{"id":67101,"date":"2026-02-20T10:00:57","date_gmt":"2026-02-20T07:00:57","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=67101"},"modified":"2026-02-20T10:00:57","modified_gmt":"2026-02-20T07:00:57","slug":"egemenler-emekciler-din-ve-laiklik","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2026\/02\/20\/egemenler-emekciler-din-ve-laiklik","title":{"rendered":"Egemenler, emek\u00e7iler, din ve laiklik"},"content":{"rendered":"<p><strong>Ender Helvac\u0131o\u011flu<\/strong><\/p>\n<p>Asl\u0131nda bu hafta i\u00e7in ba\u015fka bir yaz\u0131 haz\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131m. Ama Milli E\u011fitim Bakan\u0131 Yusuf Tekin\u2019in, 168 ayd\u0131n\u0131n ve binlerce yurtta\u015f\u0131n imzalad\u0131\u011f\u0131 \u201cLaikli\u011fi Birlikte Savunuyoruz\u201d metnini hedef g\u00f6stererek dava a\u00e7aca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi\u011fini duydum (Ben de o 168 ki\u015fiden biriyim ve bundan onur duyuyorum). Bu nedenle yaz\u0131m\u0131n konusunu de\u011fi\u015ftirerek, 10 y\u0131l kadar \u00f6nce yazd\u0131\u011f\u0131m bir makalenin egemen s\u0131n\u0131flar\u0131n ve emek\u00e7ilerin din, d\u00fcnyevilik ve laiklik kavramlar\u0131na nas\u0131l yakla\u015ft\u0131klar\u0131na ili\u015fkin b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc okurlara sunuyorum.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\">***<\/p>\n<p>Tarih boyunca egemen s\u0131n\u0131f \u00fcyelerinin uygulamalar\u0131na ve ya\u015famlar\u0131na bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, benimsedikleri dinlerin kurallar\u0131na, yasaklar\u0131na, \u00f6nerdi\u011fi ya\u015fam bi\u00e7imine uymad\u0131klar\u0131, kendilerini dinsel \u00e7er\u00e7eve ile s\u0131n\u0131rlamad\u0131klar\u0131 rahatl\u0131kla g\u00f6r\u00fclebilir. Tanr\u0131lar\u0131n buyruklar\u0131 egemen s\u0131n\u0131flar\u0131 pek ba\u011flamaz. Buna o s\u0131n\u0131f\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olan \u00fcst d\u00fczey din adamlar\u0131 da dahildir.<\/p>\n<p>Y\u00f6netici s\u0131n\u0131f \u00fcyeleri konumlar\u0131 gere\u011fi son derece d\u00fcnyevi olmak zorundad\u0131rlar. Sava\u015flar dua edilerek kazan\u0131lamaz. \u00dclkeler Tanr\u0131\u2019ya yakararak fethedilemez. Devletler g\u00f6klerden gelecek talimatlara g\u00f6re y\u00f6netilemez. Ekonomi dinsel dogmalara g\u00f6re i\u015fletilemez. Devlet ve ekonomi \u00e7arklar\u0131n\u0131 d\u00f6nd\u00fcrme i\u015fi maneviyat kald\u0131rmaz. S\u00fcrekli de\u011fi\u015fen ko\u015fullar\u0131 ve s\u00fcrekli \u00e7at\u0131\u015fan \u00e7\u0131karlar\u0131 g\u00f6zetme zorunlulu\u011fu dogmay\u0131 hi\u00e7 kald\u0131rmaz.<\/p>\n<p>Dolay\u0131s\u0131yla egemen s\u0131n\u0131flar isteseler de dindar olamazlar. Ama dinci olmak durumundad\u0131rlar. Dincilikleri d\u00fcnyeviliklerinden kaynaklan\u0131r. Sava\u015flar askerleri ustal\u0131kla y\u00f6neterek kazan\u0131l\u0131r, ama askerler ancak \u201cAllah! Allah!