{"id":67745,"date":"2026-05-11T14:08:08","date_gmt":"2026-05-11T11:08:08","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=67745"},"modified":"2026-05-12T16:05:41","modified_gmt":"2026-05-12T13:05:41","slug":"hantavirus-turkiyede-bir-salgina-yol-acar-mi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2026\/05\/11\/hantavirus-turkiyede-bir-salgina-yol-acar-mi","title":{"rendered":"Hantavir\u00fcs T\u00fcrkiye\u2019de bir salg\u0131na yol a\u00e7ar m\u0131?"},"content":{"rendered":"

Dr. Semih Tareen (virolog) ile s\u00f6yle\u015fi<\/strong><\/p>\n

\"\"
Dr. Semih Tareen Hantavir\u00fcs hakk\u0131ndaki sorular\u0131m\u0131z\u0131 yan\u0131tlad\u0131.<\/figcaption><\/figure>\n

May\u0131s 2026\u2019da Atlas Okyanusu\u2019nda seyreden MV Hondius<\/strong> adl\u0131 yolcu gemisinde, Hantavir\u00fcs kaynakl\u0131 ciddi bir sa\u011fl\u0131k krizi ya\u015fand\u0131. Arjantin\u2019den Afrika\u2019ya (Cabo Verde) giden gemide tespit edilen vakalar nedeniyle \u00fc\u00e7 ki\u015fi hayat\u0131n\u0131 kaybetti ve gemi \u0130spanya\u2019n\u0131n Granadilla liman\u0131 \u00e7evresinde karantinaya al\u0131nd\u0131. Yolcular\u0131n b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 10-11 May\u0131s 2026 itibar\u0131yla tahliye edildi ve \u00fclkelerine \u00f6zel sa\u011fl\u0131k protokolleriyle g\u00f6nderildiler. Bu krizle g\u00fcndeme gelen Hantavir\u00fcs hakk\u0131nda ve son vaka \u00e7er\u00e7evesinde Dr. Semih Tareen ile bir s\u00f6yle\u015fi ger\u00e7ekle\u015ftirdik.<\/p>\n

– Say\u0131n Tareen, Hantavir\u00fcs\u00fcn k\u00f6keni hangi canl\u0131?
\n<\/em><\/strong>– Hantavir\u00fcs\u00fcn \u015fu andaki k\u00f6keni baz\u0131 kemirgenler. Co\u011frafyaya g\u00f6re farkl\u0131 t\u00fcr kemirgenler oluyor. Baz\u0131 t\u00fcr tarla fareleri, baz\u0131 t\u00fcr s\u0131\u00e7anlar vb., co\u011frafyaya g\u00f6re de\u011fi\u015fiyor. Eskiden yarasalarda oldu\u011funa ve yarasalardan kemirgenlere ge\u00e7ti\u011fine dair deliller var. H\u00e2l\u00e2 yarasalarda olabilir. Ama \u015fu an bu vir\u00fcs\u00fc insana yayanlar kemirgenler.<\/p>\n

– \u0130nsana nas\u0131l bula\u015fm\u0131\u015f olabilir?
\n<\/em><\/strong>– Bu vir\u00fcs insanlara \u015f\u00f6yle bula\u015f\u0131yor: Hantavir\u00fcs kemirgenlerin idrar ve d\u0131\u015fk\u0131s\u0131nda bulunuyor. \u0130nsanlar \u00e7iftliklerinde olsun, ah\u0131rlar\u0131nda olsun veya tarlada olsun, yerde kuruyup toz olmu\u015f kemirgen idrar\u0131n\u0131n ya da d\u0131\u015fk\u0131s\u0131n\u0131n tozunu soluyorlar ve o \u015fekilde vir\u00fcs\u00fc kapabiliyorlar. B\u00fct\u00fcn \u00f6nemli vakalar bu \u015fekilde ba\u015fl\u0131yor. Hondius adl\u0131 gemideki aktif vakalardan anlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z kadar\u0131yla \u015f\u00f6yle bir durum s\u00f6z konusu; tabii bunun teyit edilmesi laz\u0131m, al\u0131nan bilgilere g\u00f6re \u00f6len ilk iki ki\u015fi \u00e7iftmi\u015f. Ku\u015f g\u00f6zlemi yap\u0131yorlarm\u0131\u015f, gemide biyolojik g\u00f6zlemler yapan \u00e7ok insan varm\u0131\u015f; T\u00fcrkiye\u2019den de insanlar varm\u0131\u015f. \u00d6len \u00e7ift Arjantin\u2019in Ushuaia kentinde <\/em>ku\u015f g\u00f6zlemi yapm\u0131\u015flar. Oradan bu vir\u00fcs\u00fc kapm\u0131\u015flar. Vir\u00fcs neden oradaym\u0131\u015f? Buras\u0131 bir \u00e7\u00f6pl\u00fck. \u00c7\u00f6pl\u00fc\u011fe ku\u015flar geliyor, ku\u015f g\u00f6zlemlemek i\u00e7in harika bir f\u0131rsat do\u011fuyor ama bu ortam ne yaz\u0131k ki ayn\u0131 zamanda fare ve s\u0131\u00e7anlar\u0131n gelmesini de tetikliyor. Ne yaz\u0131k ki oradan kapm\u0131\u015flar.<\/p>\n

