{"id":68526,"date":"2026-06-05T11:16:59","date_gmt":"2026-06-05T08:16:59","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=68526"},"modified":"2026-06-05T11:16:59","modified_gmt":"2026-06-05T08:16:59","slug":"devlet-aklinin-iqsu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2026\/06\/05\/devlet-aklinin-iqsu","title":{"rendered":"Devlet akl\u0131n\u0131n IQ\u2019su"},"content":{"rendered":"

Ender Helvac\u0131o\u011flu<\/strong><\/p>\n

Eski rejimde siyaset sahnesinde birbiriyle m\u00fccadele eden yasal siyasi partiler vard\u0131. Bir de \u201cdevlet partisi\u201d vard\u0131. Devlet partisi yasal de\u011fildi, yasad\u0131\u015f\u0131 da de\u011fildi; onun \u00f6zelli\u011fi \u201cyasa \u00fcst\u00fc\u201d olmas\u0131yd\u0131. Siyaset sahnesine uyar\u0131lar yaparak, gerekirse muht\u0131ra vererek, o da yetmezse darbe yaparak ve bir s\u00fcreli\u011fine siyaseti \u00fcstlenerek ayar verirdi.<\/p>\n

Devlet partisinin i\u015fi m\u00fcesses nizam\u0131 korumak ve devam\u0131n\u0131 sa\u011flamakt\u0131. Siyasal partiler de dahil toplumu etkileyen b\u00fct\u00fcn kurumlarda \u00f6rg\u00fctl\u00fcyd\u00fc, kollar\u0131 vard\u0131. Normal d\u00f6nemlerde ayar, esas olarak bu kollar vas\u0131tas\u0131yla, yetmezse devlet partisini temsil etti\u011fi bilinen ki\u015fi ve kurumlar\u0131n mesajlar\u0131yla verilirdi. \u00d6rne\u011fin bir b\u00fcy\u00fckel\u00e7i veya bir rekt\u00f6r veya \u00fcst d\u00fczey bir yarg\u0131\u00e7 konu\u015fur, devlet kurumlar\u0131ndan (\u00f6rne\u011fin M\u0130T\u2019ten) baz\u0131 \u00f6neriler iletilir, genelkurmay ba\u015fkan\u0131 deme\u00e7 verir veya i\u015fveren \u00f6rg\u00fct\u00fc bildiri yay\u0131mlard\u0131. Herkes bu uyar\u0131lar\u0131n devlet partisinden geldi\u011fini bilir (veya sezer), hizaya girer, girmeyen \u00e7e\u015fitli yollarla sahneden d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcl\u00fcrd\u00fc. Bunlar devlet partisinin, d\u00fczen \u00e7er\u00e7evesinde politika yapan herkesin kabul etti\u011fi \u201cyasal\u201d yollar\u0131 kullanarak uygulamaya soktu\u011fu \u201cnormal\u201d (\u201crutin\u201d) i\u015flerdi.<\/p>\n

Elbette devlet partisinin faaliyetleri siyasal partilere ayar vermekle s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildi. Toplumu etkileyen, y\u00f6n veren kurumlar siyasal partilerden ibaret de\u011fil. Sendikalar, meslek kurulu\u015flar\u0131, \u00fcniversiteler, kitle \u00f6rg\u00fctleri, tarikatlar, cemaatler, d\u00fczen d\u0131\u015f\u0131 faaliyet g\u00f6steren legal\/illegal sosyalist \u00f6rg\u00fctler vb. de var. Devlet partisi buralar\u0131 da bo\u015f b\u0131rakmazd\u0131, b\u0131rakamazd\u0131. B\u00fct\u00fcn bu kurumlar bir \u015fekilde sistem \u00e7er\u00e7evesi i\u00e7inde tutulmal\u0131, kontrol edilmeli, \u201cayk\u0131r\u0131\u201d i\u015fler yapmalar\u0131 engellenmeliydi. Devlet partisi b\u00fct\u00fcn bu kurumlarda \u00f6rg\u00fctlenmeliydi; devlet \u00f6rg\u00fctlenmesinin en \u00f6nemli bile\u015fenlerinden biri de buydu. \u201cDevlet adamlar\u0131\u201d ve \u201cdevletin adamlar\u0131\u201d bu kurumlarda faaliyet g\u00f6sterir, bunlar vas\u0131tas\u0131yla hem bu kurumlar hem de etkiledikleri halk kitleleri kontrol alt\u0131nda tutulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131rd\u0131.<\/p>\n

