Ender Helvac\u0131o\u011flu<\/b><\/p>\n
\n
Marx ve Engels taraf\u0131ndan geli\u015ftirilen bilimsel sosyalist kuram, derin ve \u00e7ok boyutlu bir kapitalizm ele\u015ftirisi i\u00e7erir. Ama bu ele\u015ftirinin Bat\u0131 uygarl\u0131k tarz\u0131n\u0131n ele\u015ftirisi kapsam\u0131na geni\u015fletilebildi\u011fi s\u00f6ylenemez. Bu da \u00e7ok do\u011fald\u0131r. Marx ve Engels k\u00e2hin de\u011fil bilim insan\u0131yd\u0131lar. 19. y\u00fczy\u0131l Avrupa\u2019s\u0131nda, end\u00fcstri devriminin zirve yapt\u0131\u011f\u0131 bir \u00e7a\u011fda ya\u015fad\u0131lar. Asya, Afrika, Latin Amerika halklar\u0131 hen\u00fcz tarihe girmemi\u015flerdi, bu toplumlar\u0131n kadim ve zengin tarihleri hen\u00fcz ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131 ve d\u00fcnya siyaset sahnesi esas olarak Avrupa\u2019dan (biraz da ABD) olu\u015fuyordu. Dolay\u0131s\u0131yla -bug\u00fcnden bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda g\u00f6rebiliyoruz ki- 19. y\u00fczy\u0131l Marksizm\u2019i Avrupa-merkezcilikten ve Bat\u0131 uygarl\u0131k tarz\u0131 \u00e7er\u00e7evesinden s\u0131yr\u0131labilmi\u015f de\u011fildi. (Ama geli\u015ftirdi\u011fi kapitalizm ele\u015ftirisiyle bu kapsama en yak\u0131n kuram da Marksizm idi. 20. y\u00fczy\u0131lda Avrupa d\u0131\u015f\u0131ndaki halklar t\u00fcm a\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131yla d\u00fcnya siyaset sahnesine girdiklerinde ellerindeki en elveri\u015fli kuram\u0131n Marksizm olmas\u0131 bunun kan\u0131t\u0131d\u0131r.)<\/p>\n
19. y\u00fczy\u0131l sosyalizmi, elbette kapitalizme de\u011fil ama Bat\u0131 uygarl\u0131k tarz\u0131na bir \u201cgen\u00e7lik a\u015f\u0131s\u0131\u201d niteli\u011fi ta\u015f\u0131yordu. Burjuvazi \u00f6nderli\u011finde ve kapitalist sistem i\u00e7inde t\u0131kanmaya ve giderek \u00e7\u00fcr\u00fcmeye y\u00fcz tutmu\u015f Bat\u0131 modernitesine bir gen\u00e7lik a\u015f\u0131s\u0131\u2026 Bu gen\u00e7lik a\u015f\u0131s\u0131, Marx ve Engels\u2019in bekledikleri gibi Avrupa\u2019n\u0131n en ileri kapitalist \u00fclkelerinde de\u011fil ama Rusya\u2019da tuttu. Bu arada ayn\u0131 d\u00f6nemde kapitalizm \u00e7er\u00e7evesinde bir gen\u00e7lik a\u015f\u0131s\u0131 da ABD\u2019den geldi. 20. y\u00fczy\u0131l, Bat\u0131 uygarl\u0131k tarz\u0131na yap\u0131lan bu iki z\u0131t gen\u00e7lik a\u015f\u0131s\u0131n\u0131n m\u00fccadelesine sahne oldu (So\u011fuk Sava\u015f).<\/p>\n
Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin 70 k\u00fcsur y\u0131ll\u0131k tarihi, Bat\u0131 uygarl\u0131k tarz\u0131n\u0131 a\u015fma perspektifi ve prati\u011fi geli\u015ftirilmeden kapitalizmi a\u015fman\u0131n da m\u00fcmk\u00fcn olamayaca\u011f\u0131n\u0131n kan\u0131t\u0131d\u0131r. Sosyalizm, kapitalistlerle ayn\u0131 kulvarda yar\u0131\u015f\u0131p onlar\u0131 ge\u00e7mek de\u011fildir. Bu yar\u0131\u015f kazan\u0131labilir (ki Sovyetler bir\u00e7ok alanda kapitalist rakiplerini geride b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131), ama sonu\u00e7 sosyalizm olmaz; farkl\u0131 t\u00fcrde bir kapitalizm olur ne yaz\u0131k ki. Sosyalizm s\u00fcreci, t\u00fcm boyutlar\u0131yla farkl\u0131 bir uygarl\u0131k tarz\u0131n\u0131 (hatta uygarl\u0131\u011f\u0131 a\u015fmay\u0131), farkl\u0131 bir moderniteyi geli\u015ftirme m\u00fccadelesidir. Bu