Biliminsanlar\u0131, ilk ger\u00e7ek y\u00fczen dinozor oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen Spinosaurus aegyptiacus\u2019u ortaya \u00e7\u0131kard\u0131. Bu mezozoik d\u00f6nem y\u0131rt\u0131c\u0131s\u0131, 95 milyon y\u0131l \u00f6nce suda ya\u015fama uyum sa\u011flam\u0131\u015f ve bu zorlu ya\u015fam\u0131n \u00e7evresel ko\u015fullar\u0131nda avlanarak ya\u015fam\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilmi\u015fti. Spinosaurus, d\u00fcnya \u00fczerinde bilinen en b\u00fcy\u00fck y\u0131rt\u0131c\u0131 dinozor olan Tyrannosaurus rex\u2019den neredeyse 3 m daha b\u00fcy\u00fck.<\/p>\n
\u015eikago (paleontolog Nizar \u0130brahim ve Paul Sereno), Milan ve Casablanca Fas (Samir Zouhri) \u00dcniversitesi\u2019nden ortak \u00e7al\u0131\u015fan biliminsanlar\u0131, bulduklar\u0131 fosillerin, suda ya\u015fama adaptasyonla ilgili bilinmeyenlere pek \u00e7ok pencere a\u00e7abilece\u011fini belirtiyorlar. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar sonu\u00e7lara, Fas \u00e7evresinde daha \u00f6nceden a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f k\u0131smi Spinosaurus kafataslar\u0131n\u0131 ve m\u00fczelerde bulunan \u00e7e\u015fitli par\u00e7alar\u0131 ve bundan 100 y\u0131l \u00f6nce M\u0131s\u0131r\u2019da ke\u015ffedilmi\u015f olan ilk Spinosaurus kay\u0131tlar\u0131n\u0131 da inceleyerek vard\u0131lar. Ara\u015ft\u0131rman\u0131n lideri \u0130brahim, bu hayvanlarla \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n, d\u00fcnya d\u0131\u015f\u0131 gezegenlerden gelen canl\u0131larla ilgilenmek gibi oldu\u011funu ve daha \u00f6nce b\u00f6yle \u00f6rneklere rastlamad\u0131klar\u0131n\u0131 vurguluyor.
\nSuya adaptasyon Spinosaurus\u2019a, daha \u00f6nce karada ya\u015fay\u0131p bal\u0131k yiyen di\u011fer spinosaurid ailesinden farkl\u0131 olarak baz\u0131 \u00f6zellikler kazand\u0131rm\u0131\u015f:<\/p>\n
– Kafatas\u0131n\u0131n tam ortas\u0131na oturmu\u015f burun delikleri. Bunlar kafan\u0131n arkas\u0131na do\u011fru uzanacak \u015fekilde olduklar\u0131ndan, kafa suda iken rahat nefes almay\u0131 sa\u011fl\u0131yordu.
\n– Burnun sonu damar sinir sitemine a\u00e7\u0131l\u0131yor. Timsahlarda da benzer olan bu sistem i\u00e7erdi\u011fi bas\u0131n\u00e7 resept\u00f6rleri sayesinde su i\u00e7erisinde hareket duyarl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 artt\u0131r\u0131r. Muhtemelen bu yap\u0131 t\u00fcm Spinosauruslarda benzerdir.
\n– E\u011fimli di\u015fler burnun \u00f6n\u00fcnde birbirine ba\u011flanmakta. Bu konik \u015fekil ve yerle\u015fim bi\u00e7imi bal\u0131k yakalamaya \u00e7ok uygundur.
\n– Uzun boyun ve g\u00f6vde a\u011f\u0131rl\u0131k merkezini \u00f6ne kayd\u0131rd\u0131\u011f\u0131ndan bu durum iki ayak \u00fczerinde durmaktan ziyade su i\u00e7inde hareketlili\u011fe olanak sa\u011flar g\u00f6r\u00fcnmektedir.
