T\u00fcrkiye\u2019de yaz\u0131lmam\u0131\u015f bir kitab\u0131 yazd\u0131, Halit A\u011fabey: Futbol, Spor ve Oyun. Her ne kadar futbolla ilgili olarak yay\u0131mlanan kitaplar, son on y\u0131lda, bu alandaki yoksullu\u011fu az\u0131c\u0131k giderse de, onun yazd\u0131klar\u0131n\u0131 yazan olmad\u0131 \u015fimdiye dek. Hatta say\u0131s\u0131 her televizyon kanal\u0131 kadar olan futbol programlar\u0131nda s\u00f6yleyen de olmad\u0131. Futbolun e\u015fitlik\u00e7i bir oyun olmas\u0131ndan, yer\u00e7ekimini ve oyun cismini, yani topu kolektifi olu\u015fturan bir tak\u0131m arkada\u015f\u0131 gibi kullanmas\u0131na, \u00fcretim bi\u00e7imleriyle ili\u015fkisinden futbolcunun yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n bile\u015fenlerine kadar, birikimi ve deneyimleriyle geli\u015ftirdi\u011fi, \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131k ve hayranl\u0131kla okunacak bilgileri, d\u00fc\u015f\u00fcnceleri sunuyor okurlara. Kapitalizmle birlikte do\u011fan futbolun potansiyellerinin, kapitalizmin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 nas\u0131l a\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 da g\u00f6steriyor. \u201cFutbol, gelece\u011fin oyunudur\u201d diyor.
\nHalit Toker, Gen\u00e7lik ve Spor Akademisi mezunu. Profesyonel olarak futbol, basketbol ve voleybol oynad\u0131. Atletizm ve g\u00fcre\u015f tak\u0131mlar\u0131nda lisansl\u0131 olarak yar\u0131\u015ft\u0131. Teknik direkt\u00f6rl\u00fck diplomas\u0131 sahibidir ve antren\u00f6rl\u00fck de yapm\u0131\u015ft\u0131r. Ayn\u0131 zamanda halk danslar\u0131 oyunculu\u011fu, ara\u015ft\u0131rmac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve e\u011fitmenlik de yapm\u0131\u015f, g\u00f6steriler sahnelemi\u015ftir; halihaz\u0131rda bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 devam etmektedir. Halit A\u011fabey\u2019i b\u00fcromuza davet ettik ve ekip olarak, futbolla ilgili uzun ve keyifli bir sohbet ger\u00e7ekle\u015ftirdik. Konu\u015fulanlardan s\u00fcz\u00fclenleri sunuyoruz.<\/p>\n
Futbol niye bu kadar ilgi \u00e7ekiyor?
\nEnder Helvac\u0131o\u011flu (EH): Kitab\u0131nda uzun uzun anlatm\u0131\u015fs\u0131n ama, dergimiz i\u00e7in kimi vurgulamalar yapman\u0131 istiyorum. Futbolu di\u011fer tak\u0131m oyunlar\u0131ndan, \u00f6rne\u011fin basketbol ve voleyboldan ay\u0131ran ve di\u011fer spor dallar\u0131na g\u00f6re daha geni\u015f kitleler taraf\u0131ndan seyredilmesini, sevilmesini sa\u011flayan temel nitelikleri nelerdir?
\nFutbolun en \u00f6nemli \u00f6zelli\u011fi, yer\u00e7ekimli bir ortamda ayakla oynanmas\u0131d\u0131r. Bu onu di\u011fer tak\u0131m oyunlar\u0131ndan ay\u0131r\u0131r. Di\u011fer spor dallar\u0131n\u0131n elle oynanmas\u0131 ve oyun kurallar\u0131yla oyuncuya fiziki engeller koymas\u0131, do\u011fal olarak bu spor dallar\u0131na olan ilgiyi azalt\u0131yor. \u00c7\u00fcnk\u00fc insanlar uzun, k\u0131sa, \u015fi\u015fman gibi farkl\u0131 fiziksel \u00f6zelliklere sahip. Basketbolu d\u00fc\u015f\u00fcnelim; 1,60-1,70\u2019lik insanlar\u0131n bu oyunu oynamas\u0131 olduk\u00e7a zor. Pivot d\u0131\u015f\u0131nda, voleybolda da k\u0131sa boy tercih edilmez. Oysa toplumda 1,70\u2019lik boy, uzun olarak tan\u0131mlan\u0131r. B\u00fct\u00fcn d\u00fcnya insanl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde, b\u00fct\u00fcn insanlar y\u00fcksekte bir noktaya de\u011fmiyor ama, yerde bir noktaya muhakkak bas\u0131yor. Bu anlamda, futbol b\u00fct\u00fcn d\u00fcnya insanlar\u0131n\u0131 sahan\u0131n i\u00e7erisine doldurabiliyor. Herkesin oynayabilece\u011fi bir oyun. Bir anlamda e\u015fitlik\u00e7i.
