{"id":66080,"date":"2025-10-03T09:38:42","date_gmt":"2025-10-03T06:38:42","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=66080"},"modified":"2025-10-03T09:38:42","modified_gmt":"2025-10-03T06:38:42","slug":"insanin-toplumun-donusumu-sorunsali","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2025\/10\/03\/insanin-toplumun-donusumu-sorunsali","title":{"rendered":"\u0130nsan\u0131n\/toplumun d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc sorunsal\u0131"},"content":{"rendered":"<p><strong>Ender Helvac\u0131o\u011flu<\/strong><\/p>\n<p>\u0130nsan\u0131n\/toplumun nas\u0131l d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc\/d\u00f6n\u00fc\u015fece\u011fi meselesi belki de en \u00e7etrefilli ve zorlu kuramsal konulardan biri. Bu konu genellikle \u00f6nc\u00fcler, y\u00f6neticiler ve toplumun elitleri d\u00fczleminden ele al\u0131n\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc toplumu d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrecek ve yeni bir insan tipi yaratacak olanlar, b\u00f6yle bir g\u00f6revi i\u015f edinenler onlard\u0131r. Al\u0131\u015f\u0131lageldik yakla\u015f\u0131ma g\u00f6re toplumlar kendi kendilerine d\u00f6n\u00fc\u015fmezler, bir d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcc\u00fc gerekir. \u201cLiberal\u201d diyebilece\u011fimiz farkl\u0131 (gibi g\u00f6z\u00fcken) bir yakla\u015f\u0131m ise toplumlar\u0131n kendi haline b\u0131rak\u0131lmas\u0131ndan, kendili\u011finden d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmden yanad\u0131r; hayali baz\u0131 mekanizmalar vas\u0131tas\u0131yla bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ger\u00e7ekle\u015fecektir, \u00f6rne\u011fin piyasan\u0131n g\u00f6r\u00fcnmez eli\u2026 \u201c\u00dcretici g\u00fc\u00e7ler teorisi\u201d yani \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin geli\u015fimiyle otomatikman toplumlar\u0131n da d\u00f6n\u00fc\u015fece\u011fi yakla\u015f\u0131m\u0131, ayn\u0131 anlay\u0131\u015f\u0131n daha \u201csolcu\u201d olan t\u00fcr\u00fcd\u00fcr. Liberalizmin -ironik bir bi\u00e7imde- her zaman otoriterli\u011fin zeminini olu\u015fturdu\u011fu tarihsel ve g\u00fcncel bir ger\u00e7eklik oldu\u011fu i\u00e7in, esas olarak ilk yakla\u015f\u0131m\u0131 tart\u0131\u015faca\u011f\u0131z.<\/p>\n<p>Sorunsal\u0131m\u0131z \u015f\u00f6yle: Toplumlar\u0131 nitelerken, toplumsal d\u00fczeyi analiz etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken genellikle o toplumun \u00f6nc\u00fclerinin, y\u00f6neticilerinin, elitlerinin durumunu ve d\u00fczeyini baz al\u0131r\u0131z. Genelde bu y\u00f6ntem i\u015f g\u00f6r\u00fcr. \u00c7\u00fcnk\u00fc toplumlar\u0131 onlar y\u00f6netmekte ve y\u00f6nlendirmektedir. Y\u00f6netmeye ve y\u00f6nlendirmeye devam ettikleri s\u00fcrece bu analiz do\u011fruya yak\u0131n bir tablo sunabilir. Fakat \u00f6nc\u00fclerin t\u00f6kezledi\u011fi, y\u00f6netmekte ve y\u00f6nlendirmekte s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131n do\u011fdu\u011fu kriz d\u00f6nemlerinde dipteki ger\u00e7ek tablo ortaya \u00e7\u0131kar ve \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 olgular ya\u015fanabilir. Toplumlar\u0131n, sand\u0131\u011f\u0131m\u0131z gibi \u201cgeli\u015fmi\u015f\u201d ve \u201cilerlemi\u015f\u201d olmad\u0131\u011f\u0131, \u00f6nc\u00fclerin normlar\u0131 ve de\u011ferlerinin toplumun genelinde yeteri kadar i\u00e7selle\u015ftirilmedi\u011fi ger\u00e7e\u011fi ile kar\u015f\u0131la\u015f\u0131r\u0131z. Tersi de olabilir. Toplumsal geli\u015fme bazen \u00f6nc\u00fcl\u00fck ve y\u00f6neticilik iddias\u0131nda olan kesimlerin niteliklerini a\u015fabilir. Her hal\u00fck\u00e2rda tabloyu do\u011fruya daha yak\u0131n g\u00f6steren ek baz\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fctlere (analiz ara\u00e7lar\u0131na ve y\u00f6ntemlerine) ihtiya\u00e7 vard\u0131r.<\/p>\n<p>\u00d6rne\u011fin Avrupa\u2019da 16.-18. y\u00fczy\u0131l \u201cBilimsel Devrim \u00c7a\u011f\u0131\u201d olarak nitelenir. Daha do\u011frusu biz bug\u00fcnden bakarak o \u00e7a\u011f\u0131 \u00f6yle niteleriz. Yanl\u0131\u015f m\u0131d\u0131r? Elbette do\u011frudur. Kopernik\u2019in d\u00fcnya merkezli evren modelini ortaya atmas\u0131 ile ba\u015flay\u0131p Galilei ve Kepler ile devam eden ve Newton ile ta\u00e7lanan, Bacon ve Descartes ile felsefi zemini olu\u015fturulan, yeni bir bilim anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n, yeni bir evren modelinin ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemdir bu. Peki, bu b\u00fcy\u00fck bilimsel at\u0131l\u0131mlar\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde, o at\u0131l\u0131mlar\u0131n ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 toplumlar\u0131n durumu nedir? B\u0131rak\u0131n toplumlar\u0131n ortalamas\u0131n\u0131, o toplumlar\u0131n y\u00f6neticilerinin d\u00fczeyi nedir? Bruno 1600 y\u0131l\u0131nda Roma meydan\u0131nda yak\u0131lm\u0131\u015f, Galilei 1620\u2019lerde Engizisyon\u2019a \u00e7ekilmi\u015ftir (bunlar en pop\u00fcler \u00f6rnekler). Toplumun geneli ise b\u00fcy\u00fcsel ve dinsel d\u00fc\u015f\u00fcncenin cenderesi alt\u0131ndad\u0131r. Parmakla say\u0131labilecek say\u0131da insan bilimsel d\u00fc\u015f\u00fcncenin ilkelerini \u00f6z\u00fcmsemi\u015f ve b\u00fcy\u00fck bilimsel at\u0131l\u0131mlara imza atm\u0131\u015ft\u0131r belki ama toplumun geneli karanl\u0131klar i\u00e7indedir. Ayn\u0131 \u00e7eli\u015fkili durumu \u00f6rne\u011fin \u201cAyd\u0131nlanma \u00c7a\u011f\u0131\u201d veya \u201cProleter Devrimleri ve Sosyalizm \u00c7a\u011f\u0131\u201d i\u00e7in de s\u00f6yleyebiliriz; ama konuyu da\u011f\u0131tmayal\u0131m.<\/p>\n<p>Demek ki elitlerin, y\u00f6neticilerin, y\u00f6nlendiricilerin, ilerlemecilerin nitelikleri ile toplumunun genelinin nitelikleri aras\u0131nda \u00e7ok ciddi bir a\u00e7\u0131 var. Bu a\u00e7\u0131n\u0131n kapanmas\u0131 veya daralt\u0131lmas\u0131 sorunu her zaman toplumun \u00f6nc\u00fclerinin temel sorunu olmu\u015ftur. Sosyalizmin oldu\u011fu gibi, modernitenin, hatta uygarl\u0131\u011f\u0131n bile temel sorunsal\u0131d\u0131r bu.<\/p>\n<p>\u201c\u0130nsanl\u0131k ne kadar uygarla\u015ft\u0131?\u201d, \u201cNe kadar ayd\u0131nland\u0131?