{"id":68829,"date":"2026-07-17T09:57:28","date_gmt":"2026-07-17T06:57:28","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=68829"},"modified":"2026-07-17T09:57:28","modified_gmt":"2026-07-17T06:57:28","slug":"kayip-bezelye-tanesi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2026\/07\/17\/kayip-bezelye-tanesi","title":{"rendered":"Kay\u0131p bezelye tanesi"},"content":{"rendered":"

Ender Helvac\u0131o\u011flu<\/strong><\/p>\n

Eminim sizin de ba\u015f\u0131n\u0131za gelmi\u015ftir: Ay\u0131klarken mutlaka birka\u00e7 bezelye tanesi elinizden f\u0131rlar, yere d\u00fc\u015fer. Bunlardan \u00e7o\u011funu arar bulursunuz ama bir tanesi \u00e7\u0131ld\u0131rt\u0131c\u0131 bi\u00e7imde kendini saklamay\u0131 ba\u015far\u0131r.<\/p>\n

Yaz aylar\u0131nda pazardan birka\u00e7 kilo bezelye, barbunya ve ispir fasulyesi al\u0131r\u0131m. Bunlar\u0131 ay\u0131klayarak k\u0131\u015f\u0131n yemek \u00fczere derin dondurucuda depolar\u0131m. \u0130\u015fte yukar\u0131da s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fim olaylar bu ay\u0131klama faaliyeti s\u0131ras\u0131nda ya\u015fan\u0131r.<\/p>\n

Barbunya ve ispir fasulyesi taneleri elipsoit formuna daha yak\u0131nd\u0131r. Yere d\u00fc\u015ft\u00fcklerinde izleyecekleri yol bezelye tanelerine g\u00f6re daha tahmin edilmezdir ama fazla uza\u011fa gidemezler. Bezelye taneleri ise k\u00fcre formuna yak\u0131nd\u0131r ve uzun yol alabilirler. Benim deneyimim, yere d\u00fc\u015fen barbunya ve ispir fasulyesi tanelerini daha kolay buldu\u011fum, bezelye tanelerinde ise daha fazla zorland\u0131\u011f\u0131m y\u00f6n\u00fcnde.<\/p>\n

\u015e\u00f6yle bir tak\u0131nt\u0131m da var: Yere d\u00fc\u015fen bezelye tanesi mutlaka bulunmal\u0131d\u0131r ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n aras\u0131na kat\u0131lmal\u0131d\u0131r. Bulamazsam rahat edemem, r\u00fcyalar\u0131ma girer.<\/p>\n

Bezelye tanesinin nereye gidebilece\u011fine ili\u015fkin tezler \u00fcretip hesaplamalar yapmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r\u0131m. Kar\u015f\u0131daki divan\u0131n alt\u0131na m\u0131 girdi? Orada yoksa arkadaki kitapl\u0131\u011f\u0131n alt\u0131na yuvarlanm\u0131\u015f olabilir. \u015euraya \u00e7arpm\u0131\u015fsa nereye gider? Balkona kadar uzanm\u0131\u015f olabilir mi? Arar\u0131m, arar\u0131m, bulana kadar arar\u0131m\u2026<\/p>\n

Bir keresinde gece yar\u0131s\u0131na kadar evin her taraf\u0131n\u0131 didik didik ederek arad\u0131\u011f\u0131m, sonunda bulamay\u0131p pes etti\u011fim bezelye tanesini sabah uyand\u0131\u011f\u0131mda yata\u011f\u0131mda bulmu\u015ftum. E\u015fofman\u0131m\u0131n cebine girdi\u011fini ve yata\u011fa kadar b\u00f6yle geldi\u011fini tahmin ediyorum. Bu \u00e7\u0131ld\u0131rt\u0131c\u0131 deneyimden sonra yeni olaylarda aramaya ilk olarak kendi \u00fczerimden ve ceplerimden ba\u015fl\u0131yorum.<\/p>\n

\u015eimdiye kadar bulamad\u0131\u011f\u0131m tek bir bezelye tanesi oldu. G\u00fcnler boyu arad\u0131m. Evin t\u00fcm odalar\u0131n\u0131n her k\u00f6\u015fesi, balkon, \u00e7ekmeceler, t\u00fcm giysilerin cepleri, koltu\u011fun, divan\u0131n, yata\u011f\u0131n aralar\u0131, ayakkab\u0131 ve terliklerin i\u00e7leri, tuvalet, k\u00fcvet, yok yok yok\u2026 Bir \u015fekilde gitmi\u015f olabilir diye apartman\u0131n d\u0131\u015f\u0131n\u0131, hatta dergi b\u00fcrosunu bile arad\u0131m. Yok! Bulamad\u0131m.<\/p>\n