Gemideki Hantavir\u00fcs\u00fcn art\u0131k ne oldu\u011funu biliyoruz. Gemide bulunan \u0130svi\u00e7reli bir vatanda\u015f\u0131n numunesinden vir\u00fcs\u00fcn genom sekans\u0131 yap\u0131ld\u0131 ve \u00f6nceki Hantavir\u00fcs genomlar\u0131yla soya\u011fac\u0131na yerle\u015ftirildi. Bu yeni vir\u00fcs, 2018 Hantavir\u00fcs salg\u0131n\u0131ndakiyle ayn\u0131 altt\u00fcr. Kas\u0131m 2018 – \u015eubat 2019 tarihlerinde Arjantin\u2019de bir Hantavir\u00fcs salg\u0131n\u0131 olmu\u015ftu. 34 vaka 11 \u00f6l\u00fcmle sonu\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131. Kemirgenden insana tek bir seferde ge\u00e7mi\u015f, insandan insana yay\u0131lm\u0131\u015f, \u00fc\u00e7 ki\u015fi semptomlu oldu\u011fu halde do\u011fumg\u00fcn\u00fc gibi sosyal etkinliklere kat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131 ve oradan ne yaz\u0131k ki bir salg\u0131n ger\u00e7ekle\u015fmi\u015fti.<\/p>\n

– Hantavir\u00fcs, di\u011fer solunum yolu vir\u00fcslerinden, \u00f6rne\u011fin Covid-19\u2019dan daha \u00f6l\u00fcmc\u00fcl g\u00f6z\u00fck\u00fcyor. Amerika\u2019da yayg\u0131n olan altt\u00fcr\u00fcn \u00f6l\u00fcmc\u00fcll\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in y\u00fczde 20-60 gibi bir orandan s\u00f6z ettiniz. Covid-19\u2019da bu rakam y\u00fczde 2\u2019lerde kalm\u0131\u015ft\u0131. Hantavir\u00fcs insanl\u0131k i\u00e7in daha b\u00fcy\u00fck bir tehdit mi olu\u015fturuyor?
\n<\/em><\/strong>– Hantavir\u00fcs tehlikeli bir vir\u00fcs. Vir\u00fcsler aras\u0131nda insana tehdit olu\u015fturan en \u00f6l\u00fcmc\u00fcl vir\u00fcslerden bir tanesi. Amerika k\u0131tas\u0131ndaki t\u00fcrleri y\u00fczde 50 y\u00fczde 60\u2019a kadar \u00f6l\u00fcmc\u00fcl olabiliyor. Asya, Avrupa k\u0131talar\u0131ndaki t\u00fcrleri i\u00e7in ise bu oran y\u00fczde 1 ile y\u00fczde 15 aras\u0131nda de\u011fi\u015fiyor. Bunun sebebi Amerika k\u0131tas\u0131nda yayg\u0131n olan altt\u00fcrlerin daha \u00e7ok solunum yolunu etkilemesi. O y\u00fczden daha \u00f6l\u00fcmc\u00fcl. Asya ve Avrupa\u2019dakiler b\u00f6brek fonksiyonlar\u0131n\u0131 etkiliyor; o y\u00fczden daha az \u00f6l\u00fcmc\u00fcl. Tabii Covid-19\u2019a k\u0131yasla daha b\u00fcy\u00fck bir \u00f6l\u00fcmc\u00fcll\u00fck oran\u0131, ama \u00f6l\u00fcm oran\u0131 artt\u0131k\u00e7a, vir\u00fcs\u00fcn yay\u0131lma kabiliyeti azal\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc insanlar \u00e7ok ciddi hastaland\u0131klar\u0131 i\u00e7in hastaneye kald\u0131r\u0131l\u0131r vs. bu y\u00fczden de vir\u00fcs\u00fc yayamazlar. Covid ile farklar\u0131ndan biri bu. Covid \u00e7ok h\u0131zl\u0131 yay\u0131labiliyordu \u00e7\u00fcnk\u00fc bu kadar \u00f6l\u00fcmc\u00fcl de\u011fildi. \u0130nsanlar i\u00e7in Hantavir\u00fcs bir tehdit mi evet ama herhangi bir pandemi olmayacak. Bu vir\u00fcs hep vard\u0131. \u0130nsan vakalar\u0131n\u0131 en az 70 senedir biliyoruz. \u0130lk Hantavir\u00fcs vakalar\u0131 1950\u2019lerde tan\u0131mland\u0131. Ve ne yaz\u0131k ki, hemen her sene Hantavir\u00fcs ba\u011fl\u0131 binlerce \u00f6l\u00fcm oluyor.<\/p>\n

