{"id":67252,"date":"2026-02-28T00:00:24","date_gmt":"2026-02-27T21:00:24","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=67252"},"modified":"2026-02-27T21:02:55","modified_gmt":"2026-02-27T18:02:55","slug":"bitkiler-duyar-mi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2026\/02\/28\/bitkiler-duyar-mi","title":{"rendered":"Bitkiler duyar m\u0131?"},"content":{"rendered":"<p><strong>Patika \/ Nal\u00e2n Mahsereci<\/strong><\/p>\n<p>\u201cBitkilerin m\u00fczik zevki vard\u0131r\u201d diye bir iddia ilginizi \u00e7ekecektir. Dorothy Retallack b\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu: Ona g\u00f6re bitkiler, Bach\u2019\u0131n yumu\u015fak ezgileriyle serpilip geli\u015fiyor, Led Zeppelin\u2019in hiddetli m\u00fczi\u011fiyle hayattan kopuyordu.<\/p>\n<p>Retallack bir mezzo soprano olarak dini t\u00f6renlerde y\u0131llarca \u015fark\u0131 s\u00f6ylemi\u015fti. Son \u00e7ocu\u011fu da \u00fcniversiteden mezun olduktan sonra, ilerleyen ya\u015f\u0131nda \u00fcniversite s\u0131ralar\u0131na d\u00f6nmeye karar verdi. 1964\u2019te Temple Buell College\u2019de m\u00fczik e\u011fitimi al\u0131rken, zorunlu se\u00e7meli bilim dersi i\u00e7in Biyolojiye Giri\u015f dersine kaydoldu. Ders kapsam\u0131nda bir deney ger\u00e7ekle\u015ftirmesi gerekiyordu. \u0130lham\u0131n\u0131 1954\u2019te yay\u0131mlanm\u0131\u015f, yan\u0131nda dua edilen bitkilerin geli\u015fti\u011fi, k\u00f6t\u00fc s\u00f6zler s\u00f6ylenenlerin ise \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc savlayan <em>Dualar\u0131n Bitkiler \u00dczerindeki G\u00fcc\u00fc<\/em> adl\u0131 kitapta buldu. Retallack bu sav\u0131 m\u00fczi\u011fe uyarlad\u0131. E\u011fer s\u00f6zler bitkileri etkiliyorsa, m\u00fczik de etkileyebilirdi. B\u00f6ylece, ki\u015fisel be\u011fenilerini hipotez haline getirdi\u011fi bir deney tasarlad\u0131. Amac\u0131 sadece bitkileri incelemek de\u011fil, rock m\u00fczi\u011fin gen\u00e7ler \u00fczerindeki y\u0131k\u0131c\u0131 etkilerini bitkiler \u00fczerinden kan\u0131tlamakt\u0131.<\/p>\n<p>Devetaban\u0131, m\u0131s\u0131r, menek\u015fe gibi farkl\u0131 bitki t\u00fcrleri se\u00e7ti ve bunlara, Bach, Sch\u00f6nberg, Jimi Hendrix ve Led Zeppelin dinleterek b\u00fcy\u00fcmelerini kontrol etti. Sonu\u00e7lar, tam da bekledi\u011fi gibiydi: Klasik m\u00fczik dinletti\u011fi bitkiler geli\u015fmi\u015f, Jimi Hendrix ve Led Zeppelin dinleyenler geli\u015fmelerini durdurmu\u015ftu. Retallack \u201csu\u00e7lunun\u201d davul vuru\u015flar\u0131 oldu\u011funa o kadar emindi ki, <em>Led Zeppelin II<\/em> ve <em>Band of Gyps <\/em>alb\u00fcmlerinin perk\u00fcsyonsuz kay\u0131tlar\u0131yla deneyini tekrarlad\u0131. Davulsuz versiyonlar, davullular kadar zarar vermemi\u015fti. G\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fe g\u00f6re, bitkilerin m\u00fczik zevki Retallack\u2019\u0131nkiyle uyum i\u00e7indeydi.<\/p>\n<p>Neyse ki, Retallack\u2019\u0131n deney sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 sayg\u0131n bilim dergilerinde yay\u0131mlatma \u00e7abas\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131k bulmad\u0131. Bilimsel metodolojisi eksikler, kusurlar, tutars\u0131zl\u0131klarla doluydu; az say\u0131da \u00f6rnekle \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131, istatistiksel analiz i\u00e7in yeterli verisi yoktu, baz\u0131 deneyleri arkada\u015flar\u0131n\u0131n evinde ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015fti, fiziksel ko\u015fullar kontroll\u00fc de\u011fildi, topra\u011f\u0131n nemi gibi parametreleri parma\u011f\u0131yla \u00f6l\u00e7m\u00fc\u015ft\u00fc ve deney g\u00fcvenilir bir laboratuvarda tekrar edilmemi\u015fti.