\u00c7e\u015fitli tezler geli\u015ftirdim. Lavoisier\u2019nin k\u00fctlenin korunumu yasas\u0131na ayk\u0131r\u0131 bir durum olamaz. Kapal\u0131 bir sistemde madde yoktan var edilemez, vardan yok edilemez; sadece ba\u015fka maddelere d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Acaba bizim bezelye tanesi ba\u015fka bir maddeye mi d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc? \u00d6rne\u011fin \u00fcst\u00fcne bast\u0131m ve ezdim, hal\u0131ya m\u0131 yap\u0131\u015ft\u0131? Ama izinin bulunmas\u0131 gerek; hi\u00e7bir iz bulamad\u0131m.<\/p>\n

Evdeki bir ha\u015fere bezelye tanesini al\u0131p yemi\u015f olabilir mi? Ama benim evde bezelye tanesini yiyecek bir ha\u015fere yok. Evin faunas\u0131nda benim d\u0131\u015f\u0131mda zaman zaman ortaya \u00e7\u0131kan k\u00fc\u00e7\u00fck kar\u0131ncalar ve \u201cEntel\u201d ad\u0131n\u0131 takt\u0131\u011f\u0131m sayg\u0131n dostum ev \u00f6r\u00fcmce\u011fi (Holocnemus pluchei<\/em>) var. Bunlar\u0131n bir bezelye tanesini yok edebileceklerini sanm\u0131yorum. Ama yine de \u00f6rg\u00fctl\u00fc g\u00fc\u00e7 kar\u0131ncalardan \u015f\u00fcphe etmiyor de\u011filim.<\/p>\n

Sonunda \u015f\u00f6yle bir tezde karar k\u0131ld\u0131m: Benim kay\u0131p bezelye tanesi, hoplay\u0131p z\u0131play\u0131p ay\u0131klad\u0131\u011f\u0131m bezelyeleri koydu\u011fum kab\u0131n i\u00e7ine d\u00fc\u015ft\u00fc, yani yeniden arkada\u015flar\u0131yla bulu\u015ftu, bu nedenle onu bulam\u0131yorum. B\u00f6yle bir \u015feyin olma ihtimalinin s\u0131f\u0131ra yak\u0131n oldu\u011funu biliyorum ama bu tez beni rahatlat\u0131yor.<\/p>\n

Bezelye tanesi deyip ge\u00e7meyin, insan\u0131 \u00e7\u0131ld\u0131rtabilir.<\/p>\n

***<\/p>\n

Bezelye taneleri ile kafay\u0131 bozan sadece ben de\u011filim. Hans Christian Andersen\u2019in \u201cPrenses ve Bezelye Tanesi\u201d masal\u0131 vard\u0131r \u00f6rne\u011fin. O\u011fluna evlenebilece\u011fi uygun bir prenses arayan Krali\u00e7e, gelin aday\u0131 bir gen\u00e7 kad\u0131n\u0131 s\u0131namak i\u00e7in, yirmi \u015filte ve yirmi yorganla kapl\u0131 yata\u011f\u0131n en alt\u0131na bir bezelye tanesi koyar. Sabah gen\u00e7 kad\u0131n olduk\u00e7a huzursuz bir gece ge\u00e7irdi\u011fini, yatakta onu rahats\u0131z eden bir \u015fey y\u00fcz\u00fcnden uykusuz kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlat\u0131r. Krali\u00e7e ancak ger\u00e7ek bir prensesin bu kadar narin olabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnerek kad\u0131n\u0131n ger\u00e7ekten bir prenses oldu\u011fu sonucuna var\u0131r. Prens ve prenses evlenirler ve mutlu bir hayat s\u00fcrerler. Hik\u00e2ye, bezelyenin bir m\u00fczeye yerle\u015ftirilmesiyle sona erer.<\/p>\n

Andersen, aristokrasiye atfetti\u011fi duyarl\u0131l\u0131\u011f\u0131 fazlaca abartm\u0131\u015f; bezelye tanesini ise k\u00fc\u00e7\u00fcmsemi\u015f. Keramet prensesin narinli\u011finde de\u011fil, bezelye tanesinin hareket yetene\u011finde olabilir. Gece boyunca prensesin uyku s\u0131ras\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 hareketler sonucu o bezelye tanesi yirmi katl\u0131 yorgan\u0131 a\u015f\u0131p y\u00fczeye \u00e7\u0131k\u0131p k\u0131z\u0131 ger\u00e7ekten rahats\u0131z etmi\u015f olabilir. Bence bu, aristokrat duyarl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n yirmi kat yorgan alt\u0131ndaki bezelye tanesini hissedebilmesinden daha g\u00fc\u00e7l\u00fc bir olas\u0131l\u0131k.<\/p>\n

Masal sonunda bezelye tanesinin m\u00fczeye yerle\u015ftirilmesi ise Andersen ile ortak duygumuz. Ben de o kay\u0131p bezelye tanesini bulabilseydim, evde kendi \u00e7ap\u0131mda olu\u015fturdu\u011fum m\u00fczenin nadide bir k\u00f6\u015fesine koyard\u0131m.<\/p>\n

