{"id":66540,"date":"2025-12-13T10:02:46","date_gmt":"2025-12-13T07:02:46","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=66540"},"modified":"2025-12-13T10:02:46","modified_gmt":"2025-12-13T07:02:46","slug":"iki-kazanma-stratejisi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2025\/12\/13\/iki-kazanma-stratejisi","title":{"rendered":"\u0130ki kazanma stratejisi"},"content":{"rendered":"

Ender Helvac\u0131o\u011flu<\/strong><\/p>\n

Hi\u00e7 \u00c7inli bir devlet yetkilisinin a\u011fz\u0131ndan \u201cMo\u011folistan \u00c7in\u2019in eyaleti olsun\u201d, \u201cNepal\u2019i bize sats\u0131nlar\u201d, \u201cJapon Denizinin ad\u0131n\u0131 Kuzey \u00c7in Denizi olarak de\u011fi\u015ftirdik\u201d, \u201cKabil\u2019i Orta Asya\u2019n\u0131n Dubai\u2019si yapaca\u011f\u0131z\u201d, \u201cHindistan i\u00e7in en uygun y\u00f6netim bi\u00e7imi hay\u0131rsever bir sosyalizmdir\u201d, \u201cFilipinler y\u00f6netimine me\u015fruiyet verece\u011fiz\u201d, \u201cHindi\u00e7ini\u2019de ulus devletlere ne gerek var; bize engel oluyorlar\u201d t\u00fcr\u00fcnden laflar duydunuz mu?<\/p>\n

Duyamazs\u0131n\u0131z. B\u00f6yle hayalleri olsa bile uluorta s\u00f6ylemezler. Tarzlar\u0131 farkl\u0131d\u0131r \u00e7\u00fcnk\u00fc.<\/p>\n

Fakat ABD Ba\u015fkan\u0131 Trump ve onun Ortado\u011fu Temsilcisi Barrack b\u00f6yle laflar\u0131 bol keseden atabiliyorlar. Muhatap devlet ve toplumlardan fazla tepki de alm\u0131yorlar; belki o denli ciddiye al\u0131nmad\u0131klar\u0131, belki de -tersine- korkulduklar\u0131 i\u00e7in. Dediklerini yapabiliyorlar m\u0131? Ciddi bir toplumsal tepki g\u00f6rmedikleri yerlerde, evet, yapabiliyorlar. Son \u00f6rnek Gazze ve Suriye\u2019dir. Buralar\u0131 kaba g\u00fc\u00e7 kullanarak istedikleri gibi at oynatabilecekleri devletsiz co\u011frafyalara ve toplumsuz kalabal\u0131klara d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fcler. \u0130ran ve T\u00fcrkiye i\u00e7in de benzer tehlikelerin s\u00f6z konusu oldu\u011fu biliniyor. Demek ki, tedbir al\u0131nacak kadar ciddiye al\u0131nmal\u0131lar, ama korkulup sinilecek kadar de\u011fil.<\/p>\n

D\u00fcnyada, ABD ve \u00c7HC\u2019nin stratejilerinde somutla\u015fan iki farkl\u0131 \u201cg\u00fc\u00e7 uygulama tarz\u0131\u201d kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya: Sava\u015farak ve sindirerek kazanma ile sava\u015fmadan kazanma stratejileri.<\/p>\n

Trump y\u00f6netiminin Kas\u0131m 2025\u2019te ilan etti\u011fi Ulusal G\u00fcvenlik Stratejisi belgesinde sald\u0131rgan tarz\u0131 t\u00fcm unsurlar\u0131yla g\u00f6rebiliyoruz. ABD, \u201carka bah\u00e7esi\u201d denilen G\u00fcney Amerika \u00fclkelerini ve \u201c\u00f6n bah\u00e7esi\u201d diyebilece\u011fimiz Avrupa ve Ortado\u011fu \u00fclkelerini ya y\u0131k\u0131p yeniden dizayn ederek ya da tehdit edip korkutarak hizaya sokmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Hizadan kas\u0131t ise a\u00e7\u0131k\u00e7a as\u0131l rakip ilan edilen \u00c7in\u2019e kar\u015f\u0131 ABD\u2019nin yan\u0131nda safa girmelerini sa\u011flamak. Rusya ise hem tehdit edilerek hem de baz\u0131 tavizler verilerek \u00c7in\u2019den uzakla\u015ft\u0131r\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131yor.<\/p>\n