\u201d diye sava\u015ft\u0131r\u0131labilir. K\u00f6lelerin, serflerin, emek\u00e7ilerin \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ve s\u00f6m\u00fcr\u00fcn\u00fcn s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilmesi i\u00e7in maddi zor ara\u00e7lar\u0131 yetmez, s\u00f6m\u00fcr\u00fclenlerin de benimseyecekleri manevi ara\u00e7lara ihtiya\u00e7 vard\u0131r; dinlerin i\u015flevi budur. S\u00f6m\u00fcr\u00fcc\u00fcler \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck bir az\u0131nl\u0131k s\u00f6m\u00fcr\u00fclenler \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir \u00e7o\u011funluk olduklar\u0131 i\u00e7in, s\u00f6m\u00fcr\u00fcn\u00fcn devam\u0131 ancak \u00e7ok \u00e7ok b\u00fcy\u00fck, tart\u0131\u015f\u0131lmaz ve ula\u015f\u0131lmaz (halk\u0131n dokunamayaca\u011f\u0131 kadar soyut) bir \u201cg\u00f6revli\u201d ile sa\u011flanabilir: Tanr\u0131!<\/p>\n<p>G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi egemenler kendi i\u015flerini yaparken sonuna kadar d\u00fcnyevidirler (sek\u00fcler), ama i\u015fleri ancak halk\u0131 uyutarak s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilece\u011fi i\u00e7in dini kullan\u0131rlar (dincidirler). Yani s\u00fcrekli ve s\u00fcrekli din ile d\u00fcnya i\u015flerini birle\u015ftirmek ve uyumlula\u015ft\u0131rmak zorundad\u0131rlar. Dolay\u0131s\u0131yla laik de\u011fildirler. Toparlarsak egemen s\u0131n\u0131flar d\u00fcnyevi, dinci ve anti-laiktirler.<\/p>\n<p>Temsil ettikleri d\u00fczen, ba\u015flarda sahip oldu\u011fu ilericilik barutunu ne kadar t\u00fcketir, \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n geli\u015fimi \u00f6n\u00fcnde ne kadar engel haline gelmeye ba\u015flarsa, o kadar dinci ve anti-laik olurlar; d\u00fcnyevilikleri de o kadar s\u0131r\u0131t\u0131r. Din ile d\u00fcnya i\u015flerini birle\u015ftirmekte ne kadar ileri giderlerse, din ile d\u00fcnya i\u015fleri aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fki de o kadar keskinle\u015fir. Do\u011frusu zor zanaat! D\u00fcnyevi i\u015fleri y\u00fcr\u00fctmek i\u00e7in her an hem halk\u0131 hem de Tanr\u0131\u2019y\u0131 aldatmak zorunda olmak&#8230;<\/p>\n<p>Halka \u00f6nerdikleri (dayatt\u0131klar\u0131) ile kendi yapt\u0131klar\u0131 aras\u0131ndaki a\u00e7\u0131n\u0131n giderek b\u00fcy\u00fcmesi ve bu a\u00e7\u0131n\u0131n yalan ile doldurulmas\u0131 gere\u011fi, \u201csaray dinleri\u201dnin i\u011fren\u00e7 yap\u0131s\u0131n\u0131 belirledi\u011fi gibi, egemen s\u0131n\u0131f \u00fcyelerinin g\u00fcnl\u00fck ya\u015famlar\u0131n\u0131 ve ki\u015filiklerini de belirler. Aristokratlardan b\u00fcy\u00fck burjuvazinin \u00fcyelerine, Roma imparatorlar\u0131ndan Osmanl\u0131 padi\u015fahlar\u0131na ve en \u00e7ok da \u201cdin babalar\u0131\u201dna kadar egemen s\u0131n\u0131flar\u0131n ya\u015famlar\u0131 bilinir.