{"id":66559,"date":"2025-12-19T10:00:41","date_gmt":"2025-12-19T07:00:41","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=66559"},"modified":"2025-12-19T10:00:41","modified_gmt":"2025-12-19T07:00:41","slug":"cumhuriyet-sorunu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2025\/12\/19\/cumhuriyet-sorunu","title":{"rendered":"Cumhuriyet sorunu"},"content":{"rendered":"<p><strong>Ender Helvac\u0131o\u011flu<\/strong><\/p>\n<p>A\u00e7\u0131k a\u00e7\u0131k s\u00f6ylenmese bile, T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin temel kurulu\u015f ilkeleri masaya yat\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r ve bir tart\u0131\u015fma konusudur bug\u00fcn. Gerek iktidarda olan Siyasal \u0130slamc\u0131 parti (AKP), gerekse K\u00fcrt siyasal hareketi bu tart\u0131\u015fmay\u0131 giderek daha yo\u011fun ve daha cesur bir bi\u00e7imde g\u00fcndeme getiriyor, hem de ittifak halinde. Elbette bu tart\u0131\u015fman\u0131n, yo\u011fun siyasal m\u00fccadeleleri i\u00e7eren bir ge\u00e7mi\u015fi var.<\/p>\n<p>Herkes bilir ki b\u00f6yle tart\u0131\u015fmalar, e\u011fer uzak tarihin konusu de\u011filse, panellerde, sempozyumlarda, akademik ortamlarda veya k\u00f6y kahvelerinde yap\u0131lmaz; arazide ve \u00e7o\u011fu zaman silahla yap\u0131l\u0131r. Devrimlerle veya kar\u015f\u0131-devrimlerle, b\u00fcy\u00fck toplumsal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmler ile yap\u0131l\u0131r. Kimse \u201cHadi biliminsanlar\u0131n\u0131 ve uzmanlar\u0131 toplayal\u0131m, \u015fu kurulu\u015f ilkelerimizi g\u00f6zden ge\u00e7irelim ve g\u00fcncelleyelim\u201d demez. Bu tart\u0131\u015fma devletlere ve toplumlara zorla ve g\u00fc\u00e7le dayat\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>T\u00fcrkiye Cumhuriyeti bir sempozyumla kurulmad\u0131. Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131n\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fc olarak (ki bu sava\u015f\u0131n en \u00f6nemli y\u00f6n\u00fc da\u011f\u0131lan Osmanl\u0131 co\u011frafyas\u0131n\u0131n payla\u015f\u0131m\u0131yd\u0131), emperyalist payla\u015f\u0131ma kar\u015f\u0131 m\u00fccadele ederek, silahla ve kanla bir vatan yarat\u0131larak kuruldu. Y\u0131k\u0131l\u0131\u015f\u0131n e\u015fi\u011fine gelmesi de akademik tart\u0131\u015fmalar sonucu olmad\u0131. Emperyalist m\u00fcdahaleler, askeri darbeler, T\u00fcrk devleti ve K\u00fcrt hareketi (PKK) aras\u0131ndaki sava\u015f, AKP\u2019nin rejimi zorlamas\u0131 ve de\u011fi\u015ftirmesi, Ortado\u011fu\u2019daki i\u015fgaller ve sava\u015flar sonucu bu e\u015fi\u011fe gelindi. Emin olun, bu e\u015fi\u011fin a\u015f\u0131lmas\u0131 da (e\u011fer a\u015f\u0131labilirse), \u00f6yle komisyon tart\u0131\u015fmalar\u0131yla, heyetler aras\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fmelerle falan de\u011fil, ayn\u0131 bi\u00e7imde olacakt\u0131r. \u0130yi mi olur k\u00f6t\u00fc m\u00fc olur tart\u0131\u015fmas\u0131 yapm\u0131yoruz; bu i\u015flerin nas\u0131l olabilece\u011fine ili\u015fkin nesnel bir saptama yap\u0131yoruz.<\/p>\n<p>Bu \u00f6nemli vurguyu yapt\u0131ktan sonra tart\u0131\u015fmalara ge\u00e7ebiliriz.