Yeni bir \u00e7al\u0131\u015fmaya g\u00f6re, bebe\u011fin annesinin pelvisine s\u0131\u011fmad\u0131\u011f\u0131 \u00f6rnekler gibi zorlu do\u011fumlara yard\u0131mc\u0131 olan sezaryen ameliyatlar\u0131, insan evrimini etkiliyor. Bu sav ne anlama geliyor?<\/p>\n
<\/p>\n
Neler s\u00f6yleniyor?<\/em><\/strong><\/p>\n Kimi bebekler, annelerinin pelvisine s\u0131\u011fmayacak kadar b\u00fcy\u00fck oluyor ve do\u011fum esnas\u0131nda \u00f6lebiliyorlar, hatta baz\u0131 do\u011fumlarda annelerinin de \u00f6l\u00fcm\u00fcne yol a\u00e7\u0131yorlar. Bu durumun, \u201cgebelikle ilgili bir a\u00e7maz\u201ddan dolay\u0131 meydana geliyor olma ihtimali elbette var. Ayr\u0131ca, kad\u0131nlar\u0131n pelvislerini dar tutmaya y\u00f6nelik evrimsel bask\u0131lar olmas\u0131na ra\u011fmen (dik y\u00fcr\u00fcmeye yard\u0131mc\u0131 olmas\u0131, ayn\u0131 zamanda premat\u00fcre do\u011fumlar\u0131 azaltmas\u0131 gibi nedenler), daha b\u00fcy\u00fck bebeklerin \u00e7ocuklukta hayatta kalmalar\u0131 kuvvetle muhtemel. \u0130nsan anatomisinin \u00e7o\u011fu \u00f6zelli\u011finde oldu\u011fu gibi, do\u011fumda bebe\u011fin b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc ve pelvisin geni\u015fli\u011fi de olduk\u00e7a de\u011fi\u015fkendir; pop\u00fclasyon i\u00e7inde \u00e7an e\u011frisini takip eden bir da\u011f\u0131l\u0131mdad\u0131r. Ayn\u0131s\u0131, bir bebe\u011fin \u201cformunun\u201d pelvise s\u0131\u011fma kolayl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. Bebe\u011fin formunu, olabildi\u011fince s\u0131k\u0131 olmaya zorlayan evrimsel bask\u0131larla beraber, bebekler aras\u0131nda, \u00e7an e\u011frisinin eteklerinde yer alan, bir yerden iterek veya s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131larak ge\u00e7irilemeyen bebekler her zaman olacakt\u0131r. Sezaryen do\u011fum sayesinde, b\u00f6yle bebekler daha fazla hayatta kalacaklar. Dolay\u0131s\u0131yla, bu durumdaki bebeklerin say\u0131s\u0131n\u0131n art\u0131yor olmas\u0131 gerekmektedir. Viyana \u00dcniversitesi\u2019nden Philipp Mitteroecker\u2019a g\u00f6re, sezaryen prosed\u00fcr\u00fc tan\u0131nd\u0131\u011f\u0131ndan bu yana, bu t\u00fcr bebeklerin oran\u0131 y\u00fczde 20\u2019ye kadar y\u00fckselmi\u015ftir.<\/p>\n <\/p>\n Evrim nas\u0131l bu kadar h\u0131zl\u0131 ger\u00e7ekle\u015fir; bin y\u0131l ge\u00e7mesi gerekmez miydi?<\/em><\/strong><\/p>\n Gerekmez. E\u011fer \u00e7evresel de\u011fi\u015fiklikler yeterince zorlay\u0131c\u0131ysa, evrim tek bir ku\u015fak i\u00e7erisinde de meydana gelebilmektedir. \u00d6rne\u011fin, bir ada \u00fczerindeki t\u00fcm hayvan t\u00fcrlerinden birini silip s\u00fcp\u00fcren ve arkas\u0131nda yaln\u0131zca do\u011fal olarak ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sahibi olanlar\u0131 b\u0131rakan bir salg\u0131n hastal\u0131k d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. Bu evrim yaln\u0131zca bir nesilde ger\u00e7ekle\u015fmektedir. Sezaryen do\u011fum konusunda da, 1950\u2019li y\u0131llarda yayg\u0131nla\u015fmas\u0131ndan bu yana, iki veya \u00fc\u00e7 insan ku\u015fa\u011f\u0131 ge\u00e7mi\u015ftir.<\/p>\n <\/p>\n Bunun meydana geldi\u011fini nas\u0131l biliyoruz?<\/em><\/strong><\/p>\n Mitteroecker\u2019\u0131n ekibi, bu sav\u0131 kan\u0131tlayan herhangi bir kan\u0131t\u0131 hen\u00fcz \u00fcretmemi\u015flerdir. Kendi modelleri i\u00e7erisindeki, t\u0131kanm\u0131\u015f do\u011fumlar\u0131n oran\u0131na y\u00f6nelik g\u00f6zlemlenen rakamlara dayanan bu \u00e7al\u0131\u015fma, teorik bir \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131r. Yine de, ekibin y\u00fczde 20 oran\u0131ndaki art\u0131\u015f tahmini \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck bir say\u0131d\u0131r; t\u0131kanm\u0131\u015f do\u011fum oran\u0131n\u0131, sezaryen \u00f6ncesi oran i\u00e7in ihtiyatl\u0131 bir tahmin olan y\u00fczde 3\u2019ten, bug\u00fcn y\u00fczde 3,6\u2019ya kadar \u00e7\u0131kabilmi\u015ftir.