{"id":8453,"date":"2007-12-01T00:09:22","date_gmt":"2007-11-30T22:09:22","guid":{"rendered":"http:\/\/109.232.216.219\/~bilimvegelecek\/?p=8453"},"modified":"2017-07-17T12:26:21","modified_gmt":"2017-07-17T09:26:21","slug":"prof-dr-klaus-schmidt-ile-soylesi-son-avci-toplayici-topluluklarin-gorkemli-izi-gobekli-tepe","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2007\/12\/01\/prof-dr-klaus-schmidt-ile-soylesi-son-avci-toplayici-topluluklarin-gorkemli-izi-gobekli-tepe","title":{"rendered":"Prof. Dr. Klaus Schmidt ile s\u00f6yle\u015fi Son avc\u0131-toplay\u0131c\u0131 topluluklar\u0131n g\u00f6rkemli izi: G\u00f6bekli Tepe"},"content":{"rendered":"

12 biny\u0131ll\u0131k bir tarihi olan G\u00f6bekli Tepe, insano\u011flunun en b\u00fcy\u00fck ad\u0131mlar\u0131ndan biri olan Neolitik Devrim\u2019e dair, belki de yerle\u015fik bilgileri sarsacak ipu\u00e7lar\u0131 bar\u0131nd\u0131r\u0131yor. Tarihsel olarak, son avc\u0131-toplay\u0131c\u0131 topluluklar\u0131n ya\u015fant\u0131s\u0131na tan\u0131kl\u0131k etmemizi sa\u011fl\u0131yor, yerle\u015fik ya\u015fama ge\u00e7i\u015f a\u015famas\u0131n\u0131 temsil ediyor. Kaz\u0131lar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 as\u0131l \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 ger\u00e7ek ise \u015fu: G\u00f6bekli Tepe, son avc\u0131-toplay\u0131c\u0131 topluluklar\u0131n in\u015fa etti\u011fi, g\u00f6rkemli bir k\u00fclt merkezi, bir tap\u0131naklar da\u011f\u0131. B\u00fcy\u00fck bir de\u011fi\u015fimin arifesinde olan avc\u0131-toplay\u0131c\u0131 topluluklar, bir anlamda, en az\u0131ndan tap\u0131naklar\u0131yla \u00a0yerle\u015fik ya\u015fama ge\u00e7mi\u015fler bile. \u00dcstelik, sand\u0131\u011f\u0131m\u0131zdan \u00e7ok daha geli\u015fmi\u015f ve karma\u015f\u0131k say\u0131labilecek bir d\u00fc\u015f\u00fcnsel d\u00fczeye sahiplermi\u015f\u2026<\/em><\/h4>\n

Anadolu topraklar\u0131, bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 ge\u00e7mi\u015f ve ge\u00e7mi\u015fin bilgilerini ta\u015f\u0131yan ipu\u00e7lar\u0131yla, arkeolojideki yerle\u015fik bilgileri sarsmaya devam ediyor. Bu a\u00e7\u0131dan son y\u0131llar\u0131n en \u00e7ok ilgi g\u00f6ren kaz\u0131 alanlar\u0131ndan biri de G\u00f6bekli Tepe. Hen\u00fcz 12 y\u0131ld\u0131r kaz\u0131lmakta olan yerle\u015fme, insanl\u0131\u011f\u0131n \u00e7ok \u00f6nemli bir evresine, g\u00fcn\u00fcm\u00fczden 12 biny\u0131l \u00f6ncesine \u0131\u015f\u0131k tutuyor. G\u00f6bekli Tepe, insano\u011flunun en b\u00fcy\u00fck ad\u0131mlar\u0131ndan biri olan Neolitik Devrim\u2019in, yani tar\u0131m\u0131n ba\u015flamas\u0131n\u0131n, hayvanlar\u0131n evcille\u015ftirilmesinin, ilk kurulan k\u00f6ylerle birlikte yerle\u015fik ya\u015fama ge\u00e7i\u015fin, s\u0131n\u0131fla\u015fman\u0131n n\u00fcvelerinin olu\u015fmas\u0131n\u0131n; k\u0131sacas\u0131 uygarl\u0131\u011f\u0131n ilk ad\u0131mlar\u0131n\u0131n at\u0131lmas\u0131n\u0131n ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi \u00e7ekirdek b\u00f6lgelerden biri, belki de en \u00f6nemlisi olan Bereketli Hilal topraklar\u0131nda yer al\u0131yor. Yerle\u015fmenin as\u0131l \u00f6nemi ise, son avc\u0131-toplay\u0131c\u0131 topluluklara dair bilgiler bar\u0131nd\u0131rmas\u0131, tarihsel olarak, yerle\u015fik ya\u015fama ge\u00e7i\u015f a\u015famas\u0131n\u0131 temsil etmesi. Kaz\u0131lar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 ger\u00e7ek ise \u015fu: G\u00f6bekli Tepe, son avc\u0131-toplay\u0131c\u0131 topluluklar\u0131n in\u015fa etti\u011fi, son derece g\u00f6rkemli bir k\u00fclt merkezi, bir tap\u0131naklar da\u011f\u0131. B\u00fcy\u00fck bir de\u011fi\u015fimin arifesinde olan, ge\u00e7i\u015f d\u00f6neminin t\u00fcm sanc\u0131lar\u0131n\u0131 ya\u015fayan avc\u0131-toplay\u0131c\u0131 topluluklar, bir anlamda, en az\u0131ndan tap\u0131naklar\u0131yla yerle\u015fik ya\u015fama ge\u00e7mi\u015fler bile. \u00dcstelik, sand\u0131\u011f\u0131m\u0131zdan \u00e7ok daha geli\u015fmi\u015f ve karma\u015f\u0131k say\u0131labilecek bir semboller d\u00fcnyas\u0131na ve d\u00fc\u015f\u00fcnsel d\u00fczeye sahiplermi\u015f. S\u00f6yle\u015fide, bu sonu\u00e7lara g\u00f6t\u00fcren bulgular\u0131 ayr\u0131nt\u0131lar\u0131yla okuyacaks\u0131n\u0131z.<\/p>\n