\n\u0130nsan tasarl\u0131yor, \u201cBen basketbol oynarsam, nereye kadar y\u00fckselebilirim?\u201d diye. Kendimden \u00f6rnek vereyim. Boluspor\u2019da basketbol oynuyordum. Benim boyumda olup, iyi basket oynayan arkada\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n hi\u00e7biri oynamay\u0131 s\u00fcrd\u00fcremedi. Bizim i\u00e7in sonras\u0131 yoktu. D\u00fcnyan\u0131n en iyi basket\u00e7isini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn, ola\u011fan\u00fcst\u00fc fiziksel \u00f6zelliklere sahiptir. K\u0131sa boylu insanlardaki en iyi olma hayalleri ba\u015ftan y\u0131k\u0131lm\u0131\u015f oluyor. Ama futbol yerde topla ve ayakla oynand\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, bu t\u00fcr fiziksel \u00f6zelliklere gerek yok. Yani insan, \u201cD\u00fcnyan\u0131n en iyisi olamayacaksam, oynamayay\u0131m\u201d diye bir kayg\u0131 g\u00fctm\u00fcyor. Futbol, iyi bir sporcu olma \u015fans\u0131n\u0131 t\u00fcm insanlara sunuyor. Bunun i\u00e7in seyirci kitlesi t\u00fcm spor dallar\u0131na g\u00f6re daha fazla.
\nBir de futbolda say\u0131 al\u0131nmas\u0131 \u00e7ok basit. \u00c7izginin \u00fcst\u00fcnden top ge\u00e7ti\u011fi zaman, say\u0131 elde ediyorsun; havadan ya da yerden ge\u00e7mesi fark etmiyor. Basketbolda biliyorsunuz, say\u0131 olmas\u0131 i\u00e7in topun belirli y\u00fckseklikteki bir yuvarlaktan ge\u00e7mesi gerek. Voleybolda ise, file b\u00fcy\u00fck bir engel, \u00fczerinden oynaman\u0131z gerek. Voleybolda oyuncular\u0131n birbirine temas etmemesi de olas\u0131l\u0131klar\u0131n yar\u0131s\u0131n\u0131 eliyor. Top kar\u015f\u0131 taraf\u0131n sahas\u0131na gitti\u011fi zaman, bekleyeceksin. Ona g\u00f6re pozisyon almak da bir zek\u00e2 gerektiriyor ama, top m\u00fcdahalenin d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131k\u0131yor. Kar\u015f\u0131 taraf topu \u00e7ok iyi kulland\u0131\u011f\u0131nda, engellemek i\u00e7in hi\u00e7bir \u015fans\u0131n yok, iste\u011fin kadar do\u011fru yerde bekle. Futbolda m\u00fcdahale etme \u015fans\u0131n var. \u0130kili m\u00fccadelede top yerdeyken k\u0131sa boylu futbolcunun \u015fans\u0131 fazlayken, havadan toplarda uzun boylu futbolcunun \u015fans\u0131 fazla. De\u011fi\u015fik insan tipleri yan yana m\u00fccadele edebiliyor.
\nHentbol bu anlamda futbola daha yak\u0131n, ancak yer\u00e7ekimli ortamda elle oynanmas\u0131 bir fiziki engel olu\u015fturuyor. Yere vurarak y\u00fcr\u00fcmeniz ya da havadan pasla\u015fman\u0131z laz\u0131m. Halbuki futbolda, havadan pasla\u015fabilirsiniz, top yere de vurabilir ve yerden yuvarlanabilir de. Ayakla oynamak, fiziksel engelleri kald\u0131r\u0131r. Cisim yere d\u00fc\u015f\u00fcyor ve ona, yere en yak\u0131n organ\u0131m\u0131zla vuruyoruz.
