{"id":67562,"date":"2026-04-17T09:16:14","date_gmt":"2026-04-17T06:16:14","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=67562"},"modified":"2026-04-17T09:17:02","modified_gmt":"2026-04-17T06:17:02","slug":"uc-vakalarin-sosyolojisi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2026\/04\/17\/uc-vakalarin-sosyolojisi","title":{"rendered":"U\u00e7 vakalar\u0131n sosyolojisi"},"content":{"rendered":"

Ender Helvac\u0131o\u011flu<\/strong><\/p>\n

Bir \u00e7ocuk neden silahla okul bas\u0131p 9 ki\u015fiyi \u00f6ld\u00fcr\u00fcr? \u015eok olmu\u015f halde bu olay\u0131 tart\u0131\u015f\u0131yoruz. Uzmanlar, yorumcular vakay\u0131 \u00e7ok \u00e7e\u015fitli boyutlar\u0131yla ele al\u0131yorlar. Sald\u0131rgan \u00e7ocu\u011fun psikolojisi, oynad\u0131\u011f\u0131 bilgisayar oyunlar\u0131, dijital platformlardaki karanl\u0131k \u00f6rg\u00fctlenmelerle ili\u015fkisi, baban\u0131n etkisi, \u015fiddeti kutsayan televizyon dizileri, okullardaki g\u00fcvenlik eksikli\u011fi vb. nedenler aras\u0131nda say\u0131l\u0131yor.<\/p>\n

Elbette b\u00fct\u00fcn bunlar tart\u0131\u015f\u0131lmal\u0131, cezai sorumluluklar sorgulanmal\u0131 ve tespit edilmeli, tedbirler \u00f6nerilmeli. Hukuk\u00e7ular, g\u00fcvenlik uzmanlar\u0131, psikiyatristler, pedagoglar, bili\u015fimciler, sosyal medya uzmanlar\u0131, e\u011fitim bilimciler bu i\u015f i\u00e7in varlar. Fakat bu sald\u0131r\u0131 tekil bir olay olarak ele al\u0131n\u0131r ve sadece bu \u00e7er\u00e7eveden tedbirler \u00f6nerilirse ger\u00e7e\u011fe ula\u015f\u0131labilece\u011fini sanm\u0131yorum.<\/p>\n

Sosyolojik, ekonomik ve politik boyut g\u00f6zden ka\u00e7\u0131r\u0131lmamal\u0131d\u0131r. Asl\u0131nda yukar\u0131da say\u0131lan ve uzmanlar\u0131n ayr\u0131nt\u0131lar\u0131yla tart\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 nedenler de toplumsal zemindeki s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131n i\u015faretleridir. Bir \u00e7ocu\u011fun silahla okul bas\u0131p 9 ki\u015fiyi \u00f6ld\u00fcrmesi u\u00e7 bir \u00f6rnek. Ahmet Minguzzi\u2019nin \u00e7ocuk ya\u015ftaki sald\u0131rganlar taraf\u0131ndan b\u0131\u00e7aklanarak \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi de u\u00e7 bir \u00f6rnek. Bu u\u00e7 \u00f6rneklerin hepsinin \u00f6zel nedenleri vard\u0131r. Ama bu vakalar, toplumsal bir zeminde u\u00e7 vermektedirler. \u00c7ocuk su\u00e7lulu\u011fu meselesi adli vakalar olma boyutunu \u00e7oktan a\u015ft\u0131 ve toplumsal bir olay haline geldi. T\u0131pk\u0131 kad\u0131n cinayetleri, i\u015f\u00e7i \u00f6l\u00fcmleri, maden kazalar\u0131 vb. gibi\u2026 Benzer adli vakalar s\u0131kla\u015f\u0131yorsa, art\u0131k toplumsal ve politik bir olay haline gelir, sorumluluklar o d\u00fczlemde ara\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r ve o \u00e7apta \u00f6nlemler gerekir.<\/p>\n

\u0130ktidar bu boyutu g\u00f6zden ka\u00e7\u0131rmaya, olay\u0131 adli vaka \u00e7er\u00e7evesinde tutmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor; sorumlulu\u011fu \u00fczerine almamak i\u00e7in. En tipik \u00f6rnek, Erdo\u011fan\u2019\u0131n \u201cac\u0131n\u0131n siyaseti olmaz\u201d s\u00f6ylemi. Maden katliamlar\u0131n\u0131 \u201cf\u0131trat\u201d, deprem \u00f6l\u00fcmlerini \u201ckader\u201d olarak nitelemeye benzer bir s\u00f6ylem.<\/p>\n