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\">***<\/p>\n<p>Peki, y\u00f6netilenler, emek\u00e7i kitleler dini nas\u0131l ya\u015farlar? G\u00fcnl\u00fck ya\u015famlar\u0131nda din ne kadar i\u015flevlidir, dine ne kadar ihtiya\u00e7 duyarlar? G\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte oldu\u011fundan ve san\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan \u00e7ok daha az oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz.<\/p>\n<p>\u00d6rne\u011fin evin b\u00fct\u00e7esi nas\u0131l haz\u0131rlan\u0131r? Ay\u0131n sonu nas\u0131l getirilir? Toplu halde dua ederek mi, yoksa gelir-gider dengesinin kuru\u015f kuru\u015f hesaplanarak sa\u011flanmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmas\u0131yla m\u0131? Her ay\u0131n ba\u015f\u0131 kira i\u00e7in kap\u0131ya dayanan ev sahibine \u201cAllah versin\u201d denilebilir mi? Dense bile kabul g\u00f6r\u00fcr m\u00fc? Ne kadar dua edilirse edilsin Allah kiray\u0131 verir mi? S\u0131nava girecek \u00e7ocu\u011fun ba\u015far\u0131l\u0131 olmas\u0131 i\u00e7in sadece Tanr\u0131\u2019ya yakarmakla m\u0131 yetinilir, yoksa m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca b\u00fct\u00fcn olanaklar seferber mi edilir? B\u00fct\u00fcn bu bilimsel gerekler yerine getirilmezse, Allah -ne kadar yalvar yakar olunsa bile- zihin a\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131 verir mi? Aile bireylerinden biri hasta oldu\u011fu zaman \u201csa\u011fl\u0131k duas\u0131\u201dna m\u0131 \u00e7\u0131k\u0131l\u0131r, yoksa ila\u00e7 i\u00e7ilip, a\u015f\u0131 olunup, olmad\u0131 doktora m\u0131 gidilir? B\u00fct\u00fcn bu bilimsel gerekler yerine getirilmezse, herkes bilir ki, Allah hasta bireyi mikroplardan ve vir\u00fcslerden korumayacakt\u0131r. Sadece maddi konular de\u011fil manevi sorunlar da d\u00fcnyevi y\u00f6ntemlerle \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fcr. Kom\u015fu k\u0131z\u0131na sevdalanan delikanl\u0131, i\u015fin Allah\u2019a kalmas\u0131n\u0131 istemez; sorunu kendi yetenekleriyle \u00e7\u00f6zmesi gerekti\u011fini bilir, bin bir taktik geli\u015ftirir.<\/p>\n<p>Halk -ne kadar inan\u00e7l\u0131 ve dindar olursa olsun- g\u00fcnl\u00fck i\u015flerini dini kurallara g\u00f6re y\u00fcr\u00fctmez; hatta m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca dine ba\u015fvurmadan y\u00fcr\u00fctmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.<\/p>\n<p>Din, emek\u00e7i kitlelerin g\u00fcnl\u00fck ya\u015fam\u0131nda birka\u00e7 bi\u00e7imde g\u00fcndeme gelir. Birincisi, rit\u00fceller olarak. Namaz k\u0131lmak, cumaya gitmek, oru\u00e7 tutmak, cenaze i\u015fleri gibi\u2026 Bunlar\u0131n d\u00fcnyevi i\u015flerle bir ilgisi yoktur; dinsel inanc\u0131n gerekleri yerine getirilir.<\/p>\n<p>\u0130kincisi, manevi (psikolojik de diyebiliriz) destek anlam\u0131nda. B\u00fct\u00fcn bilimsel gerekler yerine getirildikten ve d\u00fcnyevi tedbirler al\u0131nd\u0131ktan sonra, ek olarak Tanr\u0131\u2019ya yakar\u0131l\u0131r ve ondan yard\u0131m talep edilir (Ailenin g\u00fcc\u00fcn\u00fcn elverdi\u011fi her t\u00fcrl\u00fc haz\u0131rl\u0131k yap\u0131ld\u0131ktan sonra, s\u0131nava giden \u00e7ocu\u011fu \u201cAllah zihin a\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131 versin\u201d diye u\u011furlamas\u0131 \u00f6rne\u011fin).