\u201d \u201cNe kadar sosyalize oldu?\u201d\u2026 \u00d6nc\u00fc ile kitle aras\u0131ndaki u\u00e7urum nas\u0131l kapan\u0131r? Daha genel anlamda: Toplumlar nas\u0131l d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr? Toplum m\u00fchendisli\u011fine soyunmu\u015f her odak bu sorular ile kar\u015f\u0131la\u015f\u0131r ve \u00e7o\u011funlukla duvara toslar. \u00d6nc\u00fclerin yozla\u015fmas\u0131n\u0131n, otoriterle\u015fmesinin, ula\u015ft\u0131klar\u0131 de\u011fer ve normlar\u0131 ertelemesinin ve halktan kopmas\u0131n\u0131n da esas nedenidir bu.<\/p>\n<p>G\u00fcncel politik bir sorundur bu ayn\u0131 zamanda. Felsefe, bilim, sanat, edebiyat alanlar\u0131nda Avrupa\u2019da ba\u015f\u0131 \u00e7eken Alman toplumunda, hem de 20. y\u00fczy\u0131lda, Nazilerin nas\u0131l iktidara gelebildikleri ve toplumu y\u0131llar boyu y\u00f6nlendirebildikleri sorusu \u00f6rne\u011fin\u2026 Veya AKP\u2019nin nas\u0131l h\u00e2l\u00e2 y\u00fczde 30 oy alabildi\u011fi \u00f6rne\u011fin\u2026<\/p>\n<p>Toplumsal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn, politik d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmden farkl\u0131 boyutlar\u0131 ve \u00f6l\u00e7\u00fctleri var. T\u0131pk\u0131 \u201cpolitik devrim\u201d ile \u201ctoplumsal devrim\u201din farkl\u0131 olgular ve d\u00fczeyler olmas\u0131 gibi\u2026 Toplumsal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn \u00f6l\u00e7\u00fctleri ve mekanizmalar\u0131 hakk\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnmek ve ger\u00e7ek\u00e7i analizlere ula\u015fmak, gerek hamasetten uzakla\u015fmak gerek gelece\u011fe uzanma umudunu somutla\u015ft\u0131rmak gerekse ger\u00e7ek\u00e7i bir politik hat olu\u015fturmak a\u00e7\u0131s\u0131ndan zorunludur.<\/p>\n<p>\u0130ktidarlar\u0131 ve y\u00f6neticileri anlamakta epey donan\u0131ml\u0131y\u0131z. Ama insan\u0131 ve toplumu anlamak konusunda fazla birikimimiz yok. \u0130nsan\u0131n ve toplumun i\u00e7indeki derin karanl\u0131\u011f\u0131 ve elbette cevheri anlamak durumunday\u0131z.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\">***<\/p>\n<p>Modernite s\u00fcrecinin ba\u015flamas\u0131yla birlikte bu sorunsal b\u00fct\u00fcn d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerin ve toplumbilimcilerinin g\u00fcndemi olmu\u015f. \u00c7\u00fcnk\u00fc, her \u015feyin yarat\u0131c\u0131s\u0131 ve d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fc do\u011fa\u00fcst\u00fc ve fizik\u00f6tesi bir g\u00fcc\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131 -en az\u0131ndan- d\u00fcnyevi i\u015flerde reddedildi\u011fi ve insan\u0131n kendi kaderini kendi ellerine almas\u0131 savunuldu\u011fu zaman, onun yerine ge\u00e7ecek bir \u201cyarat\u0131c\u0131\u201d ve \u201cd\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcc\u00fc\u201d bulmak zorunlulu\u011fu ortaya \u00e7\u0131kar. B\u00fct\u00fcn ayd\u0131nlanma filozoflar\u0131n\u0131n esas meselesi bu olmu\u015f: \u0130nsan\u0131n do\u011fas\u0131 ve toplumlar\u0131n sek\u00fcler bir bi\u00e7imde nas\u0131l y\u00f6netilece\u011fi meselesi. Demokrasi, laiklik, insan haklar\u0131, kuvvetler ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131, hukukun \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, parlamento, se\u00e7me-se\u00e7ilme hakk\u0131, e\u015fit yurtta\u015fl\u0131k, toplumsal devrim vb. hep bu pratiklerin ve tart\u0131\u015fmalar\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fc.