\n– G\u00fc\u00e7l\u00fc \u00f6n ayaklar ayn\u0131 zamanda k\u0131vr\u0131ml\u0131 bir b\u0131\u00e7ak a\u011fz\u0131 gibi olup pen\u00e7eyi and\u0131rmaktad\u0131r. Bu da kaygan avlar\u0131 yakalama ve do\u011framada ideal g\u00f6r\u00fcnmektedir.
\n– K\u00fc\u00e7\u00fck bir le\u011fen kemi\u011fi ve kasl\u0131 uyluklarla desteklenen k\u0131sa arka ayaklar. Erken d\u00f6nem balinalar\u0131nda oldu\u011fu gibi bu \u00f6zellik su i\u00e7inde hareket adaptasyonuyla ilgiliydi ve karada hareketli olan dinozorlardan da belirgin \u015fekilde farkl\u0131yd\u0131.
\n– Kemik ili\u011finden yoksun yo\u011fun kemik yap\u0131s\u0131 ise t\u00fcm y\u0131rt\u0131c\u0131 dinozorlarda tipik \u00f6zelliktir. Bu da modern su hayvanlar\u0131ndan kral penguenlerde oldu\u011fu gibi su y\u00fcz\u00fcnde batmadan kalabilme adaptasyonunu sa\u011flamaktad\u0131r.
\n– G\u00fc\u00e7l\u00fc uzun ayaklar ve d\u00fcz pen\u00e7eler. Di\u011fer y\u0131rt\u0131c\u0131lardan farkl\u0131 olarak Spinosaurus, t\u00fcnemekten \u00e7ok ayakta durdu\u011fu ya da g\u00f6\u00e7men sahil ku\u015flar\u0131 gibi k\u0131smen hareketli oldu\u011fu bir hayat s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Asl\u0131nda bal\u00e7\u0131kta ya da suda y\u00fcr\u00fcmek i\u00e7in perdeli ayaklar\u0131 oldu\u011fu da d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir.
\n– Dinozorun kuyru\u011fundaki kemikler gev\u015fek\u00e7e irtibattad\u0131r. B\u00f6ylece kuyruklar\u0131n\u0131n hareketiyle adeta dalga yaratarak kemikli bal\u0131klar\u0131 avlamak \u00fczere \u00f6nlerine katabilirler.
\n– Deriyle kapl\u0131 muazzam dorsal omurga, dinozorun s\u0131rt\u0131nda adeta bir \u201cyelkenli\u201d gibi durmaktad\u0131r. Uzun ince, b\u0131\u00e7ak s\u0131rt\u0131 \u015feklindeki bu omurga, kaslara adeta ba\u011fl\u0131d\u0131r ve az miktarda kan damar\u0131yla yo\u011fun yap\u0131daki kemikten olu\u015fmaktad\u0131r. Bu da omurgan\u0131n sadece g\u00f6steri\u015fe y\u00f6nelik bir yap\u0131 oldu\u011funu, yoksa \u0131s\u0131y\u0131 sakl\u0131 tutmak ya da ya\u011f depolamak gibi bir g\u00f6revi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. Yelkenli, ancak suya girdi\u011finde g\u00f6r\u00fcn\u00fcr hale geliyor olabilir.<\/p>\n
Neredeyse ge\u00e7en y\u00fczy\u0131lda, Alman paleontolog Ernst Freiherr Stromer von Reichenbach, M\u0131s\u0131r b\u00f6lgesinde ilk Spinosaurus izlerini bulmu\u015ftu. Ne yaz\u0131k ki 1944\u2019de M\u00fcnih\u2019in bombalanmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda fosiller tahrip oldu. Bununla birlikte \u0130brahim, bu ke\u015fiften kalan t\u00fcm notlarla foto\u011fraflar\u0131 bulup bir araya getirmeyi ba\u015fard\u0131.<\/p>\n
