{"id":7863,"date":"2006-02-01T01:13:42","date_gmt":"2006-01-31T23:13:42","guid":{"rendered":"http:\/\/109.232.216.219\/~bilimvegelecek\/?p=7863"},"modified":"2017-07-17T11:06:52","modified_gmt":"2017-07-17T08:06:52","slug":"istanbul-veteriner-hekimler-odasi-baskani-prof-dr-tahsin-yesildere-kuslar-getirdi-ama-biz-yaydik","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2006\/02\/01\/istanbul-veteriner-hekimler-odasi-baskani-prof-dr-tahsin-yesildere-kuslar-getirdi-ama-biz-yaydik","title":{"rendered":"\u0130stanbul Veteriner Hekimler Odas\u0131 Ba\u015fkan\u0131 Prof. Dr. Tahsin Ye\u015fildere: \u2018Ku\u015flar getirdi ama, biz yayd\u0131k!\u2019"},"content":{"rendered":"

Erken uyar\u0131 sistemi Manyas\u2019ta \u00e7al\u0131\u015ft\u0131 ama do\u011fu illerinde tak\u0131ld\u0131. Hastal\u0131\u011f\u0131n g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc Manyas y\u00f6resinden, hi\u00e7bir veteriner hekim kontrol\u00fc olmadan I\u011fd\u0131r\u2019a sat\u0131lan 1300 hayvan\u0131n, ku\u015f gribi vir\u00fcs\u00fcn\u00fcn yay\u0131lmas\u0131nda esas etken olduklar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor. Bu tablonun arkas\u0131ndaki bir ba\u015fka ger\u00e7ek de 1980 sonras\u0131nda da\u011f\u0131t\u0131lm\u0131\u015f veterinerlik ve koruyucu hekim sistemimiz.<\/em><\/h4>\n

Say\u0131n Tahsin Ye\u015fildere, ku\u015f gribi vir\u00fcs\u00fcn\u00fcn Manyas\u2019ta ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131ndan 2 ay sonra do\u011fudan bat\u0131ya do\u011fru h\u0131zla yay\u0131lmas\u0131n\u0131 nas\u0131l de\u011ferlendiriyorsunuz?<\/strong>
\nManyas\u2019ta geli\u015fen ilk olay\u0131n kayna\u011f\u0131n\u0131n g\u00f6\u00e7men ku\u015flar oldu\u011fu s\u00f6ylendi. G\u00f6\u00e7men ku\u015flar\u0131n geldi\u011fi alanlar belliydi ve oralarda serbest dola\u015fan hindileri ve tavuklar\u0131 da g\u00f6rd\u00fck. Burada, o y\u00f6reye \u00f6zg\u00fcn olan tavuklar\u0131 ve hindileri \u00f6ld\u00fcrerek 3 km\u2019lik bir alan\u0131 da karantinaya alarak salg\u0131n\u0131 \u00f6nlemeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar. 20-25 g\u00fcn sonra karantina kalkt\u0131, havalar s\u0131cak oldu\u011fu i\u00e7in etken de (vir\u00fcs) \u00f6ld\u00fc. Daha sonra y\u0131lba\u015f\u0131nda I\u011fd\u0131r\u2019da ikinci vaka ortaya \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n

I\u011fd\u0131r\u2019daki enfeksiyon, Manyas k\u00f6kenli olabilir<\/em><\/strong><\/p>\n

Manyas\u2019taki salg\u0131n ba\u015far\u0131l\u0131 bir \u015fekilde durduruldu\u011fu i\u00e7in rehavete kap\u0131ld\u0131 yetkililer ve o b\u00f6lgeden ba\u015fka yerlere hayvan hareketini engellemediler. Bu engelleme karar\u0131 \u00e7ok gecikmeli olarak 17 Ocak\u2019ta y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girdi. Kanatl\u0131lar\u0131n, tek t\u0131rnakl\u0131 (at, e\u015fek, kat\u0131r) ve \u00e7ift t\u0131rnakl\u0131 (koyun, s\u0131\u011f\u0131r, vd) hayvanlar\u0131n hareketi o g\u00fcn engellenmi\u015f ya da kontrol alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015f olsayd\u0131, vir\u00fcs \u00f6nce do\u011fu ve oradan da bat\u0131 b\u00f6lgelere yay\u0131lamayacakt\u0131 -kald\u0131 ki \u00e7ift t\u0131rnakl\u0131 hayvanlar\u0131n hareketleri h\u00e2l\u00e2 engellenmedi. \u00c7\u00fcnk\u00fc ilk enfeksiyonun \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 yerde, vir\u00fcs\u00fc yaban ku\u015flar\u0131n\u0131n getirdi\u011fini s\u00f6yleyebiliriz ama, ikinci enfeksiyonun, Bal\u0131kesir-Manyas y\u00f6resinden 1300-1400 tane hayvan\u0131n kontrols\u00fcz bir bi\u00e7imde Do\u011fu Anadolu\u2019ya, I\u011fd\u0131r\u2019a sat\u0131lmas\u0131 ile \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. Yani I\u011fd\u0131r\u2019daki enfeksiyonun, Manyas k\u00f6kenli oldu\u011fu ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. Bunun pe\u015findeyiz ve ne oldu\u011funu \u00f6\u011frenece\u011fiz.<\/p>\n

Kurbanl\u0131klar salg\u0131n\u0131n yol haritas\u0131n\u0131 \u00e7izdi<\/em><\/strong><\/p>\n