***<\/p>\n

2000\u2019lerde do\u011fmu\u015f, bug\u00fcn ergenliklerini ve gen\u00e7liklerini s\u00fcren ku\u015fa\u011f\u0131n \u00f6ncekilerden iki \u00f6nemli fark\u0131 var.<\/p>\n

Birincisi<\/strong>, do\u011fumlar\u0131ndan itibaren, modernite s\u00fcrecini tersine \u00e7evirmeye \u00e7al\u0131\u015fan, rejim de\u011fi\u015ftiren, bu de\u011fi\u015fikli\u011fin zeminini olu\u015fturmak ve rejimini korumak i\u00e7in her t\u00fcrl\u00fc toplumsal tahribat\u0131 g\u00f6ze alan bir iktidar alt\u0131nda ya\u015f\u0131yorlar. Demokrasi, hukuk devleti, kuvvetler ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131, laiklik, bilimsellik gibi modernite de\u011ferlerinin tamamen tahrip oldu\u011fu ve en az bunlar kadar \u00f6nemlisi toplumsal yoksulla\u015fman\u0131n, gelir da\u011f\u0131l\u0131m\u0131ndaki u\u00e7urumun derinle\u015fti\u011fi bir s\u00fcrecin i\u00e7ine do\u011fdular ve b\u00fcy\u00fcd\u00fcler. Bu \u00e7aptaki bir toplumsal \u00e7\u00fcr\u00fcmenin \u00e7ocuklar\u0131d\u0131r bu gen\u00e7ler.<\/p>\n

Ya\u015fad\u0131klar\u0131 sorunlar\u0131n \u00fclkenin mevcut ko\u015fullar\u0131nda \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn\u00fcn olanaks\u0131zl\u0131\u011f\u0131 hissiyat\u0131 ve bunun getirdi\u011fi karamsarl\u0131k, yani gelecek kayg\u0131s\u0131, bu ku\u015fa\u011f\u0131n ay\u0131rt edici \u00f6zelli\u011fidir. Bir gen\u00e7 i\u00e7in son derece y\u0131k\u0131c\u0131 bir duygu durumudur bu.<\/p>\n

Ben karamsarl\u0131\u011fa ve umutsuzlu\u011fa d\u00fc\u015fersem gider bir kasabaya inzivaya \u00e7ekilirim, kendim gibi \u00fc\u00e7-be\u015f ki\u015fiyi bulurum, sabah tavla atar, ak\u015fam rak\u0131 sofralar\u0131nda \u00fclkeyi kurtar\u0131r\u0131m, \u00f6mr\u00fcm\u00fc tamamlar\u0131m. Ya\u015f\u0131mdan kaynaklanan b\u00f6yle bir \u201cl\u00fcks\u00fcm\u201d var. Ama bir gen\u00e7 umutsuzlu\u011fa ve \u00e7aresizli\u011fe d\u00fc\u015ferse ne yapacak, 18 ya\u015f\u0131nda inzivaya m\u0131 \u00e7ekilecek? Ya bir f\u0131rsat\u0131n\u0131 bulup yurtd\u0131\u015f\u0131na ka\u00e7maya \u00e7al\u0131\u015facak ya ilerlemi\u015f ya\u015flara kadar ailesine y\u00fck olman\u0131n ve hayata ba\u015flayamaman\u0131n psikolojik a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yacak ya da bu \u00fclkede ya\u015fam\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmek i\u00e7in \u201cher t\u00fcrl\u00fc yola\u201d ba\u015fvuracak, bu \u201cher t\u00fcrl\u00fc yollar\u0131\u201d sunan mekanizmalar\u0131n (tarikatlar, su\u00e7 \u00f6rg\u00fctleri, uyu\u015fturucu ve fuhu\u015f \u00e7eteleri vb.) a\u011f\u0131na d\u00fc\u015fecek, oralarda kendini var etmeye \u00e7al\u0131\u015facak. Ekonomik zorluklar\u0131n ve gelecek kayg\u0131s\u0131n\u0131n bu gen\u00e7lere ne t\u00fcr psikolojik y\u00fckler getirdi\u011fini anlamak gerekir.<\/p>\n