Yeni Spinosaurus fosilleri ise Fas\u2019\u0131n Kem Kem Vadisi denen b\u00f6lgesinde bulundu. Bu alan Fas\u2019tan M\u0131s\u0131r\u2019a kadar uzanan nehirlerin sulad\u0131\u011f\u0131 geni\u015f bir aland\u0131r. B\u00f6lgede suda ya\u015fayan \u00e7ok say\u0131da ve \u00e7e\u015fitte canl\u0131 kal\u0131nt\u0131s\u0131 belirlenmi\u015ftir. Bunlar aras\u0131nda dev balinalar, timsahlar, u\u00e7an dev s\u00fcr\u00fcngenler, ge\u00e7i\u015f fosilleri, akci\u011ferli bal\u0131klar vard\u0131r.<\/p>\n
Yeni fosille ilgili en \u00f6nemli \u015fey, iskeletin bir par\u00e7as\u0131n\u0131n bir fosil avc\u0131s\u0131 taraf\u0131ndan \u00fclke d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131 ve bu ki\u015fiyi bulman\u0131n zorlu\u011fuydu. Ancak ekibin lideri \u0130brahim bunu ba\u015far\u0131p hik\u00e2yesinin eksik par\u00e7as\u0131n\u0131 tamamlayabildi.<\/p>\n
Ekip, en yeni y\u00f6ntemleri kullanarak Spinosaurus\u2019un dijital bir modelini olu\u015fturdu. Ekibin \u00fcyelerinden Maganuco\u2019ya g\u00f6re, bu modelle neredeyse kesine yak\u0131n sonu\u00e7 elde edildi. Yarat\u0131lan modelin \u00fc\u00e7 boyutlu halinin, kafadan kuyru\u011fa \u00f6l\u00e7\u00fclmesinin sonucunda, Tyrannosaurus\u2019tan 3 m daha uzun oldu\u011fu bulundu. Zaten \u015eikago Fosil Laboratuvar\u0131 Ba\u015fkan\u0131 Sereno\u2019ya g\u00f6re, kendilerini as\u0131l \u015fa\u015f\u0131rtan bu boyut olmu\u015ftu. Zira bu \u00f6l\u00e7\u00fcleri daha \u00f6nce kanatl\u0131larda, \u00f6rne\u011fin erken d\u00f6nem balinalarda g\u00f6rebilmi\u015flerdi.<\/p>\n
Dal Sasso\u2019da son 20 y\u0131lda a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kar\u0131lan pek \u00e7ok kal\u0131nt\u0131, dinozorlar\u0131n ku\u015flarla ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131 kan\u0131tlarken; bu son bulgu, evrimin tuhaf seyriyle suya adapte olan y\u0131rt\u0131c\u0131 dinozorlar\u0131n mezozoik d\u00f6nemde Kuzey Afrika nehir sistemini istila etmi\u015f oldu\u011funu g\u00f6stermi\u015ftir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Biliminsanlar\u0131, ilk ger\u00e7ek y\u00fczen dinozor oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen Spinosaurus aegyptiacus\u2019u ortaya \u00e7\u0131kard\u0131. Bu mezozoik d\u00f6nem y\u0131rt\u0131c\u0131s\u0131, 95 milyon y\u0131l \u00f6nce suda ya\u015fama uyum sa\u011flam\u0131\u015f ve bu zorlu ya\u015fam\u0131n \u00e7evresel ko\u015fullar\u0131nda avlanarak ya\u015fam\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilmi\u015fti. Spinosaurus, d\u00fcnya \u00fczerinde bilinen en b\u00fcy\u00fck y\u0131rt\u0131c\u0131 dinozor olan Tyrannosaurus rex\u2019den neredeyse 3 m daha b\u00fcy\u00fck. \u015eikago (paleontolog Nizar \u0130brahim ve Paul Sereno), […]<\/p>\n","protected":false},"author":42,"featured_media":12995,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[165,19,21,32],"tags":[731,421,505],"class_list":["post-8317","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-128-sayi","category-bilim-gundemi","category-biyoloji","category-evrim","tag-adaptasyon","tag-dinozorlar","tag-su"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t