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\">***<\/p>\n<p>\u0130lk soru \u015fu: T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin kurulu\u015fu \u201cilerici\u201d (daha genel bir jargon benimsenecekse \u201columlu\u201d s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc de kullanabiliriz) bir ad\u0131m m\u0131yd\u0131 de\u011fil miydi? Total bir de\u011ferlendirmeden s\u00f6z ediyorum; yoksa herkesin kurulu\u015f s\u00fcrecinin \u00e7e\u015fitli y\u00f6nlerine ili\u015fkin ele\u015ftirileri olabilir. Do\u011fald\u0131r ve ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r bu. Ama genel anlamda, \u201ccumhuriyet kurulmasayd\u0131 daha iyi olurdu\u201d mu diyoruz, yoksa \u00e7e\u015fitli \u015ferhler koyarak da olsa cumhuriyeti olumluyor muyuz? Bu ikisi \u00e7ok farkl\u0131 bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131d\u0131r ve bu fark daha da b\u00fcy\u00fcyerek g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de devam etmektedir.<\/p>\n<p>\u0130ktidar\u0131 ele ge\u00e7irmi\u015f olan Siyasal \u0130slamc\u0131lar\u0131n cumhuriyete kar\u015f\u0131 olduklar\u0131 biliniyor. Onlar saltanat\u0131n, hilafetin, tarikatlar\u0131n, \u00fcmmet toplumunun devam\u0131ndan yanayd\u0131lar ve bug\u00fcn de devlet olanaklar\u0131yla arzu ettikleri toplumu yaratman\u0131n pe\u015findeler. \u0130\u00e7lerinden, kafa sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yitirmi\u015f oldu\u011fu i\u00e7in a\u00e7\u0131k s\u00f6zl\u00fc olanlar\u0131 \u201cKe\u015fke Yunan kazansayd\u0131\u201d bile diyebilmi\u015ftir \u00f6rne\u011fin.<\/p>\n<p>K\u00fcrt hareketinin ideologlar\u0131 da 1923\u2019ten -yani cumhuriyetin kurulu\u015fundan- sonras\u0131n\u0131 esas olarak olumsuz bir s\u00fcre\u00e7 olarak de\u011ferlendirmektedir. Gerek \u00d6calan\u2019\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 tahlillerde gerekse DEM Parti\u2019nin komisyona sundu\u011fu raporda, 24 Temmuz 1923\u2019te imzalanan Lozan Anla\u015fmas\u0131 ve 1924 Anayasas\u0131 ile ba\u015flayan s\u00fcre\u00e7 \u201cK\u00fcrtlerin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ink\u00e2r\u0131\u201d olarak nitelenip olumsuzlanmaktad\u0131r. Onlar konuya sadece K\u00fcrt meselesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan yakla\u015f\u0131yorlar; olumluluk\/olumsuzluk k\u0131staslar\u0131 esas olarak budur.<\/p>\n<p>Ger\u00e7i siyaset sahnesinde bir rolleri yok ama, sosyalizm iddias\u0131ndaki baz\u0131 gruplar\u0131n gen\u00e7 cumhuriyeti \u201cfa\u015fist diktat\u00f6rl\u00fck\u201d olarak niteleyip olumsuzlad\u0131klar\u0131n\u0131 da ekleyelim. Bu gruplar zaten K\u00fcrt hareketinin \u00e7at\u0131s\u0131 alt\u0131nda yer al\u0131yorlar.<\/p>\n<p>Dikkat edilirse cumhuriyeti olumsuzlamakta ortakla\u015fan bu kesimlerin metinlerinde \u201canti-emperyalizm\u201d, \u201claiklik\u201d ve \u201cemek\u201d kavramlar\u0131 yoktur. Gen\u00e7 Cumhuriyeti de\u011ferlendirmeleri veya ele\u015ftirileri bu a\u00e7\u0131lardan de\u011fildir. Tart\u0131\u015fma ve ayr\u0131\u015fma da bu noktada ba\u015fl\u0131yor.<\/p>\n<p>Cumhuriyetin 100 y\u0131ll\u0131k s\u00fcre\u00e7te i\u00e7inin bo\u015falt\u0131ld\u0131\u011f\u0131, yozla\u015ft\u0131\u011f\u0131, \u00e7\u00fcr\u00fcd\u00fc\u011f\u00fc ve y\u0131k\u0131m\u0131n e\u015fi\u011fine geldi\u011fi, yeni bir at\u0131l\u0131m\u0131n gerekti\u011fi herkesin malumu. Soru \u015fu: T\u00fcrkiye\u2019nin cumhuriyeti de kapsayan modernite birikiminin kazan\u0131mlar\u0131n\u0131 miras al\u0131p yeni bir \u00e7\u0131k\u0131\u015fla t\u0131kan\u0131kl\u0131k noktalar\u0131n\u0131 a\u015fmaya m\u0131 \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131z, yoksa bu birikimi toptan k\u00fcpe\u015fteden mi ataca\u011f\u0131z? \u0130\u015fte sokaklarda, meydanlarda, ulusal g\u00fcnlerde An\u0131tkabir \u00f6n\u00fcnde tart\u0131\u015f\u0131lan ve yan\u0131t\u0131 kitlelerce verilen soru budur.