiyor musun?\u201d diye \u00e7\u0131k\u0131\u015ft\u0131lar. Kocalar depresyona giriyor, yapt\u0131rsan bir t\u00fcrl\u00fc yapt\u0131rmasan bir t\u00fcrl\u00fc\u2026<\/p>\n

Kaos delisi ise pusuda. \u201cBu daha ba\u015flang\u0131\u00e7\u201d diyor. \u201cHerkes testi yapt\u0131rsa ve tek bir s\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131 durum ortaya \u00e7\u0131ksa bile bu kez ikinci a\u015fama ba\u015flayacak: S\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131 durumun kayna\u011f\u0131.\u201d<\/p>\n

\u0130\u015fin ilgin\u00e7 taraf\u0131, kimse deliye dokunam\u0131yordu. Dokunan t\u00f6hmet alt\u0131nda kalacakt\u0131 \u00e7\u00fcnk\u00fc.<\/p>\n

Tek bir \u00f6neriyle, kendi halinde sakin mahallemiz, herkesin birbirinden (kocan\u0131n e\u015finden, \u00e7ocu\u011fun babas\u0131ndan, babalar\u0131n birbirinden) \u015f\u00fcphe duydu\u011fu kaotik bir mahalleye d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcvermi\u015fti.<\/p>\n

Mahalledeki gerilim sonunda ulusal televizyon kanallar\u0131nda haber oldu. Sosyologlar, siyaset bilimciler, hukuk\u00e7ular, psikologlar ve her konunun uzman\u0131 say\u0131lan profesyonel yorumcular sonu gelmez tart\u0131\u015fmalara ba\u015flad\u0131lar. Test yap\u0131l\u0131r ve \u00e7ocu\u011fun babadan olmad\u0131\u011f\u0131 ortaya \u00e7\u0131karsa, aile kurumu a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u201cmutlak butlan\u201d durumu do\u011far diyor baz\u0131 hukuk\u00e7ular. Baz\u0131lar\u0131 ise bu durumda kayyum atanmas\u0131 g\u00fcndeme gelir mi diye tart\u0131\u015f\u0131yor. Kayyum heveslileri ise pusuda. Miras hukuku uzmanlar\u0131 korku i\u00e7inde i\u015fin nereye varaca\u011f\u0131n\u0131 bekliyor. M\u00fcthi\u015f bir m\u00fclkiyet karma\u015fas\u0131 do\u011fabilir diye analizler yap\u0131l\u0131yor.<\/p>\n

Halk durur mu? \u201cBabac\u0131m\u201d ad\u0131nda bir hareket ba\u015flad\u0131. Polis de sald\u0131ram\u0131yor. Eylemciler \u201cPolis, test yapt\u0131r onurlu ya\u015fa\u201d diye slogan at\u0131yor. Siyasilerin hepsi birbirine \u201cDNA testi yapma\u201d \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131nda bulunuyor.<\/p>\n

\u00dclke karga\u015fa i\u00e7inde. \u00d6yle bir durum ki, b\u00f6l\u00fcnerek bile kurtulamazs\u0131n. \u00c7\u00fcnk\u00fc nas\u0131l b\u00f6l\u00fcnece\u011fin bile belli de\u011fil. Sosyalistler \u201cailenin, \u00f6zel m\u00fclkiyetin, devletin gelece\u011fi\u201d \u00fczerine tart\u0131\u015fma yapmakla me\u015fguller. Babac\u0131m hareketinin radikal kanad\u0131 ise tapu dairelerini basaca\u011f\u0131n\u0131 ilan etti. S\u00fct\u00e7\u00fcler ve T\u00fcp\u00e7\u00fcler Konfederasyonu ise itidal \u00e7a\u011fr\u0131lar\u0131 yap\u0131yor.<\/p>\n

Sadece iki \u015fey yap\u0131lam\u0131yor: Bir, kimse kaos delisine dokunam\u0131yor. \u0130ki, kimse DNA testi yapt\u0131rm\u0131yor.<\/p>\n

Tam bu s\u0131rada Nepal\u2019de\u2026<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ender Helvac\u0131o\u011flu Tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m deliler i\u00e7inde beni en \u00e7ok tedirgin eden ama zihnimi en fazla \u00e7al\u0131\u015ft\u0131ran oydu: Kaos delisi. Ciddi felsefe ve tarih bilgisi olan entelekt\u00fcel bir adamd\u0131. \u201cS\u00fcrekli kaos\u201d ad\u0131n\u0131 verdi\u011fi bir teorisi vard\u0131. Bunun \u201cs\u00fcrekli devrim\u201d teorisinden daha devrimci (daha do\u011frusu daha kaotik) oldu\u011funu savunurdu. Taoculu\u011fun kurucusu Lao Tse\u2019y\u0131 \u00e7ok severdi. Onun Konf\u00fc\u00e7y\u00fcs\u2019\u00fc nas\u0131l […]<\/p>\n","protected":false},"author":493,"featured_media":65892,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19,2313],"tags":[9531,5247,10296],"class_list":["post-65891","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","category-degirmen","tag-degirmen","tag-ender-helvacioglu","tag-kaos-delisi"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t