<\/p>\n<p>Retallack iddialar\u0131n\u0131 yaymakta \u0131srarl\u0131yd\u0131. <em>M\u00fczik Sesi ve Bitkiler<\/em> (<em>The Sound of Music and Plants<\/em>) ad\u0131nda bir kitap yazd\u0131. Deneylerinin yan\u0131 s\u0131ra pek \u00e7ok uzmana at\u0131fta bulunuyordu, ama hi\u00e7biri biyolog de\u011fildi, kimileri do\u011fan\u0131n m\u00fcziksel bir ahengi bulundu\u011funa inanan fizik\u00e7iler, m\u00fczik\u00e7iler ve teologlard\u0131. Kitap New Age ak\u0131mlar\u0131 taraf\u0131ndan benimsendi ve k\u0131sa s\u00fcrede d\u00f6nemin pop\u00fcler k\u00fclt\u00fcr\u00fc i\u00e7inde yer edindi. Retallack iddias\u0131n\u0131 bilimsel olarak destekleyemese de, bug\u00fcn h\u00e2l\u00e2 bitkilerine klasik m\u00fczik dinleten pek \u00e7ok insan\u0131n inanc\u0131na temel olu\u015fturan bir \u015fehir efsanesinin tohumlar\u0131n\u0131 atm\u0131\u015f oldu.<\/p>\n<p>Elbette, bitkilerin sesleri alg\u0131lay\u0131p alg\u0131lamad\u0131\u011f\u0131 bilimsel bir sorudur. Darwin de bitkilere fagot \u00e7alarak etkilerini \u00f6l\u00e7meye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 deneyler tasarlam\u0131\u015f, ama bilimsel olarak anlaml\u0131 say\u0131labilecek sonu\u00e7lar alamay\u0131nca devam\u0131n\u0131 getirmemi\u015fti.<\/p>\n<p><strong>Bitkilerin duyu sistemleri<br \/>\n<\/strong>Bitkilerin duyup duymad\u0131klar\u0131 bilimsel a\u00e7\u0131dan belirsizli\u011fini koruyor olabilir, ama bitkilerin karma\u015f\u0131k bir duyu sistemlerinin oldu\u011fu epeydir tart\u0131\u015fmas\u0131z bir ger\u00e7ektir. \u201cDuyu\u201d kavram\u0131n\u0131 canl\u0131lar\u0131n \u00e7evreden bilgi toplama ve bu bilgiyi ya\u015famsal tepkilerinde kullanma yetene\u011fi olarak tan\u0131mlarsak, bitkilerin de olduk\u00e7a geli\u015fmi\u015f bir alg\u0131\/duyu sistemlerine sahip oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. G\u00f6rmelerine, koklamalar\u0131na, temas\u0131 hissetmelerine, g\u00f6vdelerinin konumunu bilmelerine ve hatta ge\u00e7mi\u015f deneyimlerden izler ta\u015f\u0131malar\u0131na olanak sa\u011flayan bir sistem.<\/p>\n<p>Elbette bitkiler manzaray\u0131 seyretmez ya da kokular\u0131 bilin\u00e7li bi\u00e7imde ay\u0131rt etmez. G\u00f6zleri, burunlar\u0131 olmamas\u0131ndan \u00f6te, sinir sistemleri ve duyusal verileri duygularla harmanlayan bir beyinleri de yoktur. Buna kar\u015f\u0131n, \u00e7evrelerindeki dinamik ortam\u0131n fark\u0131ndad\u0131rlar. K\u00f6k sald\u0131klar\u0131 yerde de\u011fi\u015fen \u0131\u015f\u0131k, s\u0131cakl\u0131k, nem, rekabet ve tehdit ko\u015fullar\u0131n\u0131 s\u00fcrekli izlemek ve b\u00fcy\u00fcmelerini buna g\u00f6re d\u00fczenlemek zorundad\u0131rlar. Bu zorunluluk, karma\u015f\u0131k duyu ve d\u00fczenleme a\u011flar\u0131 geli\u015ftirmelerine yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. \u00dcstelik bu a\u011flarda g\u00f6rev alan baz\u0131 gen ve proteinlerin, hayvanlardaki benzer duyusal s\u00fcre\u00e7lerde var olanlarla akrabal\u0131k g\u00f6stermesi, canl\u0131lar aras\u0131ndaki biyolojik ortakl\u0131\u011fa ve evrimsel ge\u00e7mi\u015fe i\u015faret eder.<\/p>\n<p>Bitkiler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n yaln\u0131zca varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 de\u011fil, geli\u015f y\u00f6n\u00fcn\u00fc, s\u00fcresini ve dalga boyunu ay\u0131rt edebilirler. G\u00fcnlerin uzay\u0131p k\u0131sald\u0131\u011f\u0131n\u0131 hesaplayarak \u00e7i\u00e7eklenme zamanlar\u0131n\u0131 belirler, g\u00f6lgede kald\u0131klar\u0131nda boylar\u0131n\u0131 h\u0131zla uzatarak \u0131\u015f\u0131\u011fa ula\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Yak\u0131nlar\u0131nda ba\u015fka varl\u0131klar bulundu\u011funu, \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n niteli\u011findeki k\u00fc\u00e7\u00fck de\u011fi\u015fimlerden anlayabilirler. Pencere kenar\u0131ndaki saks\u0131y\u0131 ba\u015fka bir k\u00f6\u015feye ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131zda, k\u0131sa s\u00fcre i\u00e7inde yapraklar\u0131n\u0131n yeniden konumlanmas\u0131 tesad\u00fcf de\u011fildir.<\/p>\n<p>Bitkiler i\u00e7in koklamaya benzer kimyasal alg\u0131 da ya\u015famsald\u0131r. \u00d6rne\u011fin bir yaprak b\u00f6cekler taraf\u0131ndan kemirildi\u011finde a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kan u\u00e7ucu maddeler, kom\u015fu bitkilerde savunma mekanizmalar\u0131n\u0131 harekete ge\u00e7irir. Olgunla\u015fan meyvelerin yayd\u0131\u011f\u0131 gazlar, hem ayn\u0131 bitkideki hem de \u00e7evredeki meyvelerde olgunla\u015fma s\u00fcrecini h\u0131zland\u0131r\u0131r. G\u00f6r\u00fcnmez bir kimyasal ileti\u015fim a\u011f\u0131, topra\u011f\u0131n \u00fcst\u00fcnde ve alt\u0131nda s\u00fcrekli i\u015fler.