{"id":68210,"date":"2026-06-01T14:59:17","date_gmt":"2026-06-01T11:59:17","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=68210"},"modified":"2026-06-01T15:05:02","modified_gmt":"2026-06-01T12:05:02","slug":"angelita-habr-gama-zamani-kazanan-kadin","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2026\/06\/01\/angelita-habr-gama-zamani-kazanan-kadin","title":{"rendered":"Angelita Habr-Gama: Zaman\u0131 kazanan kad\u0131n"},"content":{"rendered":"

Prof. Dr. Cem Terzi<\/strong><\/p>\n

Bu hafta kolorektal cerrahinin ya\u015fayan efsanelerinden biri olan Angelita Habr-Gama\u2019y\u0131 kaybettik.<\/p>\n

\u00d6l\u00fcm haberini g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcmde akl\u0131ma \u00f6nce makaleleri de\u011fil, 2003 y\u0131l\u0131nda New Orleans\u2019da ASCRS toplant\u0131s\u0131nda dinledi\u011fim konu\u015fmas\u0131 geldi. O g\u00fcn Angelita Habr-Gama, \u201cNon-operative Management in Rectal Cancer\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 sunumunu yapt\u0131. O y\u0131llarda rektum kanserinde ameliyats\u0131z izlem fikri, neredeyse cerrahiye ihanet gibi g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu.<\/p>\n

Habr-Gama\u2019n\u0131n \u0130ngilizcesi g\u00fc\u00e7l\u00fc de\u011fildi. Belirgin bir Brezilya aksan\u0131 vard\u0131. Sesi olduk\u00e7a c\u0131l\u0131zd\u0131. Ama son derece zarif, \u015f\u0131k ve kendinden emindi. Verileri \u00f6n\u00fcne koyuyor ve baz\u0131 hastalarda kemoradyoterapi sonras\u0131 tam klinik yan\u0131t elde edildi\u011finde, ameliyat yap\u0131lmadan dikkatli izlem se\u00e7ene\u011finin m\u00fcmk\u00fcn olabilece\u011fini anlat\u0131yordu.<\/p>\n

Konu\u015fma biter bitmez bir ba\u015fka kad\u0131n cerrah, d\u00f6nemin Mayo Clinic Kolorektal Cerrahi B\u00f6l\u00fcm Ba\u015fkan\u0131 Heidi Nelson s\u00f6z ald\u0131. Son derece sert bir \u00fcslupla itiraz etti. Mesaj\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131: \u201cRektum kanseri ciddi bir i\u015ftir. Buras\u0131 Amerika. Rektum kanserinin tedavisi cerrahidir.\u201d<\/p>\n

Bu yaln\u0131zca bilimsel bir itiraz de\u011fildi. Tart\u0131\u015fmay\u0131 a\u00e7mak yerine kapatan, otoriteyi \u00f6ne \u00e7\u0131karan bir ton ta\u015f\u0131yordu. Angelita Habr-Gama k\u00fcrs\u00fcden \u00fczg\u00fcn indi. O g\u00fcn uzun bir cevap veremedi. Ama bilim bazen k\u00fcrs\u00fcde de\u011fil, zaman\u0131n i\u00e7inde konu\u015fur.<\/p>\n

\"\"
Angelita Habr-Gama, 2003 y\u0131l\u0131nda uluslararas\u0131 bir t\u0131p toplant\u0131s\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 sunumla, cerrahinin en g\u00fc\u00e7l\u00fc dogmalar\u0131ndan birini tart\u0131\u015f\u0131yordu. O zamanlar marjinal g\u00f6r\u00fclen ve d\u0131\u015flanan bu fikir, bug\u00fcn modern rektum kanseri tedavisinin se\u00e7eneklerinden biri haline geldi. Bu de\u011fi\u015fim sayesinde binlerce insan b\u00fcy\u00fck ameliyatlardan kurtuldu. Binlerce insan\u0131n ya\u015fam kalitesi korundu.<\/figcaption><\/figure>\n