<\/p>\n<p>\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, g\u00fc\u00e7 yetmedi\u011finde, \u00e7aresiz kal\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda\u2026 Her t\u00fcrl\u00fc d\u00fcnyevi ara\u00e7 kullan\u0131lmas\u0131na ve tedbir al\u0131nmas\u0131na kar\u015f\u0131n sorun \u00e7\u00f6z\u00fclememi\u015fse, mevcut olanaklar bu sorunu \u00e7\u00f6zmeye yetmemi\u015fse, Tanr\u0131\u2019ya ba\u015fvurulur. Herkes bilir ki, bu ba\u015fvuru, sorunu \u00e7\u00f6zebilmek i\u00e7in de\u011fil, soruna katlanabilmek i\u00e7indir.<\/p>\n<p>\u00c7aresizlik konusu \u00f6nemlidir, \u00e7\u00fcnk\u00fc her t\u00fcrl\u00fc inanc\u0131n ve tabii dinsel d\u00fc\u015f\u00fcnce bi\u00e7imlerinin k\u00f6keninde bu yatar. \u201c\u00c7aresizli\u011fin \u00e7aresi\u201d olarak g\u00fcndeme gelmi\u015ftir inan\u00e7lar ve din. Bu tabii, on binlerce y\u0131ll\u0131k bir yan\u0131lsama: Maddi d\u00fcnyay\u0131 do\u011fa\u00fcst\u00fc yollarla etkilemeye \u00e7al\u0131\u015fma yan\u0131lsamas\u0131. B\u00fcy\u00fcsel ve dinsel d\u00fc\u015f\u00fcncenin k\u00f6keni\u2026<\/p>\n<p>\u0130nsanlar, on binlerce y\u0131l asl\u0131nda kat\u0131ks\u0131z bir d\u00fcnyevi ya\u015fam s\u00fcrm\u00fc\u015flerdir; t\u0131pk\u0131 di\u011fer hayvanlar gibi. Kutsalla\u015ft\u0131rma olgusu ve inan\u00e7lar, baz\u0131 olgular\u0131n ve s\u00fcre\u00e7lerin ufka girmesi (fark\u0131na var\u0131lmas\u0131) ama hen\u00fcz nedenlerinin a\u00e7\u0131klanamamas\u0131 durumunda g\u00fcndeme gelmi\u015ftir. A\u00e7\u0131klayabildiklerimiz ve hakim olduklar\u0131m\u0131z bilimin (tekni\u011fin), hen\u00fcz a\u00e7\u0131klayamad\u0131klar\u0131m\u0131z ve hakim olamad\u0131klar\u0131m\u0131z ise dinin (inan\u00e7lar\u0131n) alan\u0131n\u0131 olu\u015fturmu\u015ftur. Somut ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131laman\u0131n pe\u015findeki eski \u00e7a\u011f insan\u0131 rastlant\u0131sal sand\u0131\u011f\u0131 olaylar\u0131n bir \u015fekilde \u00fcst\u00fcnden gelebilmek i\u00e7in neden ile sonu\u00e7 aras\u0131ndaki -hen\u00fcz maddi olarak a\u00e7\u0131klayamad\u0131\u011f\u0131- halkalar\u0131 \u00e7e\u015fitli do\u011fa\u00fcst\u00fc g\u00fc\u00e7ler ile tamamlama yolunu tutmu\u015ftur. A\u00e7\u0131klayamad\u0131klar\u0131m\u0131z\u0131 \u201ca\u00e7\u0131klaman\u0131n\u201d yoludur inan\u00e7lar (b\u00fcy\u00fc, din vb). Daha do\u011frusu yapamad\u0131klar\u0131m\u0131za ve a\u00e7\u0131klayamad\u0131klar\u0131m\u0131za katlanman\u0131n yolu\u2026<\/p>\n<p>S\u0131radan halk kitleleri sahip oldu\u011fu d\u00fcnyevi ara\u00e7larla \u00e7\u00f6zemedi\u011fi sorunlar\u0131na katlanmak i\u00e7in (\u00e7\u00f6zmek i\u00e7in de\u011fil) ba\u015fvurur Tanr\u0131\u2019ya ve dine. Tanr\u0131, son s\u0131\u011f\u0131nakt\u0131r; manevi bir s\u0131\u011f\u0131nak.