{"id":66086,"date":"2025-10-10T09:43:03","date_gmt":"2025-10-10T06:43:03","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=66086"},"modified":"2025-10-10T09:43:03","modified_gmt":"2025-10-10T06:43:03","slug":"gunumuzun-temel-celismeleri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2025\/10\/10\/gunumuzun-temel-celismeleri","title":{"rendered":"G\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn temel \u00e7eli\u015fmeleri"},"content":{"rendered":"

Ender Helvac\u0131o\u011flu<\/strong><\/p>\n

20. y\u00fczy\u0131l ba\u015flar\u0131nda Marksistler, d\u00fcnyadaki politik geli\u015fmeleri a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in \u00fc\u00e7 temel \u00e7eli\u015fme tespit etmi\u015flerdi: 1) Burjuvazi ile proletarya aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fme. 2) Emperyalizm ile ezilen halklar aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fme. 3) Emperyalist devletler (bloklar) aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fmeler. Bunlara bir de, Ekim Devrimi, \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131nda sosyalizm yolunu se\u00e7en baz\u0131 Do\u011fu Avrupa \u00fclkeleri ve \u00c7in Devrimi ile birlikte olu\u015fan Sosyalist Blok sonucunda kapitalizm-sosyalizm \u00e7eli\u015fmesi eklenmi\u015fti.<\/p>\n

Lenin, o d\u00f6nemde, ya\u015fan\u0131lan \u00e7a\u011f\u0131 \u201cproletarya devrimleri ve ulusal kurtulu\u015f m\u00fccadeleleri \u00e7a\u011f\u0131\u201d olarak nitelemi\u015f, devrimci stratejiyi \u201cD\u00fcnyan\u0131n b\u00fct\u00fcn i\u015f\u00e7ileri ve ezilen halklar birle\u015fin\u201d \u015fiar\u0131yla ifade etmi\u015fti. Mao Zedung ise stratejiyi \u201cHalklar devrim, uluslar kurtulu\u015f, devletler ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k istiyor\u201d diye form\u00fcle etmi\u015fti.<\/p>\n

20. y\u00fczy\u0131l boyunca b\u00fct\u00fcn b\u00fcy\u00fck politik s\u00fcre\u00e7leri bu d\u00f6rt temel \u00e7eli\u015fme belirledi: \u0130ki d\u00fcnya sava\u015f\u0131, sosyalist devrimler, ulusal kurtulu\u015f m\u00fccadeleleri, so\u011fuk sava\u015f\u2026<\/p>\n

Bu s\u00fcre\u00e7 1990\u2019larda Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin ve Sosyalist Blokun da\u011f\u0131lmas\u0131 ile son buldu. Sosyalizmin geri \u00e7ekilmesiyle birlikte ba\u015fka bir d\u00fcnya olu\u015ftu ve g\u00fcn\u00fcm\u00fcze gelindi.<\/p>\n

***<\/p>\n

Peki, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde hangi temel \u00e7eli\u015fmeler d\u00fcnya \u00e7ap\u0131ndaki politik s\u00fcre\u00e7leri belirliyor?<\/p>\n

Kapitalizm ile sosyalizm aras\u0131ndaki bir \u00e7eli\u015fmeden somut olarak s\u00f6z edemiyoruz. Belki sadece \u00c7in Halk Cumhuriyeti i\u00e7in b\u00f6yle bir \u00e7eli\u015fmeden s\u00f6z edilebilir, ama d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda b\u00f6yle bir temel \u00e7eli\u015fme \u015fimdilik yok.<\/p>\n

Emperyalizm (\u00f6zellikle Bat\u0131 emperyalizmi) ile d\u00fcnya halklar\u0131 aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fmenin son derece keskin bi\u00e7imde s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc ve giderek derinle\u015fti\u011fi s\u00f6ylenebilir. 20. y\u00fczy\u0131ldan bir fark \u015fu: Emperyalizm ile ezilen halklar aras\u0131nda de\u011fil, (bizzat emperyalist \u00fclke halklar\u0131n\u0131 da dahil ederek) emperyalizm ile d\u00fcnya halklar\u0131 aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fme olarak form\u00fcle etmek gerek bu \u00e7eli\u015fmeyi.<\/p>\n

