{"id":67576,"date":"2026-04-24T09:47:03","date_gmt":"2026-04-24T06:47:03","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=67576"},"modified":"2026-04-24T09:47:03","modified_gmt":"2026-04-24T06:47:03","slug":"kitlelere-ayip","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2026\/04\/24\/kitlelere-ayip","title":{"rendered":"Kitlelere ay\u0131p!"},"content":{"rendered":"<p><strong>Ender Helvac\u0131o\u011flu<\/strong><\/p>\n<p>Deli olup olmad\u0131\u011f\u0131 konusunda emin de\u011filim. Tan\u0131yan baz\u0131lar\u0131 a\u011f\u0131r deli oldu\u011funu s\u00f6ylerdi. Baz\u0131lar\u0131 ise \u201cruh hastas\u0131\u201d deyip ge\u00e7erdi. Benim ise yak\u0131n arkada\u015f\u0131md\u0131: Kitlelere ay\u0131p delisi. Bu lakab\u0131 ona ben takm\u0131\u015ft\u0131m; nedenini birazdan anlataca\u011f\u0131m.<\/p>\n<p>Huysuz, uyumsuz, huzursuz, bulundu\u011fu ortam\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 s\u00fcrekli zorlayan, stres kayna\u011f\u0131 biriydi. Mutlaka ele\u015ftirecek bir \u015fey bulurdu, yan\u0131nda rahat edemezdiniz. Dolay\u0131s\u0131yla hem yak\u0131nlar\u0131 hem de ili\u015fkide bulundu\u011fu \u00e7e\u015fitli \u00e7evreler taraf\u0131ndan pek sevilmezdi. Yak\u0131nla\u015f\u0131las\u0131 ve s\u0131cakla\u015f\u0131las\u0131 bir tip de\u011fildi. Arkada\u015flardan biri ona \u201cRende\u201d lakab\u0131 takm\u0131\u015ft\u0131; d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn art\u0131k\u2026<\/p>\n<p>Eskiden tan\u0131yanlar\u0131n anlatt\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re ise bir zamanlar \u00e7evresinde \u00e7ok sevilirmi\u015f. \u015eimdikinin tersine toleransl\u0131, uyumlu, s\u0131cak, empati sahibi bir ki\u015fiymi\u015f. \u0130nsanlar onunla bir arada olmak ve yak\u0131n ili\u015fki kurmak istermi\u015f.<\/p>\n<p>\u015eaka gibi! Sanki birbirine taban tabana z\u0131t karakterde iki insandan s\u00f6z ediyoruz.<\/p>\n<p>Eski tan\u0131d\u0131klar\u0131 m\u0131 yan\u0131l\u0131yor yoksa bug\u00fcn tan\u0131yanlar m\u0131, bilemiyorum. Ama ben onda \u00f6\u011frenece\u011fim baz\u0131 \u015feyler oldu\u011funu hissetmi\u015ftim. Onun i\u00e7in katlan\u0131yordum \u201ckitlelere ay\u0131p delisi\u201dne.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\">***<\/p>\n<p>Peki nereden \u00e7\u0131kt\u0131 bu \u201ckitlelere ay\u0131p\u201d laf\u0131? \u00c7\u00fcnk\u00fc girdi\u011fimiz her ortamda ikide bir bu deyimi tekrar ederdi.<\/p>\n<p>\u00d6rne\u011fin kesinlikle ortal\u0131kta bir \u015fey yemezdi. Vapurda, metroda, otob\u00fcste, bir simit, bir tost bile yemeye kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kard\u0131. \u201cKitlelere ay\u0131p\u201d derdi. \u201cAbi, herkes yiyor\u201d derdim. \u201cYiyemeyen vard\u0131r, ay\u0131pt\u0131r\u201d derdi. \u00c7ekip gitse de \u015fu \u00e7ay-simidimizi rahat\u00e7a yesek diye dua ederdik. Yediklerini i\u00e7tiklerini sosyal medyada payla\u015fanlara da \u00e7ok g\u0131c\u0131k kapard\u0131: \u201cNe z\u0131kk\u0131mland\u0131\u011f\u0131n\u0131 niye milletin g\u00f6z\u00fcne sokuyorsun\u201d diye \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>Herhangi bir tak\u0131 tak\u0131lmas\u0131na kar\u015f\u0131yd\u0131. Y\u00fcz\u00fck, kolye, k\u00fcpe, bileklik, hatta saat bile tak\u0131lmas\u0131na\u2026 \u015eapka, \u015femsiye kullanmazd\u0131; s\u0131k s\u0131k iliklerine kadar \u0131slanm\u0131\u015f halde g\u00f6r\u00fcrd\u00fck onu. \u201cTak\u0131lar, insan\u0131 oldu\u011fundan farkl\u0131 g\u00f6stermek i\u00e7indir, kitlelere ay\u0131p\u201d derdi.