Alberti, bulgular\u0131n\u0131n insanlar\u0131n D\u00fcnya\u2019n\u0131n evrimindeki rol\u00fc hakk\u0131ndaki anlay\u0131\u015f\u0131m\u0131z\u0131 geli\u015ftirmek i\u00e7in yeni f\u0131rsatlar yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor: \u201cKentsel geli\u015fmeyi, ekosistem i\u015flevini etkileyen kal\u0131tsal \u00f6zelliklere a\u00e7\u0131k\u00e7a ba\u011flayarak, insan kaynakl\u0131 \u00f6zellik de\u011fi\u015fikliklerinin ekolojik ve insan refah\u0131 i\u00e7in etkilerini haritalamaya ba\u015flayabiliriz.\u201d<\/p>\n
Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lara g\u00f6re h\u0131zl\u0131 kentle\u015fme, t\u00fcrler i\u00e7in yeni meydan okumalar getiriyor; baz\u0131lar\u0131n\u0131n nesli t\u00fckenecekken, baz\u0131lar\u0131 uyum sa\u011flayacak veya onlar\u0131n yerlerine yerle\u015fecek. Bu \u00e7al\u0131\u015fmayla, insan kaynakl\u0131 de\u011fi\u015fim belirtilerinin, d\u00fcnya \u00e7ap\u0131ndaki kentsel ekosistemlerde t\u00fcrler aras\u0131nda tespit edilip edilemeyece\u011fi ve insanlar\u0131n, kentlerimizin ve toplumlar\u0131m\u0131z\u0131n bu de\u011fi\u015fiklikleri ne derece h\u0131zland\u0131rabilece\u011fi \u00f6\u011frenilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f.<\/p>\n
\u0130nsan kaynakl\u0131 sinyaller, birden fazla b\u00f6lge ve ekosistem \u00fczerinde, do\u011fal hatlar ve \u201c\u015fehir d\u0131\u015f\u0131 etkenler\u201d aras\u0131nda ayr\u0131m yapmak isteyen yery\u00fcz\u00fc-referansl\u0131 bir veri taban\u0131nda, fenotipik de\u011fi\u015fimin g\u00f6zlemlenen 1600\u2019\u00fc analiz edilmi\u015f.<\/p>\n
Ayr\u0131ca, g\u00f6l habitatlar\u0131n\u0131n asitlenmesi ve kirlenmesi, hayvanlar\u0131n ta\u015f\u0131nmas\u0131, santral ile ili\u015fkili \u0131s\u0131 ve at\u0131klar, baz\u0131 \u015fifal\u0131 bitkilerin uzun s\u00fcreli hasat edilmesi gibi insan kaynakl\u0131 \u201ckentsel bozulmalar\u0131n\u201d g\u00f6reli etkileri de de\u011ferlendirilmi\u015f: K\u00fcresel \u0131s\u0131nman\u0131n ku\u015flar\u0131n \u00fcreme modelleri \u00fczerindeki belirgin etkileri de dahil.<\/p>\n
Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, \u201cKent odakl\u0131 \u00e7a\u011fda\u015f evrim\u201din, kentsel ekosistem seviyesinden gezegen \u00f6l\u00e7e\u011fine kadar s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011fi etkileyece\u011fini \u00f6ng\u00f6r\u00fcyorlar. Alberti, \u201cbu de\u011fi\u015fimlerin \u00f6neminin, ekosistemlerin i\u015fleyi\u015fini etkiliyor olmalar\u0131\u201d oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. \u201cTohumlar\u0131n da\u011f\u0131lmas\u0131n\u0131, bula\u015f\u0131c\u0131 hastal\u0131klara maruz kalmalar\u0131n\u0131 veya hatta baz\u0131 t\u00fcrlerin g\u00f6\u00e7 bi\u00e7imlerini de\u011fi\u015ftirme kabiliyetlerini engelleyebilirler\u201d diye ekliyor.<\/p>\n
Kimi \u00f6rnekler \u015funlar:<\/p>\n
- \n
- \u0130nsan kaynakl\u0131 k\u00fcresel \u0131s\u0131nma, Bat\u0131 Avrupa\u2019daki 65 g\u00f6\u00e7men ku\u015f t\u00fcr\u00fcnde \u00fcreme mevsiminin ba\u015flang\u0131c\u0131n\u0131n daha erkene \u00e7ekilmesini te\u015fvik ediyor.<\/li>\n
- Galvanizli (\u00e7inko kapl\u0131) iletim kulelerinin kullan\u0131m\u0131, \u00e7oklu bitki t\u00fcrlerinde y\u00fcksek \u00e7inko tolerans\u0131 ile karakterize edilen \u201cyeni ya\u015fam alanlar\u0131\u201d yarat\u0131yor.<\/li>\n
- Kahverengi alabal\u0131k boyutu, bal\u0131k merdivenlerinden etkileniyor; bu durum daha sonra y\u0131rt\u0131c\u0131lar\u0131 ve avc\u0131lar\u0131 etkiliyor.<\/li>\n<\/ul>\n
![\"kahverengi](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/kahverengi-alabal\u0131k-300x200.jpg\")
<\/p>\nKahverengi alabal\u0131\u011f\u0131n boyutu bal\u0131k merdivenlerinden etkileniyor, bu durum daha sonra y\u0131rt\u0131c\u0131lar\u0131 ve avc\u0131lar\u0131 etkiliyor.\u00a9 Fotolia<\/strong><\/em><\/h5>\n