Ben ergenli\u011fimi ve gen\u00e7li\u011fimi 1970-85 aras\u0131nda ya\u015fad\u0131m. Son derece kar\u0131\u015f\u0131k, \u00e7at\u0131\u015fmal\u0131 y\u0131llar. G\u00fcnde 30 ki\u015finin \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc bir d\u00f6nem ve sonras\u0131nda 12 Eyl\u00fcl karanl\u0131\u011f\u0131. Zengin bir ailem yoktu, \u00f6\u011fretmen \u00e7ocu\u011fuyum. Ama tek bir g\u00fcn dahi gelecek kayg\u0131s\u0131 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131 an\u0131msam\u0131yorum. Hatta tersine, \u00e7ocuk\u00e7a bir gelecek umudumuz vard\u0131 bizim. \u0130ki sevgili ders vererek evlenebildik \u00f6rne\u011fin; o zamanlar bunun olana\u011f\u0131 vard\u0131. Bu nedenle gelecek kayg\u0131s\u0131n\u0131n bir gen\u00e7 \u00fczerinde yaratabilece\u011fi tahribat\u0131 anlamakta zorland\u0131m, ba\u015flarda onlar\u0131 ele\u015ftirdim. Bunun son derece derin bir toplumsal yara oldu\u011funu, bu ku\u015fa\u011f\u0131n bizim gen\u00e7li\u011fimizden fark\u0131n\u0131, ne gibi zorluklar ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131 yeni yeni kavr\u0131yorum. Kavrayamasak dahi, i\u015fte bu \u201cadli vakalar\u201d g\u00f6z\u00fcm\u00fcze sokuyor hepimizin. Toplumsal bir temizleme harekat\u0131yla (yani devrimle) bu ko\u015fullar\u0131 de\u011fi\u015ftiremedi\u011fimiz s\u00fcrece sokmaya da devam edecek.<\/p>\n

\u0130kinci<\/strong> \u00f6nemli fark, bu ku\u015fa\u011f\u0131n -\u00f6ncekilerden farkl\u0131 olarak- sanal d\u00fcnyan\u0131n i\u00e7ine do\u011fmas\u0131 ve sosyalle\u015fmesinin \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc dijital platformlarda ger\u00e7ekle\u015ftirmesidir. Bu durumu (hem a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 olanaklar\u0131 hem de yaratabilece\u011fi tahribatlar\u0131) anlamakta da zorlan\u0131yoruz.<\/p>\n

Bizler gen\u00e7ken okullarda, mahallelerde, sportif ve k\u00fclt\u00fcrel etkinliklerde, politik eylemlerde, yani somut toplumsal ortamlarda sosyalle\u015fiyorduk. Elbette ergenler olarak bir s\u00fcr\u00fc sa\u00e7mal\u0131k, z\u0131rval\u0131k yap\u0131yorduk. Ama yine de toplumsal ortamlarda, deneyimsiz genci s\u0131n\u0131rlayan, dizginleyen, ay\u0131playan, deneyimiyle y\u00f6nlendiricilik yapan unsurlar vard\u0131r. Sanal d\u00fcnyada ise b\u00f6yle bir s\u0131n\u0131rlama ve dizginleme mekanizmas\u0131 yok. Y\u00fcz y\u00fcze olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131z, somut bir kar\u015f\u0131l\u0131k almayaca\u011f\u0131n\u0131z\u0131 bildi\u011finiz zaman, hi\u00e7bir \u00f6zdenetim ihtiyac\u0131 duymadan istedi\u011finizi s\u00f6yleyip yazabiliyor ve \u00e7ok daha sald\u0131rgan olabiliyorsunuz; nas\u0131l olsa bir bedel \u00f6demiyorsunuz.<\/p>\n