– T\u00fcrkiye bu ihmalin bedelini mi \u00f6d\u00fcyor? <\/strong><\/p>\n

– Evet, T\u00fcrkiye bu ihmalin bedelini \u00f6d\u00fcyor. Sadece bu de\u011fil. Erken uyar\u0131 sistemi Manyas\u2019ta \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 gibi do\u011fuda \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131. 1200 tavuk \u00f6ld\u00fc orada ve ku\u015f gribi de\u011fil dendi. Do\u011fru d\u00fcr\u00fcst inceleme yap\u0131lmad\u0131; veteriner hekimleri bizzat k\u00f6ylere g\u00f6nderip durumu incelettirecek bir yap\u0131lanma olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in burada uyar\u0131 sistemi \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131. A\u011fr\u0131\u2019daki, a\u00e7\u0131k \u00f6\u011fretim fak\u00fcltesi mezunu, hekimlikle ilgisi olmayan hayvan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 \u015fube m\u00fcd\u00fcr\u00fcn\u00fcn de bu ihmallerde ciddi pay\u0131 var diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. Kurban bayram\u0131 nedeniyle hayvanlar\u0131n do\u011fudan bat\u0131ya gelmesiyle, hastal\u0131\u011f\u0131n s\u0131\u00e7rad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. Kurbanl\u0131klar, mekanik ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 olarak vir\u00fcs\u00fc ayaklar\u0131yla getirmi\u015f olabilirler. Bu hayvanlar ah\u0131rlarda tavuk ve horozlarla birlikte bulunurlar. Bunlar\u0131 kontrols\u00fcz bir \u015fekilde b\u00fcy\u00fck \u015fehirlere ta\u015f\u0131d\u0131k. \u00d6rne\u011fin, g\u00fcvercinlerle ayn\u0131 yerlerde su i\u00e7tiler. O g\u00fcvercinler \u015fehirlerdeki varo\u015flarda tavuk, horoz, vd. beslenen yerlerde, onlarla birlikte yem yemi\u015f ve pisli\u011fini b\u0131rakm\u0131\u015f olabilir. G\u00f6r\u00fcyoruz ki varo\u015flarda \u00e7\u0131k\u0131yor vakalar. Bu bir senaryodur belki ama, bilimde bu tip senaryolar \u00fcreterek riskleri daha do\u011fru hesaplayabiliyoruz. Ba\u015fta s\u00f6yledi\u011fimiz gibi hayvan hareketlerinin serbest b\u0131rak\u0131lmas\u0131 bu etkeni bat\u0131ya yaym\u0131\u015f olabilir. Fark\u0131ndaysan\u0131z, hastal\u0131\u011f\u0131n g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc kentler do\u011fudan bat\u0131ya do\u011fru bir \u00e7izgi halinde. Hastal\u0131k, yol g\u00fczerg\u00e2h\u0131nda hayvanlar\u0131n konaklad\u0131\u011f\u0131 ya da sat\u0131lmak \u00fczere geldi\u011fi Ankara, \u0130stanbul, \u0130zmir, Ayd\u0131n, Mersin gibi yerlerde \u00e7\u0131kt\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla bunun bir risk oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz. Hastal\u0131\u011f\u0131n Manyas\u2019ta g\u00f6r\u00fclmesinin ard\u0131ndan hayvan hareketlerinin \u00f6zellikle kanatl\u0131 hayvanlar\u0131n hareketlerinin kontrol alt\u0131na al\u0131nmas\u0131 sa\u011flansayd\u0131, ayr\u0131ca entegre tesislerde yumurta verimi d\u00fc\u015fen tavuklar\u0131n ucuz olarak k\u00f6yl\u00fclere sat\u0131lmas\u0131 ba\u015fta engellenmi\u015f olsayd\u0131, hastal\u0131k Manyas\u2019tan oralara gitmeyebilirdi. Bu \u00f6nlemler al\u0131nmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in yetkililer sorumludur.<\/p>\n

Bal\u0131kesir y\u00f6resinden 1200 adet hayvan ta\u015f\u0131nm\u0131\u015f. Vatanda\u015f oradan oraya g\u00f6t\u00fcr\u00fcyor. Bu hayvanlar i\u00e7in veteriner hekim raporu ve sa\u011fl\u0131kl\u0131 olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6steren men\u015fei \u015fahadetnamesi bulunmuyor. Zaten hastal\u0131\u011f\u0131n g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc b\u00f6lgeden hayvan nakillerinin yap\u0131lmas\u0131 yasakt\u0131r. Bunlar\u0131n hi\u00e7birisi uygulanmam\u0131\u015f. Bu bir risktir. G\u00f6\u00e7men ku\u015flar Manyas y\u00f6resine geldiklerinde hastal\u0131k etkenini b\u0131rakm\u0131\u015f ve T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fayan yaban\u0131l ku\u015flar\u0131n etkeni ta\u015f\u0131m\u0131\u015f oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnebiliriz. Ayr\u0131ca sonbaharda T\u00fcrkiye\u2019den ge\u00e7en g\u00f6\u00e7men ku\u015flar belli bir enfeksiyon b\u0131rakm\u0131\u015f da olabilir. Sonbahar d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc Afrika \u00fczerinden geliyorken\u2026 Romanya ve Ukrayna\u2019da hastal\u0131k \u00e7\u0131kt\u0131. Ama di\u011fer \u00fclkelere neden etken b\u0131rakmad\u0131lar? Ne kuzey \u00fclkelerinde ne de do\u011fuda \u00e7\u0131kmad\u0131 hastal\u0131k. Ya \u00fclkeler sakl\u0131yorlar ya da b\u00f6yle bir \u015fey yok\u2026 Sonu\u00e7 olarak T\u00fcrkiye\u2019de hastal\u0131\u011f\u0131n k\u0131sa s\u00fcrede pek \u00e7ok yere yay\u0131lmas\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken bu \u00fc\u00e7 etken \u00fczerinde duruyoruz.<\/p>\n

Tavuk katliam\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcm de\u011fil<\/em><\/strong><\/p>\n

Ku\u015f gribi salg\u0131n\u0131n\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in b\u00fct\u00fcn kanatl\u0131lar\u0131 \u00f6ld\u00fcrmek mi gerekiyor? \u00c7\u00f6z\u00fcm bu mu?<\/strong><\/p>\n

3\u2019\u00fc \u015f\u00fcpheli 16 ildeki b\u00fct\u00fcn k\u00f6y tavuklar\u0131n\u0131 \u00f6ld\u00fcrmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. Bug\u00fcne kadar 1 milyona yak\u0131n tavuk \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc. Bu rakam 3, 4, 5 milyona kadar \u00e7\u0131kacakt\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019deki say\u0131lar\u0131 40 milyona ula\u015fan b\u00fct\u00fcn k\u00f6y tavuklar\u0131n\u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi b\u00fcy\u00fck bir zaman alabilir. Ayr\u0131ca hepsini \u00f6ld\u00fcrmek de \u00e7\u00f6z\u00fcm olmayacakt\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc insanlar bunlarla i\u00e7 i\u00e7e ya\u015famaya al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Bu hayvanlar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 k\u00fcmeslerin kontroll\u00fc bi\u00e7imde, ku\u015flar\u0131n ve yaban hayvanlar\u0131n\u0131n giremeyece\u011fi k\u00fcmesler haline getirilmesi ve bu \u015fekilde yeti\u015ftirilmeleri sa\u011flanmal\u0131d\u0131r. Ek olarak da koruyucu a\u015f\u0131lar yap\u0131lmas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Bu \u015fekilde hem k\u00f6y tavuk\u00e7ulu\u011funu \u00f6ld\u00fcrmeyiz, onlar\u0131n daha g\u00fcvenli bir \u015fekilde yumurta \u00fcretmesini sa\u011flar\u0131z, hem de k\u00f6yl\u00fcm\u00fcz\u00fcn hobisi ve beslenme kayna\u011f\u0131 olan bu hayvanlar\u0131 yok etmemi\u015f oluruz.<\/p>\n