Alberti\u2019nin ara\u015ft\u0131rma orta\u011f\u0131 John Marzluff, \u00e7evre ve ormanc\u0131l\u0131k profes\u00f6r\u00fc olup Victoria Hunt Kentsel Tasar\u0131m ve Planlama B\u00f6l\u00fcm\u00fc\u2019nde \u00e7al\u0131\u015fmakta. Marzluff, \u201cBir\u00e7ok bitki ve hayvandan gelen, gittik\u00e7e artan bir kentsel d\u00fcnyada ya\u015faman\u0131n zorluklar\u0131na h\u0131zl\u0131 ve b\u00fcy\u00fck oranda uyum sa\u011flama bulgular\u0131; ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z, \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z, ibadet etti\u011fimiz ve oynad\u0131\u011f\u0131m\u0131z yerlerde g\u00f6r\u00fclen do\u011fal seleksiyonun g\u00fcc\u00fcn\u00fc ortaya koyuyor\u201d diyor. Ancak ara\u015ft\u0131rman\u0131n, biyolojik \u00e7e\u015fitlili\u011fin korunmas\u0131yla ilgilenenlerin umudunu da dile getirdi\u011fini s\u00f6zlerine ekliyor: \u201cKesinlikle bir\u00e7ok t\u00fcr, insan eylemleri y\u00fcz\u00fcnden t\u00fckendi ve t\u00fckenecek, ancak kimi t\u00fcrlerin insanlarla bir arada ya\u015famas\u0131 i\u00e7in gerekli stratejileri ve fiziksel \u00f6zellikleri nas\u0131l geli\u015ftirdiklerini ortaya koyduk.\u201d<\/p>\n
Alberti, evrimsel biyologlar, koruma biyologlar\u0131 ve kentle ilgili biliminsanlar\u0131na, insanlar\u0131n evrim s\u00fcre\u00e7lerini nas\u0131l etkiledi\u011fini daha iyi anlamak ve bu de\u011fi\u015fiklikleri arzu edilen bir gelece\u011fe y\u00f6nlendirecek koruma stratejilerini olu\u015fturmak \u00fczere yeni bir i\u015fbirli\u011fi \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131 yapt\u0131.<\/p>\n
\u015eu isimler \u00e7al\u0131\u015fmaya kat\u0131ld\u0131: Universidad Austral de Chile\u2019den Cristian Correa, McGill \u00dcniversitesi\u2019nden Andrew Hendry; Santa Cruz Kaliforniya \u00dcniversitesi\u2019nden Eric Palkovacs ve Travis Apgar; Cambridge \u00dcniversitesi\u2019nden Kiyoko Gotanda ve Iowa Eyalet \u00dcniversitesi\u2019nden Yuyu Zhou. Ara\u015ft\u0131rma, \u015eili\u2019deki MacArthur Vakf\u0131\u2019n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra Bilimsel ve Teknolojik Ara\u015ft\u0131rma Ulusal Komisyonu ve Bilimsel ve Teknolojik Geli\u015fme Ulusal Fonu taraf\u0131ndan finanse edildi.<\/p>\n
Ara\u015ft\u0131rma ekibi ayn\u0131 zamanda, Kraliyet Bilim Toplulu\u011fu\u2019nun Felsefi Zab\u0131tlar\u0131\u2019nda bir inceleme makalesi yay\u0131mlad\u0131. Makale, Charles Darwin\u2019in evrim hakk\u0131ndaki y\u00fczy\u0131ll\u0131k yorumunu hat\u0131rl\u0131yor: \u201cBiz s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde yava\u015f de\u011fi\u015fimleri g\u00f6rmeyiz, taa ki, zaman\u0131n eli \u00e7a\u011flar\u0131n uzun s\u00fcreli ge\u00e7i\u015fini i\u015faretleyene dek.\u201d Yazarlar art\u0131k bu durumun aksinin s\u00f6z konusu oldu\u011funu belirtiyorlar: \u201cAncak \u015fimdi tamamen farkl\u0131 bir g\u00f6r\u00fc\u015fe sahibiz, h\u0131zl\u0131 evrim her zaman hepimizin yak\u0131n\u0131nda ya\u015fan\u0131yor. H\u0131zl\u0131 evrimin en u\u00e7 \u00f6rneklerinden bir\u00e7o\u011fu, insan etkileri ile ba\u011flant\u0131l\u0131. \u0130nsanlar\u0131n \u201cd\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck evrimsel g\u00fcc\u00fc\u201dnun insan oldu\u011funu tekrar tekrar iddia ediyoruz.\u201d<\/p>\n
<\/p>\n
\u00c7eviren: B\u00fcnyamin Tan<\/strong><\/p>\n
Mimar Sinan G\u00fczel Sanatlar \u00dcniv. Klasik T\u00fcrk Edebiyat\u0131 YL<\/em><\/strong><\/h5>\n
<\/p>\n
Dergi referans\u0131: <\/strong>Marina Alberti, Cristian Correa, John M. Marzluff, Andrew P. Hendry, Eric P. Palkovacs, Kiyoko M. Gotanda, Victoria M. Hunt, Travis M. Apgar, Yuyu Zhou; \u201cGlobal urban signatures of phenotypic change in animal and plant populations\u201d, Proceedings of the National Academy of Sciences<\/em>, 2017; 201606034 DOI: 10.1073\/pnas.1606034114<\/p>\n
<\/p>\n