D\u00fcnya \u00e7ap\u0131ndaki politik geli\u015fmeleri belirleyen bir di\u011fer temel \u00e7eli\u015fmenin, Atlantik Bloku (ABD, AB, Japonya, Kanada, Avustralya\u2026) ile Avrasya Bloku (Rusya, \u00c7in, \u0130ran\u2026) aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fme oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. Bu \u00e7eli\u015fmeyi, emperyalist bloklar aras\u0131ndaki bir \u00e7eli\u015fme olarak tan\u0131mlamak bence yanl\u0131\u015f olur. G\u00fcn\u00fcm\u00fcze \u00f6zg\u00fc devlet bloklar\u0131 aras\u0131ndaki bir \u00e7eli\u015fmedir bu. \u00c7in Halk Cumhuriyeti\u2019nin sosyalist bir \u00fclke oldu\u011fundan hareketle bu \u00e7eli\u015fmeyi kapitalizm-sosyalizm \u00e7eli\u015fmesi olarak nitelersek ger\u00e7eklerden uzakla\u015fm\u0131\u015f oluruz ve yan\u0131lg\u0131ya d\u00fc\u015feriz. Ama emperyalistler aras\u0131ndaki bir \u00e7eli\u015fme olarak g\u00f6r\u00fcrsek de ger\u00e7e\u011fi yans\u0131tmam\u0131\u015f oluruz ve yine yan\u0131lg\u0131ya d\u00fc\u015feriz. G\u00fcn\u00fcm\u00fcze \u00f6zg\u00fc bir \u00e7eli\u015fmedir bu, ge\u00e7mi\u015f kal\u0131plar i\u00e7ine sokmaya \u00e7al\u0131\u015fmak do\u011fru olmaz. S\u00fcre\u00e7 ilerledik\u00e7e belirginle\u015fecektir bu \u00e7eli\u015fmenin niteli\u011fi.<\/p>\n

19. ve 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n esas olarak Avrupa\u2019daki politik s\u00fcre\u00e7leri belirleyen burjuvazi-proletarya \u00e7eli\u015fmesinin benzeri olarak, bu kez d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda, k\u00fcresel burjuvazi ile d\u00fcnya emek\u00e7ileri-yoksullar\u0131 aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fmenin de g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn temel \u00e7eli\u015fmelerinden biri oldu\u011funu tespit etmek gerekir.<\/p>\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fczde sadece sosyalizmin de\u011fil modernitenin de geri \u00e7ekildi\u011fi ger\u00e7e\u011fiyle birlikte \u00e7ok daha geni\u015f bir s\u00fcreci belirleyen modernite ile pre-modernite e\u011filimleri aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fmenin de keskinle\u015fti\u011fini ve temel \u00e7eli\u015fmeler i\u00e7inde yer ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 tespit edebiliriz. Daha anla\u015f\u0131l\u0131r olmas\u0131 i\u00e7in, biraz daralt\u0131p kabala\u015ft\u0131rarak ifade edersek demokrasi-otokrasi \u00e7eli\u015fmesi de diyebiliriz buna.<\/p>\n

Toparlarsak g\u00fcn\u00fcm\u00fczde d\u00fcnya \u00e7ap\u0131ndaki politik s\u00fcre\u00e7leri belirleyen temel \u00e7eli\u015fmeler: 1) K\u00fcresel burjuvazi ile d\u00fcnya emek\u00e7ileri-yoksullar\u0131 aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fme; 2) Emperyalizm ile d\u00fcnya halklar\u0131 aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fme; 3) Atlantik ve Avrasya devlet bloklar\u0131 aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fme; 4) Modernite (demokrasi) ile pre-modernite (gericilik, otokrasi) aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fme olarak \u00f6zetlenebilir.<\/p>\n