perspektifin prati\u011fini Mao \u00c7in\u2019inde g\u00f6rebiliyoruz. Mao Zedung, hem \u00fclkesinin sosyalizm prati\u011finin hem de Sovyet sisteminin t\u0131kan\u0131kl\u0131klar\u0131n\u0131 belirleyerek farkl\u0131 bir hat geli\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. \u00c7in K\u00fclt\u00fcr Devrimi bu hatt\u0131n prati\u011fiydi. Zaman zaman a\u015f\u0131r\u0131l\u0131klar ya\u015fand\u0131, yar\u0131m kald\u0131, ama en az\u0131ndan insanl\u0131\u011fa -zaman\u0131 geldi\u011finde \u00e7ekmecemizden \u00e7\u0131kar\u0131p bakaca\u011f\u0131m\u0131z- farkl\u0131 bir perspektif sunabildi.<\/p>\n
***<\/p>\n
Y\u0131llar boyu yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu tart\u0131\u015fmay\u0131 neden k\u0131saca \u00f6zetlemeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k? G\u00fcn\u00fcm\u00fcz \u00c7in\u2019ine bak\u0131\u015f\u0131m\u0131z\u0131 hem politik hem de ideolojik d\u00fczlemde netle\u015ftirebilmek i\u00e7in.<\/p>\n
Politik d\u00fczlemde -e\u011fer Amerikanc\u0131 de\u011filseniz- fazla bir tart\u0131\u015fma yok. Bug\u00fcn d\u00fcnya halklar\u0131n\u0131n ba\u015f d\u00fc\u015fman\u0131 ABD emperyalizmidir. Amerikan devletinin ise \u00c7in\u2019i ba\u015f d\u00fc\u015fman olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc biliniyor; \u00fcrettikleri strateji belgelerinde bunu a\u00e7\u0131k a\u00e7\u0131k yaz\u0131yorlar zaten. ABD-\u00c7in aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fme, emperyalistler aras\u0131 bir \u00e7eli\u015fme de\u011fildir. \u00c7in\u2019in d\u00fcnya hegemonyas\u0131 kurmak gibi bir niyeti bulunmuyor. ABD y\u00f6netiminin \u00c7in\u2019i hedef almas\u0131n\u0131n nedeni, gerilemeye y\u00fcz tutmu\u015f hegemonyas\u0131n\u0131 yeniden tesis etmesinin \u00f6n\u00fcndeki en b\u00fcy\u00fck engelin \u00c7in olmas\u0131, \u00c7in\u2019in bir\u00e7ok alanda ABD\u2019yi geride b\u0131rakmas\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla bu \u00e7eli\u015fmede, ba\u015f d\u00fc\u015fman olan ABD\u2019yi zay\u0131flatan ve gerileten taraftan yana olmak elzemdir. \u00c7in\u2019in bir\u00e7ok alanda ABD\u2019yi ve Bat\u0131l\u0131 kapitalist \u00fclkeleri geride b\u0131rakmas\u0131, dolar\u0131n egemenli\u011fini sarsmas\u0131, ABD hegemonyas\u0131n\u0131 tehdit etmesi d\u00fcnya halklar\u0131n\u0131n lehine olan bir geli\u015fmedir.<\/p>\n
\u0130deolojik d\u00fczleme geldi\u011fimizde ise art\u0131k kendi aram\u0131zda bir tart\u0131\u015fma yap\u0131yoruz. ABD-\u00c7in \u00e7eli\u015fmesi emperyalistler aras\u0131 bir \u00e7eli\u015fme de\u011fildir demi\u015ftik. Peki bu \u00e7eli\u015fme, kapitalizm-sosyalizm \u00e7eli\u015fmesi midir? Bug\u00fcnk\u00fc \u00c7in modeli bir sosyalizm modeli midir? Bu soruya eldeki verilerle net bir yan\u0131t veremeyiz, \u00e7\u00fcnk\u00fc devam eden bir s\u00fcre\u00e7. Ama ge\u00e7mi\u015f s\u00fcre\u00e7lerden edindi\u011fimiz deneyimlerle baz\u0131 tahminlerde bulunabilir ve zihin jimnasti\u011fi yapabiliriz.<\/p>\n