<\/p>\n<p>Toplam olarak bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, egemenlerin tersine, emek\u00e7i kitlelerin g\u00fcnl\u00fck ya\u015famlar\u0131nda din ile d\u00fcnya i\u015flerini m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca ay\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bu nedenle emek\u00e7iler inan\u00e7l\u0131d\u0131rlar, ama laiktirler. Bilin\u00e7li ve kuramsal temelli de\u011fil, do\u011fal bir laikliktir bu; ya\u015fam\u0131n do\u011fal ak\u0131\u015f\u0131ndan kaynaklan\u0131r.<\/p>\n<p>Asl\u0131nda \u201claik\u201d s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn k\u00f6ken anlam\u0131 da bunu g\u00f6sterir. Laik s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc Yunanca \u201claos\u201d ismi ve \u201claikos\u201d s\u0131fat\u0131ndan gelir, Latincesi \u201claicus\u201dtur. \u201cLaos\u201d: halk, kalabal\u0131k, kitle demektir. \u201cLaikos\u201d, halka ait, halka ili\u015fkin, ruhban olmayan; \u201claicus\u201d, dinsel olmayan demektir.<\/p>\n<p>Halk\u0131n Allah\u2019a fazla ihtiyac\u0131 yoktur; onu gereksiz yere me\u015fgul etmez, ikide bir rahats\u0131z etmez. Hatta Allah\u2019\u0131n d\u00fcnyevi i\u015flere kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ay\u0131p kar\u015f\u0131lan\u0131r. Ancak \u00e7aresiz kal\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, g\u00fc\u00e7 yetmedi\u011finde ba\u015fvurulan bir mercidir Allah kat\u0131; o da bir \u00e7\u00f6z\u00fcm mercii olarak de\u011fil, katlanma arac\u0131 olarak.<\/p>\n<p>Allah\u2019a as\u0131l ihtiya\u00e7 duyanlar egemenlerdir. Dindar olduklar\u0131ndan de\u011fil, dinci (dini metala\u015ft\u0131ran, din al\u0131p satan, din t\u00fcccar\u0131) olduklar\u0131ndan. Din ve Allah, s\u00f6m\u00fcr\u00fclerinin, zorbal\u0131klar\u0131n\u0131n, ac\u0131mas\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131n, vurgun ve talanlar\u0131n\u0131n ambalaj\u0131, maskesi olarak i\u015flev g\u00f6r\u00fcr. Bu nedenle her \u015feyi bu ambalajla sunmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Allah\u2019\u0131 dayat\u0131rlar. Halk\u0131n b\u00f6\u011fr\u00fcne saplanm\u0131\u015f bir kama olarak kullan\u0131rlar. Asl\u0131nda halk do\u011fal bilgeli\u011fiyle bunu sezer. Ne demi\u015f atalar\u0131m\u0131z: \u201cDo\u011fruluk minarede kalm\u0131\u015f, onun da i\u00e7i e\u011fri.\u201d<\/p>\n<p>T\u00fcrkiye halk\u0131n\u0131n y\u00fczde 99\u2019unun M\u00fcsl\u00fcman oldu\u011fu s\u00fcrekli tekrarlanan bir tekerlemedir. Farkl\u0131 dinlere mensup olanlar\u0131 ve herhangi bir dine inanmayanlar\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda bu rakam\u0131n olduk\u00e7a abart\u0131l\u0131 oldu\u011fu anla\u015f\u0131l\u0131r. Ama hadi y\u00fczde 80\u2019inin M\u00fcsl\u00fcman oldu\u011funu kabul edelim.<\/p>\n<p>Fakat as\u0131l ger\u00e7ek \u015fudur: M\u00fcsl\u00fcman ya da de\u011fil, T\u00fcrkiye halk\u0131n\u0131n y\u00fczde 99\u2019u laiktir; do\u011fal bir laik ya\u015fam s\u00fcrer (di\u011fer M\u00fcsl\u00fcman \u00fclkeler i\u00e7in b\u00f6yle bir oran veremeyebiliriz, ama T\u00fcrkiye i\u00e7in verebiliriz). Din ile d\u00fcnya i\u015flerini birbirinden do\u011fal olarak ay\u0131r\u0131r.