Bu da yetmez! Halk denen her an hizadan \u00e7\u0131kabilecek g\u00fcvenilmez olu\u015fumu denetim alt\u0131nda tutmak i\u00e7in bazen yasal olmayan i\u015flere ba\u015fvurmak da gerekebilirdi. Bu kirli i\u015fleri yapacak, yasal olmayan ama devlet kurumu oldu\u011fu i\u00e7in yasa \u00fcst\u00fc olan baz\u0131 olu\u015fumlara da ihtiya\u00e7 vard\u0131. Buna da devlet partisinin \u201cderin i\u015fler kolu\u201d (derin devlet) diyebiliriz. Devlet politikas\u0131n\u0131n devam\u0131 olan provokasyonlar\u0131, komplolar\u0131, k\u0131\u015fk\u0131rtmalar\u0131, cinayetleri, katliamlar\u0131, ter\u00f6r eylemlerini bu \u201cderin kol\u201d yapard\u0131. \u00d6rne\u011fin \u201cfaili me\u00e7hul\u201d kavram\u0131 \u201cderin devlet tasarrufu\u201d olarak da tan\u0131mlanabilir. E\u011fer devlet tasarrufu de\u011filse fail \u015f\u0131p diye bulunur; bulunam\u0131yorsa fail zaten bellidir!<\/p>\n

Peki, devlet partisi ba\u011f\u0131ms\u0131z m\u0131yd\u0131? T\u00fcrkiye ne kadar ba\u011f\u0131ms\u0131zsa devlet partisi de o kadar ba\u011f\u0131ms\u0131zd\u0131. Yani emperyalizme, esas olarak ABD emperyalizmine ve NATO\u2019ya ba\u011f\u0131ml\u0131yd\u0131. Devlet partisinin \u00f6nde gelen unsurlar\u0131 Amerikan ve NATO tedrisat\u0131ndan ge\u00e7erlerdi. Siyaset, b\u00fcrokrasi, askeriye, g\u00fcvenlik, medya, derin i\u015fler (kontrgerillan\u0131n di\u011fer ad\u0131 da S\u00fcper-NATO idi zaten) gibi alanlarda devlet partisi i\u00e7inde y\u00fckselmenin \u015fartlar\u0131ndan biriydi bu. Devlet akl\u0131 da i\u015fte b\u00f6yle ba\u011f\u0131ml\u0131 bir ak\u0131l idi.<\/p>\n

***<\/p>\n

Peki, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde ne de\u011fi\u015fti? Asl\u0131nda fazla bir \u015fey de\u011fi\u015fmedi. Yukarda anlatt\u0131\u011f\u0131m\u0131z b\u00fct\u00fcn faaliyetler devam ediyor. Sadece ba\u015fkanl\u0131k sistemiyle birlikte iktidar partisi ile devlet partisi i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7ti. Hem de pervas\u0131zca\u2026 \u0130ktidar partisi devlet partisi de olman\u0131n avantaj\u0131n\u0131 kullan\u0131yor, devlet partisi de iktidar partisi olman\u0131n avantaj\u0131n\u0131.<\/p>\n

Bu durumda yasal ile yasad\u0131\u015f\u0131 aras\u0131ndaki s\u0131n\u0131rlar bulan\u0131kla\u015ft\u0131, hatta ortadan kalkt\u0131. Yasa \u00fcst\u00fcl\u00fck hem yasal\u0131 hem de yasad\u0131\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 yedi. K\u0131sacas\u0131 yasa (hukuk) diye bir \u015fey kalmad\u0131.<\/p>\n