\u00c7in ise hi\u00e7bir zaman b\u00f6yle kaba g\u00fcce dayal\u0131 sald\u0131rgan bir stratejiyi benimsemez. \u00c7inli liderlerin s\u00f6ylemlerinde ve devlet belgelerinde hep bar\u0131\u015ftan, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 i\u015fbirli\u011finden, ekonomik istikrar\u0131n ve geli\u015fmenin korunmas\u0131ndan, insanl\u0131\u011f\u0131n ortak \u00e7\u0131karlar\u0131ndan vb. s\u00f6z edilir. Sava\u015farak de\u011fil, s\u0131cak \u00e7at\u0131\u015fma d\u0131\u015f\u0131 yollarla yava\u015f yava\u015f etki alan\u0131n\u0131 art\u0131rarak kazanma stratejisidir bu. Bir benzetme yapmak gerekirse, satran\u00e7 oyunu ile go oyunu aras\u0131ndaki fark\u0131 g\u00f6sterebiliriz. Lao Tse (Tao Te Ching \/ Yol ve Erdem Kitab\u0131) ve Sun Tzu (Sava\u015f Sanat\u0131) gibi kadim \u00c7inli bilgelerin metinlerinde de bu tarz\u0131n k\u00f6kleri bulunabilir. Elbette bu iki tarz\u0131n da kendi i\u00e7lerinde \u00e7e\u015fitli varyantlar\u0131 var; farkl\u0131 satran\u00e7 ve go ekolleri oldu\u011fu gibi\u2026<\/p>\n

Tarihin derinliklerinden gelen iki farkl\u0131 uygarl\u0131k tarz\u0131ndan k\u00f6k al\u0131r bu yakla\u015f\u0131mlar. Daha \u00f6nce birka\u00e7 kez yazd\u0131\u011f\u0131m i\u00e7in sadece at\u0131f yapaca\u011f\u0131m: Bilim ve Gelecek web sitesinde yay\u0131nlanan \u201cUygarl\u0131klar tarihine ve gelece\u011fine bak\u0131\u015f\u0131m\u0131z\u0131 geni\u015fletmek\u2026\u201d (29.3.2024) ve \u201c\u00c7in neden sava\u015fm\u0131yor?\u201d (19.4.2024) ba\u015fl\u0131kl\u0131 makaleler.<\/p>\n

Peki, hangi strateji daha etkili ve sonu\u00e7 al\u0131c\u0131d\u0131r? \u0130lk bak\u0131\u015fta ABD stratejisinin daha etkili oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. G\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr, sald\u0131rmaktad\u0131r, yak\u0131p y\u0131kmaktad\u0131r, boyun e\u011fdirmektedir ve sonu\u00e7 almaktad\u0131r. Ortado\u011fu s\u00fcrecini t\u00fcm s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131yla ya\u015f\u0131yoruz.<\/p>\n

Fakat politikada g\u00fc\u00e7 kavram\u0131n\u0131n \u201cy\u0131k\u0131c\u0131l\u0131k\u201d kadar \u201cyap\u0131c\u0131l\u0131k\u201d bile\u015feni de vard\u0131r. Bat\u0131 kapitalizmi iktidar\u0131 ele al\u0131p kendi sistemini egemen k\u0131l\u0131p d\u00fcnyaya yay\u0131lmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131ndan beri sald\u0131rgan bir strateji uygulad\u0131. Ama t\u00fcm d\u00fcnyaya uygarl\u0131k g\u00f6t\u00fcrmek (burjuva modernitesi) gibi bir b\u00fcy\u00fck anlat\u0131ya, misyona sahipti. S\u00f6m\u00fcr\u00fc ve s\u00f6m\u00fcrgecilik bu ideoloji ile ambalajlanmaktayd\u0131. Yani y\u0131k\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra kendine \u00f6zg\u00fc bir yap\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 da bulunmaktayd\u0131. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde bu \u201cyap\u0131c\u0131l\u0131k\u201d (d\u00fcnyaya uygarl\u0131k ve demokrasi g\u00f6t\u00fcrme misyonu) bizzat kapitalizm taraf\u0131ndan y\u00fck olarak g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f ve k\u00fcpe\u015fteden at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ortada sadece \u00e7\u0131plak bir y\u0131k\u0131c\u0131l\u0131k kalm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