G\u00f6bekli Tepe kaz\u0131lar\u0131n\u0131 ba\u015f\u0131ndan beri y\u00fcr\u00fcten Erlangen \u00dcniversitesi \u00d6\u011fretim G\u00f6revlisi ve Alman Arkeoloji Ensit\u00fcs\u00fc Berlin \u015eubesi \u00dcyesi Prof. Dr. Klaus Schmidt\u2019e verdi\u011fi de\u011ferli bilgiler i\u00e7in te\u015fekk\u00fcr bor\u00e7luyuz. Say\u0131n Schmidt\u2019i daha yak\u0131ndan tan\u0131tan \u00e7er\u00e7eve yaz\u0131y\u0131 ilerleyen sayfalarda okuyabilirsiniz. Eme\u011fi i\u00e7in te\u015fekk\u00fcr bor\u00e7lu oldu\u011fumuz biri daha var: Say\u0131n \u00c7i\u011fdem K\u00f6ksal Schmidt. Ba\u015f\u0131ndan beri G\u00f6bekli Tepe Kaz\u0131 Ekibi\u2019nde yer alan arkeolog \u00c7i\u011fdem Han\u0131m, Klaus Bey ile bizi T\u00fcrk\u00e7ede bulu\u015fturdu. Yan\u0131 s\u0131ra kullanaca\u011f\u0131m\u0131z g\u00f6rsel foto\u011fraflar\u0131 DAI Ar\u015fivi\u2019nden alabilmemizi sa\u011flad\u0131.<\/p>\n

G\u00f6bekli Tepe\u2019nin co\u011frafi ve tarihsel-co\u011frafi a\u00e7\u0131dan konumundan s\u00f6z eder misiniz?<\/em><\/strong><\/p>\n

G\u00f6bekli Tepe \u015eanl\u0131urfa\u2019n\u0131n 20 km kuzeydo\u011fusunda yer al\u0131r. Denizden y\u00fcksekli\u011fi 834 m. Su kaynaklar\u0131ndan yoksundur. Ama \u00e7ok uzak mesafelerden dahi g\u00f6r\u00fclebilecek ve geni\u015f g\u00f6r\u00fc\u015f mesafelerini g\u00f6rebilecek h\u00e2kim bir noktadad\u0131r. Bu al\u0131\u015f\u0131lmad\u0131k co\u011frafi konumu, G\u00f6bekli Tepe\u2019nin \u00f6nemli \u00f6zelliklerinden biridir.<\/p>\n

G\u00f6bekli Tepe kaz\u0131lar\u0131 sizinle ba\u015fl\u0131yor san\u0131r\u0131m. Buran\u0131n ke\u015ffedilmesinden ve kaz\u0131 tarih\u00e7esinden k\u0131saca s\u00f6z eder misiniz?<\/em><\/strong><\/p>\n

G\u00f6bekli Tepe ilk kez 1963\u2019de \u0130stanbul ve \u015eikago \u00dcniversiteleri\u2019nin ortakla\u015fa yapt\u0131\u011f\u0131 bir y\u00fczey ara\u015ft\u0131rmas\u0131nda V 52 ad\u0131yla Neolitik yerle\u015fme olarak saptanm\u0131\u015f ve y\u00fczey ara\u015ft\u0131rmas\u0131yla ilgili 1980\u2019de yap\u0131lan yay\u0131nda, Peter Benedict taraf\u0131ndan yaz\u0131lan makalede yerle\u015fme ile ilgili ilk bilgiler verilmi\u015ftir. Bu makalede yer alan k\u0131sa tan\u0131mda G\u00f6bekli Tepe\u2019nin yama\u00e7lar\u0131n\u0131n \u00e7akmakta\u015flar\u0131yla dolu oldu\u011fu ve en y\u00fcksek iki tepeci\u011fin \u00fcst\u00fcn\u00fcn g\u00f6m\u00fctl\u00fcklerle kapl\u0131 oldu\u011fu yaz\u0131l\u0131d\u0131r. 1960\u2019l\u0131 y\u0131llardaki arkeoloji bilgisi, G\u00f6bekli Tepe\u2019nin \u00f6nemini anlamaya yetmemi\u015ftir. Bug\u00fcnk\u00fc bilgilerimizle s\u00f6z konusu y\u00fczey ara\u015ft\u0131rmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda g\u00f6m\u00fctl\u00fck olarak tan\u0131mlanan bulgular\u0131n, \u00fcst k\u0131s\u0131mlar\u0131 g\u00f6r\u00fclen Neolitik D\u00f6nem dikilita\u015flar\u0131 oldu\u011funu biliyoruz. Bu y\u00fczey ara\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131 yapan ekip, Neolitik D\u00f6nem\u2019e ait \u00c7ay\u00f6n\u00fc yerle\u015fmesinde kaz\u0131 yap\u0131lmas\u0131na karar vermi\u015ftir. Daha sonraki y\u0131llarda Alman Arkeoloji Enstit\u00fcs\u00fc Atat\u00fcrk Baraj\u0131 sular\u0131 alt\u0131nda kalacak olan yine Neolitik D\u00f6nem\u2019e ait Nevali \u00c7ori kaz\u0131s\u0131na ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

1994 y\u0131l\u0131nda ekip \u00fcyesi olarak kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131m Nevali \u00c7ori kaz\u0131lar\u0131n\u0131n tamamlanmas\u0131 sonras\u0131nda, yeni bir proje planlama d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle, b\u00f6lgede bilinen di\u011fer Neolitik yerle\u015fmeleri dola\u015fmaya ba\u015flad\u0131m. Bu \u00e7er\u00e7evede G\u00f6bekli Tepe\u2019yi ziyaret etti\u011fimde, Nevali \u00c7ori kaz\u0131lar\u0131n\u0131n verdi\u011fi tecr\u00fcbeyle, geni\u015f alanda y\u00fczeyde g\u00f6r\u00fclebilen kire\u00e7ta\u015f\u0131 buluntular\u0131n heykel ve dikilita\u015f par\u00e7alar\u0131 oldu\u011funu saptayabildim. G\u00f6bekli Tepe\u2019nin geni\u015f g\u00f6r\u00fc\u015f mesafelerine h\u00e2kim, al\u0131\u015f\u0131lmad\u0131k co\u011frafi konumu, inan\u0131lmaz b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc, \u00e7ok \u00f6zel bir Neolitik yerle\u015fme ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fumu anlamama yeterli oldu.<\/p>\n

G\u00f6bekli Tepe Kaz\u0131 Projesi\u2019ne, d\u00f6nemin Alman Arkeoloji Enstit\u00fcs\u00fc M\u00fcd\u00fcr\u00fc Harald Hauptmann ve \u015eanl\u0131urfa M\u00fcze M\u00fcd\u00fcr\u00fc Adnan M\u0131s\u0131r\u2019\u0131n da deste\u011fiyle 1995\u2019de ba\u015flad\u0131m. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta \u015eanl\u0131urfa M\u00fczesi Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131\u2019nda ve Alman Arkeoloji Enstit\u00fcs\u00fc kat\u0131l\u0131m\u0131yla yap\u0131lan kaz\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, 2007\u2019den itibaren Bakanlar Kurulu kararl\u0131 kaz\u0131 stat\u00fcs\u00fcnde ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131mda devam etmekte.<\/p>\n