<\/p>\n<p>Ama konu hep \u201cyukardan a\u015fa\u011f\u0131ya\u201d tart\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f. Yukar\u0131dakilerin a\u015fa\u011f\u0131dakileri nas\u0131l ve hangi ara\u00e7larla d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrece\u011fi meselesi olarak ele al\u0131nm\u0131\u015f. Sosyalizm pratiklerini de kapsayacak bi\u00e7imde modernitenin b\u00f6yle bir yakla\u015f\u0131m\u0131 var: \u00d6nc\u00fcler (devletler, iktidarlar, \u00f6rg\u00fctler, bilenler vb.) alacaklar\u0131 radikal tedbirlerle toplumu ve insan\u0131 d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcreceklerdir. Bu yakla\u015f\u0131m elbette reddedilemez ve terk edilemez; ama yeterli de\u011fildir, yeterli olmad\u0131\u011f\u0131 sosyalizm de dahil b\u00fct\u00fcn modernite pratiklerinde ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. \u201c\u00d6nc\u00fc devrimcili\u011fi\u201d elbette gereklidir, kilidi a\u00e7man\u0131n anahtar\u0131d\u0131r, ama \u201ckitle devrimcili\u011fi\u201d ile tamamlanmad\u0131\u011f\u0131 zaman \u00f6nc\u00fcn\u00fcn yozla\u015fmas\u0131na ve geri d\u00f6n\u00fc\u015flere a\u00e7\u0131k kap\u0131 b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f olur.<\/p>\n<p>Marx, kapitalizmi y\u0131kacak ve sosyalizmi kuracak toplumsal maddi g\u00fcc\u00fcn proletarya oldu\u011funu tespit ederek (Marx\u2019\u0131n \u201cen \u00f6nemli ke\u015ffim\u201d dedi\u011fi konu), tarihte ilk kez s\u00f6m\u00fcr\u00fcc\u00fc olmayan bir s\u0131n\u0131f\u0131n sadece y\u0131k\u0131c\u0131 de\u011fil kurucu da olabilece\u011fini, kendisiyle birlikte t\u00fcm toplumu d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrebilece\u011fini i\u015faret etmi\u015ftir. A\u015fa\u011f\u0131dan yukar\u0131ya toplumsal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn ilk kapsaml\u0131 kuram\u0131d\u0131r bu. Marx, devrimin ne oldu\u011fu konusunda da a\u015fa\u011f\u0131dan yukar\u0131ya d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcme dikkat \u00e7eker. \u015eu paragraftaki kuramsal yakla\u015f\u0131m son derece derindir:<\/p>\n<p>\u201cDavan\u0131n ba\u015far\u0131s\u0131 i\u00e7in oldu\u011fu kadar, y\u0131\u011f\u0131nlar \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnde bu kom\u00fcnist bilincin yarat\u0131lmas\u0131 i\u00e7in de, insanlar\u0131n kendilerinin geni\u015f \u00f6l\u00e7\u00fcde de\u011fi\u015fmeleri zorunludur ve bu de\u011fi\u015fim ancak ve ancak pratik bir hareket i\u00e7inde, yani bir devrim i\u00e7inde ger\u00e7ekle\u015febilir. Devrim, yaln\u0131zca y\u00f6netici s\u0131n\u0131f\u0131 devirmenin ba\u015fka yolu olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in de\u011fil, fakat ayn\u0131 zamanda onu deviren s\u0131n\u0131f ancak ve ancak bir devrim i\u00e7inde kendisini ge\u00e7mi\u015fin birikmi\u015f pisliklerinden temizleyebilece\u011fi ve b\u00f6ylece toplumu yeniden kurabilece\u011fi i\u00e7in de zorunludur.