<\/p>\n<p>Dokunma ve konum alg\u0131s\u0131 da \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131d\u0131r. T\u0131rman\u0131c\u0131 bir bitkinin ince bir deste\u011fe temas etti\u011finde y\u00f6n de\u011fi\u015ftirmesi, k\u00f6klerin yer\u00e7ekimine g\u00f6re a\u015fa\u011f\u0131 do\u011fru ilerlemesi hep bu duyusal sistemlerin sonucudur. Bitki, bulundu\u011fu ortam\u0131n fiziksel \u00f6zelliklerini \u201chisseder\u201d ve geli\u015fimini buna g\u00f6re bi\u00e7imlendirir.<\/p>\n<p>Belki de en \u00e7arp\u0131c\u0131 olan, ge\u00e7mi\u015f deneyimlerin izini ta\u015f\u0131yabilmeleridir. Kurakl\u0131k, a\u015f\u0131r\u0131 s\u0131cak ya da ba\u015fka bir stresle kar\u015f\u0131la\u015fan bitkiler, benzer bir durumla yeniden kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131nda daha h\u0131zl\u0131 ve g\u00fc\u00e7l\u00fc tepkiler verir. Bu durum, insandaki bilin\u00e7li hat\u0131rlamadan farkl\u0131d\u0131r; ancak h\u00fccresel ve molek\u00fcler d\u00fczeyde bir t\u00fcr biyolojik haf\u0131zaya i\u015faret eder.<\/p>\n<p>Daniel Chamovitz\u2019in <em>Bitkilerin Bildikleri <\/em>adl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, t\u00fcm bu \u00f6zellikleri bilimsel bulgulara dayanarak anlat\u0131yor. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n bitkilerin duyu sistemlerini ortaya \u00e7\u0131karmak i\u00e7in tasarlad\u0131klar\u0131 incelikli deneyler de dikkat \u00e7ekici. \u00d6zellikle Darwin\u2019in o\u011fluyla birlikte ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi basit ama \u00f6l\u00e7me mant\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan kusursuz deneyler, bug\u00fcn h\u00e2l\u00e2 bitki biyolojisinin temel ta\u015flar\u0131 aras\u0131nda yer al\u0131yorlar.<\/p>\n<p><strong>-Bitkilerin Bildikleri \u2013 D\u00fcnyaya Bitkilerin G\u00f6z\u00fcnden Bakmak-, Daniel Chamovitz, \u00c7ev. G\u00fcrol Koca, Metis Bilim, 8. Bask\u0131: Mart 2022, 159 s.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Patika \/ Nal\u00e2n Mahsereci \u201cBitkilerin m\u00fczik zevki vard\u0131r\u201d diye bir iddia ilginizi \u00e7ekecektir. Dorothy Retallack b\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu: Ona g\u00f6re bitkiler, Bach\u2019\u0131n yumu\u015fak ezgileriyle serpilip geli\u015fiyor, Led Zeppelin\u2019in hiddetli m\u00fczi\u011fiyle hayattan kopuyordu. Retallack bir mezzo soprano olarak dini t\u00f6renlerde y\u0131llarca \u015fark\u0131 s\u00f6ylemi\u015fti. Son \u00e7ocu\u011fu da \u00fcniversiteden mezun olduktan sonra, ilerleyen ya\u015f\u0131nda \u00fcniversite s\u0131ralar\u0131na d\u00f6nmeye karar verdi. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":470,"featured_media":67253,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[10451,38,513,10250,510],"tags":[10470,10471,7521,10472,6098],"class_list":["post-67252","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-263-sayi","category-dergi-sayilari","category-kitapcil","category-patika","category-surekli-bolumler","tag-bitkilerin-bildikleri-dunyaya-bitkilerin-gozunden-bakmak","tag-metis-bilim","tag-metis-yayinlari","tag-nalan-mahserecei","tag-patika"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/67252","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/470"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=67252"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/67252\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":67255,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/67252\/revisions\/67255"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/67253"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=67252"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=67252"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=67252"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}