\nEH: Futbolda h\u0131z ve k\u0131vrakl\u0131k da \u00f6nemli. \u00d6rne\u011fin gere\u011finden \u015fi\u015fman olmak, futbol oynamak i\u00e7in engel de\u011fil mi?
\nEngel tabii ki. Fakat Maradona, d\u00fcnyan\u0131n en iyi futbolcusu olmas\u0131na ra\u011fmen kilolu kabul edilir. Futbolda \u00f6n planda olan zek\u00e2d\u0131r. Ayn\u0131 zamanda futbol, bir tak\u0131m oyunu oldu\u011fu i\u00e7in e\u015fitlik\u00e7idir. Yeter ki, tak\u0131m\u0131n eksik yanlar\u0131 tamamlanabilsin.
\nBireysel sporlarla k\u0131yasland\u0131\u011f\u0131nda ise, ayr\u0131m daha fazlad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc bireysel sporlar\u0131n hemen hepsi, g\u00fcre\u015f ya da boks gibi, kategorilere ayr\u0131lm\u0131\u015f durumda. \u00d6rne\u011fin atletizm dallar\u0131, belirli fiziksel \u00f6zelliklere tak\u0131m oyunlar\u0131ndan daha fazla gereksinim duyar. Sonu\u00e7ta tak\u0131m oyunlar\u0131nda, baz\u0131 farkl\u0131 fiziksel \u00f6zelliklere gene de rastlanabilir. Ki\u015fi \u00e7ok uzun de\u011fildir ama, zeki oyuncudur ve iyi pas at\u0131yordur. Ama 100 m ko\u015fusunda bu m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Oyuncu istedi\u011fi kadar zeki olsun, o eksikli\u011fi gideremez. 80 – 90 kg\u2019dan a\u015fa\u011f\u0131 bir sporcu, r\u00fczg\u00e2rda u\u00e7ar, rahat ko\u015famaz. \u00c7\u00fcnk\u00fc sporcu burada yere kuvvet uyguluyor ve o kuvvetle ileri do\u011fru gidiyor.
\nK\u0131saca her bireysel spor ve tak\u0131m oyunlar\u0131 da kural\u0131 ya da koymu\u015f oldu\u011fu engel gere\u011fi, -bu mesafe, zaman, y\u00fckseklik olabilir-, belli bir v\u00fccut yap\u0131s\u0131 ister. Ama futbolda birbirine benzeyen insanlar g\u00f6remezsiniz. Her biri tak\u0131mda bir eksi\u011fi tamaml\u0131yordur. O b\u00fcy\u00fck kolektif g\u00fcc\u00fc olu\u015fturmak i\u00e7in ona ihtiya\u00e7 vard\u0131r, o da oradad\u0131r.
\nVolkan Tozan (VT): Bana futbol daha halk\u00e7\u0131, basketbol daha elitist geliyor. Gecekondu mahallelerinde, bir ma\u00e7 oluyor, herkes kahvelere dolu\u015fuyor. Bana \u00fc\u00e7 tane basket tak\u0131m\u0131 say desen, \u00e7o\u011fu ki\u015fi sayamaz.
\nNedeni her \u015feyden \u00f6nce \u015fu, futbol her yerde oynanabilir. Basketbol \u00f6ncelikle d\u00fczg\u00fcn bir yer istiyor. Ancak \u015f\u00f6yle olur; pota kor, oraya atars\u0131n. Ama m\u00fcsabaka olmaz, \u00e7\u00fcnk\u00fc topun d\u00fczg\u00fcn sekmesi i\u00e7in yerin d\u00fczg\u00fcn olmas\u0131 gerek. Ama futbolda ayaklar\u0131nla oynayabildi\u011fin her yer sahan; her \u015fey, oyunun cismi olabiliyor. Herkes, her yerde oynayabilir.<\/p>\n
\u201cYer\u00e7ekimi ve top oyuncunun tak\u0131m arkada\u015f\u0131\u201d
\nEH: Kitapta yer\u00e7ekimi tak\u0131m arkada\u015f\u0131d\u0131r diyorsun. Bunu a\u00e7abilir misin?