\u201d (Alman \u0130deolojisi, S. Hilav \u00e7evirisi, s.122)<\/p>\n<p>Sovyet Devriminin lideri Lenin genellikle \u201c\u00f6nc\u00fc parti\u201d ve \u201cd\u0131\u015fardan bilin\u00e7\u201d gibi kavramlarla an\u0131l\u0131r. Burada bir yanl\u0131\u015fl\u0131k yok ama eksiklik var. Lenin, elitlerin (bunlar kom\u00fcnist parti y\u00f6neticileri de olabilir) zaafa d\u00fc\u015ft\u00fckleri noktada kurtar\u0131c\u0131n\u0131n emek\u00e7iler olaca\u011f\u0131n\u0131 vurgulam\u0131\u015ft\u0131r. Hasta yata\u011f\u0131ndan yazd\u0131\u011f\u0131 23-26 Aral\u0131k 1922 tarihli \u201cKongreye Mektup\u201dta SBKP liderli\u011fi i\u00e7indeki sorunlara, \u00f6zellikle Stalin-Tro\u00e7ki aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fkilere ve bu \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n b\u00f6l\u00fcnme tehlikesi yaratabilece\u011fine dikkat \u00e7eker ve \u015fu \u00f6neriyi yapar: \u201c\u00c7ok say\u0131da i\u015f\u00e7inin Merkez komitesine kat\u0131lmas\u0131, i\u015f\u00e7ilerin olduk\u00e7a k\u00f6t\u00fc durumdaki idari mekanizmam\u0131z\u0131 d\u00fczeltmelerine, iyiye g\u00f6t\u00fcrmelerine yol a\u00e7acakt\u0131r\u2026 Bence Merkez Komitesine al\u0131nacak i\u015f\u00e7iler (burada s\u00f6z\u00fc edilen i\u015f\u00e7iler k\u00f6yl\u00fcleri de kapsamaktad\u0131r) Sovyet \u00f6rg\u00fctlerinde uzun s\u00fcre \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f olanlar aras\u0131ndan se\u00e7ilmemelidir, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu i\u015f\u00e7iler, m\u00fccadele edilmesi gereken geleneklere ve \u00f6nyarg\u0131lara al\u0131\u015fm\u0131\u015f durumdad\u0131rlar. Merkez Komitesinin i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131ndan se\u00e7ilecek \u00fcyeleri son be\u015f y\u0131l i\u00e7inde Sovyet \u00f6rg\u00fctlerinde \u00e7al\u0131\u015fma d\u00fczeyine \u00e7\u0131km\u0131\u015f olanlardan daha alt tabakadaki i\u015f\u00e7iler olmal\u0131d\u0131r; bunlar s\u0131radan i\u015f\u00e7i ve k\u00f6yl\u00fclere daha yak\u0131n, ama dolayl\u0131 ya da dolays\u0131z s\u00f6m\u00fcr\u00fcc\u00fc kategorisine girmeyen ki\u015filer olmal\u0131d\u0131r.\u201d (Lenin, Son Yaz\u0131lar Son Mektuplar, T\u00fcrk\u00e7esi: Se\u00e7kin Selvi C\u0131l\u0131zo\u011flu, Ekim Yay\u0131nlar\u0131, s.16-17)<\/p>\n<p>\u201cKongreye Mektup\u201d Lenin\u2019in vasiyetnamesi olarak tan\u0131mlan\u0131r. Bu vasiyetnameye ne kadar uyuldu, Lenin\u2019in dikkat \u00e7ekti\u011fi tehlikeler ne \u00f6l\u00e7\u00fcde ger\u00e7ekle\u015fti ve sonu\u00e7lar\u0131 ne oldu, bunlar ayr\u0131ca tart\u0131\u015f\u0131l\u0131r, bu yaz\u0131n\u0131n konusu de\u011fil. Ama \u00f6nemli olan Lenin\u2019in \u201calttakinin d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcne, hatta kurtar\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131na\u201d ba\u015fvurma \u0131srar\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Toplumun