Bizzat Mao Zedung\u2019un ve d\u00f6nemin bir\u00e7ok sosyalist partisinin Sovyet sosyalizmine y\u00f6nelik ele\u015ftirilerinin benzerlerini \u00c7in\u2019in g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki \u00e7izgisine de y\u00f6neltebiliriz. Ba\u015fta ABD olmak \u00fczere kapitalist devletlerle ayn\u0131 kulvarda yar\u0131\u015fmak, yakalamaya ve ge\u00e7meye \u00e7al\u0131\u015fmak, politik d\u00fczlemde olumluluk ta\u015f\u0131yabilir, ama sosyalist veya sosyalizme a\u00e7\u0131lan bir \u00e7izgi olarak de\u011ferlendirilebilir mi? Bu \u00e7izgi ba\u015far\u0131l\u0131 dahi olsa sosyalizm olarak nitelenebilir mi? Sosyalizm, \u00f6l\u00e7\u00fctleri Bat\u0131 uygarl\u0131k modeli \u00e7er\u00e7evesinde konulmu\u015f bir kulvarda kapitalistlerle yar\u0131\u015fmak ve onlar\u0131 ge\u00e7mek midir? \u00c7HC y\u00f6neticileri ABD\u2019yi yakalamaktan s\u00f6z ederken hangi \u00f6l\u00e7\u00fctleri baz al\u0131yorlar? \u00c7in\u2019in hangi alanlarda ne kadar h\u0131zl\u0131 geli\u015fti\u011fine, hangi alanlarda \u00f6ne ge\u00e7ti\u011fine ve ge\u00e7mek \u00fczere oldu\u011funa ili\u015fkin listelere bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bunlar\u0131n ekonomik, bilimsel ve teknolojik (\u00f6zellikle y\u00fcksek teknoloji) alanlar oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz. \u00c7in\u2019in ABD emperyalizmini bu alanlarda geriletmesinden ve ge\u00e7mesinden memnuniyet duyuyoruz, ama bunu \u201csosyalizmin ba\u015far\u0131s\u0131\u201d veya \u201csosyalizm\u201d olarak nitelemek do\u011fru olmaz; \u00c7in\u2019in ba\u015far\u0131s\u0131d\u0131r bu. Sosyalizm anlay\u0131\u015f\u0131m\u0131z bu kadar dar (\u00fcretici g\u00fc\u00e7ler teorisine daralt\u0131lm\u0131\u015f) ve ekonomist-teknolojist bir \u00e7izgiye indirgenemez.<\/p>\n
Genel anlamda bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda \u00c7in\u2019in bug\u00fcnk\u00fc \u00e7izgisinin Bat\u0131 uygarl\u0131k tarz\u0131na (Bat\u0131 modernitesine) bir gen\u00e7lik a\u015f\u0131s\u0131 niteli\u011fi ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 tespit edebiliriz. Bu uygarl\u0131k tarz\u0131, ilk kez ye\u015ferdi\u011fi Avrupa ve ABD\u2019de yozla\u015fmaya ve \u00e7\u00fcr\u00fcmeye y\u00fcz tutmu\u015fken, \u00c7in\u2019de yeniden parlamaktad\u0131r. T\u0131pk\u0131 \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131 Sovyetler Birli\u011fi\u2019nde ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 gibi. Ama bu \u00e7izgiden sosyalizm \u00e7\u0131km\u0131yor ne yaz\u0131k ki\u2026 Kald\u0131 ki \u00c7in\u2019in b\u00f6yle bir gen\u00e7lik a\u015f\u0131s\u0131n\u0131 yap\u0131p yapamayaca\u011f\u0131 da \u00e7ok belirsizdir. Tarih, \u00f6nc\u00fcl\u00fck oda\u011f\u0131ndaki bu t\u00fcr d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmlerin bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l yollarla ger\u00e7ekle\u015femedi\u011fini g\u00f6steriyor. Asl\u0131nda belki tam da bu s\u00fcreci ya\u015f\u0131yoruz.<\/p>\n
***<\/p>\n
Bu yazd\u0131klar\u0131m ger\u00e7ek\u00e7i olmamakla, \u00fctopiklikle ele\u015ftirilebilir. Tam tersini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Yakla\u015f\u0131k 200 y\u0131ll\u0131k sosyalizm tarihinde hangi devrimci at\u0131l\u0131mlar devletlerden ve teknolojik geli\u015fmelerle gelmi\u015f ki? 1848 devrimleri? Paris Kom\u00fcn\u00fc? Sovyet Devrimi? \u00c7in Devrimi? K\u00fcba Devrimi? Kore Devrimi, Hindi \u00c7ini devrimleri? Hi\u00e7biri. Devrimleri ezilen s\u0131n\u0131flara dayanan \u201ckurtulu\u015f\u00e7ular\u201d yapar, \u201cilerlemeciler\u201d