\nTop kolektifi olu\u015fturan cisimdir. Top cisminin \u015fekli \u00f6zellikleri, hareketini b\u00fct\u00fcn insanlar taraf\u0131ndan \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir k\u0131l\u0131yor. Nereye gidece\u011fi, d\u00fc\u015fece\u011fi, ne kadar s\u0131\u00e7rayabilece\u011fi, ne kadar s\u00fcrede gidebilece\u011fi \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir. Bu \u00f6ng\u00f6r\u00fc 22 ki\u015fiye ayn\u0131 anda, ayn\u0131 \u015feyi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrtebiliyor. Top oyuncuya sinyal veriyor; \u201cSa\u011fday\u0131m, sola do\u011fru hareketlendim giriyorum, ileriye d\u00fc\u015fece\u011fim\u201d diye. \u0130\u015fte kolektif, o zaman olu\u015fuyor. Bu basketbol, voleybol ve hentbol i\u00e7in de ge\u00e7erli. Ancak de\u011fi\u015fen \u00f6zellikler var. Basketbol ve voleybolda yer\u00e7ekimini kullanarak topu yukar\u0131ya at\u0131yorsun. Ama futbolda yer\u00e7ekimini hepsinden daha fazla kullan\u0131yorsun. Yer\u00e7ekimi say\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne engel olmuyor. Sen ne kadar iyi kullan\u0131rsan, top istedi\u011fin yere, istedi\u011fin zamanda o kadar d\u00fc\u015fer. Bu anlamda yer\u00e7ekimi ve top, ayn\u0131 zamanda tak\u0131m arkada\u015f\u0131n da oluyor.<\/p>\n
\u201cFutbolun \u00f6zellikleri sahay\u0131 ve oyuncu say\u0131s\u0131n\u0131 belirlemi\u015ftir\u201d
\nEH: Futbol do\u011faya daha yak\u0131n bir spor. Topun geni\u015f ve a\u00e7\u0131k bir alanda oynanmas\u0131n\u0131n, ya\u011fmur, kar ve \u00e7amurda da oynanabilmesinin bir \u00f6nemi var san\u0131r\u0131m\u2026
\nTopun y\u00fczeyindeki her vuru\u015f noktas\u0131 bir olas\u0131l\u0131kt\u0131r. Topa vurma \u015fiddeti, \u015fekli, sonra topa vurdu\u011funuz alan, aln\u0131n\u0131z, diziniz, bu olas\u0131l\u0131klar\u0131 \u00e7o\u011falt\u0131yor. Ama bu olas\u0131l\u0131klar\u0131 kullanmak i\u00e7in bir mek\u00e2n gerekli. Mek\u00e2n\u0131 ne kadar b\u00fcy\u00fct\u00fcrseniz, olas\u0131l\u0131klar o kadar zenginle\u015fir. Ayr\u0131ca futbolun ayakla oynanmas\u0131, geni\u015f bir alan\u0131 gerekli k\u0131lar. Elinizle topu uzak mesafelere atamazs\u0131n\u0131z, ama aya\u011f\u0131n\u0131zla atabilirsiniz. Futbol alan\u0131, d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclerek yap\u0131lm\u0131\u015f de\u011fil. 22 ki\u015fi ne kadar b\u00fcy\u00fckl\u00fckte bir alanda, ne kadar performans g\u00f6steriyor; alan buna g\u00f6re \u015fekil al\u0131yor. Ne kadar zaman bu performans\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebiliyor; bu da futbolun s\u00fcresini belirliyor.
\nEH: Peki niye 11 ki\u015fi?
\nBu alanda 11 ki\u015fi \u00e7ok daha verimli oyun olu\u015fturabildi\u011fi i\u00e7in.
\nEH: Sahan\u0131n b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc ve tak\u0131m\u0131n oyuncu say\u0131lar\u0131 birbirine ba\u011fl\u0131. Peki verim, deneyimlerle mi belirlenmi\u015f?