Fakat madalyonun bir de di\u011fer y\u00fcz\u00fc var.<\/p>\n

Eskiden \u201cdevlet akl\u0131\u201dn\u0131n bir \u201c\u00fcst ak\u0131l\u201d oldu\u011fu alg\u0131s\u0131 vard\u0131. Yani herkesten daha ak\u0131ll\u0131 olan bir ak\u0131l. \u00c7ok yukarlarda oldu\u011fu i\u00e7in kimsenin g\u00f6remedi\u011fi b\u00fct\u00fcn\u00fc g\u00f6rebilen, devletin genel \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 savunan, herkesten (yani d\u00fczen \u00e7er\u00e7evesinde kalan herkesten) ayn\u0131 uzakl\u0131kta olan, s\u0131n\u0131flar-\u00fcst\u00fc olan bir ak\u0131l. Tanr\u0131 gibi bir \u015fey! Biz bunun egemen s\u0131n\u0131flar\u0131n akl\u0131 oldu\u011funu s\u00f6ylerdik ama -baz\u0131 arkada\u015flar\u0131m\u0131z da dahil- kimseye anlatamazd\u0131k. K\u0131sacas\u0131 devlet partisinin g\u00fcc\u00fc en \u00fcstte oldu\u011fu ve tarafs\u0131z oldu\u011fu alg\u0131s\u0131ndan gelirdi.<\/p>\n

Devlet partisi ile iktidar partisi i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7ince, devlet partisinin de bir a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 kalmad\u0131. Herkesin \u00fcst\u00fcnde oldu\u011fu ve tarafs\u0131z oldu\u011fu alg\u0131s\u0131n\u0131 yitirdi devlet partisi. \u015eimdi biri \u00e7\u0131k\u0131p devlet akl\u0131ndan bahsedip, bu akl\u0131n \u201cErdo\u011fan ile devam etme\u201d karar\u0131 ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi\u011finde halk\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011fundan k\u00fcf\u00fcr yer. \u201cErdo\u011fan giderse kaos olur\u201d derse, \u201cdaha ne olacak?\u201d diye kovalan\u0131r. \u201cDevlet adam\u0131\u201d denildi\u011finde \u201cSaray\u2019\u0131n adam\u0131\u201d anla\u015f\u0131l\u0131r; \u201cdevletin adam\u0131\u201d denildi\u011finde de \u201cSaray\u2019\u0131n tetik\u00e7isi\u201d. AKP iktidar\u0131 devlet partisinin itibar\u0131n\u0131 da kendi itibar\u0131yla e\u015fitledi; yani yerle bir etti. \u00c7ok da iyi etti! B\u00f6ylece devlet partisinin kimin partisi, devlet akl\u0131n\u0131n kimin akl\u0131 oldu\u011fu biraz daha netle\u015fti.<\/p>\n

\u00d6rne\u011fin K\u0131l\u0131\u00e7daro\u011flu\u2019nun motivasyon kayna\u011f\u0131n\u0131n \u201cdevlet g\u00f6revi ifa etmek\u201d oldu\u011fu anla\u015f\u0131l\u0131yor. \u00c7evresindekiler de itibar kazand\u0131rma amac\u0131yla b\u00f6yle laflar ediyorlar. Peki b\u00f6yle s\u00f6ylemlerle K\u0131l\u0131\u00e7daro\u011flu itibar kazan\u0131yor mu? B\u0131rak\u0131n halk\u0131, kendi partisi i\u00e7inde dahi bir itibar\u0131 kald\u0131 m\u0131? D\u00fc\u015f\u00fcnsenize, devlet akl\u0131n\u0131 temsil etti\u011fi s\u00f6ylenen biri meydanlarda, hem de kendi partisinin taban\u0131 taraf\u0131ndan \u201chain\u201d diye damgalan\u0131yor. K\u0131l\u0131\u00e7daro\u011flu, devlet adaml\u0131\u011f\u0131n\u0131n ve devletin adaml\u0131\u011f\u0131n\u0131n itibar\u0131n\u0131n -halk nezdinde de- yerlerde s\u00fcr\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc hesap edememi\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n