Andersen\u2019in bir bezelye masal\u0131 daha var (dedik ya bezelyelere tak\u0131k): \u201cBe\u015f Bezelye Tanesi\u201d. Ayn\u0131 kabuk i\u00e7inde b\u00fcy\u00fcyen be\u015f bezelye tanesinin kabuktan \u00e7\u0131kt\u0131ktan sonra gittikleri yerlerle ilgili. Fazla ilgimi \u00e7ekmedi do\u011frusu; isteyen ara\u015ft\u0131r\u0131p okuyabilir.<\/p>\n

***<\/p>\n

Bezelyelerin bilimde de \u00f6nemli bir rol oynad\u0131\u011f\u0131 hepimizin malumu: Mendel\u2019in bezelyeleri. Kal\u0131t\u0131m biliminin \u00f6nc\u00fcs\u00fc rahip Mendel, evinin bah\u00e7esinde yeti\u015ftirdi\u011fi bezelyelerin ebeveynlerine benzedi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015f. Do\u011frusu bu da en az Andersen\u2019in masal\u0131ndaki prenses narinli\u011fi denli ilgin\u00e7 bir fikir. Mendel bu fikir do\u011frultusunda bezelyeler \u00fczerinde deneylerine ba\u015flam\u0131\u015f, uzun y\u0131llar boyu \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f. Ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 sonu\u00e7lar ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde fazla ilgi g\u00f6rmemi\u015f. Fakat 30 y\u0131l sonra, 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131nda yap\u0131lan yeni deneyler, Mendel\u2019in bulgular\u0131n\u0131 do\u011frulam\u0131\u015f ve modern genetik d\u00f6nemi ba\u015flam\u0131\u015f. Mendel\u2019in \u00f6ne s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc ilkeler, biyolojinin temellerinden biri haline gelmi\u015f.<\/p>\n

Bu da bir t\u00fcr 30 y\u0131l sonra bulunan kay\u0131p bezelye tanesi \u00f6yk\u00fcs\u00fc\u2026<\/p>\n

***<\/p>\n

Herkesin bir kay\u0131p bezelye tanesi vard\u0131r.<\/p>\n

Aray\u0131p bulduklar\u0131n\u0131z\u2026 Aray\u0131p da bulamad\u0131klar\u0131n\u0131z\u2026 Aramay\u0131p bulduklar\u0131n\u0131z\u2026 Kaybettikleriniz\u2026 Kaybetti\u011finizi fark etmedikleriniz\u2026 Buldu\u011funuzu bile fark etmedikleriniz\u2026 Kaybetti\u011finizi ancak buldu\u011funuzda fark ettikleriniz\u2026 Co\u015fkular\u0131n\u0131z veya pi\u015fmanl\u0131klar\u0131n\u0131z; belki ikisi birden\u2026 Hedefleriniz, \u00f6zlemleriniz, \u00fctopyalar\u0131n\u0131z\u2026 Ba\u015far\u0131lar\u0131n\u0131z, katk\u0131lar\u0131n\u0131z\u2026 Hatalar\u0131n\u0131z, yan\u0131lg\u0131lar\u0131n\u0131z, yaralar\u0131n\u0131z\u2026 Hovardal\u0131klar\u0131n\u0131z, ge\u00e7 kalm\u0131\u015fl\u0131klar\u0131n\u0131z\u2026<\/p>\n

Kay\u0131p bezelye tanesi bir yan\u0131yla karadelik gibi bir \u015feydir. \u0130nsan\u0131 \u00e7\u0131ld\u0131rt\u0131r, yutar. Ama bir yan\u0131yla da yoldur, gelece\u011fe uzan\u0131m\u0131n simgesidir, bulu\u015f a\u015fk\u0131d\u0131r, emektir.<\/p>\n

Kay\u0131p bezelye taneniz, belki de tek miras\u0131n\u0131zd\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ender Helvac\u0131o\u011flu Eminim sizin de ba\u015f\u0131n\u0131za gelmi\u015ftir: Ay\u0131klarken mutlaka birka\u00e7 bezelye tanesi elinizden f\u0131rlar, yere d\u00fc\u015fer. Bunlardan \u00e7o\u011funu arar bulursunuz ama bir tanesi \u00e7\u0131ld\u0131rt\u0131c\u0131 bi\u00e7imde kendini saklamay\u0131 ba\u015far\u0131r. Yaz aylar\u0131nda pazardan birka\u00e7 kilo bezelye, barbunya ve ispir fasulyesi al\u0131r\u0131m. Bunlar\u0131 ay\u0131klayarak k\u0131\u015f\u0131n yemek \u00fczere derin dondurucuda depolar\u0131m. \u0130\u015fte yukar\u0131da s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fim olaylar bu ay\u0131klama faaliyeti […]<\/p>\n","protected":false},"author":493,"featured_media":68830,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19,2313],"tags":[9531,5247,10589],"class_list":["post-68829","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","category-degirmen","tag-degirmen","tag-ender-helvacioglu","tag-kayip-bezelye-tanesi"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t