\nEvet. Dar alanda bu say\u0131 ile oynanan futbol zenginli\u011fini yitirir. Verimin en y\u00fcksek d\u00fczeyde al\u0131nabilmesinin iki ko\u015fulu vard\u0131r. Birincisi alan. \u0130kincisi ise, insan enerjisinin bu alandaki oyuna ne kadar izin verece\u011fi. Diyelim alan\u0131 daha da b\u00fcy\u00fctt\u00fck, insanlar\u0131n enerjisi yetmez; oyun bir o k\u00f6\u015fede oynan\u0131r, bir bu k\u00f6\u015fede. \u0130ki kale aras\u0131ndaki hareketler daha farkl\u0131 olu\u015fmaya ba\u015flar. \u00c7\u00fcnk\u00fc belirli s\u00fcrelerde enerji yitirilir, oyuna duyulan ilgi azal\u0131r ve oyundaki s\u00fcrpriz unsuru ortadan kalkar. Bu da seyircinin oyundan tat almas\u0131n\u0131 engeller.
\nVT: Kale boyutlar\u0131n\u0131n 7,32 m olmas\u0131n\u0131 belirleyen ne?
\nFutbolda kale, kalecinin h\u00e2kim olabilece\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcdedir. Bak\u0131n, futbolda gol s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131 olmas\u0131na ra\u011fmen, kalenin boyutlar\u0131 b\u00fcy\u00fcm\u00fcyor. Neden? \u00c7\u00fcnk\u00fc bu de\u011fi\u015fim oyunun \u00f6zelli\u011finin bozulmas\u0131na neden olur. \u00d6nemli olan, kaleye h\u00e2kim olabilen bir kaleciye gol atmakt\u0131r. Bunun de\u011feri vard\u0131r. Kaleyi b\u00fcy\u00fct\u00fcp, oyunu kolayla\u015ft\u0131r\u0131rsan, sonu\u00e7 diyelim 20-0 olur, ama seyirciyi tatmin etmez.
\nEH: \u00c7ocukken yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z ma\u00e7larda kale dire\u011fi yoktu, biz de kalecinin s\u0131\u00e7rayabilece\u011fi noktay\u0131 kale kabul ederdik.
\nEvet iki kalecinin boylar\u0131 farkl\u0131 olunca, kalenin y\u00fcksekli\u011fini de kalecinin boyuna g\u00f6re belirlerdik. Bazen ayn\u0131 y\u00fckseklikten at\u0131lan gol kalenin birinde say\u0131l\u0131rken, di\u011ferinde say\u0131lmayabilirdi. Ama kale boyutunun k\u00fcsuratl\u0131 olmas\u0131, yanl\u0131\u015f an\u0131msam\u0131yorsam \u0130ngiltere\u2019de in\u00e7 \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcyle konulmu\u015f olmas\u0131ndan geliyor.<\/p>\n
\u0130mece oyun ile kolektif oyun fark\u0131
\nEH: Kitapta imece ile kolektivizm aras\u0131ndaki farktan bahsediyorsun. Futbolun geli\u015fimini, ba\u015flang\u0131c\u0131ndan bug\u00fcne s\u00fcrecini anlat\u0131rken, bunu vurguluyorsun. Bunu a\u00e7abilir misin?
\nDo\u011fada bir kolektivizm oldu\u011fu ortada. K\u00fc\u00e7\u00fck bir toprak par\u00e7as\u0131na bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda bile, bir s\u00fcr\u00fc farkl\u0131 canl\u0131n\u0131n farkl\u0131 i\u015flevlerle ya\u015farken, birbirine ya\u015fam alan\u0131 a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131, bu anlamda b\u00fct\u00fcn\u00fcn bir par\u00e7as\u0131n\u0131 olu\u015fturdu\u011funu g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. Toplumda da kolektivizm var. Ama o kolektivizmi g\u00f6rebilen az say\u0131da insan var. Bunu ilk alg\u0131layanlar eski toplumlarda rahipler oluyor, \u00fcretimi ona g\u00f6re y\u00f6netiyorlar. Sonra ordu komutanlar\u0131, bu kolektivizmi sava\u015f s\u0131ras\u0131nda kullan\u0131yor. Ok\u00e7ulara, sa\u011f kanada, s\u00fcvarilere ayr\u0131 g\u00f6rev veriyorlar; b\u00f6ylelikle bir kolektivizm olu\u015fuyor. Yani bir i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc ger\u00e7ekle\u015ftiriliyor. Ama o d\u00f6nemde halk bunu bilmiyor. Sanayi toplumu \u00f6ncesinde, feodalitede bir ayakkab\u0131y\u0131 ba\u015f\u0131ndan sonuna kadar ayn\u0131 ki\u015fi yap\u0131yor. Tar\u0131msal \u00fcretimde de kolektivizm olu\u015fmu\u015f de\u011fil, ekimden, hasattan, baklavas\u0131na kadar ayn\u0131 k\u00f6yl\u00fc yap\u0131yor. Kolektivizmin fark\u0131na varan aristokrat kesim ise, bunu geli\u015ftiriyor ve sanayi toplumunun \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7\u0131yor. Kolektif \u00fcretimin i\u00e7inde, ustalar, farkl\u0131 i\u015fleri yapan i\u015f\u00e7iler geli\u015fiyor. Futbolun da geli\u015fmesi i\u00e7in gerekli kolektif bilin\u00e7 yava\u015f yava\u015f olu\u015fuyor.