G\u00f6bekli Tepe farkl\u0131 d\u00f6nemlerde kullan\u0131lmaya devam etmi\u015f mi, farkl\u0131 k\u00fclt\u00fcr katlar\u0131 i\u00e7eriyor mu? Bunlar hakk\u0131nda bilgi verebilir misiniz?<\/em><\/strong><\/p>\n

G\u00f6bekli Tepe sadece Neolitik D\u00f6nem\u2019de kullan\u0131lm\u0131\u015f ve terk edilmi\u015f. G\u00f6bekli Tepe\u2019nin an\u0131tsal yap\u0131lar\u0131, onu yapan Neolitik D\u00f6nem insanlar\u0131 taraf\u0131ndan bilin\u00e7li olarak doldurulmu\u015f, bir nevi g\u00f6m\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu d\u00f6nemde hayat tarzlar\u0131n\u0131 da de\u011fi\u015ftirmeye ba\u015flayan son avc\u0131lar, eski kimliklerini, avc\u0131 toplay\u0131c\u0131 ya\u015famlar\u0131nda onlar i\u00e7in \u00f6nemli olan inan\u0131\u015flar\u0131n\u0131, sembol d\u00fcnyalar\u0131n\u0131 tahrip etmeden kapatarak terk etmi\u015flerdir. Bu nedenle son avc\u0131lar\u0131n bulu\u015fma merkezi olan bu e\u015fsiz tap\u0131naklar da\u011f\u0131, \u0131ss\u0131z, \u0131rak, sessiz do\u011fal ortamda, tahrip edilmeden g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar ula\u015fabilmi\u015ftir.<\/p>\n

G\u00f6bekli Tepe an\u0131tsal yap\u0131lar\u0131n\u0131n, do\u011fan\u0131n eliyle de\u011fil de, insan eliyle ve d\u00f6neminde g\u00f6m\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6steren bulgu nedir?..<\/em><\/strong><\/p>\n

Kaz\u0131s\u0131na devam etti\u011fimiz d\u00f6rt an\u0131tsal yap\u0131n\u0131n, yer yer 5 m\u2019ye varan i\u00e7 dolgusunda elde etti\u011fimiz verilerle ula\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir sonu\u00e7 bu. Yumruk b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcnde ta\u015flardan olu\u015fan bu Neolitik dolgu ve yap\u0131lar\u0131n doldurulma s\u00fcreci, ge\u00e7ti\u011fimiz y\u0131llarda yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z sediment analizleri, humus ve kire\u00e7ta\u015f\u0131 tortusu \u00fczerinde yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z tarihleme ve analizlerle belgelendi. Dolgu topra\u011f\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z t\u00fcm bu sediment analizleri ve toprak profillerin incelenmesi, bu dolgunun do\u011fal bir s\u00fcre\u00e7le de\u011fil, insan eliyle yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. Bu veri do\u011frultusunda, G\u00f6bekli Tepe an\u0131tsal yap\u0131lar\u0131n\u0131n bilin\u00e7li olarak d\u00f6nem insanlar\u0131 taraf\u0131ndan doldurulmas\u0131n\u0131n bir nevi \u201cg\u00f6m\u00fclmesinin\u201d de, an\u0131tsal yap\u0131lar\u0131n yap\u0131l\u0131\u015f s\u00fcrecinin bir par\u00e7as\u0131 oldu\u011funu saptayabiliyoruz.<\/p>\n

G\u00f6bekli Tepe\u2019de dinsel t\u00f6renler i\u00e7in bir araya gelen insanlar\u0131n avc\u0131-toplay\u0131c\u0131 topluluklar halinde ya\u015famaya devam etti\u011fini nereden anl\u0131yorsunuz? Ba\u015fka bir bi\u00e7imde sorarsak, yerle\u015fik ya\u015fama ge\u00e7memi\u015f olduklar\u0131n\u0131 nereden anl\u0131yorsunuz? Buna ili\u015fkin bulgular\u0131n\u0131z nelerdir?<\/em><\/strong><\/p>\n

Bu d\u00f6nemde insano\u011flu avc\u0131-toplay\u0131c\u0131 bir ya\u015fam tarz\u0131ndan, yerle\u015fik hayata, \u00e7ift\u00e7i-\u00fcretici d\u00fczene ge\u00e7mek \u00fczereydi. G\u00f6bekli Tepe binlerce y\u0131l \u00f6ncesinin son avc\u0131 toplay\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n bu ge\u00e7i\u015f d\u00f6neminde yaratt\u0131\u011f\u0131 bir k\u00fclt merkezi. G\u00f6bekli Tepe\u2019de bulunan hayvan ve bitki kal\u0131nt\u0131lar\u0131ndan hen\u00fcz tah\u0131l ve hayvan evcille\u015ftirilmesinin ger\u00e7ekle\u015ftirilmedi\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz. G\u00f6bekli Tepe\u2019ye gelen insanlar \u00e7ok yo\u011fun olarak yabani flora ve faunay\u0131 kullan\u0131yorlar.<\/p>\n

Yani G\u00f6bekli Tepe insanlar\u0131n ya\u015fad\u0131klar\u0131 (yerle\u015ftikleri!) bir yer de\u011fil, sadece t\u00f6rensel bir toplanma merkezi\u2026<\/em><\/strong><\/p>\n

Bulunan mimari yap\u0131lar g\u00fcnl\u00fck ya\u015fama y\u00f6nelik de\u011fil, aksine \u00f6zel ama\u00e7lar i\u00e7in yap\u0131lm\u0131\u015f k\u00fclt yap\u0131lar\u0131. G\u00f6bekli Tepe 200 km\u2019ye kadar varan uzakl\u0131klardan gelen insanlar\u0131n bulu\u015fma merkeziydi. Tepe\u2019de belli gruplar\u0131n, el sanatlar\u0131 uzmanlar\u0131n\u0131n, \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n s\u0131n\u0131rl\u0131 zamanlarda kald\u0131klar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir ama; g\u00fcnl\u00fck hayata y\u00f6nelik normal bir yerle\u015fme de\u011fil.<\/p>\n

G\u00f6bekli Tepe 200 km\u2019ye kadar varan uzakl\u0131klardan insanlar\u0131n geldi\u011fini nereden anl\u0131yoruz? Bu durumda, G\u00f6bekli Tepe \u00e7ok say\u0131da avc\u0131-toplay\u0131c\u0131 toplulu\u011fun birden kulland\u0131\u011f\u0131 bir dinsel merkez miydi?<\/em><\/strong><\/p>\n