el koyar, veya d\u00fcn\u00fcn kurtulu\u015f\u00e7ular\u0131 ilerlemecilere (ve giderek gericilere) d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. K\u00fclt\u00fcr Devrimini ba\u015flatan Mao Zedung\u2019un feryad\u0131 da buydu. Yeniden dipteki emek\u00e7i s\u0131n\u0131flar\u0131n enerjisine ba\u015fvurman\u0131n yollar\u0131n\u0131 arad\u0131. K\u00fclt\u00fcr Devrimi devlet katlar\u0131ndan gelen yukardan a\u015fa\u011f\u0131ya bir devrim de\u011fildi. Mao, emek\u00e7ilere ve gen\u00e7lere \u201cbombalay\u0131n revizyonist kararg\u00e2hlar\u0131\u201d diye \u00e7a\u011fr\u0131 yaparken, bu kararg\u00e2hlar bizzat ba\u015f\u0131nda bulundu\u011fu kom\u00fcnist parti ve devlet katlar\u0131yd\u0131. Mevcut parti ve devlet y\u00f6neticilerini \u201cdevrim yapmazsan\u0131z devrim size kar\u015f\u0131 yap\u0131lacakt\u0131r\u201d diye uyarm\u0131\u015f, hatta \u201cyeniden da\u011flara \u00e7\u0131kar\u0131m\u201d diye tehdit etmi\u015fti. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz \u00c7KP y\u00f6neticileri ise K\u00fclt\u00fcr Devrimi d\u00f6nemini ele\u015ftiriyorlar.<\/p>\n
\u0130lerlemecilerin gericilere kar\u015f\u0131 m\u00fccadelesi ve onlar\u0131 geriletmesi elbette desteklenmelidir. Ama sosyalizm veya \u015f\u00f6yle s\u00f6yleyelim: sosyalizmi de kaynak kabul eden daha kapsaml\u0131 bir kurtulu\u015f ideolojisi, her zaman oldu\u011fu gibi dipten, as\u0131l kaynaktan gelecektir. Bu kaynak \u015fimdilik g\u00f6z\u00fckmeyebilir, yeralt\u0131ndan ak\u0131yor olabilir; ama y\u00fczeydeki sars\u0131nt\u0131lar, \u00e7at\u0131\u015fmalar, \u00e7\u00f6k\u00fc\u015fler \u00f6n\u00fcnde sonunda bu kayna\u011f\u0131n yery\u00fcz\u00fcne \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacakt\u0131r.<\/p>\n
Neden hemen ortaya \u00e7\u0131km\u0131yor bu kurtulu\u015f\u00e7ular? \u0130lle \u00e7at\u0131\u015fmalar, sava\u015flar, \u00e7\u00f6k\u00fc\u015fler mi laz\u0131m? \u00d6yle, ne yaz\u0131k ki. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu musibetler ya\u015fanmadan, neden kurtulmaya ihtiyac\u0131m\u0131z olsun ki? Ke\u015fke ilerlemecilerin ilerlemesiyle sosyalizme (kurtulu\u015fa) var\u0131labilseydi. Ama tarihte \u00f6rne\u011fi yok. Bunun nedeni lanet olas\u0131 s\u0131n\u0131fl\u0131l\u0131k ve s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Ender Helvac\u0131o\u011flu Marx ve Engels taraf\u0131ndan geli\u015ftirilen bilimsel sosyalist kuram, derin ve \u00e7ok boyutlu bir kapitalizm ele\u015ftirisi i\u00e7erir. Ama bu ele\u015ftirinin Bat\u0131 uygarl\u0131k tarz\u0131n\u0131n ele\u015ftirisi kapsam\u0131na geni\u015fletilebildi\u011fi s\u00f6ylenemez. Bu da \u00e7ok do\u011fald\u0131r. Marx ve Engels k\u00e2hin de\u011fil bilim insan\u0131yd\u0131lar. 19. y\u00fczy\u0131l Avrupa\u2019s\u0131nda, end\u00fcstri devriminin zirve yapt\u0131\u011f\u0131 bir \u00e7a\u011fda ya\u015fad\u0131lar. Asya, Afrika, Latin Amerika halklar\u0131 hen\u00fcz […]<\/p>\n","protected":false},"author":493,"featured_media":68768,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19,2313],"tags":[609,9531,5247],"class_list":["post-68767","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","category-degirmen","tag-cin","tag-degirmen","tag-ender-helvacioglu"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t