<\/p>\n <\/p>\n Sezaryen do\u011fumlar\u0131n oran\u0131, bundan daha fazla artt\u0131r\u0131lamaz m\u0131?<\/em><\/strong><\/p>\n Elbette artt\u0131r\u0131labilir, bug\u00fcn halihaz\u0131rda \u0130ngiltere\u2019de sezaryen do\u011fum oran\u0131 y\u00fczde 25 civar\u0131ndad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla evrim bir etkiye sahipse dahi, sezaryen oran\u0131n\u0131 artt\u0131ran di\u011fer fakt\u00f6rlerden ay\u0131rt edilmesi zor olacakt\u0131r.<\/p>\n <\/p>\n Hangi di\u011fer fakt\u00f6rler?<\/em><\/strong><\/p>\n Bu kime sordu\u011funuza g\u00f6re de\u011fi\u015fir. Do\u011fal do\u011fumu destekleyenler, doktorlar\u0131n do\u011fum s\u00fcrecini t\u0131bbile\u015ftirmek konusunda \u0131srarc\u0131 olmas\u0131n\u0131 neden g\u00f6sterecektir. Di\u011fer bir taraftan doktorlar bu oranlar\u0131n artt\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc kad\u0131nlar\u0131n ilerleyen ya\u015flarda, v\u00fccut dokular\u0131 daha az esnekken \u00e7ocuk sahibi olmaya ba\u015flad\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6yleyecektir. Ayr\u0131ca art\u0131k anneler daha \u015fi\u015fmand\u0131r ve diyabet gibi, t\u00fcm do\u011fumlar\u0131 daha da zorla\u015ft\u0131ran sa\u011fl\u0131k durumlar\u0131na daha e\u011filimlidirler. Bunun yan\u0131 s\u0131ra toplum olarak, bizler herhangi bir d\u00fczeyde risk almay\u0131 kabul etmeye de daha az g\u00f6n\u00fcll\u00fcy\u00fcz.<\/p>\n <\/p>\n Kad\u0131nlar art\u0131k \u201c\u0131k\u0131nmak\u201d i\u00e7in fazla m\u0131 k\u0131r\u0131lgan?<\/em><\/strong><\/p>\n Asl\u0131nda, baz\u0131 doktorlar, y\u00fczde 95 oran\u0131nda \u00fcreme organlar\u0131nda bir y\u0131rt\u0131k veya kesik, y\u00fczde 5\u2019den fazla bir oranda da ilk do\u011fum s\u0131ras\u0131nda olu\u015fabilecek an\u00fcs y\u0131rt\u0131\u011f\u0131 riski ta\u015f\u0131yan vajinal do\u011fumlardan ka\u00e7\u0131nmak i\u00e7in, makul say\u0131labilecek t\u0131bbi vakalar\u0131 tart\u0131\u015fmaktad\u0131r. \u0130ngiltere\u2019de, enfeksiyon ve kan kayb\u0131 gibi ameliyat riskleri a\u00e7\u0131kland\u0131\u011f\u0131 takdirde, kad\u0131nlar\u0131n medikal nedenler olmaks\u0131z\u0131n sezaryen do\u011fumu tercih etmeye izin verecekleri farz edilmektedir. Bunun yan\u0131 s\u0131ra, sezaryen do\u011fumda, bebeklerin annelerinin vajinalar\u0131ndan baz\u0131 iyi bakterileri alamad\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcnde bir endi\u015fe vard\u0131r, dolay\u0131s\u0131yla baz\u0131 kad\u0131nlar, bebeklerinin y\u00fcz\u00fcn\u00fc vajinal s\u0131v\u0131lar\u0131yla temizlemektedir; ki bunun iyi bir fikir olup olmad\u0131\u011f\u0131 h\u00e2l\u00e2 bilinmemektedir.<\/p>\n <\/p>\n Evrim sezaryeni ger\u00e7ekten etkiliyorsa, bunu nas\u0131l bilebiliriz?<\/em><\/strong><\/p>\n Bilemeyece\u011fiz. Fakat Mitteroecker, bu fikrin, sezaryen do\u011fumlar\u0131n \u201cdo\u011fru\u201d seviyesi hakk\u0131ndaki tart\u0131\u015fmalarda g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurulmas\u0131 gerekti\u011fini belirtmektedir, \u00e7\u00fcnk\u00fc varsay\u0131mlar\u0131n bir\u00e7o\u011fu, t\u0131kanm\u0131\u015f do\u011fum say\u0131lar\u0131n\u0131n sabit oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcndedir. Ayr\u0131ca bu fikri, kad\u0131nlara \u201cdo\u011fuma g\u00fcven\u201d \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131nda bulunan do\u011fum \u00f6ncesi destek\u00e7iler de ak\u0131lda tutmak isteyebilir.<\/p>\n <\/p>\n