Emperyalizme ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k mekanizmalar\u0131 da aya\u011fa d\u00fc\u015ft\u00fc. \u201cOur boys\u201d legalle\u015fti. Me\u015fruiyetin nereden al\u0131naca\u011f\u0131 en \u00fcst d\u00fczeyde a\u00e7\u0131k a\u00e7\u0131k konu\u015fulur hale geldi. S\u00f6m\u00fcrge valisi gibi ortal\u0131kta dola\u015fan emperyalizmin temsilcileri T\u00fcrkiye\u2019ye rejim bi\u00e7meye ba\u015flad\u0131.<\/p>\n

K\u0131sacas\u0131 T\u00fcrkiye\u2019de devlet partisi ve onun akl\u0131 art\u0131k gizemli bir olgu de\u011fildir. Ortal\u0131\u011fa d\u00f6k\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr, merkezinin adresi de bellidir: Saray.<\/p>\n

Gizemin ortadan kalkmas\u0131n\u0131n olumlu sonu\u00e7lar\u0131ndan biri devlet partisi elemanlar\u0131n\u0131n veya devlet partisinin dayatt\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n ile y\u00f6nlenmeyi benimseyenlerin if\u015fa olmaya ba\u015flamas\u0131d\u0131r. AKP veya Cumhur \u0130ttifak\u0131 taraftarlar\u0131 ve yanda\u015flar\u0131 bellidir. Fakat bir de g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte AKP taraftar\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 halde, iktidar\u0131n uygulamalar\u0131nda rol alanlar, savunanlar, kritik d\u00f6neme\u00e7lerde iktidardan yana tutum alanlar, iktidar kime operasyon d\u00fczenliyorsa esas ele\u015ftiri oklar\u0131n\u0131 ona y\u00f6neltenler veya tarafs\u0131z olman\u0131n taraf tutmak anlam\u0131na geldi\u011fi noktalarda tarafs\u0131z kalanlar var. Bunlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131 aymazl\u0131ktan kaynaklanabilir; ama aymazl\u0131kta \u0131srar ediliyorsa, hele halk\u0131n tavr\u0131n\u0131 \u00e7ok net ortaya koydu\u011fu ko\u015fullarda dahi \u0131srar ediliyorsa, o art\u0131k aymazl\u0131kla a\u00e7\u0131klanamaz.<\/p>\n

***<\/p>\n

Peki, devlet partisi her \u015feye hakim mi? Halka hakim olabildi\u011fi, r\u0131za \u00fcretebildi\u011fi s\u00fcrece, evet. Ama bunu yapamamaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 noktada \u00e7anlar onun i\u00e7in \u00e7al\u0131yor demektir.<\/p>\n

Devlet akl\u0131n\u0131n IQ\u2019sunu halk\u0131n IQ\u2019su belirler; aralar\u0131nda ters orant\u0131 vard\u0131r. \u00d6rne\u011fin iktidar\u0131n CHP\u2019ye mutlak butlan operasyonunda rol alm\u0131\u015f K\u0131l\u0131\u00e7daro\u011flu ve ekibinin akl\u0131n\u0131n (devlet akl\u0131 diye savunuluyor) IQ\u2019su ka\u00e7t\u0131r? Sokaklar ve meydanlar bunun yan\u0131t\u0131n\u0131 veriyor. K\u0131l\u0131\u00e7daro\u011flu ve ekibi, bir at\u0131ml\u0131k barut, yani tetik\u00e7ilik rol\u00fc oynad\u0131. Bu hem bir siyasi intihard\u0131r hem de bir ki\u015filik intihar\u0131. Cumhuriyet tarihinde kitleler taraf\u0131ndan, hem de kendi partisinin taban\u0131 taraf\u0131ndan \u201chain\u201d diye damgalanan ba\u015fka bir siyaset\u00e7i an\u0131msam\u0131yorum. K\u0131l\u0131\u00e7daro\u011flu trajik bir bi\u00e7imde harcanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu g\u00f6ze al\u0131nd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re devlet partisi (Saray iktidar\u0131) fena halde s\u0131k\u0131\u015fm\u0131\u015f demektir.<\/p>\n