Ayr\u0131ca \u00fclkemize \u00f6zel genetik yap\u0131s\u0131 olan baz\u0131 horoz ve tavuk \u0131rklar\u0131n\u0131 da d\u00fc\u015f\u00fcnmemiz gerekiyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc hepsini \u00f6ld\u00fcr\u00fcrseniz Denizli horozu, pa\u00e7al\u0131 tavuklar gibi T\u00fcrkiye\u2019ye \u00f6zg\u00fc birtak\u0131m genetik \u0131rklar\u0131n da yok olmas\u0131 s\u00f6z konusu. Bu genetik yap\u0131lar\u0131 da korumak zorunday\u0131z ve devletin bu konuda proje geli\u015ftirmesi gerekiyor. Bunlar\u0131 \u00f6ld\u00fcrd\u00fcn\u00fcz ama mart\u0131lar\u0131, g\u00fcvercinleri, yaban\u0131l ku\u015flar\u0131 yok edemezsiniz ki. K\u00fcmes hayvanlar\u0131 ile temas eden insanlar\u0131n hastal\u0131\u011fa yakaland\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Yaban\u0131l ku\u015flarla irtibata ge\u00e7enlerin say\u0131s\u0131 azd\u0131r. Bilhassa \u00e7ocuklar evcil k\u00fcmes hayvanlar\u0131 ile ha\u015f\u0131r ne\u015fir olduklar\u0131 i\u00e7in hastal\u0131\u011fa en kolay yakalananlar onlar. Bu korku nedeniyle b\u00fct\u00fcn tavuklar\u0131 \u00f6ld\u00fcrmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. \u00c7\u00f6z\u00fcme, k\u00fcmes hayvanlar\u0131n\u0131 kontrol alt\u0131na alarak, aileleri ve \u00e7ocuklar\u0131 e\u011fiterek ula\u015fabiliriz.<\/p>\n

Kanatl\u0131 hayvanlar\u0131n hastal\u0131\u011f\u0131 kapmas\u0131n\u0131 engelleyen bir a\u015f\u0131 var m\u0131?<\/strong><\/p>\n

Tavuklar i\u00e7in evet, ancak insanlar i\u00e7in b\u00f6yle bir a\u015f\u0131 hen\u00fcz yok. Entegre tavuklara y\u00f6nelik b\u00f6yle bir \u00e7al\u0131\u015fma var bildi\u011fim kadar\u0131yla. A\u015f\u0131 yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda enfeksiyon olu\u015fuyor biliyorsunuz. Ama sorun bu enfeksiyon d\u0131\u015far\u0131dan m\u0131 gelmi\u015f yoksa a\u015f\u0131dan m\u0131 kaynaklanm\u0131\u015f bunu bilememek. Bazen enfeksiyonu da tespit edemeyebilirsiniz. Bu bir risktir. Ama baz\u0131 \u00fclkeler bunu yapm\u0131\u015ft\u0131r. K\u00fcmes tavuk\u00e7ulu\u011fu i\u00e7in d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Bence bilim insanlar\u0131n\u0131n tart\u0131\u015fmas\u0131 gereken bir konu hen\u00fcz. Bizde entegrasyonda herhangi bir risk olmamas\u0131 nedeniyle b\u00f6yle bir \u015fey d\u00fc\u015f\u00fcnmek yanl\u0131\u015f olabilir. Ama k\u00fcmes hayvanlar\u0131m\u0131z i\u00e7in d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir.<\/p>\n

Entegrasyonda hastal\u0131k riski nas\u0131l \u00f6nleniyor?<\/strong><\/p>\n

Entegrasyonda yan yana k\u00fcmesler vard\u0131r. E\u011fer bir k\u00fcmeste enfeksiyon \u00e7\u0131km\u0131\u015fsa -ki \u00e7ok kontroll\u00fcd\u00fcr, di\u011ferine s\u0131\u00e7ramadan o k\u00fcmesteki tavuklar karbondioksit gaz\u0131 verilerek \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcr. O k\u00fcmes hemen dezenfekte edilir ve yan\u0131na bir \u00e7ukur a\u00e7\u0131l\u0131r. \u00d6ld\u00fcr\u00fclen tavuklar g\u00f6m\u00fcl\u00fcr ve \u00fczerleri kire\u00e7le kapat\u0131l\u0131r. Bu \u015fekilde hastal\u0131\u011f\u0131 engelledikten sonra k\u00fcmeslere giri\u015f \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131 da dikkatli yaparsan\u0131z hastal\u0131\u011f\u0131n yay\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmaz. Ortada hi\u00e7bir temas yok \u00e7\u00fcnk\u00fc.<\/p>\n

Erken uyar\u0131 sistemi nedir?<\/strong><\/p>\n

Hastal\u0131\u011f\u0131n \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lgeye hekimlerin hemen m\u00fcdahale etmesi ve \u00f6lm\u00fc\u015f ya da hasta tavuklar\u0131 laboratuara ula\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131n en erken s\u00fcrede yap\u0131laca\u011f\u0131 sistemdir. Bu nedenle de o y\u00f6rede mutlaka veteriner hekimlerin istihdam edilmesi gerekir. \u00c7\u00fcnk\u00fc k\u00f6yl\u00fcm\u00fcz hasta tavu\u011fu kesip tenceresine koyuyor.<\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019deki devlete ba\u011fl\u0131 veteriner say\u0131s\u0131 \u0130stanbul\u2019a yetmez\u2026<\/em><\/strong><\/p>\n

\u0130\u015f gelip veteriner hekimlik sisteminde tak\u0131l\u0131yor san\u0131yorum. \u00dclkemizdeki veteriner hekimlerin istihdam\u0131 yeterli mi? Daha farkl\u0131 bir sisteme ge\u00e7ilebilir mi?<\/strong><\/p>\n