\u0130lgin\u00e7tir, Trump y\u00f6netiminin haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 ABD ulusal g\u00fcvenlik stratejisi belgesinde de Avrupa\u2019n\u0131n gerileyen hatta \u00e7\u00f6ken bir medeniyet oldu\u011fundan s\u00f6z ediliyor. Ama bu belgenin kastetti\u011fi Avrupa\u2019n\u0131n yap\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n de\u011fil y\u0131k\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n gerilemesidir. ABD, Avrupa\u2019n\u0131n zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131ndan, yeteri kadar y\u0131k\u0131c\u0131 olamad\u0131\u011f\u0131ndan ve kendisine y\u00fck te\u015fkil etti\u011finden s\u00f6z ediyor.<\/p>\n

\u0130nsanl\u0131\u011fa temel sorunlar\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcne ili\u015fkin bir b\u00fcy\u00fck anlat\u0131 sunamayan, yani yap\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 t\u00fckenen bir g\u00fc\u00e7 asl\u0131nda g\u00fc\u00e7l\u00fc de\u011fildir ve tarih boyunca g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr ki, sonu yakla\u015f\u0131yor demektir.<\/p>\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fcz Amerikan stratejisi art\u0131k bir \u201cPax Americana\u201d (ABD egemenli\u011findeki bir bar\u0131\u015f) dahi vaat edemiyor. B\u00f6yle bir g\u00fcc\u00fc ve potansiyeli bulunmuyor. Sald\u0131rganl\u0131\u011f\u0131n\u0131n nedeni de budur.<\/p>\n

Peki, \u00c7in stratejisi? K\u0131sa vadede fazla savunmac\u0131 ve pasif bir strateji gibi g\u00f6z\u00fckebilir. Gazze y\u0131k\u0131m\u0131na ve Suriye\u2019deki iktidar de\u011fi\u015fimine etkili bir kar\u015f\u0131 duru\u015f geli\u015ftirmedi \u00c7in. ABD ve \u0130srail\u2019in \u0130ran\u2019a y\u00f6nelik sald\u0131r\u0131lar\u0131na kar\u015f\u0131 da direkt bir tutum almad\u0131. ABD\u2019nin ba\u015fta Venezuela olmak \u00fczere Latin Amerika\u2019daki sald\u0131rgan giri\u015fimlerine kar\u015f\u0131 da benzer bir tutum alaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6rebiliriz.<\/p>\n

\u00c7in, sab\u0131rla bekler. G\u00fcncel olgulara tak\u0131lmaktan \u00e7ok geni\u015f s\u00fcre\u00e7leri g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131r. Bu bizim (bizim k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcz\u00fcn sosyalistlerinin bile) kolay kolay anlayabilece\u011fimiz bir yakla\u015f\u0131m de\u011fil. Biz sava\u015fa \u00e7a\u011fr\u0131ld\u0131\u011f\u0131m\u0131zda \u201cho\u015f geldi sefa geldi\u201d diye gideriz! \u00c7in\u2019i \u201cpasif\u201d diye nitelememizin nedeni budur zaten.<\/p>\n

\u00c7in neyi bekler? Kar\u015f\u0131 taraf\u0131n g\u00fc\u00e7 zehirlenmesine u\u011framas\u0131n\u0131, kendi kendine zarar verece\u011fi bir noktaya ula\u015fmas\u0131n\u0131 ve \u00e7\u00f6kmesini. Beklerken, bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l y\u00f6ntemlerle etki alan\u0131n\u0131 art\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Geni\u015f s\u00fcre\u00e7te avantajl\u0131 konumlar\u0131 hedefler; bu u\u011furda k\u0131sa vadeli geri duru\u015flar\u0131 sineye \u00e7eker.<\/p>\n