ve insan\u0131n d\u00f6n\u00fc\u015fmesi meselesine Marksistler aras\u0131nda en fazla kafa yoran ise \u00c7in Devriminin lideri Mao Zedung\u2019tur. Gerek iktidar \u00f6ncesinde halk sava\u015f\u0131 d\u00f6neminde gerekse iktidar sonras\u0131 sosyalist in\u015fa d\u00f6neminde toplumun ve insan\u0131n d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc konusunda \u00e7ok de\u011ferli pratikler ya\u015fanm\u0131\u015f ve farkl\u0131 bir modernite yolu uygulanmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. K\u00fclt\u00fcr Devrimi, yozla\u015fm\u0131\u015f kom\u00fcnist parti y\u00f6netimine kar\u015f\u0131 yeniden en alttakinin devrimci potansiyeline ba\u015fvurma prati\u011fidir. Elbette a\u015f\u0131r\u0131l\u0131klar ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r ama burada \u00f6nemli olan toplumsal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmde hangi dinamiklerin \u00f6nc\u00fc rol\u00fc oynayaca\u011f\u0131 meselesidir. K\u00fclt\u00fcr Devrimine bug\u00fcnk\u00fc \u00c7KP ve \u00c7HC y\u00f6netimi de sahip \u00e7\u0131km\u0131yor ve ele\u015ftiriyor. Anla\u015f\u0131labilir. \u0130lerlemeciler ile kurtulu\u015f\u00e7ular aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fmedir bu. \u201c\u0130lerlemek\u201d gerekti\u011finde de\u011fil belki ama \u201ckurtulmak\u201d gerekti\u011finde yeniden an\u0131msanacakt\u0131r K\u00fclt\u00fcr Devrimi ve elbette halk sava\u015f\u0131 pratikleri.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\">***<\/p>\n<p>Sonu\u00e7 olarak, \u00f6nc\u00fcler (y\u00f6neticiler) taraf\u0131ndan tespit edilmi\u015f \u201colmas\u0131 gerekenlerin\u201d dayat\u0131lmas\u0131, toplumlar\u0131n d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc i\u00e7in yeterli olmuyor. D\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc san\u0131l\u0131yor ama \u00f6yle olmad\u0131\u011f\u0131 kritik d\u00f6neme\u00e7lerde ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. Biyolojik evrimin dinamikleri ve mekanizmalar\u0131 konusunda ciddi bir bilgi birikimine sahibiz. Ama k\u00fclt\u00fcrel (toplumsal) evrimin dinamikleri, mekanizmalar\u0131 ve ara\u00e7lar\u0131 konusunda hen\u00fcz yolun ba\u015f\u0131nda say\u0131l\u0131r\u0131z. Toplumsal evrimin yukardan a\u015fa\u011f\u0131ya mekanizmalar\u0131 ve ara\u00e7lar\u0131 konusunda b\u00fcy\u00fck bir birikime sahip insanl\u0131k (devlet, ordu, din, bilim, teknoloji, felsefe, demokrasi, hukuk, parti, \u00f6rg\u00fct vb.). Ama bu birikimin a\u015fa\u011f\u0131dan yukar\u0131ya y\u00f6nelik mekanizmalar\u0131 ve ara\u00e7lar\u0131 ile tamamlanmas\u0131 noktas\u0131nda hen\u00fcz \u00e7ok ilkel. Dolay\u0131s\u0131yla y\u00f6netilenlerin, ezilenlerin, s\u00f6m\u00fcr\u00fclenlerin nesne konumundan \u00e7\u0131k\u0131p \u00f6zne konumuna y\u00fckselmesi noktas\u0131nda ancak bir arpa boyu yol gidilebildi\u011fini teslim etmek gerek. Bu durum geri d\u00f6n\u00fc\u015flerin, kitlelerin \u201cgerili\u011fine\u201d yaslanan politik odaklar\u0131n f\u0131rsatlar bulmas\u0131n\u0131n da toplumsal zeminini olu\u015fturuyor.