1980 sonras\u0131, reorganizasyon ad\u0131 alt\u0131nda, Tar\u0131m Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019nda, Veteriner \u0130\u015fleri M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc,\u00a0 Ziraat \u0130\u015fleri Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ve ormanc\u0131l\u0131kla ilgili m\u00fcd\u00fcrl\u00fckler birle\u015ftirildi ve tek bir genel m\u00fcd\u00fcrl\u00fck haline getirildi. 81 ilin 8\u2019inde veteriner hekimler il m\u00fcd\u00fcr\u00fc, di\u011ferlerinde ziraat m\u00fchendisleri il m\u00fcd\u00fcr\u00fc oldu. Daha sonra ormanc\u0131lar ayr\u0131ld\u0131 ve Orman Bakanl\u0131\u011f\u0131 kuruldu. Veteriner ve Ziraat \u0130\u015fleri Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ve ayn\u0131 \u00e7at\u0131 alt\u0131nda Koruma Kontrol Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc bulunuyor. Bu genel m\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn alt\u0131nda hayvan ve bitki sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 genel m\u00fcd\u00fcrl\u00fckleri var. Esas olarak il ve il\u00e7e baz\u0131nda veteriner hekim te\u015fkilat\u0131 yok edildi. 80\u2019den sonra Tar\u0131m Bakanl\u0131\u011f\u0131 zaten hi\u00e7 veteriner hekim almad\u0131. \u015eu anda 2200 tane veteriner hekim bulunuyor. 81 il, il\u00e7eler, k\u00f6yler ve mezralar d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde say\u0131 yetersiz tabi. Halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemli olmas\u0131na ra\u011fmen belediyeler de veteriner hekim almad\u0131. Bizim hesaplar\u0131m\u0131za g\u00f6re en az 6500-7000 civar\u0131nda veteriner hekime ihtiyac\u0131 var bakanl\u0131\u011f\u0131n. D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc ve Salg\u0131nlar Ofisi tek tek her k\u00f6ye kadar veteriner hekimlerin gitmesi gerekti\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. Bu koruyucu hekimlik a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok \u00f6nemli. \u00c7\u00fcnk\u00fc resmi otorite koruyucu hekimlik yapar, serbest hekimler ise tedavi ve muayeneye giderler. Biz burada devletin 6500-7000 veteriner hekim alabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmedi\u011fimiz i\u00e7in en az 2500-3000 veteriner hekimin mutlaka ilk a\u015famada al\u0131n\u0131p il ve il\u00e7elerde veteriner hekim say\u0131s\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini, ayr\u0131ca bakanl\u0131k d\u00fczeyinde Veteriner Resmi Otoritesi \u015feklinde ayr\u0131 bir \u00f6rg\u00fctlenmeye gidilmesini savunuyoruz. \u0130ller baz\u0131nda ayr\u0131 bir m\u00fcd\u00fcrl\u00fck olu\u015fturulmas\u0131, ayr\u0131 ara\u00e7-gere\u00e7 organizasyonuna sahip olmas\u0131 anlam\u0131na geliyor. Bu organizasyon, bir veteriner hekimin sahaya \u00e7\u0131kmas\u0131, k\u00f6yleri dola\u015fmas\u0131, 10-15 g\u00fcn kente hi\u00e7 gelmemesi demektir. \u00d6zel araca ihtiya\u00e7 vard\u0131r. O ara\u00e7ta klima olacak ki a\u015f\u0131lar\u0131n\u0131, ila\u00e7lar\u0131n\u0131 saklas\u0131n. K\u00f6ye her t\u00fcrl\u00fc t\u0131bbi ihtiyac\u0131, koruyucu hekimlik hizmetini getirecek.<\/p>\n

Veteriner te\u015fkilat\u0131 yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131lmal\u0131 <\/em><\/strong><\/p>\n

Ayr\u0131ca veteriner te\u015fkilat\u0131n\u0131n yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131lmas\u0131 yan\u0131nda serbest veteriner hekimlere, devlet veteriner hekimleri gibi koruyucu hekimlik yetkisi verilmelidir. Yine ileride devletin kendi eliyle hastaneler kurup, bu hastaneleri veteriner hekimlere kiralamas\u0131 gerekir ki acil hastal\u0131k durumlar\u0131nda m\u00fcdahaleler \u00e7abuk yap\u0131ls\u0131n. Laboratuarlar\u0131n mutlaka akredite olmas\u0131 ve geli\u015fmesi gerekir. Bunun yan\u0131nda laboratuarlar\u0131n\u0131z\u0131 ne kadar akredite ederseniz edin, uzman veteriner hekim a\u00e7\u0131\u011f\u0131 vard\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc veteriner hekimlikte uzmanl\u0131k 1980\u2019de Y\u00d6K ile birlikte kalkm\u0131\u015ft\u0131r. Bunun tekrar konmas\u0131 i\u00e7in y\u0131llard\u0131r m\u00fccadele veriyoruz. Nas\u0131l tabiplerin TUS\u2019u varsa veteriner hekimlerin de VUS\u2019u olsun.<\/p>\n

Siz laboratuarlar\u0131, erken uyar\u0131 sistemlerini kurun ama tavuk\u00e7ulukta e\u011fitilmi\u015f, uzmanla\u015fm\u0131\u015f veteriner hekim olmazsa hi\u00e7bir \u015fey yapamazs\u0131n\u0131z. S\u0131\u011f\u0131rc\u0131l\u0131kta, koyunculukta, kedi, k\u00f6pek ve ku\u015flar konusunda uzmanl\u0131klar olmas\u0131 laz\u0131m. Her uzmanl\u0131\u011f\u0131n da kendi i\u00e7inde ayr\u0131lmas\u0131… \u00d6rne\u011fin, t\u0131pk\u0131 tabiplerde oldu\u011fu gibi, veteriner hekimlik alan\u0131nda da cerrahi, do\u011fum, dahiliye, biyokimya, fizyoloji, patoloji gibi alanlar vard\u0131r. Bu konularda ayr\u0131 ayr\u0131 uzmanla\u015fm\u0131\u015f elemanlara gereksinim vard\u0131r. G\u0131da konusu da \u00f6nemli. Veterinerin g\u0131da konusunda uzmanl\u0131k yapmas\u0131 gerekir. \u00c7\u00fcnk\u00fc insanlara hayvanlardan ge\u00e7en onlarca hastal\u0131k var. Bitkiden insana bula\u015fan hastal\u0131k yoktur \u00f6rne\u011fin. Bu nedenle \u201cah\u0131rdan \u00e7atala\u201d kadar gelen etin her zincirinde veteriner hekim kontrol\u00fc olmal\u0131. Ah\u0131rda ilk a\u015famada hayvanlar\u0131n kontrol\u00fc, k\u00fcmeslerde tavuklar\u0131n kontrol\u00fc veteriner hekimler taraf\u0131ndan olacak, bunlar kesimhaneye gitti\u011fi zaman sa\u011fl\u0131kl\u0131 kesime girmeleri i\u00e7in veteriner hekim kontrol\u00fc olmal\u0131, kesildikten ve paketlendikten sonra markette sat\u0131\u015f\u0131na kadar bu kontrol devam etmeli. Buraya kadar kontrollerin -zincir hi\u00e7 k\u0131r\u0131lmadan- veteriner hekimler taraf\u0131ndan yap\u0131lmas\u0131 ve bu veteriner hekimlerin de uzman olmas\u0131 gerekir. B\u00f6yle bir sistem yok T\u00fcrkiye\u2019de. Onun i\u00e7in Avian Influenza<\/em> (ku\u015f gribi vir\u00fcs\u00fc) bir ba\u015flang\u0131\u00e7 olsun istiyoruz, veteriner te\u015fkilat\u0131n\u0131n yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131lmas\u0131 ve uzmanl\u0131k sisteminin kurulmas\u0131 i\u00e7in.<\/p>\n