<\/p>\n<p>Estetik yapt\u0131rmaya kar\u015f\u0131 tavr\u0131n\u0131 s\u00f6ylemeye bile gerek yok. D\u00f6vme yapt\u0131rmaya, sa\u00e7 boyamaya, peruk takmaya, hatta makyaj yapmaya bile kar\u015f\u0131yd\u0131. \u201cNeden olduklar\u0131ndan farkl\u0131 g\u00f6z\u00fckmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar ki; bu kitleleri kand\u0131rmakt\u0131r\u201d diye sorgulard\u0131. G\u00fczellik ile makyaj aras\u0131nda ters orant\u0131 oldu\u011funu iddia ederdi. \u201cAs\u0131l g\u00fczellik dahas\u0131 olmayan g\u00fczelliktir\u201d derdi.<\/p>\n<p>\u00dcst\u00fcnde yaz\u0131 olan veya marka simgesi bulunan giysiyi kesinlikle giymezdi. \u201c\u015eov mu yapaca\u011f\u0131z, kitlelere ay\u0131p\u201d derdi. Solcu adamd\u0131 ama Che ti\u015f\u00f6rt\u00fc, k\u0131z\u0131l y\u0131ld\u0131zl\u0131 \u015fapka vb. giyenlerden de hi\u00e7 haz etmezdi. \u201cSolculu\u011funu b\u00f6yle simgelerle de\u011fil ya\u015fam\u0131nla g\u00f6ster be adam\u201d derdi. Bir s\u00fcr\u00fc solcuyla bozu\u015fmu\u015ftur bu nedenle\u2026<\/p>\n<p>Markal\u0131 po\u015fet ta\u015f\u0131maktan ka\u00e7\u0131n\u0131rd\u0131. Bir keresinde Levi\u2019s kot alm\u0131\u015ft\u0131k ona; \u201cbu Amerikan markal\u0131 po\u015feti ta\u015f\u0131yamam ben, kitlelere ay\u0131p\u201d demi\u015fti ve evine kadar biz g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fck delinin po\u015fetini.<\/p>\n<p>G\u00fcne\u015f g\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fc tak\u0131lmas\u0131na kesinlikle kar\u015f\u0131yd\u0131. G\u00f6z ameliyat\u0131 olmu\u015ftu, doktor birka\u00e7 g\u00fcn g\u00fcne\u015f g\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fc takmas\u0131n\u0131 \u00f6nermi\u015fti; o s\u00fcre zarf\u0131nda evinden \u00e7\u0131kmad\u0131 g\u00fcne\u015f g\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fc takmamak i\u00e7in. \u201cKitlelerle konu\u015furken g\u00f6z\u00fcn\u00fc kapamak ay\u0131pt\u0131r\u201d derdi. Hikmet K\u0131v\u0131lc\u0131ml\u0131\u2019n\u0131n da g\u00fcne\u015f g\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fcne kar\u015f\u0131 oldu\u011funu \u00f6\u011frendi\u011finde \u00e7ok sevinmi\u015fti. \u201cKitleler sivil polis san\u0131r, \u00e7ok ay\u0131p\u201d demi\u015fti. Tabi, onun d\u00f6neminin sivil polisleri\u2026<\/p>\n<p>Taksiye binmek zorunda kald\u0131\u011f\u0131nda \u00e7ok utan\u0131rd\u0131. \u201cAman kimse g\u00f6rmesin\u201d derdi, \u201ckitlelere ay\u0131p\u201d &#8230; Taksi kullanmak bir \u201cburjuva davran\u0131\u015f\u0131\u201d idi ona g\u00f6re. Ameliyat olmu\u015ftu, mecburen evine taksiyle g\u00f6t\u00fcrd\u00fck, \u00e7ok utanm\u0131\u015ft\u0131 \u201ckitlelerden\u201d.<\/p>\n<p>Otomobil sahibi olmay\u0131 neredeyse \u201ckitlelere ihanet\u201d olarak nitelerdi. K\u00fc\u00e7\u00fck burjuval\u0131\u011fa yol a\u00e7ar diye hi\u00e7 ehliyet almam\u0131\u015ft\u0131. Ama bir keresinde bundan pi\u015fman oldu\u011funu belirtmi\u015f, \u201cdevrimci adam i\u00e7in ehliyet gerekliymi\u015f\u201d demi\u015fti. Arada bir ak\u0131ll\u0131ca laflar etti\u011fi olurdu.