<\/p>\n<p>Demokrasi, adalet, anti-emperyalizm, anti-feodalizm, laiklik, ulusal sorunlar\u0131n demokrasi ve e\u015fitlik temelinde \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc, y\u00fcz y\u0131l \u00f6ncesinden farkl\u0131 olarak emek vurgusu vb. \u2026 bunlar\u0131n hepsi ayn\u0131 paketin unsurlar\u0131d\u0131r. Baz\u0131lar\u0131 g\u00f6z ard\u0131 edildi\u011finde di\u011ferleri de a\u015f\u0131n\u0131r. Bunun en g\u00fczel \u00f6rne\u011fi bizzat cumhuriyet s\u00fcrecimizdir; bu s\u00fcrecin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 t\u0131kan\u0131kl\u0131klar\u0131n nas\u0131l kangrene d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc hep birlikte g\u00f6rd\u00fck. Asl\u0131nda DEM Parti\u2019nin raporu da K\u00fcrt sorunu ba\u011flam\u0131nda, k\u00f6k\u00fc ta gen\u00e7 cumhuriyette olan t\u0131kan\u0131kl\u0131\u011f\u0131n bedellerini vurguluyor. Ama benzer hatay\u0131 bug\u00fcn kendileri yap\u0131yor. Emperyalizme kar\u015f\u0131 durmadan, laikli\u011fi savunmadan, emek\u00e7i iktidar\u0131n\u0131 hedeflemeden K\u00fcrt sorunu demokrasi ve e\u015fitlik temelinde \u00e7\u00f6z\u00fclebilir mi? \u00d6calan\u2019\u0131n ve DEM Parti y\u00f6neticilerinin s\u00fcrekli vurgulad\u0131klar\u0131 \u201cdemokratik modernite\u201d laik midir, anti-feodal midir, anti-emperyalist midir, emek\u00e7i karakterli midir? De\u011filse, ne menem bir modernitedir?<\/p>\n<p>Bug\u00fcnk\u00fc \u00e7\u00f6z\u00fcm s\u00fcrecinin y\u00fcr\u00fcyememesinin ve halkta bir heyecan yaratmamas\u0131n\u0131n esas nedeni budur, yoksa -baz\u0131 marjinal gruplar hari\u00e7- K\u00fcrt d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131 falan de\u011fil. Toplumun b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu, emek\u00e7i halk\u0131 yoksullu\u011fa mahk\u00fbm etmi\u015f, cumhuriyetin kazan\u0131mlar\u0131n\u0131 tahrip etmi\u015f, b\u00f6lgedeki ABD-\u0130srail planlar\u0131na teslim olmu\u015f, tek adam sistemini peki\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015fan bu iktidar\u0131n \u201cdemokratik ve bar\u0131\u015f\u00e7\u0131\u201d bir \u00e7\u00f6z\u00fcm geli\u015ftirebilece\u011fine inanm\u0131yor ve inanmamakta sonuna kadar hakl\u0131lar. Bu nedenle ekonomilerini d\u00fczeltmeyi, cumhuriyetlerini savunmay\u0131, mevcut iktidardan kurtulmay\u0131 \u00f6ne al\u0131yorlar ve bunda da sonuna kadar hakl\u0131lar.<\/p>\n<p>Demek ki farkl\u0131 bir yol haritas\u0131na ve farkl\u0131 bir T\u00fcrk-K\u00fcrt masas\u0131na ihtiya\u00e7 var.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\">***<\/p>\n<p>T\u00fcrk ve K\u00fcrt ulusla\u015fmas\u0131n\u0131 ortakla\u015ft\u0131rmay\u0131, karde\u015flik ve bar\u0131\u015f temelinde ortak bir vatan in\u015fa etmeyi tart\u0131\u015f\u0131yoruz ama, bu sorunun art\u0131k sadece bir \u201cK\u00fcrt sorununa\u201d indirgenemeyece\u011fini de g\u00f6relim. Bunu K\u00fcrt sorununu ertelemenin yolunu yapmak i\u00e7in de\u011fil; tersine K\u00fcrt sorununa ger\u00e7ek\u00e7i bir \u00e7\u00f6z\u00fcm geli\u015ftirmenin yolunu aramak i\u00e7in s\u00f6yl\u00fcyorum.