\u00d6te yandan, b\u00fcy\u00fck anlat\u0131lar d\u00fczleminde, modernitenin kazan\u0131mlar\u0131n\u0131 (sadece Bat\u0131 modernitesini de\u011fil, Do\u011fu modernitesini de kastediyorum) savunan d\u00fcnya \u00e7ap\u0131ndaki belki de tek odak \u00c7HC y\u00f6netimidir. Yap\u0131c\u0131l\u0131k potansiyelinin \u00f6zenle korunmas\u0131, \u00c7in stratejisinin en temel \u00f6zelli\u011fidir. Sadece uygarl\u0131k birikiminden de\u011fil, uygarl\u0131k tarz\u0131ndan da kaynaklan\u0131yor bu \u00f6zellikler.<\/p>\n

ABD, \u00c7in\u2019i yok edebilir mi? B\u00fct\u00fcn d\u00fcnyay\u0131 yok ederse, belki. \u00c7in, ABD\u2019yi yok edebilir mi? B\u00f6yle bir niyeti yok; nas\u0131l olsa kendili\u011finden \u00e7\u00f6kecek!<\/p>\n

Belki g\u00fcn\u00fcn s\u0131cak sorusu de\u011fil ama, biz de uzun vadeli d\u00fc\u015f\u00fcnmeye \u00e7al\u0131\u015farak yine de soral\u0131m? Hangi strateji sosyalizm hedefi anlam\u0131nda daha elveri\u015flidir? Sava\u015farak kazanma m\u0131, sava\u015fmadan kazanma m\u0131? Emin de\u011filim, \u00e7\u00fcnk\u00fc biz bir devlet de\u011filiz. Ama bu soruya art\u0131k sadece insan-insan ili\u015fkileri d\u00fczlemi de\u011fil insan-do\u011fa ili\u015fkisi d\u00fczlemi de dikkate al\u0131narak yan\u0131t verilmeli.<\/p>\n

Sava\u015fmadan kazanmak i\u00e7in \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc olmak gerekir. Emekten daha g\u00fc\u00e7l\u00fc ne var bu d\u00fcnyada? Tanr\u0131 m\u0131? Devlet mi? Sermaye mi? Yapay zek\u00e2 m\u0131? Hepsi eme\u011fin \u00e7ocuklar\u0131.<\/p>\n

Yeni bir sosyalist strateji, daha genelle\u015ftirerek s\u00f6yleyelim yeni bir sosyalist b\u00fcy\u00fck anlat\u0131, sadece Bat\u0131 modernitesini de\u011fil Do\u011fu modernitesini de kaynak alarak, bir sentez olu\u015fturarak geli\u015ftirilebilir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ender Helvac\u0131o\u011flu Hi\u00e7 \u00c7inli bir devlet yetkilisinin a\u011fz\u0131ndan \u201cMo\u011folistan \u00c7in\u2019in eyaleti olsun\u201d, \u201cNepal\u2019i bize sats\u0131nlar\u201d, \u201cJapon Denizinin ad\u0131n\u0131 Kuzey \u00c7in Denizi olarak de\u011fi\u015ftirdik\u201d, \u201cKabil\u2019i Orta Asya\u2019n\u0131n Dubai\u2019si yapaca\u011f\u0131z\u201d, \u201cHindistan i\u00e7in en uygun y\u00f6netim bi\u00e7imi hay\u0131rsever bir sosyalizmdir\u201d, \u201cFilipinler y\u00f6netimine me\u015fruiyet verece\u011fiz\u201d, \u201cHindi\u00e7ini\u2019de ulus devletlere ne gerek var; bize engel oluyorlar\u201d t\u00fcr\u00fcnden laflar duydunuz mu? Duyamazs\u0131n\u0131z. […]<\/p>\n","protected":false},"author":493,"featured_media":66541,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19,2313],"tags":[579,609,9531,5247,10374],"class_list":["post-66540","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","category-degirmen","tag-abd","tag-cin","tag-degirmen","tag-ender-helvacioglu","tag-kazanma-stratejisi"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t