<\/p>\n<p>Do\u011fum g\u00fcn\u00fc kutlamalar\u0131na kar\u015f\u0131yd\u0131. \u201c\u0130lle birini kutlayacaksan\u0131z, gidin annesini kutlay\u0131n\u201d derdi, \u201cdo\u011fum g\u00fcn\u00fcnde do\u011furan kutlan\u0131r, do\u011fan de\u011fil\u201d. Eski tan\u0131d\u0131klar\u0131 sadece \u201csevgililik g\u00fcn\u00fc\u201dn\u00fc kutlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylerlerdi (aman ha yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131lmas\u0131n, sevgililer g\u00fcn\u00fc de\u011fil). Onun da \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ki\u015filere yans\u0131tmadan kutlanmas\u0131n\u0131 istermi\u015f; yoksa kitlelere ay\u0131p olurmu\u015f.<\/p>\n<p>Tart\u0131\u015fmalarda bel alt\u0131 vurulmas\u0131ndan, ki\u015fili\u011fe sald\u0131r\u0131lmas\u0131ndan, hakaret edilmesinden nefret ederdi. \u201cBel alt\u0131 vuran, hakaret eden sadece kendi fikirsel zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kan\u0131tlar\u201d derdi. Ona g\u00f6re kitleler bu zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131 \u00e7ok iyi sezerler ve ay\u0131plarlard\u0131. \u201cKi\u015filerle de\u011fil fikirlerle u\u011fra\u015f\u0131n\u201d derdi. Sitem edenlere Cemal S\u00fcreya ve Hasan Yal\u00e7\u0131n \u00fcslubunu \u00f6nerirdi: \u201cOnlar hi\u00e7 hakarete ba\u015fvurmadan, \u00f6yle inceden inceye ele\u015ftiri getirirler ki, en a\u011f\u0131r hakaretten daha etkilidir s\u00f6yledikleri.\u201d \u201cKitleler hakaretten \u00f6nce ho\u015flan\u0131r, bir k\u0131sm\u0131 sonra da ho\u015flan\u0131r, ama devam ederse hepsi ay\u0131plar\u201d derdi.<\/p>\n<p>Cenazelerde safa girmezdi; k\u0131rm\u0131z\u0131 \u00e7izgisiydi. \u201cPeki, kitlelere ay\u0131p olmuyor mu?\u201d diye sormu\u015ftum. \u201cAs\u0131l ay\u0131p olan, dinsel bir inanc\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 halde g\u00f6stermelik olarak safa girmektir\u201d demi\u015fti; \u201cbenim safa girmem, ba\u015fta imam olmak \u00fczere t\u00fcm cemaate sayg\u0131s\u0131zl\u0131kt\u0131r\u201d.<\/p>\n<p>Hi\u00e7bir zaman emek\u00e7ileri \u015fik\u00e2yet etmezdi. Bunu kitlelere yap\u0131lacak en b\u00fcy\u00fck ay\u0131p olarak nitelerdi. Servisi geciktiren garsona, \u00e7orbas\u0131nda k\u0131l \u00e7\u0131kt\u0131 diye a\u015f\u00e7\u0131ya atarlanan ki\u015filere g\u0131c\u0131k kapard\u0131. \u201cHaklar\u0131n\u0131 ancak emek\u00e7ilere kar\u015f\u0131 savunur bunlar\u201d derdi; \u201cemek\u00e7ilerin hangi \u015fartlarda \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 biliyorlar m\u0131?\u201d Bu tutumu y\u00fcz\u00fcnden s\u0131k s\u0131k kaz\u0131kland\u0131\u011f\u0131 veya kand\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 olurdu. \u201cOlsun\u201d derdi, \u201ckitlelere ay\u0131p etmekten iyidir\u201d.<\/p>\n<p>Hen\u00fcz ergen ya\u015flardayken gitti\u011fi ilk 1 May\u0131s mitingi 1977 Taksim\u2019mi\u015f. Orada ya\u015fad\u0131klar\u0131ndan dolay\u0131 her y\u0131l 1 May\u0131s mitinglerine kat\u0131lmay\u0131 g\u00f6rev bilirdi. Ama son d\u00f6nemlerdeki mitingler konusunda \u00e7ok \u00f6fkeliydi: \u201c\u0130\u015f\u00e7inin emek\u00e7inin bayram\u0131 diye mar\u015f s\u00f6yl\u00fcyoruz. \u0130\u015f\u00e7inin kat\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 sosyalist \u00f6rg\u00fctler karnaval\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc 1 May\u0131s\u2019lar. Ay\u0131pt\u0131r kitlelere.