<\/p>\n<p>Bug\u00fcn b\u00fct\u00fcn toplum olarak bir \u201ccumhuriyet ve ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k sorunu\u201d ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z. \u0130n\u015fa etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u201cortak vatan\u201d e\u015fit ve hak sahibi yurtta\u015flardan olu\u015fan ba\u011f\u0131ms\u0131z bir cumhuriyet mi olacakt\u0131r; \u00e7e\u015fitli milliyetlerden, mezheplerden, tarikatlardan, a\u015firetlerden olu\u015fan ve otokrasi ile y\u00f6netilen bir \u00fcmmet mi? ABD Ba\u015fkan\u0131, el\u00e7isi ve temsilcisi, bizzat Erdo\u011fan, ikincisinden yana olduklar\u0131n\u0131, en uygun sistemin bu oldu\u011funu, K\u00fcrt sorununu da bu \u00e7er\u00e7evede \u00e7\u00f6zeceklerini a\u00e7\u0131k a\u00e7\u0131k s\u00f6yl\u00fcyorlar.<\/p>\n<p>S\u00f6ylemekle kalm\u0131yorlar, Ortado\u011fu\u2019da ve T\u00fcrkiye\u2019de iktidar olduklar\u0131 i\u00e7in uyguluyorlar da. Irak\u2019ta, Filistin\u2019de, L\u00fcbnan\u2019da \u00e7\u00f6zd\u00fcler! Bug\u00fcn Suriye\u2019de de K\u00fcrt sorununu \u00e7\u00f6zmekle u\u011fra\u015f\u0131yorlar. T\u00fcrkiye\u2019de de b\u00f6yle mi \u00e7\u00f6zecekler K\u00fcrt sorununu?<\/p>\n<p>T\u00fcrkiye toplumu b\u00f6yle bir \u201c\u00e7\u00f6z\u00fcme\u201d direnecektir. Direnece\u011finin sinyallerini de veriyor zaten. K\u00fcrt sorununun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc i\u00e7in olu\u015fturulan de\u011ferli komisyonumuz bu sinyalleri dikkate al\u0131rsa iyi olur.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ender Helvac\u0131o\u011flu A\u00e7\u0131k a\u00e7\u0131k s\u00f6ylenmese bile, T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin temel kurulu\u015f ilkeleri masaya yat\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r ve bir tart\u0131\u015fma konusudur bug\u00fcn. Gerek iktidarda olan Siyasal \u0130slamc\u0131 parti (AKP), gerekse K\u00fcrt siyasal hareketi bu tart\u0131\u015fmay\u0131 giderek daha yo\u011fun ve daha cesur bir bi\u00e7imde g\u00fcndeme getiriyor, hem de ittifak halinde. Elbette bu tart\u0131\u015fman\u0131n, yo\u011fun siyasal m\u00fccadeleleri i\u00e7eren bir ge\u00e7mi\u015fi var. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":493,"featured_media":66560,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19,2313],"tags":[10375,9531,5247],"class_list":["post-66559","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","category-degirmen","tag-cumhuriyet-sorunu","tag-degirmen","tag-ender-helvacioglu"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/66559","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/493"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=66559"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/66559\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":66561,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/66559\/revisions\/66561"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/66560"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=66559"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=66559"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=66559"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}