G\u00f6bekli Tepe\u2019de an\u0131tsal boyutlarda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz motifler, sembolik d\u00fcnya, \u00e7a\u011fda\u015f\u0131 yerle\u015fimlerde yans\u0131malar olarak k\u00fc\u00e7\u00fck boyutlu eserlerde kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131k\u0131yor. G\u00f6bekli Tepe ile ayn\u0131 sembol d\u00fcnyas\u0131n\u0131 yans\u0131tan bu t\u00fcr eserlere ve ayn\u0131 maddesel k\u00fclt\u00fcre Kuzey Irak ve Suriye\u2019de arkeolojik kaz\u0131s\u0131 devam eden yerle\u015fmelerde ve G\u00fcneydo\u011fu Anadolu\u2019da yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalarda rastl\u0131yoruz. Bunlara \u00f6rnek olarak Tell Abr, Tell Qaramel, Mureybet, Jerf el-Ahmar, \u00c7ay\u00f6n\u00fc, Nevali Cori, K\u00f6rtik Tepe yerle\u015fmeleri\u00a0 g\u00f6sterilebilir.<\/p>\n

Ayr\u0131ca G\u00f6bekli Tepe buluntu toplulu\u011fu i\u00e7inde, say\u0131ca \u00e7ok az temsil edilen baz\u0131 \u00f6zel aletlerin, \u00f6rne\u011fin yass\u0131 balta ve kimi tak\u0131 \u00f6rneklerinin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yerel olmayan hammaddelerin kaynaklar\u0131 \u00fczerinde yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z incelemeler ve bulunan hayvan ve insan kemikleri \u00fczerinde yap\u0131lan DNA analizleri de, uzak mesafelerle ili\u015fkileri saptamam\u0131z\u0131 olas\u0131 k\u0131lan veriler.<\/p>\n

Yak\u0131n \u00e7evrede G\u00f6bekli Tepe d\u0131\u015f\u0131nda, ayn\u0131 d\u00f6nemden benzeri hangi yerle\u015fmeler var?<\/em><\/strong><\/p>\n

G\u00f6bekli Tepe\u2019ye 50 km uzakl\u0131kta bulunan Neval\u0131 \u00c7ori yerle\u015fmesi 1990\u2019l\u0131 y\u0131llarda Prof. Dr. Harald Hauptmann taraf\u0131ndan kaz\u0131ld\u0131. Bug\u00fcn G\u00f6bekli Tepe\u2019de buldu\u011fumuz an\u0131tsal mimarinin ilk \u00f6rnekleri Neval\u0131 \u00c7ori\u2019de bulundu. Ancak buras\u0131 G\u00f6bekli Tepe gibi bir merkez de\u011fil, k\u00fc\u00e7\u00fck bir yerle\u015fme idi. G\u00fcnl\u00fck hayata y\u00f6nelik yap\u0131lar\u0131n yan\u0131nda, i\u00e7inde T-bi\u00e7imli dikilita\u015flar\u0131n ve kire\u00e7ta\u015f\u0131ndan yap\u0131lm\u0131\u015f b\u00fcy\u00fck boyutlu heykellerin bulundu\u011fu bir tap\u0131nak yap\u0131s\u0131 bulunmaktayd\u0131. Nevali \u00c7ori d\u0131\u015f\u0131nda y\u00fczey g\u00f6zlemleri sonucu belirlenen birka\u00e7 yerle\u015fme daha var Urfa ve \u00e7evresinde. Bunlardan biri Tektek Da\u011flar\u0131\u2019nda bulunan Karahantepe (Ke\u00e7ili Tepe), di\u011feri ise Sefertepe. Bu yerle\u015fmelerde kaz\u0131 yap\u0131lmamas\u0131na ra\u011fmen y\u00fczey incelemesiyle T- bi\u00e7imli dikilita\u015flar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 saptanabiliyor. Karahantepe ve Sefertepe, G\u00f6bekli Tepe\u2019ye oranla \u00e7ok daha k\u00fc\u00e7\u00fck boyutlu yerle\u015fmeler.<\/p>\n

Bu yerle\u015fmelerle G\u00f6bekli Tepe aras\u0131nda bir ba\u011flant\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor musunuz?<\/em><\/strong><\/p>\n

G\u00f6bekli Tepe bir merkez, Neval\u0131 \u00c7ori, Karahantepe (Ke\u00e7ili Tepe), Sefertepe gibi yerlerde ayn\u0131 k\u00fclt\u00fcre ait daha k\u00fc\u00e7\u00fck boyutlu uydu yerle\u015fmeler olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. \u00d6zellikle arkeolojik kaz\u0131lar\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 Nevali \u00c7ori buluntular\u0131n\u0131 inceledi\u011fimizde, ayn\u0131 sembolik d\u00fcnya ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fumuzu g\u00f6r\u00fcyoruz.<\/p>\n

Sorular\u0131 haz\u0131rlarken okudu\u011fum kimi metinlerde, buradan yakla\u015f\u0131k 1500-2000 y\u0131l daha gen\u00e7 olan \u00c7ay\u00f6n\u00fc yerle\u015fmesi \u00a0ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmalar vard\u0131\u2026 Bunu biraz a\u00e7abilir misiniz?<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00c7ay\u00f6n\u00fc yerle\u015fmesinde yap\u0131lan arkeolojik kaz\u0131lar sonucunda, ilk defa Neolitik D\u00f6nem\u2019e ait t\u00f6rensel \u00f6zel binalar ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131k. \u00c7ay\u00f6n\u00fc yerle\u015fmesinin \u00f6zellikle yuvarlak yap\u0131lar ve \u0131zgara planl\u0131 yap\u0131lar evresi G\u00f6bekli Tepe ile \u00e7a\u011fda\u015f. Bu evrelerde ya\u015fanan ortak bir k\u00fclt\u00fcrden, d\u00f6nemin \u00c7ay\u00f6n\u00fc insanlar\u0131n\u0131n G\u00f6bekli Tepe ile olan ili\u015fkisinden-ba\u011flant\u0131s\u0131ndan-haberdarl\u0131\u011f\u0131ndan s\u00f6z edebiliriz.<\/p>\n

G\u00f6bekli Tepe\u2019nin mimari buluntular\u0131ndan s\u00f6z eder misiniz? Bulgular, burada hen\u00fcz a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kar\u0131lmam\u0131\u015f mimari d\u00fczeni-plan\u0131 tahmin etmemize yetiyor mu? Yetiyorsa, neler s\u00f6yleyebilirsiniz?<\/em><\/strong><\/p>\n