Sosyal medya payla\u015f\u0131m\u0131n\u0131z alt\u0131na yap\u0131lan k\u00fcf\u00fcr, hakaret, a\u015fa\u011f\u0131lama i\u00e7eren yorumlar, herhangi bir toplumsal ortamda size s\u00f6ylenebilir mi? S\u00f6ylenirse bunun bir bedeli olmaz m\u0131? Ama sosyal medyada rahatl\u0131kla s\u00f6ylenebiliyor.<\/p>\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fcz gen\u00e7lerinin en \u00f6nemli sosyalle\u015fme alanlar\u0131 dijital platformlar. Yani, s\u0131n\u0131rs\u0131z, dizginsiz, frensiz, ay\u0131ps\u0131z, bedelsiz bir ortamda sosyalle\u015fiyorlar. Bu anlamda son derece \u201c\u00f6zg\u00fcr\u201dler. B\u00f6yle bir ortamda sosyalle\u015fen gen\u00e7 birey, ger\u00e7ek toplumsal hayata uyum sa\u011flamakta elbette zorlanacakt\u0131r. Bir ki\u015filik b\u00f6l\u00fcnmesi ve \u015fizofreni ya\u015fayacakt\u0131r.<\/p>\n

Somut toplumsal alanlarda sosyalle\u015fmi\u015f bizim ku\u015faklar\u0131n bireyleri dijital ortamlara girdiklerinde \u015fa\u015f\u0131rabiliyorlar, \u015fap\u015falla\u015fabiliyorlar, hatta kendilerinden hi\u00e7 beklenmedik bi\u00e7imde maymunla\u015fabiliyorlar. Bu ciddi bir sorun ama daha \u00e7ok ki\u015finin kendisine zarar veriyor. Fakat dijital ortamda sosyalle\u015fmi\u015f bir gencin somut toplamsal ortama girdi\u011finde ya\u015fayabilece\u011fi yabanc\u0131la\u015fma sorunlar\u0131 \u00e7ok daha ciddi bir toplumsal mesele.<\/p>\n

Toplumsal ortam\u0131 dijital ortam gibi sanmak, dijital ortam\u0131 toplumsal ortam gibi sanmaktan \u00e7ok daha tehlikeli sonu\u00e7lar verebilecek bir mesele. \u00dczerinde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesi ve tedbirler \u00fcretilmesi gereken sosyolojik bir sorundur bu. Dijital ortamda sosyalle\u015fen gen\u00e7lerin ger\u00e7eklik alg\u0131s\u0131 meselesi\u2026<\/p>\n

Elbette bu ko\u015fullarda ya\u015fayan her gen\u00e7 pazarda akran\u0131n\u0131 b\u0131\u00e7aklam\u0131yor veya okul bas\u0131p katliam yapm\u0131yor. Ama bizi \u015fok eden u\u00e7 \u00f6rnekler i\u015fte bu zeminlerden besleniyor. Toplumsal boyutu g\u00f6z ard\u0131 edersek veya g\u00f6z ard\u0131 ettirmeye \u00e7al\u0131\u015fanlara direnmezsek a\u011flar s\u0131zlar, sonra unutur, sonra yine a\u011flar s\u0131zlar\u0131z.<\/p>\n

\u00c7ocuklar\u0131m\u0131z\u0131n katil veya kurban olmas\u0131n\u0131 engellemek mi istiyoruz? Tek yol devrim! \u00c7aresizli\u011fin \u00e7aresidir devrim.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ender Helvac\u0131o\u011flu Bir \u00e7ocuk neden silahla okul bas\u0131p 9 ki\u015fiyi \u00f6ld\u00fcr\u00fcr? \u015eok olmu\u015f halde bu olay\u0131 tart\u0131\u015f\u0131yoruz. Uzmanlar, yorumcular vakay\u0131 \u00e7ok \u00e7e\u015fitli boyutlar\u0131yla ele al\u0131yorlar. Sald\u0131rgan \u00e7ocu\u011fun psikolojisi, oynad\u0131\u011f\u0131 bilgisayar oyunlar\u0131, dijital platformlardaki karanl\u0131k \u00f6rg\u00fctlenmelerle ili\u015fkisi, baban\u0131n etkisi, \u015fiddeti kutsayan televizyon dizileri, okullardaki g\u00fcvenlik eksikli\u011fi vb. nedenler aras\u0131nda say\u0131l\u0131yor. Elbette b\u00fct\u00fcn bunlar tart\u0131\u015f\u0131lmal\u0131, cezai sorumluluklar […]<\/p>\n","protected":false},"author":493,"featured_media":67564,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19,2313],"tags":[9531,5247,10508],"class_list":["post-67562","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","category-degirmen","tag-degirmen","tag-ender-helvacioglu","tag-uc-vakalarin-sosyolojisi"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/67562","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/493"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=67562"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/67562\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":67565,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/67562\/revisions\/67565"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/67564"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=67562"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=67562"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=67562"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}