Bug\u00fcn T\u00fcrkiye\u2019de t\u00fcberk\u00fcloz, brucellos, \u015farbon, \u015fap, \u00e7i\u00e7ek, s\u0131\u011f\u0131r vebas\u0131, koyun vebas\u0131 gibi hastal\u0131klar olduk\u00e7a fazlala\u015ft\u0131. Bunlar\u0131n bir\u00e7o\u011fu da insana bula\u015f\u0131yor. Bu te\u015fkilat kurulmazsa bakanl\u0131k bunlar\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7emez. \u00d6rne\u011fin, insan t\u00fcberk\u00fclozu, s\u0131\u011f\u0131r t\u00fcberk\u00fclozu ve ku\u015f t\u00fcberk\u00fclozu vard\u0131r ve bunlar\u0131n \u00fc\u00e7\u00fc de insana bula\u015f\u0131r. Ama en tehlikelisi ku\u015f t\u00fcberk\u00fclozudur ve insanda \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fcd\u00fcr. Hi\u00e7 kimse bunun \u00fczerinde durmuyor.<\/p>\n

Hayvanlardan bula\u015fabilecek hastal\u0131klar<\/em><\/strong><\/p>\n

Hangi hayvanlarla ortak enfeksiyonlara yakalan\u0131yoruz?<\/strong><\/p>\n

Sayd\u0131\u011f\u0131m\u0131z hastal\u0131klardan mesela \u015farbon, sizin \u00e7atal\u0131n\u0131za kadar gelebilir. Bir yerlerde kontrols\u00fcz olarak kesilmi\u015ftir s\u0131\u011f\u0131r. Ama eti iyi pi\u015firdi\u011finizde size bula\u015fmaz. \u015earbon daha ziyade hayvan\u0131n etiyle ha\u015f\u0131r ne\u015fir olan hayvan bak\u0131c\u0131s\u0131na ve kasaplara bula\u015f\u0131r. Yani riski daha \u00e7ok hayvan bak\u0131c\u0131lar\u0131, mezbaha g\u00f6revlileri, kasaplar ve veteriner hekimler ta\u015f\u0131r. \u015eimdi ku\u015f gribinde riskli grup yak\u0131n temasta olanlard\u0131r. Bunlar fark\u0131ndaysan\u0131z evde beslenen hayvanlarla yak\u0131n temas kuran \u00e7ocuklar. Babalar hayvanlarla temas kurmuyor genelde. Ya anneler ya \u00e7ocuklar kuruyor.<\/p>\n

Ku\u015flar, s\u0131\u011f\u0131rlar, koyunlar, k\u00f6pekler, kediler bir\u00e7ok hastal\u0131\u011f\u0131 ta\u015f\u0131yabilirler. Biliyorsunuz kedilerden bula\u015fan toksoplazma vard\u0131r. Kedi t\u00fcy\u00fcnden bula\u015ft\u0131\u011f\u0131 san\u0131l\u0131r ama yanl\u0131\u015ft\u0131r, asl\u0131nda kedi d\u0131\u015fk\u0131s\u0131ndan bula\u015f\u0131r. Toksoplazma \u00e7i\u011f s\u0131\u011f\u0131r etinden de bula\u015f\u0131r ve \u00fclkemizde de \u00e7i\u011f et t\u00fcketimi k\u00fclt\u00fcr\u00fc vard\u0131r. Toksoplazma yumurtalar\u0131 s\u0131\u011f\u0131r\u0131n kas\u0131nda bar\u0131nabilir. Et, \u00e7i\u011f olarak t\u00fcketilirse gebelerde d\u00fc\u015f\u00fcklere, sakat do\u011fumlara ve anomalilere neden olur. Kontrols\u00fcz olarak d\u0131\u015far\u0131da ya\u015fayan k\u00f6pekler de d\u0131\u015fk\u0131lar\u0131yla hastal\u0131k yayabilir. Hi\u00e7 k\u00f6pe\u011fe dokunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131z halde bile tozla bunu alabilirsiniz. T\u00fcrkiye\u2019de \u00f6zellikle k\u0131rsal kesimde y\u00fczde 20-25 oran\u0131nda epinoktisli insan vard\u0131r. Bu da \u00e7ok \u00f6nemlidir. Bu etken akci\u011fere ve karaci\u011fere yerle\u015fir. \u00d6m\u00fcr boyu 20-25 y\u0131l bunu ta\u015f\u0131rs\u0131n\u0131z ve sonunda \u00f6l\u00fcme de g\u00f6t\u00fcrebilir.<\/p>\n

Daha \u00e7ok yak\u0131n temas kurabilece\u011fimiz hayvanlardan hastal\u0131k al\u0131yoruz\u2026<\/strong><\/p>\n

Kesinlikle evet. Ama \u015funu s\u00f6ylemek istiyorum, evde beslenen kedi ve k\u00f6peklerde b\u00f6yle bir risk yoktur. Bu hayvanlar kontrol alt\u0131ndad\u0131r. \u00c7i\u011f hi\u00e7bir \u015fey yemezler. Bu nedenle beraber ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z hayvanlarda bir s\u0131k\u0131nt\u0131 yok. Evde beslenen kanarya, muhabbet ku\u015fu gibi kafeslerinden \u00e7\u0131kmayan ya da sadece evde u\u00e7an ku\u015flarda ku\u015f gribi enfeksiyonu olmas\u0131 riski s\u0131f\u0131rd\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc d\u0131\u015far\u0131yla temaslar\u0131 yoktur. Bu nedenle korkulacak bir \u015fey yok bu konuda.<\/p>\n

Evdeki insan\u0131n ku\u015f gribini kapabilmesi i\u00e7in ku\u015f gribine yakalanm\u0131\u015f olan bir tavukla veya hasta bir g\u00fcvercin ya da yaban ku\u015fu ile temas etmi\u015f olmas\u0131 beklenir. Ya da enfeksiyonlu d\u0131\u015fk\u0131ya dokunduktan sonra elini y\u0131kamadan kendi evindeki ku\u015fla temas ederse, evdeki ku\u015fa da hastal\u0131k bula\u015fm\u0131\u015f olur. B\u00f6yle bir risk, \u015fehirde ya\u015fayan ve evinde muhabbet ku\u015fu, kanarya besleyen ki\u015filer i\u00e7in pek m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor.<\/p>\n