G\u00f6bekli Tepe, \u00e7ap\u0131 30 m\u2019ye ula\u015fan yuvarlak ve oval planl\u0131, say\u0131s\u0131 20\u2019yi bulan yap\u0131dan olu\u015fur. Bunlardan alt\u0131 tanesi kaz\u0131 s\u0131ras\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f, di\u011ferleri jeomanyetik ve jeoradar y\u00f6ntemleriyle yap\u0131lan \u00f6l\u00e7\u00fcmler sonucunda belirlenmi\u015ftir. Bu \u00f6l\u00e7\u00fcmlerle elde edilen sonu\u00e7lar, G\u00f6bekli Tepe\u2019nin neredeyse 12000 y\u0131l \u00f6ncesinde insano\u011flu taraf\u0131ndan se\u00e7ilen ve yarat\u0131lan b\u00fcy\u00fck bir bulu\u015fma merkezi oldu\u011funu, g\u00fcnl\u00fck ya\u015fama y\u00f6nelik mek\u00e2nlarla de\u011fil, t\u00f6rensel ama\u00e7l\u0131 in\u015fa edilmi\u015f, an\u0131tsal yap\u0131larla kapl\u0131 oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc desteklemi\u015ftir.<\/p>\n

Yuvarlak planl\u0131 s\u00f6z konusu yap\u0131lar\u0131n merkezinde, iki tane, serbest duran, boyu 5 m\u2019yi bulabilen kire\u00e7ta\u015f\u0131ndan \u015fekillendirilmi\u015f T bi\u00e7imli dikilita\u015flar bulunmaktad\u0131r. Ayn\u0131 formda ama daha k\u00fc\u00e7\u00fck boyutlu dikilita\u015flar ise, yap\u0131 duvarlar\u0131n\u0131n i\u00e7 \u00e7eperlerine merkez iki dikilita\u015fa y\u00f6nlendirilmi\u015f olarak yerle\u015ftirilmi\u015ftir.<\/p>\n

S\u00f6z etti\u011finiz 20 ayr\u0131 yap\u0131dan birbiriyle farkl\u0131la\u015fan var m\u0131? \u00d6rne\u011fin daha b\u00fcy\u00fck, daha g\u00f6rkemli, daha merkezde vs. gibi\u2026 Bu yap\u0131lar\u0131n birbirinden ayr\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131 ve ba\u011flant\u0131lar\u0131 hakk\u0131nda ne d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsunuz?<\/em><\/strong><\/p>\n

Bu yap\u0131lardan d\u00f6rt tanesinin kaz\u0131s\u0131 devam etmekte. Di\u011ferlerinin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 toprak \u00fcst\u00fc\u00a0 jeomanyetik ve jeoradar \u00f6l\u00e7\u00fcmlerinden biliyoruz. Bu \u00f6l\u00e7\u00fcmler kaz\u0131 \u00f6ncesi bize \u00e7ok de\u011ferli ve h\u0131zl\u0131 bilgiler ula\u015ft\u0131r\u0131yorlar ve kaz\u0131 program\u0131m\u0131z\u0131 yapmam\u0131zda, sistemli alan \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 belli hedefler do\u011frultusunda planlamam\u0131zda yard\u0131mc\u0131 oluyorlar. Fakat ayr\u0131nt\u0131l\u0131 de\u011ferlendirmeler ve saptamalar i\u00e7in arkeolojik kaz\u0131lar\u0131n ve ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n devam etmesi gerekiyor. Yap\u0131lar aras\u0131nda, \u015fimdiki bilgilerimizle dahi farkl\u0131l\u0131klar oldu\u011funu g\u00f6rebiliyoruz. Ama ana karakterler, yani T- bi\u00e7imli dikilita\u015flar, kabartma motifler, iki merkez dikilita\u015f etraf\u0131nda dairesel plan olu\u015fturacak \u015fekilde yerle\u015ftirilen daha k\u00fc\u00e7\u00fck boyutlu dikilita\u015flar gibi bulgular, tekrarlanarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131k\u0131yor. \u015eimdiye kadar kaz\u0131s\u0131n\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z yap\u0131lardan C ve D yap\u0131lar\u0131n\u0131n \u00e7ap\u0131 yakla\u015f\u0131k 30 m, B yap\u0131s\u0131n\u0131n \u00e7ap\u0131 ise 15 m. A yap\u0131s\u0131 ovalimsi bir plan g\u00f6steriyor, yakla\u015f\u0131k 15×10 m boyutlar\u0131nda. Yap\u0131lar\u0131n etraf\u0131nda birbirini \u00e7evreleyen dairesel ta\u015f duvarlar bulunuyor. Yap\u0131lar aras\u0131 olas\u0131 giri\u015fler ve ba\u011flant\u0131lar konusunda detay \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131z ve de\u011ferlendirme s\u00fcreci devam etmekte.<\/p>\n

G\u00f6bekli Tepe, ne kadar s\u00fcre kullan\u0131lm\u0131\u015f? Yerle\u015fme nas\u0131l sonlan\u0131yor?<\/em><\/strong><\/p>\n

G\u00f6bekli Tepe g\u00fcn\u00fcm\u00fczden yakla\u015f\u0131k 8000 y\u0131l \u00f6nce tamamen terk edilmi\u015f. Bunu yap\u0131 dolgular\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z analizler sonucu saptayabiliyoruz. Daha \u00f6nce belirtti\u011fimiz gibi, G\u00f6bekli Tepe\u2019nin an\u0131tsal yap\u0131lar\u0131, onu yapan Neolitik D\u00f6nem insanlar\u0131 taraf\u0131ndan bilin\u00e7li olarak doldurulmu\u015f, bir nevi g\u00f6m\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n

G\u00f6bekli Tepe, an\u0131t ta\u015flar\u0131 ve \u00fczerindeki fig\u00fcrlerle de yer etti insanlar\u0131n kafas\u0131nda. Bu fig\u00fcrlerin simgeledikleri hakk\u0131nda ne d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsunuz?<\/em><\/strong><\/p>\n

G\u00f6bekli Tepe\u2019nin etkileyici an\u0131tsal dikilita\u015flar\u0131 yetkin bir ta\u015f i\u015f\u00e7ili\u011fini yans\u0131tmakta, ta\u015f \u00fczerinde kabartma tekni\u011fiyle yap\u0131larak aktar\u0131lan motiflerin i\u00e7erik zenginli\u011fi ise, karma\u015f\u0131k bir d\u00fc\u015f\u00fcnsel d\u00fczeye ula\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. T\u00fcm bu bulgular\u0131n yan\u0131nda, eserlerin nitelik ve nicelikleri g\u00f6zlemlendi\u011finde, rastlant\u0131sal de\u011fil d\u00fczenli bir tekrarlama \u015feklinde saptanabilen b\u00fcy\u00fck boyutluluk, an\u0131tsall\u0131k ve say\u0131sal yo\u011funluk, arka planda olmas\u0131 gereken geli\u015fkin sosyal d\u00fczenin, organizasyon ve koordinasyon kabiliyetinin ipu\u00e7lar\u0131n\u0131 vermektedir.<\/p>\n