Aradan ge\u00e7en y\u0131llar i\u00e7inde Habr-Gama\u2019n\u0131n g\u00f6zlemleri do\u011fruland\u0131. Tam klinik yan\u0131t elde eden se\u00e7ilmi\u015f hastalarda, ameliyats\u0131z izlem yakla\u015f\u0131m\u0131 uluslararas\u0131 kabul g\u00f6rd\u00fc. K\u0131lavuzlar de\u011fi\u015fti. Uzman g\u00f6r\u00fc\u015fleri de\u011fi\u015fti. Bir zamanlar marjinal g\u00f6r\u00fclen fikir, modern rektum kanseri tedavisinin se\u00e7eneklerinden biri haline geldi. Bu de\u011fi\u015fim sayesinde binlerce insan b\u00fcy\u00fck ameliyatlardan kurtuldu. Binlerce insan kal\u0131c\u0131 kolostomi ta\u015f\u0131mak zorunda kalmad\u0131. Binlerce insan\u0131n ya\u015fam kalitesi korundu.<\/p>\n

Asl\u0131nda Angelita Habr-Gama\u2019n\u0131n en b\u00fcy\u00fck ba\u015far\u0131s\u0131 yeni bir yakla\u015f\u0131m geli\u015ftirmesi de\u011fil, cerrahinin en g\u00fc\u00e7l\u00fc dogmalar\u0131ndan birini sorgulayabilmesiydi. Onu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcmde akl\u0131mda kalan \u015fey ne \u00f6d\u00fclleri ne de unvanlar\u0131d\u0131r. G\u00fc\u00e7l\u00fc seslerin aras\u0131nda, neredeyse duyulmayan sesiyle konu\u015fan o zarif kad\u0131nd\u0131r.<\/p>\n

O g\u00fcn tart\u0131\u015fmay\u0131 kaybetmi\u015f gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu. Ama y\u0131llar sonra anla\u015f\u0131ld\u0131 ki, tart\u0131\u015fmay\u0131 de\u011filse bile zaman\u0131 kazanm\u0131\u015ft\u0131. Hastalar da daha iyi bir ya\u015fam\u0131\u2026<\/p>\n

Geriye d\u00f6n\u00fcp bakt\u0131\u011f\u0131mda beni en \u00e7ok rahats\u0131z eden \u015fey yaln\u0131zca bilimsel bir fikrin reddedilmesi de\u011fil. Bir kad\u0131n cerrah, erkek egemen bir alan\u0131n i\u00e7inde y\u0131llarca m\u00fccadele ederek geli\u015ftirdi\u011fi bir fikri anlat\u0131yordu. Kar\u015f\u0131s\u0131nda ise yine bir kad\u0131n cerrah vard\u0131. O g\u00fcn, kad\u0131nlar\u0131n birbirini anlamas\u0131n\u0131n ya da desteklemesinin otomatik olarak ger\u00e7ekle\u015fmedi\u011fini g\u00f6rd\u00fcm. G\u00fc\u00e7, her zaman cinsiyetten daha belirleyiciydi.<\/p>\n

Bir ba\u015fka \u015fey daha vard\u0131. Yaln\u0131zca Angelita Habr-Gama\u2019n\u0131n de\u011fil, Brezilya\u2019n\u0131n da yarg\u0131land\u0131\u011f\u0131n\u0131 hissetmi\u015ftim. Sanki konu\u015fan ki\u015fi yaln\u0131zca bir biliminsan\u0131 de\u011fildi, periferden merkeze gelen, G\u00fcney\u2019den Kuzey\u2019e seslenmeye \u00e7al\u0131\u015fan bir ara\u015ft\u0131rmac\u0131yd\u0131. Kar\u015f\u0131s\u0131nda ise yaln\u0131zca bir meslekta\u015f\u0131 de\u011fil, Amerikan bilim camias\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 duruyordu.<\/p>\n

Mesaj a\u00e7\u0131k\u00e7a s\u00f6ylenmese de hissediliyordu: \u201cBilim burada yap\u0131l\u0131r. Do\u011fruyu biz biliriz.\u201d<\/p>\n

Belki de bu y\u00fczden itiraz yaln\u0131zca verilere y\u00f6nelik de\u011fildi; fikrin geldi\u011fi yere de y\u00f6nelikti.<\/p>\n

Bug\u00fcn postkolonyal literat\u00fcrde s\u0131k\u00e7a tart\u0131\u015f\u0131lan bilgi hiyerar\u015filerini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcmde, o sahne bana daha anlaml\u0131 geliyor. Bilginin do\u011frulu\u011fu kadar, onu kimin s\u00f6yledi\u011finin de \u00f6nemsendi\u011fi bir d\u00fcnyada ya\u015f\u0131yoruz!<\/p>\n

Y\u0131llar sonra g\u00f6r\u00fcld\u00fc ki, hakikat bazen Harvard\u2019dan, Mayo Clinic\u2019ten ya da Memorial Sloan Kettering\u2019den de\u011fil; S\u00e3o Paulo\u2019dan da \u00e7\u0131kabiliyormu\u015f\u2026<\/p>\n