Karantina b\u00f6lgesinde 3 kilometrelik alan i\u00e7erisinde evlerdeki ku\u015flar\u0131 da yok etmiyorlar m\u0131?<\/strong><\/p>\n

\u00d6yle bir \u015fey yap\u0131lmamas\u0131 gerekir. Ama onlar\u0131n \u015f\u00f6yle kontrol alt\u0131nda tutulmas\u0131 laz\u0131m. Bir kere b\u00f6lgedeki insanlar\u0131n da en az\u0131ndan 15-20 g\u00fcn kontrol alt\u0131nda olmas\u0131 gerekir. Hastal\u0131\u011f\u0131 kapm\u0131\u015f ve belli bir m\u00fcddet hastal\u0131\u011f\u0131 ta\u015f\u0131rken ku\u015fu ile temas etmi\u015f insanlar olabilir. Ama ihtimal \u00e7ok zay\u0131f.<\/p>\n

Her kanatl\u0131 grip de\u011fil!<\/em><\/strong><\/p>\n

\u201cSebze yemeyin \u00fczerine ku\u015f pislemi\u015f olabilir\u201d, \u201cD\u0131\u015far\u0131da dola\u015ft\u0131ktan sonra ayakkab\u0131lar\u0131n\u0131zla i\u00e7eri girmeyin\u201d, vd. gibi \u015feyler s\u00f6yleniyor. Bu korkunun ne kadar\u0131 mant\u0131kl\u0131?<\/strong><\/p>\n

B\u00fcy\u00fck kentlerde bu hastal\u0131\u011f\u0131n olmas\u0131 ihtimali zay\u0131f. Ancak \u015f\u00f6yle olabilir: G\u00fcvercinler, mart\u0131lar, kargalar ve ser\u00e7eler hastalanabilirler; d\u0131\u015fk\u0131lar\u0131n\u0131 araba \u00fczerine, kald\u0131r\u0131ma vb. b\u0131rak\u0131rlarsa risk olabilir. Bunlar hep d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclecek \u015feylerdir ama paranoya i\u00e7erisine de girmemek laz\u0131m. \u00c7\u00fcnk\u00fc insanlar\u0131 etkileyen grip hastal\u0131\u011f\u0131 bile sonbahar, k\u0131\u015f aylar\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kar. Diyelim ki \u0130stanbul\u2019da 15 milyon insan varsa bunun 300-400 bini yakalanabilir. Bula\u015f\u0131c\u0131 olmas\u0131na ra\u011fmen her insan yakalanmaz. Bu nedenle ku\u015flar a\u00e7\u0131s\u0131nda da bu \u00f6nemli. Yani her ku\u015fu potansiyel tehlike olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrsek ya\u015fayamay\u0131z.<\/p>\n

Ku\u015f gribi vir\u00fcs\u00fc hangi hayvanlarla ta\u015f\u0131nabilir?<\/strong><\/p>\n

Literat\u00fcre bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda bu vir\u00fcs\u00fcn ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 olabilen hayvanlar tek t\u0131rnakl\u0131lar (at, kat\u0131r, e\u015fek). Bunun yan\u0131nda domuzlar ve kedilerin de ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 olabildi\u011fi belirtiliyor bilimsel olarak. Kediler ayn\u0131 zamanda hastalanabiliyorlar da. Leopar, kaplan gibi kedigiller familyas\u0131nda g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f. Ayr\u0131ca kemiriciler de bu hastal\u0131\u011f\u0131 ta\u015f\u0131yabiliyor.<\/p>\n

Ku\u015f gribi ile ilgili epidemiyolojik \u00e7al\u0131\u015fma yap\u0131l\u0131yor mu T\u00fcrkiye\u2019de? Sizin b\u00f6yle bir \u00e7al\u0131\u015fman\u0131z var m\u0131?<\/strong><\/p>\n

Biz b\u00f6yle bir \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131, T\u00fcrkiye\u2019deki yaban\u0131l ku\u015flar ve k\u00fcmes hayvanlar\u0131 \u00fczerinde ger\u00e7ekle\u015ftirmek istiyoruz. Ayr\u0131ca m\u00fcmk\u00fcn olduk\u00e7a da entegre hayvanlar \u00fczerinde\u2026 Zaman zaman kan \u00f6rnekleri toplayarak, kanatl\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131n vir\u00fcs ta\u015f\u0131y\u0131p ta\u015f\u0131mad\u0131klar\u0131n\u0131 takip ediyoruz. Bu \u00e7ok uzun s\u00fcreli bir \u00e7al\u0131\u015fma, e\u011fer bir kaynak bulabilirsek ba\u015flayaca\u011f\u0131z.<\/p>\n

Bizde a\u015f\u0131 \u00fcretilebiliyor mu? <\/strong><\/p>\n

Hay\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019de a\u015f\u0131 \u00fcretilmiyor ve \u00e7al\u0131\u015fma da yap\u0131lm\u0131yor. Tamamen d\u0131\u015fa ba\u011f\u0131ml\u0131y\u0131z bu konuda.<\/p>\n

Sekt\u00f6r\u00fc \u00e7\u00f6kertmemek gerek <\/em><\/strong><\/p>\n

H\u00fck\u00fcmetin, entegre tavuk\u00e7uluk tesislerinin salg\u0131ndan etkilenmemesi i\u00e7in ciddi \u00f6nlemler ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. Bunun yan\u0131nda, k\u00fcmes hayvanc\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 bitireceklerine ili\u015fkin net bir a\u00e7\u0131klama da yapt\u0131lar. Do\u011fayla hi\u00e7 bulu\u015fmam\u0131\u015f tavuk d\u00f6nemi mi ba\u015fl\u0131yor?<\/strong><\/p>\n

Bunu Sa\u011fl\u0131k Bakan\u0131 a\u00e7\u0131klad\u0131. Hatta talihsiz bir a\u00e7\u0131klamas\u0131 daha oldu. Yumurtalar\u0131 y\u0131kay\u0131p yiyin bir \u015fey olmaz dedi. Asl\u0131nda yumurtalar\u0131 y\u0131kamak b\u00fcy\u00fck bir risktir. Yumurta kabu\u011funun tamamen kapal\u0131 bir yap\u0131s\u0131 yoktur. Kabu\u011fun i\u00e7indeki porlardan her t\u00fcrl\u00fc vir\u00fcs direk yumurtan\u0131n i\u00e7ine, su yard\u0131m\u0131yla girebilir.<\/p>\n