Dikilita\u015flar\u0131n \u00fczerlerinde kabartma tekni\u011finde yap\u0131lan hayvan motifleri ve \u00e7e\u015fitli soyut semboller bulunmakta. Bunlar bir t\u00fcr haberle\u015fme sisteminin kal\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131, 12000 y\u0131l \u00f6ncesinin sembolik d\u00fcnyas\u0131n\u0131, haf\u0131zas\u0131n\u0131, mesajlar\u0131n\u0131 bug\u00fcne ula\u015ft\u0131ran bulgular. Ancak bu sembollerin bize aktard\u0131klar\u0131n\u0131 \u015fimdilik tam olarak anlamam\u0131z m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil.<\/p>\n

T-bi\u00e7imli dikilita\u015flar \u00fczerinde kabartma olarak ya da yontular \u00fczerinde hangi hayvanlar betimlenmi\u015f?.. Bunlar\u0131 sayabilir misiniz?..<\/em><\/strong><\/p>\n

En s\u0131k rastlananlar yabandomuzu, tilki, y\u0131lan, \u00e7e\u015fitli ku\u015f motifleri, bunlar\u0131n yan\u0131nda ender de olsa aslan motifine rastlanmakta. \u00d6r\u00fcmcek benzeri bir motif, tekrarlanarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmakta. Bu motiflerin yan\u0131 s\u0131ra, soyut baz\u0131 semboller de bulunmakta, yar\u0131m ay ve daire motifi, H- bi\u00e7iminde bir motif gibi. Ayr\u0131ca bo\u011fa ba\u015f\u0131 motifi g\u00f6r\u00fclmekte… \u00dc\u00e7 boyutlu eserlerde, genellikle di\u015flerini g\u00f6sterir vaziyette y\u0131rt\u0131c\u0131 hayvan tasvirlerini g\u00f6r\u00fcyoruz.<\/p>\n

Bir de timsah benzeri bir hayvan betimi var, san\u0131r\u0131m. O d\u00f6nem G\u00f6bekli Tepe b\u00f6lgesinde ya\u015fayan hayvanlar aras\u0131nda timsah da m\u0131 var?<\/em><\/strong><\/p>\n

Bu b\u00f6lgede timsah\u0131n ya\u015famad\u0131\u011f\u0131 konunun uzmanlar\u0131 taraf\u0131ndan belirtiliyor. Ancak bir varan t\u00fcr\u00fc Varanus Griseus Griseus<\/em> b\u00f6lgede bulunmakta. Bu hayvan\u0131n g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fcn timsaha benzerli\u011fi s\u00f6z konusu. Ancak G\u00f6bekli Tepe hayvan kemikleri aras\u0131nda bu t\u00fcre ait hi\u00e7bir \u00f6rnek yok.<\/p>\n

G\u00f6bekli Tepe\u2019nin bize s\u00f6ylediklerinden biri de \u015fu mu: \u0130nsanl\u0131k tarihinde an\u0131tsal yap\u0131lar yapma ve hatta dinsel \u2013 sembolik ya\u015fam\u0131, yap\u0131larla birle\u015ftirme, tap\u0131naklar olu\u015fturma yerle\u015fik ya\u015famdan \u00f6nce ba\u015flam\u0131\u015f\u2026<\/em><\/strong><\/p>\n

Yakla\u015f\u0131k 12000 y\u0131l \u00f6nce, F\u0131rat ve Dicle Nehirleri aras\u0131nda kalan bu b\u00f6lgede, insanl\u0131k tarihinin en \u00f6nemli de\u011fi\u015fimlerinden biri ya\u015fanmaktayd\u0131. \u0130nsano\u011flu avc\u0131-toplay\u0131c\u0131 bir ya\u015fam tarz\u0131ndan, yerle\u015fik hayata, \u00e7ift\u00e7i-\u00fcretici d\u00fczene ge\u00e7mek \u00fczereydi. Binlerce y\u0131l \u00f6ncesinin avc\u0131 toplay\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n bu ge\u00e7i\u015f d\u00f6neminde, sand\u0131\u011f\u0131m\u0131z gibi m\u00fctevaz\u0131 ve basit bir ya\u015fam tarz\u0131yla yetinmemi\u015f olduklar\u0131n\u0131, aksine, g\u00f6rkemli bir evre ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131, G\u00f6bekli Tepe\u2019de bize b\u0131rakt\u0131klar\u0131 izlerde g\u00f6rebiliyoruz. \u00dcretime ge\u00e7i\u015f a\u015famas\u0131na yak\u0131n olan son avc\u0131 gruplar\u0131n an\u0131tsal mimarilerini ve geli\u015fkin sembolik d\u00fcnyalar\u0131, bu d\u00f6nem i\u00e7in beklenmedik bir d\u00fczeye ula\u015fm\u0131\u015f bir k\u00fclt\u00fcr\u00fc bize iletmektedir.<\/p>\n

G\u00f6bekli Tepe bulgular\u0131na bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, bu d\u00f6nem insan\u0131n\u0131n inanc\u0131 hakk\u0131nda neler s\u00f6yleyebiliyoruz?<\/em><\/strong><\/p>\n

Animistik geleneklerin devam etti\u011fini, ama bir de\u011fi\u015fim noktas\u0131na yakla\u015fmakta oldu\u011fumuzu g\u00f6r\u00fcyoruz. G\u00f6bekli Tepe\u2019de \u00e7e\u015fitli hayvan tasvirlerinin yan\u0131nda ilk kez stilize edilmi\u015f insan betimlemeleri, T- bi\u00e7imli dikilita\u015flar ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z.<\/p>\n

G\u00f6bekli Tepe\u2019yi takip eden, Neolitik D\u00f6nem evrelerinde, inanc\u0131 ya\u015fama bi\u00e7iminde G\u00f6bekli Tepe\u2019ye oranla devaml\u0131l\u0131k-s\u00fcreklilik-kopu\u015flar oluyor mu?<\/em><\/strong><\/p>\n

G\u00f6bekli Tepe\u2019yi takip eden d\u00f6nemde insano\u011flunun yeni bir ya\u015fam tarz\u0131na, \u00e7ift\u00e7i ve yerle\u015fik hayata ge\u00e7ti\u011fini g\u00f6z \u00f6n\u00fcne ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda ve bu d\u00f6neme ait arkeolojik verileri takip etti\u011fimizde, \u00e7ok farkl\u0131 bir d\u00fc\u015f\u00fcnsel d\u00fcnya ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fumuzu saptayabiliyoruz. Fakat bu takip eden d\u00f6nemin sembolik iletileri detayl\u0131 olarak incelendi\u011finde, bir \u00f6nceki avc\u0131-toplay\u0131c\u0131 g\u00f6rkemli evrenin izlerini, halen \u00e7e\u015fitli sembollerde izlemek m\u00fcmk\u00fcn. Buna \u00f6rnek olarak, takip eden Neolitik D\u00f6nem \u00e7ift\u00e7i-\u00fcretici ya\u015fam tarz\u0131na ge\u00e7mi\u015f olan \u00c7atalh\u00f6y\u00fck insanlar\u0131n\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 duvar resimlerinde halen yabani ya\u015fam tarz\u0131n\u0131, yabani hayvanlar\u0131 tasvir ettiklerini g\u00f6sterebiliriz.<\/p>\n