\n\u0130meceye gelelim. \u0130mece i\u015fin yap\u0131lmas\u0131na yard\u0131m etmektir, ama bir i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fcne i\u015faret etmez, herkesin ayn\u0131 i\u015fi yapmas\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin ip \u00e7ekme yar\u0131\u015f\u0131 imece bir yar\u0131\u015ft\u0131r. 6 ki\u015fi bu yanda, 6 ki\u015fi o yanda; halat\u0131 beraberce bir y\u00f6ne \u00e7ekmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. B\u00fct\u00fcn grup ayn\u0131 i\u015fi yapar.
\nFutbolda ise 11 ki\u015fi \u00e7ok farkl\u0131 i\u015fler yapar. Ama ama\u00e7, sonu\u00e7ta bir gol\u00fc olu\u015fturmak ya da engellemektir. Bu anlamda kolektif bir spordur. Futbol imece \u00fcretimin h\u00e2kim oldu\u011fu toplumlarda, kolektif bi\u00e7imle ortaya \u00e7\u0131kamazd\u0131. Yani, kolektif bilincin geli\u015fimi \u00fcretim ili\u015fkileriyle de ili\u015fkilidir. \u0130\u015fte bu y\u00fczden sanayi toplumlar\u0131na ge\u00e7i\u015fle birlikte geli\u015fiyor.
\nFutbol ilk defa Floransa\u2019da el ve ayakla oynan\u0131yor. Daha \u00f6ncesinde de topla oynan\u0131yor tarihte. Aya\u011f\u0131 ya da kal\u00e7as\u0131yla topa veya herhangi bir cisme vurarak oyun oynamayan hi\u00e7bir toplum yoktur. \u0130nkalar bile oynuyor. Ama bu oyunlar kolektivizm olmadan futbola d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fcyor. Futbol Floransa\u2019dan kapitalizmin o d\u00f6nem en ba\u015fat \u00fclkesi olan \u0130ngiltere\u2019ye gelinceye kadar ayr\u0131\u015f\u0131yor. Amerikan futbolu, voleybol, basketbol, hentbol olu\u015fuyor. \u0130ngiltere\u2019de soccer deniyor ve sadece ayakla oynan\u0131yor. Y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131n bu oyunu tekrarlamas\u0131, \u00e7ok kez denenmi\u015f olmas\u0131 gerekiyor ki, en do\u011fru kural bulunabilsin. \u0130ngiltere\u2019de deneyimlerle i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc olu\u015fuyor ve oyun sahas\u0131 \u015fekilleniyor. Futbolun ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 y\u0131llar, ayn\u0131 zamanda Ayd\u0131nlanmac\u0131 y\u0131llar. Kurallar\u0131 aristokrat-burjuvazi koyuyor; i\u015f\u00e7iler, halk, geni\u015f y\u0131\u011f\u0131nlar oynuyor. \u00d6nce kaleciler belirlenerek ilk i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc ger\u00e7ekle\u015fiyor. Sonra golc\u00fcler ayr\u0131l\u0131yor. Bak\u0131yorlar, golc\u00fc \u00e7ok itilip kak\u0131l\u0131yor; onu koruyan oyuncular\u0131 yerle\u015ftiriyorlar. Bak\u0131yorlar onlar da eziliyor, onlar\u0131 da koruyan oyuncular\u0131 yerle\u015ftiriyorlar. B\u00f6ylelikle, kaleci, forvet, orta saha ve defans olu\u015fuyor. Getirilen kurallarla bu kademeler daha da \u015fekilleniyor. Bug\u00fcne kadar \u00e7ok fazla kural de\u011fi\u015fmedi. Ama oyun i\u00e7indeki taktikler de\u011fi\u015fiyor, tabii.<\/p>\n