Bunun yan\u0131nda entegre tesislerle ilgili al\u0131nan tedbirler bence \u00e7ok yerinde. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu sekt\u00f6rde istihdam edilen binlerce \u00e7al\u0131\u015fan var. O sekt\u00f6r\u00fcn \u00e7\u00f6kmesi, bir\u00e7ok insan\u0131n i\u015fsiz kalmas\u0131 ve T\u00fcrkiye\u2019nin tavuk \u00fcretimi konusunda tamamen d\u0131\u015fa ba\u011f\u0131ml\u0131 olmas\u0131 anlam\u0131na gelir. Ku\u015f gribi bug\u00fcn T\u00fcrkiye\u2019de var ama yar\u0131n bitecektir bu salg\u0131n. Sekt\u00f6r\u00fc \u00e7\u00f6kertmemek gerek. Entegreye zaten s\u0131\u00e7ramam\u0131\u015f durumda.<\/p>\n

Peki devlete ba\u011fl\u0131 veterinerler \u00f6zel sekt\u00f6rde gidip denetleme yapabiliyor mu?<\/strong><\/p>\n

Hay\u0131r biz denetleyemiyoruz. Ama onlar\u0131n devlet taraf\u0131ndan atanan resmi veteriner hekimleri var. Tabi vir\u00fcse rastlad\u0131klar\u0131 anda bizleri haberdar etmeleri gerekir. Ama entegrasyon d\u0131\u015f\u0131nda yar\u0131c\u0131l\u0131k yapan firmalar da vard\u0131r. Yar\u0131c\u0131l\u0131k, k\u00f6yde firmalar\u0131n yapt\u0131rd\u0131klar\u0131 k\u00fcmeslerde, k\u00f6yl\u00fclerin i\u015f\u00e7i olarak \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 \u00fcretim \u015feklidir. Tabi bu tarz \u00fcretimde hayvanlar d\u0131\u015far\u0131yla temas kurmu\u015f olurlar. Buralar\u0131 \u00e7ok ciddi denetlemek gerekiyor. Bug\u00fcne kadar olumsuz bir geli\u015fme duymad\u0131k. Tabii bu olmayaca\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmiyor.<\/p>\n

K\u00fcmes hayvanc\u0131l\u0131\u011f\u0131 konusundaki a\u00e7\u0131klama da \u00e7ok talihsizdi. Esas\u0131nda biz de bu konunun \u00fczerinde duruyoruz. K\u00f6y tavuklar\u0131n\u0131n hemen hepsini yok etmek do\u011fru olmayabilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu bizim k\u00fclt\u00fcrel yap\u0131m\u0131z. Bug\u00fcn \u0130ngiltere\u2019de de Hollanda\u2019da da halk, evlerinde tavuk besliyor. Bunlar\u0131 kontrol alt\u0131na almak gerekir. Devletin, \u00f6ld\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc hayvanlar\u0131n tazminat\u0131n\u0131 vermek i\u00e7in ciddi bir b\u00fct\u00e7e olu\u015fturdu\u011funu biliyoruz. Bu kaynak, hasta olmayan hayvanlar\u0131n ayr\u0131l\u0131p, korunmas\u0131 i\u00e7in de harcanabilir. Halk\u0131, yabani ku\u015flar\u0131n giremeyece\u011fi, tel \u00f6rg\u00fclerle kapat\u0131lm\u0131\u015f k\u00fcmesler yapmaya ikna edebiliriz.<\/p>\n

Bunun yan\u0131 s\u0131ra a\u015f\u0131 program\u0131 uygulayarak, koruyucu hekimli\u011fi yeniden yayg\u0131nla\u015ft\u0131rabiliriz. Bu \u015fekilde H5N1\u2019e kar\u015f\u0131 bah\u00e7e tavuk\u00e7ulu\u011funu korumu\u015f oluruz. Bu bir \u00f6ng\u00f6r\u00fcd\u00fcr ve bilim insanlar\u0131n\u0131n bu konuyu tart\u0131\u015fmalar\u0131 gerekiyor.<\/p>\n

Tavuk ve s\u0131\u011f\u0131rlar\u0131m\u0131z\u0131n yemi de dam\u0131zl\u0131\u011f\u0131 da d\u0131\u015fa ba\u011f\u0131ml\u0131<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00dclkemizdeki entegre tesislerin zaten yem ve dam\u0131zl\u0131k konusunda d\u0131\u015fa ba\u011f\u0131ml\u0131 oldu\u011funu biliyoruz. Bu konuda ne gibi tedbirler d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsunuz? <\/strong><\/p>\n

Evet, dam\u0131zl\u0131k ve yem konusunda tamamen d\u0131\u015fa ba\u011f\u0131ml\u0131y\u0131z. Ama bizim tesislerimiz yine de \u00f6nemli. B\u00f6yle de olsa istatistiklere g\u00f6re T\u00fcrkiye\u2019de ki\u015fi ba\u015f\u0131na 21 kg et d\u00fc\u015f\u00fcyor. Bunun 14 kilosunu beyaz et ile kar\u015f\u0131l\u0131yor halk\u0131m\u0131z. Geri kalan 6-7 kilo ise k\u0131rm\u0131z\u0131 et ve bal\u0131kt\u0131r. Avrupa \u00fclkeleri 70 ile 90 kg, Amerika ve Kanada 90 ile 120 kg et t\u00fcketmektedir. Biz bu ortalamay\u0131 y\u00fckseltmek durumunday\u0131z.<\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019nin hayvanc\u0131l\u0131k politikalar\u0131n\u0131n tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 gerekmiyor mu? <\/strong><\/p>\n

Kesinlikle. Bitkisel \u00fcretim i\u00e7erisindeki hayvanc\u0131l\u0131k pay\u0131n\u0131n y\u00fczde 40\u2019lara \u00e7\u0131kmas\u0131 gerekir. \u015eu anda y\u00fczde 25 dolaylar\u0131nda. Bu \u015fu demek, bitkisel \u00fcretimde, hayvan yemine dayal\u0131 bitki yeti\u015ftiricili\u011fini art\u0131rmak laz\u0131m. E\u011fer bunu ba\u015far\u0131rsak, m\u0131s\u0131r\u0131m\u0131z, bu\u011fday\u0131m\u0131z, arpam\u0131z d\u0131\u015far\u0131dan gelmez. Hayvan yemi girdilerini desteklersek, yem i\u00e7in d\u0131\u015fa harcanacak olan paray\u0131 i\u00e7ten kar\u015f\u0131layarak, daha ucuz et \u00fcretmeyi ba\u015far\u0131r\u0131z. K\u0131rm\u0131z\u0131 eti de bug\u00fcn Avrupa \u00fclkelerine g\u00f6re \u00e7ok pahal\u0131 yiyoruz. Burada da ayn\u0131 durum s\u00f6z konusu. Bitkiler ekilmedi\u011fi i\u00e7in yemi pahal\u0131 al\u0131yoruz.<\/p>\n