Mimari kal\u0131nt\u0131lar d\u0131\u015f\u0131nda bulgular\u0131n\u0131z neler? Bunlar bize neler s\u00f6yl\u00fcyor?<\/em><\/strong><\/p>\n

G\u00f6bekli Tepe\u2019de yetkin bir ta\u015f i\u015f\u00e7ili\u011fi ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z. Bunu an\u0131tsal boyutlarda ki T- bi\u00e7imli dikilita\u015flar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, b\u00fcy\u00fck ve k\u00fc\u00e7\u00fck boyutlu heykelt\u0131ra\u015fl\u0131k eserlerinde de g\u00f6r\u00fcyoruz. T\u00fcm bu eserler b\u00f6lgede bulunan kire\u00e7ta\u015f\u0131ndan \u015fekillendirilmi\u015f. Bunlar\u0131n yan\u0131nda yo\u011fun olarak \u00e7akmakta\u015f\u0131 ve bazalt aletler bulunmakta.<\/p>\n

\u00c7akmakta\u015f\u0131 ve bazalt aletler, ne i\u00e7in kullan\u0131lm\u0131\u015f olabilir? Bu aletlerden biraz s\u00f6z edebilir misiniz?<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00d6ncelikle Ta\u015f Devri alet \u00e7e\u015fitlili\u011finde, \u00e7o\u011fulcu i\u015flevlerin ge\u00e7erlili\u011fini g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurmak gerekir. G\u00f6bekli Tepe\u2019de bulunan ta\u015f aletlerin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131n ta\u015f i\u015f\u00e7ili\u011finde kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz, ama bunun yan\u0131nda bu d\u00f6nem aletlerinin genellikle \u00e7o\u011fulcu kullan\u0131m i\u015flevlerinin de oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmeliyiz. \u00d6rne\u011fin bazalttan \u015fekillendirilmi\u015f bir vurgu ta\u015f\u0131, kire\u00e7ta\u015f\u0131ndan \u015fekillendirilmi\u015f yontular\u0131n yap\u0131lmas\u0131nda kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi et, kemik, yabani tah\u0131l gibi organik kaynaklar\u0131n i\u015flenmesinde de kullan\u0131lm\u0131\u015f olabilir. G\u00f6bekli Tepe kaz\u0131lar\u0131 s\u0131ras\u0131nda ve y\u00fczey toplamalar\u0131nda s\u0131kl\u0131kla buldu\u011fumuz, volkanik bir olu\u015fum olan ve G\u00f6bekli Tepe yak\u0131n\u0131nda kaynaklar\u0131 bulunan bazalt ta\u015f\u0131ndan \u015fekillendirilen yayvan formlu \u00f6\u011f\u00fctme ta\u015flar\u0131n\u0131n, tah\u0131l \u00fcretimine ge\u00e7ilmemi\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen, G\u00f6bekli Tepe\u2019de \u00e7ok say\u0131da temsil edilmesi, yo\u011fun yabani tah\u0131l kullan\u0131m\u0131n\u0131n \u00f6nemli bir g\u00f6stergesidir.<\/p>\n

G\u00f6bekli Tepe\u2019de ya\u015fam\u0131\u015f d\u00f6nemin hayvan ve bitki toplulu\u011funa ili\u015fkin bulgular\u0131n\u0131z var m\u0131?<\/em><\/strong><\/p>\n

Kaz\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 s\u0131ras\u0131nda bulunan hayvan kemikleri \u00fczerinde uzmanlarca t\u00fcr tespit \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yap\u0131l\u0131yor. Bu incelemeler sonucunda edindi\u011fimiz bilgiler G\u00f6bekli Tepe\u2019de sadece yabani hayvan t\u00fcrlerinin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. Yabandomuzu, tilki, \u00e7e\u015fitli ku\u015f t\u00fcrleri, y\u0131lan gibi hayvanlar hem kemiklerini hem de ta\u015f eserler \u00fczerinde betimlemelerini buldu\u011fumuz t\u00fcrler. Ayn\u0131 \u015fekilde bitki kal\u0131nt\u0131lar\u0131yla yap\u0131lan analizler yabani bitkilerin yo\u011fun olarak kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor.<\/p>\n

\u0130nsan varl\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin, aletler d\u0131\u015f\u0131nda kemik vs. gibi bulgular\u0131n\u0131z var m\u0131?<\/em><\/strong><\/p>\n

Yap\u0131lar\u0131n dolgu topra\u011f\u0131nda k\u00fc\u00e7\u00fck par\u00e7alar halinde ve \u00e7ok az say\u0131da insan kemi\u011fine rastl\u0131yoruz.<\/p>\n

Kaz\u0131lar ilerledik\u00e7e ba\u015fka ne gibi bulgular, yap\u0131lar bulmay\u0131 umuyorsunuz?<\/em><\/strong><\/p>\n

Daha \u00f6nce s\u00f6z etti\u011fimiz gibi, jeomanyetik ve jeoradar \u00f6l\u00e7\u00fcmleri sonucunda G\u00f6bekli Tepe\u2019de kaz\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z alan\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda da benzer dairesel planl\u0131 T- bi\u00e7imli dikilita\u015fl\u0131 yap\u0131lar\u0131n oldu\u011funu biliyoruz. Bu \u00f6l\u00e7\u00fcmler sayesinde edindi\u011fimiz bulgularla kaz\u0131lara devam edece\u011fiz. Mimari kal\u0131nt\u0131lar\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131nda yeni ipu\u00e7lar\u0131n\u0131n yan\u0131nda \u00f6zellikle sembol d\u00fcnyas\u0131n\u0131 anlamam\u0131za yard\u0131m edebilecek yeni verilerle kar\u015f\u0131la\u015fmay\u0131 umuyoruz.<\/p>\n

Kaz\u0131 \u00f6mr\u00fc hakk\u0131nda tahminleriniz var m\u0131?<\/em><\/strong><\/p>\n

G\u00f6bekli Tepe kaz\u0131s\u0131, bizden sonraki nesillerinde devam edece\u011fini umdu\u011fum uzun vadeli bir projedir.<\/p>\n