\u0130yi futbol: Kolektivizmle bireysel yetene\u011fin sentezi
\nVT: Futbola kolektif bir spor diyoruz, ancak bireysel yeteneklerin de olduk\u00e7a \u00f6n plana \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor\u2026
\nFutbolda bireysel yetene\u011fi s\u0131n\u0131rlayamazs\u0131n. Futbol kapitalizmin i\u00e7inden do\u011fmas\u0131na ra\u011fmen, gelecekteki bir d\u00fczeni temsil eden bir oyundur. Yani \u00f6yle bir d\u00fczen kuruyorsun ki, m\u00fckemmel bir kolektivizm y\u00fcr\u00fcyor, ayn\u0131 zamanda bireysel yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 da engellemiyorsun. Sovyetler Birli\u011fi\u2019nde bireysel yarat\u0131c\u0131l\u0131k engellendi. Nereden anl\u0131yoruz? Dinamo Kiev\u2019den. Bug\u00fcn Dinamo Kiev\u2019den tek futbolcunun dahi ismini an\u0131msam\u0131yoruz, oysa en az 16 insan oynuyordu; ama Dinamo Kiev d\u00fcnyan\u0131n en iyi tak\u0131mlar\u0131ndan biriydi.
\nNal\u00e2n Mahsereci (NM): Kapitalist \u00fcretim bi\u00e7iminde, emek\u00e7i a\u00e7\u0131s\u0131ndan a\u00e7mazlardan biri yabanc\u0131la\u015fma. Yani emek\u00e7i \u00fcr\u00fcn\u00fcn b\u00fct\u00fcn\u00fcne yabanc\u0131d\u0131r, ancak yapt\u0131\u011f\u0131 k\u0131sm\u0131n\u0131 bilir. Oysa futbolda, oyuncu belirli bir i\u015flevi \u00fcstlense de, oyunun b\u00fct\u00fcn\u00fcne kesinlikle yabanc\u0131 de\u011fil, tak\u0131m arkada\u015flar\u0131yla ayn\u0131 ama\u00e7 i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. \u00dcst\u00fcne bireysel yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 da kullanabiliyor. Bu anlamda kolektivizmin g\u00fczel bir \u00f6rne\u011fi\u2026
\nFutbolcu di\u011fer 10 ki\u015finin ne yapaca\u011f\u0131n\u0131 bilir. Bilmek zorundad\u0131r, kolektifi olu\u015fturmak i\u00e7in. Kendi g\u00f6revleri, kademeleri vard\u0131r ama; bu oyun gere\u011fidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc rakip tak\u0131mda ayn\u0131 kademelendirmeyi uygulamaktad\u0131r. \u00dcretimleri ayn\u0131 sahan\u0131n i\u00e7erisindedir ve rakibiyle birlikte \u00fcretmektedir. Bu anlamda futbolcu ne oyuna yabanc\u0131la\u015fabilir, ne topa, ne de rakibe. Ama kendisine yabanc\u0131la\u015fabilir, ailesini tan\u0131maz diyelim, bir tak\u0131m az verdi\u011fi i\u00e7in daha az ko\u015far, \u00f6b\u00fcr tak\u0131mda daha \u00e7ok para al\u0131r, daha \u00e7ok ko\u015far. Bu t\u00fcr sosyolojik olaylar etkiler. Ama oyuna yabanc\u0131la\u015famaz.<\/p>\n
Futbol, kapitalizmin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 a\u015f\u0131yor
\nEH: Ben bu noktay\u0131 daha geni\u015f sormak istiyorum. Kitab\u0131nda, kapitalizmle birlikte geli\u015fti diyorsun ama futbolun potansiyelinin kapitalizmi a\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 da s\u00f6yl\u00fcyorsun. Bir anlamda kapitalizm futbolu s\u0131n\u0131rl\u0131yor, ama futbolun s\u0131n\u0131rlar\u0131 daha geni\u015f. Bunu a\u00e7abilir misin?
