{"id":67290,"date":"2026-03-06T09:02:29","date_gmt":"2026-03-06T06:02:29","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=67290"},"modified":"2026-03-06T09:02:29","modified_gmt":"2026-03-06T06:02:29","slug":"savas-insan-iliskisine-dair-bazi-notlar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2026\/03\/06\/savas-insan-iliskisine-dair-bazi-notlar","title":{"rendered":"Sava\u015f-insan ili\u015fkisine dair baz\u0131 notlar"},"content":{"rendered":"

Ender Helvac\u0131o\u011flu<\/strong><\/p>\n

Sava\u015fa ili\u015fkin so\u011fukkanl\u0131 analizleri her g\u00fcn her saat televizyonlardan ve sosyal medyadan izliyoruz. Biz de bilgimiz ve akl\u0131m\u0131z yetti\u011fince baz\u0131 yorumlar yap\u0131yoruz. Fakat bir de bizzat sava\u015f alan\u0131 i\u00e7inde ya\u015fayan s\u0131radan insanlar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 dramlar ve ald\u0131klar\u0131 tutumlar var ki, bunlar fazla haber olmuyor; olsa da devletler ve ordular d\u00fczlemine yo\u011funla\u015fan so\u011fuk ve \u00fcstten analizler taraf\u0131ndan k\u0131sa s\u00fcrede yutuluyor, unutuluyor, \u00fczerinde fazla kafa yorulmuyor. Oysa s\u0131radan insan\u0131n tutumu uzun vadede b\u00fct\u00fcn siyasi ve askeri s\u00fcre\u00e7lerin temel belirleyenidir. Ama sava\u015f\u0131n s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7inde bu \u201cuzun vade\u201d g\u00f6z ard\u0131 edilir ve ertelenir.<\/p>\n

Bu yaz\u0131da yo\u011fun s\u0131cakl\u0131\u011fa ili\u015fkin so\u011fuk analizleri g\u00fcnl\u00fck sosyal medya yorumlar\u0131na b\u0131rak\u0131p, insani tutumlar ile ilgili baz\u0131 olgular\u0131 sorular halinde aktararak okuru d\u00fc\u015f\u00fcnmeye davet etmek istiyorum.<\/p>\n

***<\/p>\n

Tel Aviv\u2019de insanlar s\u0131\u011f\u0131naklarda ve metrolarda \u00e7ad\u0131r kurup yatarken ve sokaklar bombo\u015fken, Tahran\u2019da her g\u00fcn on binler meydanlar\u0131 dolduruyor ve ABD-\u0130srail sald\u0131r\u0131s\u0131n\u0131 protesto mitingleri yap\u0131yor. Hem de Tahran, Tel Aviv\u2019e g\u00f6re \u00e7ok daha a\u011f\u0131r bir bombard\u0131man tehdidi alt\u0131ndayken.<\/p>\n

Tepede d\u00fc\u015fman u\u00e7aklar\u0131 u\u00e7arken ve ciddi olarak bombalanma tehdidi varken meydanda miting yapmak nas\u0131l bir ruh halidir?<\/p>\n

Neden \u0130srail halk\u0131, kentlerine f\u00fcze yollayan \u0130ran devletini protesto etmek i\u00e7in meydanlar\u0131 doldurmuyor?<\/p>\n

\u0130ki halk\u0131n tutumu aras\u0131ndaki bu fark nereden kaynaklan\u0131yor?<\/p>\n

\u0130srailliler \u00e7ok korkak, \u0130ranl\u0131lar ise korkusuz ve cesur insanlar m\u0131? Toplumlar\u0131n davran\u0131\u015flar\u0131na ili\u015fkin b\u00f6yle metafizik yorumlar yap\u0131labilir mi? Kald\u0131 ki, topluluklar s\u00f6z konusu oldu\u011funda, korku ve cesaret gibi davran\u0131\u015flar da -bireysel de\u011fil- toplumsal de\u011fil mi?<\/p>\n