\u0130tiraf etmeliyim. O g\u00fcn rahats\u0131z olmu\u015ftum. S\u00f6ylenenlerin sert ve yersiz oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcm.<\/p>\n

Salondaki bir\u00e7ok ki\u015fi gibi ben de sustum. Belki gen\u00e7 bir akademisyen olarak otoritenin a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 hissediyordum. Hepimiz bilimsel tart\u0131\u015fman\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7en o g\u00fcc\u00fc normal kar\u015f\u0131l\u0131yorduk.<\/p>\n

Asl\u0131nda bu durum benim i\u00e7in daha da karma\u015f\u0131kt\u0131. O toplant\u0131dan yaln\u0131zca bir ay \u00f6nce, bir burs program\u0131 kapsam\u0131nda Mayo Klinik\u2019te bulunmu\u015f, Heidi Nelson\u2019\u0131n yan\u0131nda g\u00f6zlemci akademisyen olarak \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131m. \u00c7ok iyi bir cerrah oldu\u011funa ku\u015fkum yoktu. \u00c7ok iyi bir ara\u015ft\u0131rmac\u0131yd\u0131. Son derece disiplinliydi. Kolorektal cerrahiye yapt\u0131\u011f\u0131 katk\u0131lar tart\u0131\u015f\u0131lmazd\u0131. Ama ayn\u0131 zamanda Amerikan bilim camias\u0131n\u0131n kendine \u00f6zg\u00fc \u00f6zg\u00fcvenini, hatta zaman zaman kibre yakla\u015fan tavr\u0131n\u0131 da hissettiriyordu. O g\u00fcn salonda konu\u015fan yaln\u0131zca Heidi Nelson de\u011fildi. D\u00fcnyan\u0131n en g\u00fc\u00e7l\u00fc akademik sistemlerinden birinin otoritesi konu\u015fuyordu.<\/p>\n

Angelita Habr-Gama ise yaln\u0131zca kendi verilerini de\u011fil, Brezilya\u2019dan gelen bir bilimsel sesi de temsil ediyordu.<\/p>\n

\u015eimdi Heidi Nelson\u2019\u0131n sert s\u00f6zlerini hat\u0131rl\u0131yorum. Ama yaln\u0131zca o s\u00f6zleri de\u011fil. Kendi sessizli\u011fimi de hat\u0131rl\u0131yorum. Salonun sessizli\u011fini de… Bazen tarihte \u00f6nemli olan yaln\u0131zca yanl\u0131\u015f konu\u015fanlar de\u011fildir. Do\u011fru oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc halde konu\u015fmayanlar da tarihin bir par\u00e7as\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Y\u0131llar sonra Habr-Gama\u2019n\u0131n hakl\u0131 \u00e7\u0131kmas\u0131, yaln\u0131zca yeni bir tedavi yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n kabul edilmesi de\u011fildi. Ayn\u0131 zamanda otoritenin her zaman hakl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steren sessiz bir hat\u0131rlatmayd\u0131.<\/p>\n

Ho\u015f\u00e7akal Angelita Habr-Gama.<\/p>\n

Bir zamanlar bir kongre salonunda duyulmakta zorlanan sesin, bug\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131nda hastalar\u0131n hayat\u0131nda yank\u0131lanmaya devam ediyor.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Prof. Dr. Cem Terzi Bu hafta kolorektal cerrahinin ya\u015fayan efsanelerinden biri olan Angelita Habr-Gama\u2019y\u0131 kaybettik. \u00d6l\u00fcm haberini g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcmde akl\u0131ma \u00f6nce makaleleri de\u011fil, 2003 y\u0131l\u0131nda New Orleans\u2019da ASCRS toplant\u0131s\u0131nda dinledi\u011fim konu\u015fmas\u0131 geldi. O g\u00fcn Angelita Habr-Gama, \u201cNon-operative Management in Rectal Cancer\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 sunumunu yapt\u0131. O y\u0131llarda rektum kanserinde ameliyats\u0131z izlem fikri, neredeyse cerrahiye ihanet gibi g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu. […]<\/p>\n","protected":false},"author":4426,"featured_media":68211,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19,33,4696],"tags":[],"class_list":["post-68210","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","category-saglik-bilimleri","category-tip"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/68210","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4426"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=68210"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/68210\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":68496,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/68210\/revisions\/68496"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/68211"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=68210"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=68210"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=68210"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}