<\/p>\n<p>Ayn\u0131 tezg\u00e2hta \u00e7al\u0131\u015fan biri dindar di\u011feri olmayan iki emek\u00e7inin g\u00fcnl\u00fck ya\u015fam\u0131na bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bu rahat\u00e7a anla\u015f\u0131l\u0131r. Aralar\u0131ndaki tek fark, birinin namaz k\u0131l\u0131p oru\u00e7 tutmas\u0131, di\u011ferinin bunlar\u0131 yapmamas\u0131d\u0131r. Bu fark aralar\u0131ndaki ili\u015fkiyi etkilemez; birlikte ma\u00e7a giderler, kahvede pi\u015fpirik oynay\u0131p \u00e7ilingir sofras\u0131nda kafa \u00e7ekerler, \u00e7oluk \u00e7ocuk birlikte gezer tozarlar, omuz omuza greve \u00e7\u0131karlar. D\u00fcnya i\u015flerine inan\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u0131\u015ft\u0131rmazlar; birbirlerinin inan\u00e7lar\u0131na da sayg\u0131 g\u00f6sterirler. Yeter ki araya egemenlerin kamas\u0131 girmesin\u2026<\/p>\n<p>Buradan bir sonu\u00e7 daha \u00e7\u0131karabiliriz: Siyasal \u0130slamc\u0131lar laikli\u011fin \u201cyabanc\u0131 ideoloji\u201d oldu\u011funu iddia ederler ya; asl\u0131nda tam tersidir. Bizzat Siyasal \u0130slam (laik ya\u015fam\u0131n din lehine zorlanmas\u0131) halk\u0131n do\u011fal ya\u015fam\u0131na ayk\u0131r\u0131 bir yabanc\u0131 ideolojidir, zorlama ideolojidir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ender Helvac\u0131o\u011flu Asl\u0131nda bu hafta i\u00e7in ba\u015fka bir yaz\u0131 haz\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131m. Ama Milli E\u011fitim Bakan\u0131 Yusuf Tekin\u2019in, 168 ayd\u0131n\u0131n ve binlerce yurtta\u015f\u0131n imzalad\u0131\u011f\u0131 \u201cLaikli\u011fi Birlikte Savunuyoruz\u201d metnini hedef g\u00f6stererek dava a\u00e7aca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi\u011fini duydum (Ben de o 168 ki\u015fiden biriyim ve bundan onur duyuyorum). Bu nedenle yaz\u0131m\u0131n konusunu de\u011fi\u015ftirerek, 10 y\u0131l kadar \u00f6nce yazd\u0131\u011f\u0131m bir makalenin egemen [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":493,"featured_media":67102,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19,2313],"tags":[10449,6518,5938,10450],"class_list":["post-67101","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","category-degirmen","tag-din-ve-laiklik","tag-egemenler","tag-emekciler","tag-laikligi-savunmak"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/67101","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/493"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=67101"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/67101\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":67103,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/67101\/revisions\/67103"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/67102"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=67101"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=67101"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=67101"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}