Bu fark, \u0130ran halk\u0131n\u0131n cahil, \u0130srail halk\u0131n\u0131n ise bilin\u00e7li olmas\u0131yla m\u0131 ilgili? B\u00f6yle diyenler de var. Fakat tepene bomba ya\u011fma tehdidini kavrayamayacak \u00f6l\u00e7\u00fcde bir cehalet m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc? B\u0131rak\u0131n insan\u0131, her canl\u0131 ya\u015famak ve can\u0131n\u0131 korumak ister; tek h\u00fccrelilerden insana kadar\u2026 Bu bir canl\u0131 davran\u0131\u015f\u0131d\u0131r; canl\u0131 olman\u0131n tan\u0131mlar\u0131ndan biridir. Demek ki burada farkl\u0131 bir bilin\u00e7 var.<\/p>\n

Bu durum, ABD ve \u0130srail\u2019in s\u0131radan insanlara zarar gelmemesi i\u00e7in \u00e7ok dikkatli bi\u00e7imde sadece askeri hedefleri vurmas\u0131, \u0130ran\u2019\u0131n ise rasgele f\u00fcze f\u0131rlatmas\u0131yla m\u0131 a\u00e7\u0131klanabilir? \u0130ranl\u0131lar, \u201cdikkatli\u201d d\u00fc\u015fmanlar\u0131 taraf\u0131ndan vurulmayacaklar\u0131 garantisinin rahatl\u0131\u011f\u0131yla m\u0131 meydanlara \u00e7\u0131kmaktad\u0131rlar? Sava\u015f\u0131n ilk g\u00fcn\u00fcnde Tahran\u2019da bombalanan okulda 160 \u0130ranl\u0131 k\u0131z \u00e7ocu\u011funun parampar\u00e7a edilmesini ya\u015fayan, Gazze\u2019de 20 bini \u00e7ocuk 67 bin ki\u015finin katledilmesini deneyimleyen bir halk, ABD-\u0130srail\u2019in \u201cdikkatine\u201d g\u00fcvenebilir mi? Bu fa\u015fistlerin insanlar\u0131 b\u00f6cek gibi g\u00f6rd\u00fcklerini bilmeyen mi var? Emperyalistler i\u00e7in Hiro\u015fima, Nagazaki, Irak, Suriye, Gazze, \u0130ran\u2019\u0131n tamam\u0131 bir \u201caskeri b\u00f6lge\u201d de\u011fil mi?<\/p>\n

Bu olguyu, \u0130ran rejiminin halk\u0131n\u0131 tamamen g\u00f6zden \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131, hatta sokak g\u00f6stericilerini canl\u0131 kalkan olarak kulland\u0131\u011f\u0131 yorumuyla a\u00e7\u0131klayanlar da var. Ama bu insanlar n\u00fckleer veya askeri tesislerin \u00e7evresinde de\u011fil kent meydanlar\u0131nda toplan\u0131yorlar. Bile isteye, co\u015fkuyla, sloganlar atarak\u2026 B\u00f6yle canl\u0131 kalkanl\u0131k m\u0131 olur?<\/p>\n

\u0130ran ve \u0130srail halklar\u0131n\u0131n tutumlar\u0131 aras\u0131ndaki bu fark\u0131, hakl\u0131l\u0131k-haks\u0131zl\u0131k, vatan\u0131n\u0131 savunmak ile emperyalist sald\u0131rganl\u0131k aras\u0131ndaki fark\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 bilin\u00e7 ile a\u00e7\u0131klamak daha do\u011fru de\u011fil mi? Daha derine inersek: \u0130srail \u0130sraillilerin ne kadar vatan\u0131d\u0131r, \u0130ran \u0130ranl\u0131lar\u0131n ne kadar vatan\u0131? Vatan kavram\u0131 \u00e7ok soyut gibi gelebilir ama b\u00f6yle durumlarda \u00f6l\u00fcm\u00fcne somut ve pratik bir kavramd\u0131r.<\/p>\n

Aradan y\u00fcz k\u00fcsur y\u0131l ge\u00e7ti\u011fi i\u00e7in unuttuk belki ama, \u201cben size taarruzu emretmiyorum, \u00f6lmeyi emrediyorum\u201d talimat\u0131yla i\u015fgalci emperyalistlerin \u00fczerine y\u00fcr\u00fcme cesareti g\u00f6steren dedelerimizin sayesinde bug\u00fcn bir vatan\u0131m\u0131z var.<\/p>\n