***<\/p>\n

B\u00fct\u00fcn bu \u00e7eli\u015fmeler, kendi ba\u015flar\u0131na b\u00fcy\u00fck politik s\u00fcre\u00e7lere yol a\u00e7abiliyor, bazen biri bazen di\u011feri \u00f6ne \u00e7\u0131kabiliyor. Ama di\u011ferlerini de belirleyen en temeldeki \u00e7eli\u015fmenin burjuvazi-proletarya (k\u00fcresel burjuvazi ile d\u00fcnya emek\u00e7ileri) \u00e7eli\u015fmesi oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Gerek emperyalizm ile d\u00fcnya halklar\u0131 aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fme gerekse modernite ile pre-modernite aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fme, bu \u00e7eli\u015fme temelinde y\u00fckseliyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc bug\u00fcn pre-modernitenin ve otokrasi e\u011filimlerinin esas kayna\u011f\u0131 ve destekleyicisi k\u00fcresel burjuvazi ve onun devletleridir. \u00d6te yandan Atlantik-Avrasya \u00e7eli\u015fmesinin de emperyalizm ile d\u00fcnya halklar\u0131 aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fmenin devletler d\u00fczeyindeki bir t\u00fcrevi oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir.<\/p>\n

\u201cEmek\u00e7i modernitesi\u201d, b\u00fct\u00fcn bu \u00e7eli\u015fmelerin -emek\u00e7iler ve yoksullar a\u00e7\u0131s\u0131ndan- sentezini ifade eden bir slogan olarak tespit edilebilir.<\/p>\n

***<\/p>\n

\u201cBa\u015f \u00e7eli\u015fme\u201d kavram\u0131 ise sosyo-ekonomik de\u011fil politik bir kavramd\u0131r ve politik geli\u015fmelere g\u00f6re (ve elbette \u00fclkelere\/b\u00f6lgelere g\u00f6re) de\u011fi\u015febilir. Ama ba\u015f \u00e7eli\u015fme de yukar\u0131da s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fimiz temel \u00e7eli\u015fmeler zemininde y\u00fckselir. \u00d6rne\u011fin bug\u00fcn d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda ba\u015f \u00e7eli\u015fme -bence- ABD emperyalizmi ile d\u00fcnya halklar\u0131 aras\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019deki ba\u015f \u00e7eli\u015fme ise Saray iktidar\u0131 ile T\u00fcrkiye halk\u0131 aras\u0131ndad\u0131r. Saray iktidar\u0131, gerek pre-modern e\u011filimlerin (T\u00fcrkiye gericili\u011finin) gerek k\u00fcresel burjuvazinin gerekse ABD emperyalizminin T\u00fcrkiye\u2019deki somutla\u015fm\u0131\u015f ifadesi gibidir.<\/p>\n

NOT: Bu tespitlerin tart\u0131\u015f\u0131lacak pek \u00e7ok y\u00f6n\u00fc bulundu\u011funun, baz\u0131 bo\u015fluklar i\u00e7erdi\u011finin fark\u0131nday\u0131m. Zaten kesin h\u00fck\u00fcmler iddias\u0131yla de\u011fil, tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 ve derinle\u015ftirilmesi umuduyla yazd\u0131m.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ender Helvac\u0131o\u011flu 20. y\u00fczy\u0131l ba\u015flar\u0131nda Marksistler, d\u00fcnyadaki politik geli\u015fmeleri a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in \u00fc\u00e7 temel \u00e7eli\u015fme tespit etmi\u015flerdi: 1) Burjuvazi ile proletarya aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fme. 2) Emperyalizm ile ezilen halklar aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fme. 3) Emperyalist devletler (bloklar) aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fmeler. Bunlara bir de, Ekim Devrimi, \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131nda sosyalizm yolunu se\u00e7en baz\u0131 Do\u011fu Avrupa \u00fclkeleri ve \u00c7in Devrimi ile […]<\/p>\n","protected":false},"author":493,"featured_media":66087,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19,2313],"tags":[9531,5247,10320],"class_list":["post-66086","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","category-degirmen","tag-degirmen","tag-ender-helvacioglu","tag-gunumuzun-temel-celismeleri"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t