– Vir\u00fcs cans\u0131z bir ortamda ne kadar s\u00fcre aktif kalabiliyor?
\n<\/em><\/strong>– Hantavir\u00fcs y\u00fczeylerde birka\u00e7 g\u00fcn aktif kalabiliyor. Bu nedenle bahsetti\u011fim kemirgenlerin idrar ve d\u0131\u015fk\u0131s\u0131n\u0131n tozla\u015fmas\u0131yla insanlar soluyarak kapabiliyorlar.<\/p>\n

– \u0130nsanlar aras\u0131nda bula\u015f nas\u0131l ger\u00e7ekle\u015fiyor?
\n<\/em><\/strong>– \u0130nsanlar aras\u0131nda bula\u015fmas\u0131 ise \u015f\u00f6yle; her Hantavir\u00fcs insanlar aras\u0131nda bula\u015fam\u0131yor. Ama mesela G\u00fcney Amerika\u2019da bulunan Andes isimli altt\u00fcr\u00fcn insanlar aras\u0131nda da bula\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyoruz. Burada vir\u00fcs\u00fcn biyolojisiyle alakal\u0131 detaylar var. Bu altt\u00fcr, insandan insana di\u011fer Hantavir\u00fcslere k\u0131yasla daha kolay bula\u015fabiliyor.<\/p>\n

– D\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda bir salg\u0131na yol a\u00e7ar m\u0131?
\n<\/em><\/strong>– Hay\u0131r pandemi yaratmaz. Hem \u00f6l\u00fcmc\u00fcl oldu\u011fu i\u00e7in insanlar aras\u0131nda kolay bula\u015fm\u0131yor. Hem de Hantavir\u00fcs 70 senedir varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildi\u011fimiz bir hastal\u0131k. Her sene on binlerce vaka ve ne yaz\u0131k ki \u00f6l\u00fcmler oluyor. \u0130lk defa 1996\u2019da ke\u015ffedilen Andes vir\u00fcs isimli Hantavir\u00fcs t\u00fcr\u00fc, insandan insana bula\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyoruz demi\u015ftik, 1996\u2019da El Bos\u00f3n Arjantin\u2019de 16 vakaya sebep olmu\u015ftu.1996 salg\u0131n\u0131 da, 2018-19 salg\u0131n\u0131 da pandemiye sebep olmad\u0131 \u00e7\u00fcnk\u00fc temas takibi ve gerekli izolasyonlar ger\u00e7ekle\u015fti. \u015eimdiki 2026 Hantavir\u00fcs salg\u0131n\u0131 da bu tedbirlerle pandemi yaratmayacak. Ama temas takibi ve PCR testi yap\u0131lmal\u0131 ve baz\u0131 ki\u015filere izolasyon gerekli olabilir.<\/p>\n

– Kimler risk grubunda?
\n<\/em><\/strong>– Herkes risk grubunda. Burada baz\u0131 genetik farklar olabilir, ya\u015fa ve sa\u011fl\u0131k durumuna ba\u011fl\u0131 farkl\u0131l\u0131klar olabilir. Sonu\u00e7ta bir ki\u015finin b\u00f6brekleri etkilenir veya iflas ederse, solunum yollar\u0131 etkilenirse, o ki\u015finin sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in genel kondisyonu \u00e7ok \u00f6nemlidir. Ama vir\u00fcse herkes maruz kalabilir. B\u00fct\u00fcn Hantavir\u00fcs vakalar\u0131na ba\u011fl\u0131 \u00f6l\u00fcmlerde, hem ya\u015fl\u0131 insanlar\u0131 hem de gen\u00e7 insanlar\u0131, hatta sporcular\u0131 bile g\u00f6rebiliyoruz. B\u00f6yle vakalar var ne yaz\u0131k ki. O y\u00fczden herkes etkilenebilir.<\/p>\n