Halk, devlet partisinin A\u015fil topu\u011fudur. Machiavelli\u2019nin temel tezlerinden biridir bu: Devlet g\u00fcc\u00fcn\u00fcn halk \u00fczerinde kullan\u0131lmas\u0131 durumunda, art\u0131k g\u00fc\u00e7ten de\u011fil, ancak zaaftan s\u00f6z edilebilece\u011fini s\u00f6ylemi\u015ftir. B\u00fct\u00fcn g\u00fcc\u00fcn halktan al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 alg\u0131s\u0131n\u0131n yarat\u0131lmas\u0131n\u0131n her iktidar\u0131n en \u00f6nemli g\u00f6revi oldu\u011funu belirtir. Ve h\u00fck\u00fcmdar\u0131 \u015f\u00f6yle uyar\u0131r: \u201cKorkul ama sak\u0131n ola nefret edilme!\u201d<\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019de Machiavelli\u2019nin koydu\u011fu k\u0131rm\u0131z\u0131 \u00e7izgiler a\u015f\u0131lm\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Halk\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011fu Saray iktidar\u0131ndan nefret ediyor. Saray operasyonlar\u0131n\u0131n aparatlar\u0131ndan ise \u00e7ok daha b\u00fcy\u00fck bir \u00e7o\u011funluk nefret ediyor.<\/p>\n

B\u00fct\u00fcn mesele bu nefreti politik bir harekete ve bir iktidar y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fc dinami\u011fine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek. Emin olun, b\u00f6yle bir dinamizm devlet partisi i\u00e7inde de \u00e7atlaklar, hatta yar\u0131klar yaratacakt\u0131r.<\/p>\n

NOT: Bu konularda ge\u00e7mi\u015fte daha geni\u015f yaz\u0131lar yazm\u0131\u015ft\u0131m. \u0130steyenler \u015fu linklerden ula\u015fabilir:<\/p>\n

– https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2008\/12\/01\/51270<\/p>\n

– https:\/\/abcgazetesi.com.tr\/yazarlar\/ender-helvacioglu\/devlet-adami-kimdir-207878<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ender Helvac\u0131o\u011flu Eski rejimde siyaset sahnesinde birbiriyle m\u00fccadele eden yasal siyasi partiler vard\u0131. Bir de \u201cdevlet partisi\u201d vard\u0131. Devlet partisi yasal de\u011fildi, yasad\u0131\u015f\u0131 da de\u011fildi; onun \u00f6zelli\u011fi \u201cyasa \u00fcst\u00fc\u201d olmas\u0131yd\u0131. Siyaset sahnesine uyar\u0131lar yaparak, gerekirse muht\u0131ra vererek, o da yetmezse darbe yaparak ve bir s\u00fcreli\u011fine siyaseti \u00fcstlenerek ayar verirdi. Devlet partisinin i\u015fi m\u00fcesses nizam\u0131 korumak […]<\/p>\n","protected":false},"author":493,"featured_media":68527,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19,2313],"tags":[9531,10558,5247],"class_list":["post-68526","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","category-degirmen","tag-degirmen","tag-devlet-akli","tag-ender-helvacioglu"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/68526","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/493"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=68526"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/68526\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":68528,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/68526\/revisions\/68528"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/68527"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=68526"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=68526"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=68526"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}