<\/p>\n<p>Devrimci \u00f6nc\u00fc, kitleler i\u00e7indeki cevheri hissetmek, ke\u015ffetmek, hemhal olmak, dam\u0131tmak ve ona yaslanmak zorunda. Yoksa \u00f6nc\u00fcn\u00fcn devrimcili\u011finin otokratl\u0131\u011fa d\u00f6n\u00fc\u015fmesi ve yozla\u015fmas\u0131 i\u015ften bile de\u011fildir. \u0130ktidardaysa b\u00fcy\u00fck otokrat, de\u011filse kendi \u00e7aplar\u0131nda k\u00fc\u00e7\u00fck k\u00fc\u00e7\u00fck otokratlar\u2026<\/p>\n<p>\u00d6nc\u00fc, kendisini ne kadar gereksiz k\u0131larsa o kadar \u00f6nc\u00fcd\u00fcr. B\u00f6yle bir noktaya ula\u015fman\u0131n ne kadar uza\u011f\u0131nda oldu\u011fumuzun bilincindeyim elbette. Ama y\u00f6nelimimiz ve perspektifimiz bu olmal\u0131.<\/p>\n<p>Toplumlar\u0131n a\u015fa\u011f\u0131dan yukar\u0131ya d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn\u00fcn mekanizmalar\u0131n\u0131 ve ara\u00e7lar\u0131n\u0131 ke\u015ffetmek ve geli\u015ftirmek, insanl\u0131\u011f\u0131n \u00f6n\u00fcndeki temel iki sorunsaldan biri. Di\u011feri de insan-do\u011fa ili\u015fkisine yakla\u015f\u0131m meselesi. Yeni bir modernite ve sosyalizm at\u0131l\u0131m\u0131, bu iki konuda yeni pratikler ve perspektifler geli\u015ftirerek olu\u015facak.<\/p>\n<p>\u00d6nc\u00fc, kitleler kar\u015f\u0131s\u0131nda; insanl\u0131k, do\u011fa kar\u015f\u0131s\u0131nda biraz daha m\u00fctevaz\u0131 olmal\u0131.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ender Helvac\u0131o\u011flu \u0130nsan\u0131n\/toplumun nas\u0131l d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc\/d\u00f6n\u00fc\u015fece\u011fi meselesi belki de en \u00e7etrefilli ve zorlu kuramsal konulardan biri. Bu konu genellikle \u00f6nc\u00fcler, y\u00f6neticiler ve toplumun elitleri d\u00fczleminden ele al\u0131n\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc toplumu d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrecek ve yeni bir insan tipi yaratacak olanlar, b\u00f6yle bir g\u00f6revi i\u015f edinenler onlard\u0131r. Al\u0131\u015f\u0131lageldik yakla\u015f\u0131ma g\u00f6re toplumlar kendi kendilerine d\u00f6n\u00fc\u015fmezler, bir d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcc\u00fc gerekir. \u201cLiberal\u201d diyebilece\u011fimiz farkl\u0131 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":493,"featured_media":66081,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19,2313],"tags":[9531,5247,10319],"class_list":["post-66080","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","category-degirmen","tag-degirmen","tag-ender-helvacioglu","tag-insanin-toplumun-donusumu"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/66080","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/493"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=66080"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/66080\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/66081"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=66080"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=66080"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=66080"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}