– T\u00fcrkiye a\u00e7\u0131s\u0131ndan riski de\u011ferlendirebilir misiniz?
\n<\/em><\/strong>– T\u00fcrkiye a\u00e7\u0131s\u0131ndan risk \u015f\u00f6yle: Hantavir\u00fcs T\u00fcrkiye\u2019de var zaten. B\u00fcy\u00fck ihtimalle \u00e7ok eskilere dayan\u0131yor. \u0130lk olarak 2009 senesinde Zonguldak\u2019ta tan\u0131mlan\u0131yor. Ama ara s\u0131ra T\u00fcrkiye\u2019de Hantavir\u00fcs vakalar\u0131 oluyor. Bug\u00fcn bir takip\u00e7im yazd\u0131, kay\u0131npederi 2007 senesinde Hantavir\u00fcs kap\u0131p \u00f6lm\u00fc\u015f. Ne yaz\u0131k ki b\u00f6yle bir durum s\u00f6z konusu. Gemideki vakalar T\u00fcrkiye i\u00e7in bir risk mi? Teoride o gemide vir\u00fcs\u00fc kapm\u0131\u015f birisi T\u00fcrkiye\u2019ye gelir, T\u00fcrkiye\u2019de temas takibi yap\u0131lmazsa ve T\u00fcrkiye\u2019de \u00e7ok kalabal\u0131k ortamlara o hasta haliyle girerse tamam pandemi olmaz ama birka\u00e7 vakaya sebep olabilir. Bunun olmamas\u0131 i\u00e7in temas takibi \u00f6nemli ve PCR testiyle insanlar\u0131n test edilmesi \u00f6nemli.<\/p>\n

– Hantavir\u00fcs\u2019ten nas\u0131l korunabiliriz?
\n<\/em><\/strong>– Hantavir\u00fcs\u2019ten korunman\u0131n en \u00f6nemli yolu, tarlada, do\u011fada veya diyelim evinizin bodrum kat\u0131nda yerleri s\u00fcp\u00fcr\u00fcyorsunuz, orada kemirgen art\u0131klar\u0131 olabilir bunlar\u0131 solumaktan ka\u00e7\u0131nman\u0131z gerek. \u00d6ncelikle su serpip yeri nemlendirebilirsiniz, hatta m\u00fcmk\u00fcnse \u00e7ama\u015f\u0131r suyuyla belli oranlarda kar\u0131\u015fm\u0131\u015f su serpebilirsiniz ki hem toz kalkmas\u0131n hem de siz bu tozu solumay\u0131n. Bu teknikle kendinizi kemirgen d\u0131\u015fk\u0131 ve idrar tozundan koruyabilirsiniz. Ayr\u0131ca ilave maske takabilirsiniz. Ama uyduruk maskelerden de\u011fil, ger\u00e7ekten y\u00fcz\u00fcn\u00fcz\u00fc kaplayabilecek, respirat\u00f6r dedi\u011fimiz baz\u0131 t\u00fcr maskeler var, bunlar \u00f6yle bir durumda daha etkili olabilir. \u0130nsandan insana ayn\u0131 di\u011fer solunum yolu vir\u00fcslerinde oldu\u011fu gibi hasta biriyle yak\u0131n temasla bula\u015fabiliyor. O y\u00fczden bir ki\u015finin hasta oldu\u011funu biliyorsan\u0131z veya risk grubundaysa yak\u0131n temastan ka\u00e7\u0131n\u0131n.<\/p>\n

– Vir\u00fcs v\u00fccuda girdi\u011finde ne yap\u0131yor? Hastal\u0131\u011f\u0131n ilk belirtileri neler?
\n<\/em><\/strong>– Hastal\u0131\u011f\u0131n ilk belirtileri hemen her vir\u00fcste ayn\u0131d\u0131r. Ate\u015f, k\u0131r\u0131kl\u0131k, kas a\u011fr\u0131s\u0131 gibi. Amerika k\u0131talar\u0131ndaki Hantavir\u00fcs ile Asya-Avrupa k\u0131talar\u0131 aras\u0131ndaki Hantavir\u00fcs aras\u0131nda biraz fark var. Amerika\u2019dakiler daha \u00e7ok solunum hastal\u0131klar\u0131na sebep olabiliyor. Asya- Avrupa\u2019dakiler ise daha \u00e7ok b\u00f6brek hasar\u0131na sebep olabiliyorlar. Burada biyolojik ve evrimsel farklar var ama genel durum bu.<\/p>\n

– Yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 \u00f6l\u00fcmlerde, \u00f6l\u00fcm nedeni tam olarak ne?
\n<\/em><\/strong>– \u00d6l\u00fcm nedeni organ iflas\u0131. Mesela akci\u011fer iflas\u0131 gibi. Vir\u00fcs\u00fcn kendisi o hasara sebep olmuyor, bizim ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemimiz ile damar yap\u0131s\u0131nda yaratt\u0131\u011f\u0131 a\u011f\u0131r bozulmayla o hasara sebep oluyor. Bir de baz\u0131 durumlarda kanamal\u0131 ate\u015f dedi\u011fimiz bir durum var. Hantavir\u00fcsler temel olarak damar i\u00e7 y\u00fczeyini d\u00f6\u015feyen endotelyal h\u00fccreleri etkiliyor. Damarlar kan s\u0131zd\u0131rmaya ba\u015fl\u0131yor, dolay\u0131s\u0131yla kanamal\u0131 bir \u015fekilde hastal\u0131k ortaya \u00e7\u0131kabiliyor.<\/p>\n

\"\"
Semih Tareen, Amerika’da bir biyoteknoloji \u015firketinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.<\/figcaption><\/figure>\n

– Hantavir\u00fcse kar\u015f\u0131 elimizdeki tedavi olanaklar\u0131 neler? A\u015f\u0131 gibi \u00f6nleyici, koruyucu olanaklar var m\u0131?
\n<\/em><\/strong>– Hantavir\u00fcs\u00fcn kesin bir tedavisi yok. Antiviral bir ila\u00e7 yok. Antibiyotikler ise bakterilere kar\u015f\u0131d\u0131r; vir\u00fcslere kar\u015f\u0131 de\u011fildir. Dolay\u0131s\u0131yla i\u015fe yaram\u0131yorlar. Tek tedavisi destekleyici tedavi. Yani hayati fonksiyonlar\u0131 ayakta tutmak, organ hasar\u0131n\u0131 \u00f6nlemek veya aza indirgemek. A\u015f\u0131s\u0131 yok ama teoride bir a\u015f\u0131s\u0131 olabilir. A\u015f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na \u00f6ncelik verilirse, Hantavir\u00fcs\u00fcn bir a\u015f\u0131s\u0131 olabilir.<\/p>\n

– Tar\u0131m alanlar\u0131n\u0131n kemirgenlere kar\u015f\u0131 ila\u00e7lanmas\u0131 \u00f6nleyici olur mu?
\n<\/em><\/strong>– Kemirgen kontrol\u00fc ile Hantavir\u00fcs riski azalt\u0131labilir. Ama \u015fu anki vakalar, do\u011fadaki tarla farelerinden kaynaklan\u0131yor. O y\u00fczden do\u011faya ne kadar tar\u0131m ilac\u0131 b\u0131rakmak mant\u0131kl\u0131 olur; onu bilemiyorum. En az\u0131ndan insanlar ya\u015fad\u0131klar\u0131 yerlere, \u00e7iftlik evlerine, k\u00f6y evlerine, ah\u0131rlara, kemirgenlerin girmemesi, d\u0131\u015fk\u0131 b\u0131rakmamas\u0131 i\u00e7in \u00f6nlemler al\u0131rlarsa iyi olur.<\/p>\n

– Son olarak eklemek istedi\u011finiz bir \u015fey var m\u0131?
\n<\/em><\/strong>– Vir\u00fcsler modern insanlar\u0131n evrimle\u015fmesinden \u00f6nce de vard\u0131. Hep var olacaklar. Salg\u0131nlar hep oldu ve hep olacak. \u00d6nemli olan bilim sayesinde, halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 risklerini azaltabilmek.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dr. Semih Tareen (virolog) ile s\u00f6yle\u015fi May\u0131s 2026\u2019da Atlas Okyanusu\u2019nda seyreden MV Hondius adl\u0131 yolcu gemisinde, Hantavir\u00fcs kaynakl\u0131 ciddi bir sa\u011fl\u0131k krizi ya\u015fand\u0131. Arjantin\u2019den Afrika\u2019ya (Cabo Verde) giden gemide tespit edilen vakalar nedeniyle \u00fc\u00e7 ki\u015fi hayat\u0131n\u0131 kaybetti ve gemi \u0130spanya\u2019n\u0131n Granadilla liman\u0131 \u00e7evresinde karantinaya al\u0131nd\u0131. Yolcular\u0131n b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 10-11 May\u0131s 2026 itibar\u0131yla tahliye edildi ve […]<\/p>\n","protected":false},"author":470,"featured_media":67746,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19,21,4696,29],"tags":[10529,5891,10530,10531],"class_list":["post-67745","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","category-biyoloji","category-tip","category-toplum","tag-hantavirus","tag-pandemi","tag-saldin","tag-semih-tareen"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t