Bizi d\u0131\u015fa ba\u011f\u0131ml\u0131 k\u0131lan bu politikalar D\u00fcnya Ticaret \u00d6rg\u00fct\u00fc ve IMF\u2019ye ait de\u011fil mi?<\/strong><\/p>\n

Evet. T\u00fcrkiye\u2019de meralar yok edildi \u00f6ncelikle. Mera varl\u0131\u011f\u0131 y\u00fczde 35-40\u2019lardayken y\u00fczde 10\u2019lara d\u00fc\u015ft\u00fc. \u015eimdi yeniden meralar\u0131 yap\u0131land\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz. Hayvanlar\u0131n meralarda otlamas\u0131 \u00e7ok \u00f6nemli. Bir de az \u00f6nce s\u00f6yledi\u011fim gibi yem bitkilerinin ekilmesi yap\u0131lm\u0131yor T\u00fcrkiye\u2019de. D\u0131\u015fa ba\u011f\u0131ml\u0131s\u0131n\u0131z ve \u015f\u00f6yle bir sorun da var ayr\u0131ca, geneti\u011fi de\u011fi\u015ftirilmi\u015f m\u0131s\u0131r tohumu g\u00f6nderirseniz k\u00f6yl\u00fcye, \u00fc\u00e7 y\u0131l \u00fcr\u00fcn al\u0131rs\u0131n\u0131z ve d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc y\u0131l yeniden ithal etmek zorunda kal\u0131rs\u0131n\u0131z. Bu nedenle T\u00fcrkiye\u2019nin, yem bitkilerinin yeti\u015ftiricili\u011fine dayal\u0131 olarak kendi politikalar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmesi gerekiyor.<\/p>\n

\u0130lgili bakanlar\u0131n her g\u00fcn farkl\u0131 bir a\u00e7\u0131klamas\u0131 oluyor ku\u015f gribi ve al\u0131nmas\u0131 gereken \u00f6nlemler konusunda. \u0130stanbul Tabip Odas\u0131 Ba\u015fkan\u0131 Gen\u00e7ay G\u00fcrsoy\u2019un, \u201ckurbanl\u0131k hayvanlar\u0131n hareketi konusunda hijyen kurallar\u0131na dikkat edelim\u201d a\u00e7\u0131klamas\u0131 dinci kesimlerce \u00e7arp\u0131t\u0131ld\u0131. Bu konudaki g\u00f6r\u00fc\u015flerinizi alabilir miyiz?<\/strong><\/p>\n

Biz bilim insanlar\u0131 olarak tek t\u0131rnakl\u0131lar\u0131n ve \u00e7ift t\u0131rnakl\u0131lar\u0131n hareketinin yasaklanmas\u0131 gerekti\u011fini en ba\u015f\u0131ndan beri s\u00f6yl\u00fcyoruz. Gen\u00e7ay G\u00fcrsoy bunu s\u00f6ylerken hedef olarak g\u00f6sterildi. Asl\u0131nda o bu bilgiyi bize dayal\u0131 olarak verdi. \u0130nsanlar\u0131n dini a\u00e7\u0131dan kurban kesmeleri bizi ilgilendirmez, kesebilirler. Ama hayvan hareketleriyle yay\u0131labilecek bir hastal\u0131k s\u00f6z konusuyken, veterinerler de hekimler de b\u00f6yle bir a\u00e7\u0131klamay\u0131 yapmal\u0131d\u0131r. Yapt\u0131klar\u0131 i\u015f \u00e7ok yanl\u0131\u015ft\u0131. Kimse kurban kesmeyin demedi. Dikkatli olal\u0131m istedik.<\/p>\n

Kar\u0131n alt\u0131ndaki tehlikeye dikkat<\/em><\/strong><\/p>\n

Bug\u00fcn yay\u0131lm\u0131\u015f olan vir\u00fcs\u00fcn mevsim ko\u015fullar\u0131 d\u00fczeldi\u011finde ortadan kaybolmas\u0131 bekleniyor. \u00dclkemizi ba\u015fka riskler bekliyor mu?<\/strong><\/p>\n

Enfeksiyonun \u00fczerini do\u011fuda karlar \u00f6rtt\u00fc. Bu vir\u00fcsler s\u0131f\u0131r\u0131n alt\u0131ndaki derecelerde 3 ay kadar ya\u015fayabiliyorlar. Karlar eridikten sonra tekrar ortaya \u00e7\u0131kabilirler. Eriyen karlar akarsulara kar\u0131\u015facakt\u0131r. Bu durumda etkisinin azalmas\u0131 beklenir ama yeniden dezenfeksiyonun yap\u0131lmas\u0131 gerekecek.<\/p>\n

Te\u015fekk\u00fcr ederiz, Say\u0131n Tahsin Ye\u015fildere\u2026<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Erken uyar\u0131 sistemi Manyas\u2019ta \u00e7al\u0131\u015ft\u0131 ama do\u011fu illerinde tak\u0131ld\u0131. Hastal\u0131\u011f\u0131n g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc Manyas y\u00f6resinden, hi\u00e7bir veteriner hekim kontrol\u00fc olmadan I\u011fd\u0131r\u2019a sat\u0131lan 1300 hayvan\u0131n, ku\u015f gribi vir\u00fcs\u00fcn\u00fcn yay\u0131lmas\u0131nda esas etken olduklar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor. Bu tablonun arkas\u0131ndaki bir ba\u015fka ger\u00e7ek de 1980 sonras\u0131nda da\u011f\u0131t\u0131lm\u0131\u015f veterinerlik ve koruyucu hekim sistemimiz. Say\u0131n Tahsin Ye\u015fildere, ku\u015f gribi vir\u00fcs\u00fcn\u00fcn Manyas\u2019ta ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131ndan 2 […]<\/p>\n","protected":false},"author":478,"featured_media":7864,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[62,21,217,33],"tags":[197,198,204,199,202,203,226],"class_list":["post-7863","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-24-sayi","category-biyoloji","category-cevre-bilimleri","category-saglik-bilimleri","tag-biyoloji","tag-cevre","tag-dogal-afetler","tag-ekoloji","tag-kus-gribi","tag-tibbi-biyoloji","tag-veterinerlik"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7863","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/478"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7863"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7863\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7864"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7863"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7863"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7863"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}