***<\/p>\n

\u0130srail ve ABD neden bir kara sava\u015f\u0131n\u0131 g\u00f6ze alam\u0131yor? Neden i\u015fbirlik\u00e7i K\u00fcrt \u00f6rg\u00fctlerini, \u00e7e\u015fitli \u015feriat\u00e7\u0131 \u00f6rg\u00fctleri sahaya s\u00fcrmek pe\u015findeler? Neden bu kadar korkuyorlar? \u0130srail, kara sava\u015f\u0131n\u0131, sokak sava\u015f\u0131n\u0131 g\u00f6ze alamad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in Gazze\u2019yi ve Gazzelileri fiilen ortadan kald\u0131rma yolunu se\u00e7ti. Soyk\u0131r\u0131m yapt\u0131. ABD\u2019nin \u0130ran\u2019a kar\u015f\u0131 sava\u015fta ald\u0131\u011f\u0131 tutum da bu. Ama elbette \u0130ran Gazze de\u011fil.<\/p>\n

Bu \u00e7ekincenin \u00e7ok do\u011fal ve basit bir sebebi var: Vatan\u0131n\u0131 savunmuyorsun, ba\u015fkas\u0131n\u0131n vatan\u0131na haks\u0131z bir sald\u0131r\u0131 yap\u0131yorsun. Askerleri ba\u015fkas\u0131n\u0131n topraklar\u0131nda g\u00f6\u011f\u00fcs g\u00f6\u011fse bir sava\u015fa girmeye ikna etmek zordur. Kara sava\u015f\u0131, s\u0131cak temas sa\u011flamad\u0131\u011f\u0131n bir hedefi yukardan veya oturdu\u011fun yerden vurmaya benzemez. Bunu kolayl\u0131kla (bilgisayar oyunu oynar gibi) yapan bir asker, g\u00f6\u011f\u00fcs g\u00f6\u011fse sava\u015fa ayn\u0131 kolayl\u0131kla girer mi? Hele ba\u015fka bir \u00fclkede sava\u015f\u0131yorsa, vatan savunmas\u0131 yapm\u0131yorsa\u2026 O askerlerin tabutlar\u0131 gelmeye ba\u015flarsa onlar\u0131n yak\u0131nlar\u0131n\u0131 ikna etmek \u00e7ok daha zordur. Vietnam sendromu diye bir olgu var.<\/p>\n

Diyelim ki ABD ba\u015fka bir devlet taraf\u0131ndan i\u015fgal edildi. Bu durumda Amerikan ordusunun ve askerinin tutumu farkl\u0131 olmaz m\u0131? Vatan\u0131n\u0131 savunmaz m\u0131? (Bir z\u0131tl\u0131\u011f\u0131 vurgulamak i\u00e7in bu soruyu sordum ama yan\u0131ttan o kadar da emin de\u011filim. Savunmayabilir! Amerikal\u0131n\u0131n ulusal bilinci d\u00fcnya jandarmal\u0131\u011f\u0131yla yo\u011frulmu\u015f emperyalist bir bilin\u00e7. Mazlum \u00fclkelerin halklar\u0131 gibi vatan\u0131n\u0131 savunma birikimiyle olu\u015fmu\u015f anti-emperyalist bir ulusal bilin\u00e7 de\u011fil. Bu nedenle \u201cba\u015flar\u0131m Amerika\u2019ya\u201d demeleri gayet olas\u0131. Belki \u00e7ok para verirlerse\u2026)<\/p>\n

K\u0131sacas\u0131, vatan\u0131n\u0131 savunan asker ve onun halk\u0131 ile emperyalist sald\u0131r\u0131n\u0131n aparat\u0131 olan asker ve onun halk\u0131 aras\u0131nda \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir fark var.<\/p>\n

***<\/p>\n

\u0130lgin\u00e7 bir olgu da \u015fu: Hen\u00fcz bir ay \u00f6nce meydanlar\u0131 dolduran, rejime kar\u015f\u0131 \u00f6l\u00fcm\u00fcne m\u00fccadele eden ve pek \u00e7ok kay\u0131p veren \u0130ranl\u0131 muhalif halk neden ayaklanmad\u0131? Rejim a\u011f\u0131r bir sald\u0131r\u0131 alt\u0131nda, rejimin simgesi dini lider Hamaney dahil pek \u00e7ok \u00fcst d\u00fczey yetkili \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f, rejim olabilecek en zay\u0131f durumda. Rejimi devirmek i\u00e7in bundan daha uygun bir ortam bulunabilir mi?<\/p>\n