G\u00f6bekli Tepe, yurti\u00e7i ve yurtd\u0131\u015f\u0131nda \u00e7\u0131kan yay\u0131nlarla, sadece arkeoloji camias\u0131nda de\u011fil, pop\u00fcler d\u00fczeyde de tan\u0131n\u0131r hale geldi. Bu durum ziyaret\u00e7i say\u0131s\u0131n\u0131 art\u0131rm\u0131\u015f olmal\u0131. Kaz\u0131 alan\u0131nda, ziyaret\u00e7ileri bilgilendirmeye d\u00f6n\u00fck nas\u0131l bir sunum d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsunuz, \u00f6neriyorsunuz?<\/em><\/strong><\/p>\n

G\u00f6bekli Tepe bize iletti\u011fi bilgi hazinesinin yan\u0131nda, \u00e7evresinin el de\u011fmemi\u015fli\u011fi ile de, nerdeyse 12000 \u00f6ncesinin atmosferinde, alternatif bir tarzda ziyaret\u00e7iye sunulma imk\u00e2n\u0131 vermekte. Ayr\u0131ca kaz\u0131 alan\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda, G\u00f6bekli Tepe\u2019nin \u00fczerinde yer ald\u0131\u011f\u0131, yakla\u015f\u0131k 1 km uzunlu\u011funda ki kaya platosu da, Neolitik D\u00f6nem\u2019e ait ta\u015f ocaklar\u0131 ve i\u015fliklerle dolu. Bu alanlar\u0131n da i\u00e7ine al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 bir gezi g\u00fczerg\u00e2h\u0131 ile ilgili \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131z devam ediyor. Hem ara\u015ft\u0131rma program\u0131n\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fcp, hem ziyaret\u00e7ileri y\u00f6nlendirebilece\u011fimiz \u00e7\u00f6z\u00fcmler \u00fcretmek amac\u0131nday\u0131z. Devam eden ve uzun y\u0131llar devam edecek bir prehistorik kaz\u0131 olan G\u00f6bekli Tepe\u2019nin, ara\u015ft\u0131rma tarihi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli bir proje olarak bilgi g\u00fcncelle\u015ftirmesi ile ziyaret\u00e7iye sunulmas\u0131n\u0131n ilgiyi de taze tutulabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz.<\/p>\n

Te\u015fekk\u00fcrler.<\/em><\/strong><\/p>\n

Klaus Schmidt kimdir?<\/strong><\/h3>\n

Klaus Schmidt, 1953 y\u0131l\u0131nda Almanya\u2019da do\u011fdu. Erlangen ve Heidelberg \u00dcniversiteleri\u2019nde prehistorik arkeoloji, klasik arkeoloji ve jeoloji e\u011fitimi ald\u0131. Doktora tezi Elaz\u0131\u011f-Nor\u015funtepe, do\u00e7entlik tezi ise Urfa-Nevali \u00c7ori kaz\u0131lar\u0131 \u00fczerinedir. 1978\u2019den itibaren T\u00fcrkiye\u2019de Nor\u015funtepe, Lidar H\u00f6y\u00fck ve Nevali \u00c7ori kaz\u0131lar\u0131na ekip \u00fcyesi olarak kat\u0131ld\u0131. 1995\u2019den itibaren G\u00fcrc\u00fctepe ve G\u00f6bekli Tepe kaz\u0131lar\u0131n\u0131 y\u00fcr\u00fctmektedir.<\/p>\n

\u00d6\u011frencilik y\u0131llar\u0131nda Yunanistan\u2019da, daha sonra\u00a0 M\u0131s\u0131r, \u00dcrd\u00fcn ve Yemen\u2019de \u00e7e\u015fitli arkeolojik projelerde \u00e7al\u0131\u015fan Schmidt\u2019in uzmanl\u0131k alan\u0131, Yak\u0131ndo\u011fu Neolitik ve Paleolitik \u00c7a\u011flar\u0131 ve Prehistorik D\u00f6nem sembolizmi ve ikonografisidir. Heidelberg, Bamberg ve Erlangen \u00dcniversiteleri\u2019nde 1996 y\u0131l\u0131ndan beri verdi\u011fi dersler ve seminerler, bu konular \u00fczerine yo\u011funla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Schmidt, halen Erlangen \u00dcniversitesinde \u00f6\u011fretim g\u00f6revlisidir ve Alman Arkeoloji Enstit\u00fcs\u00fc Berlin \u015eubesi\u2019nde G\u00f6bekli Tepe Projesi Ba\u015fkan\u0131 olarak \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Nor\u015funtepe kaz\u0131s\u0131 \u00fczerine iki kitab\u0131, Nevali \u00c7ori \u00fczerine bask\u0131 haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131nda bir kitab\u0131 bulunan Prof. Dr. Klaus Schmidt\u2019in G\u00f6bekli Tepe ile ilgili ilk kitab\u0131 2006 y\u0131l\u0131 Ocak ay\u0131nda Almanya\u2019da Beck Yay\u0131nevi\u2019nce yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r. Kitab\u0131n T\u00fcrk\u00e7esi ise, Arkeoloji ve Sanat Yay\u0131nlar\u0131 taraf\u0131ndan ge\u00e7ti\u011fimiz ay (Kas\u0131m 2007) yay\u0131mlanarak, kitap\u00e7\u0131 raflar\u0131ndaki yerini ald\u0131.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

12 biny\u0131ll\u0131k bir tarihi olan G\u00f6bekli Tepe, insano\u011flunun en b\u00fcy\u00fck ad\u0131mlar\u0131ndan biri olan Neolitik Devrim\u2019e dair, belki de yerle\u015fik bilgileri sarsacak ipu\u00e7lar\u0131 bar\u0131nd\u0131r\u0131yor. Tarihsel olarak, son avc\u0131-toplay\u0131c\u0131 topluluklar\u0131n ya\u015fant\u0131s\u0131na tan\u0131kl\u0131k etmemizi sa\u011fl\u0131yor, yerle\u015fik ya\u015fama ge\u00e7i\u015f a\u015famas\u0131n\u0131 temsil ediyor. Kaz\u0131lar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 as\u0131l \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 ger\u00e7ek ise \u015fu: G\u00f6bekli Tepe, son avc\u0131-toplay\u0131c\u0131 topluluklar\u0131n in\u015fa etti\u011fi, g\u00f6rkemli bir […]<\/p>\n","protected":false},"author":470,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[84,211,20,28,222,29],"tags":[243,244,229,230,238],"class_list":["post-8453","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-46-sayi","category-antropoloji","category-arkeoloji","category-sosyal-bilimler","category-tarih","category-toplum","tag-antropoloji","tag-arkeoloji","tag-din","tag-insanlik-tarihi","tag-tarih"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t