\u201d diyordu. Ge\u00e7en g\u00fcn g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde \u201cbu y\u0131l \u0130stanbul\u2019da birka\u00e7 farkl\u0131 yerde kutlanacak 1 May\u0131s, ne yapacaks\u0131n?\u201d diye sordum. \u201cDemek karnaval\u0131 bile b\u00f6ld\u00fc bunlar\u201d diye \u00e7\u0131k\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n<p>Daha bir\u00e7ok \u015fey sayabilirim ama uzatmayal\u0131m. Sonu\u00e7 itibar\u0131yla bu \u201ckitlelere ay\u0131p teorisi\u201d onun yak\u0131n arkada\u015flar\u0131yla bile aras\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131na, huysuz, uyumsuz diye nitelenmesine yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131. Daha \u00e7ok da kendisiyle dalga ge\u00e7ilmesine\u2026<\/p>\n<p>\u201cPeki, kitleler hi\u00e7 ay\u0131p etmiyor mu?\u201d diye sormu\u015ftum bir sohbetimizde. \u201cEderler tabii\u201d demi\u015fti, \u201cay\u0131b\u0131n kitleselle\u015fmesi, ay\u0131pt\u0131r s\u00f6ylemesi, devrimdir; ama kar\u015f\u0131-devrim de olabilir\u201d. Delinin diyalekti\u011fi\u2026<\/p>\n<p>Hep d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015f\u00fcmd\u00fcr, bizim delinin bahsetti\u011fi \u201cay\u0131playan kitleler\u201d kimdir, nerededir diye\u2026 Bir g\u00fcn ona da sordum bunu. \u201cAy\u0131p ediyorsun\u201d diye yan\u0131t verdi. Cevab\u0131 alm\u0131\u015ft\u0131m, \u00fcstelemedim.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ender Helvac\u0131o\u011flu Deli olup olmad\u0131\u011f\u0131 konusunda emin de\u011filim. Tan\u0131yan baz\u0131lar\u0131 a\u011f\u0131r deli oldu\u011funu s\u00f6ylerdi. Baz\u0131lar\u0131 ise \u201cruh hastas\u0131\u201d deyip ge\u00e7erdi. Benim ise yak\u0131n arkada\u015f\u0131md\u0131: Kitlelere ay\u0131p delisi. Bu lakab\u0131 ona ben takm\u0131\u015ft\u0131m; nedenini birazdan anlataca\u011f\u0131m. Huysuz, uyumsuz, huzursuz, bulundu\u011fu ortam\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 s\u00fcrekli zorlayan, stres kayna\u011f\u0131 biriydi. Mutlaka ele\u015ftirecek bir \u015fey bulurdu, yan\u0131nda rahat edemezdiniz. Dolay\u0131s\u0131yla [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":493,"featured_media":67577,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19,2313],"tags":[9531,5247,10509],"class_list":["post-67576","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","category-degirmen","tag-degirmen","tag-ender-helvacioglu","tag-kitlelere-ayip"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/67576","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/493"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=67576"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/67576\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":67578,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/67576\/revisions\/67578"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/67577"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=67576"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=67576"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=67576"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}