Trump ABD\u2019si de b\u00f6yle bir ayaklanmaya bel ba\u011flam\u0131\u015ft\u0131. Onlar vuracak, \u00f6ld\u00fcrecek, yerle bir edecek, \u0130ran halk\u0131 da ayaklan\u0131p rejime son noktay\u0131 koyacakt\u0131.<\/p>\n

Ama olmad\u0131. Bir ay \u00f6nce \u00f6l\u00fcm\u00fcne ayaklanm\u0131\u015f olan halk bug\u00fcn ayaklanmad\u0131. Bu da emperyalistlerin anlayamayaca\u011f\u0131 bir halk bilgeli\u011fidir. \u0130ran halk\u0131, g\u00f6rm\u00fc\u015f ge\u00e7irmi\u015f, muazzam bir tarihsel birikime sahip kadim bir halk. Kendi i\u015fini kendi g\u00f6rmeyi bilen, d\u0131\u015f g\u00fc\u00e7lerin aparat\u0131 olman\u0131n nas\u0131l ters sonu\u00e7lar verebilece\u011fini sezen bir halk. Rejimden kaynaklanan en b\u00fcy\u00fck ac\u0131lar\u0131 \u00e7ekmi\u015f sosyalist \u00f6rg\u00fctlerin a\u00e7\u0131klamalar\u0131ndan da anl\u0131yoruz bunu. Devrim bah\u015fedilmez; yap\u0131l\u0131r!<\/p>\n

***<\/p>\n

Bu t\u00fcrden daha pek \u00e7ok olgu var. 160 k\u0131z \u00e7ocu\u011funun bir anda katledilmesiyle ka\u00e7 Amerikan askerinin \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fcne ili\u015fkin haberlerin medyada hangi oranda yer ald\u0131\u011f\u0131 konusuna girmedik bile. Bu yaman \u00e7eli\u015fkiye de\u011finen \u00e7ok say\u0131da yazar oldu\u011fu i\u00e7in tekrar etmek istemedim. Asl\u0131nda sava\u015f ve insan davran\u0131\u015f\u0131 konusunda en \u00e7arp\u0131c\u0131 \u00f6rnek budur.<\/p>\n

Teknoloji ve insan ili\u015fkisinin g\u00fcn\u00fcm\u00fczde geldi\u011fi nokta tart\u0131\u015f\u0131labilir \u00f6rne\u011fin. Yapay zek\u00e2n\u0131n, robotlar\u0131n bir g\u00fcn insan denetiminden \u00e7\u0131kabilece\u011fine dair korkutucu senaryolar \u00fcretiliyor hep. Ama as\u0131l korkutucu olan bu teknolojilerin \u201cbaz\u0131 insanlar\u0131n, daha do\u011frusu s\u0131n\u0131flar\u0131n\u201d denetiminde olmas\u0131 de\u011fil mi?<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ender Helvac\u0131o\u011flu Sava\u015fa ili\u015fkin so\u011fukkanl\u0131 analizleri her g\u00fcn her saat televizyonlardan ve sosyal medyadan izliyoruz. Biz de bilgimiz ve akl\u0131m\u0131z yetti\u011fince baz\u0131 yorumlar yap\u0131yoruz. Fakat bir de bizzat sava\u015f alan\u0131 i\u00e7inde ya\u015fayan s\u0131radan insanlar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 dramlar ve ald\u0131klar\u0131 tutumlar var ki, bunlar fazla haber olmuyor; olsa da devletler ve ordular d\u00fczlemine yo\u011funla\u015fan so\u011fuk ve \u00fcstten […]<\/p>\n","protected":false},"author":493,"featured_media":67291,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19,2313],"tags":[9531,5247,10475,10474],"class_list":["post-67290","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","category-degirmen","tag-degirmen","tag-ender-helvacioglu","tag-iran-israir-savasi","tag-savas-insan-iliskisine-dair-bazi-notlar"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t