\nKapitalizm emperyalizm \u00e7a\u011f\u0131na giriyor, gericile\u015fmeye ba\u015fl\u0131yor. Ama futbol gericile\u015femiyor, oyun oldu\u011fu i\u00e7in. Bunda bir etken de seyirci. Seyirci olmadan, futbol olmaz. Kendin zevk ald\u0131\u011f\u0131n i\u00e7in oynars\u0131n, ama bir yere kadar. Futbol bu kadar b\u00fcy\u00fck bir \u015fov haline d\u00f6n\u00fc\u015femez. Seyirci ma\u00e7a gidiyor, izledi\u011fi birbirini tekrarlayan oyunlar. \u0130nsan zek\u00e2s\u0131n\u0131 g\u00f6remedi\u011fi zaman seyirci gitmez sahaya.
\nEH: Az \u00f6nce \u00f6rnek verdik, Sovyetler Birli\u011fi\u2019nde Dinamo Kiev tak\u0131m\u0131 muazzam bir kolektif performans sergiliyordu. Futbolcular arkada\u015flar\u0131n\u0131n topu nereye ataca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6zleri kapal\u0131 tahmin edecek pozisyondayd\u0131lar. Tak\u0131m neredeyse tek v\u00fccut haline gelmi\u015fti. Buna ra\u011fmen bir Brezilya tak\u0131m\u0131n\u0131 daha zevkli izliyorduk. Demek ki futbolda bireysel yetenekle kolektivizmin bir sentezi gerek. Bireysel yetenek k\u0131sm\u0131nda, kapitalizm futbolu geli\u015ftiriyor mu?
\nAsl\u0131nda kapitalizm bug\u00fcn Sovyetler\u2019in yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 yap\u0131yor. Sovyetler bunu sosyalizm ad\u0131na yapt\u0131, kapitalizm ise d\u00fcnyaya verdi\u011fi zarar\u0131 gizlemek ad\u0131na yap\u0131yor. Ba\u011fdat M\u00fczesi ya\u011fmalan\u0131yor. D\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck de\u011ferlerinden biriydi Ba\u011fdat M\u00fczesi. B\u00f6ylesi bir olaya kapitalizmin ne ayd\u0131n\u0131, ne sanat\u00e7\u0131s\u0131 sesini \u00e7\u0131karma gere\u011fi duyuyor. \u0130\u015fgale, katliama sesini \u00e7\u0131karm\u0131yor. Kendine ve toplumuna yabanc\u0131la\u015fmayan bir insan, bunlar\u0131 g\u00f6r\u00fcr. Yabanc\u0131la\u015fma o boyutlara varm\u0131\u015f ki, toplum \u00e7\u00fcr\u00fcmeye y\u00fcz tutmu\u015f. Bu insanlardan yeniden \u00fcreten, yaratan insan yeti\u015ftiremezsin.
\nEH: Teorik bazda y\u0131ld\u0131z futbolcu, yani bireysel yetenek ve kolektivizm aras\u0131ndaki ili\u015fki ne?
\n\u015e\u00f6yle s\u00f6yleyeyim, o ikisi olmadan futbol olmaz.
\nEH: 11 tane Platini\u2019yle bir tak\u0131m kuramazs\u0131n\u2026
\nBir futbolcunun niteli\u011fine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman, organizmas\u0131n\u0131n kapasitesinin geli\u015fmi\u015fli\u011fi antrenmanla kazan\u0131labilir. Yani bir adam\u0131n kalbi 1 milyar h\u00fccreden olu\u015fuyorsa, 1,5 milyar h\u00fccreye \u00e7\u0131kartamay\u0131z; ama kalbi olu\u015fturan kaslar\u0131 g\u00fc\u00e7lendirerek, bir seferde att\u0131\u011f\u0131 kan miktar\u0131n\u0131 \u00e7o\u011faltabiliriz. Nas\u0131l yapar\u0131z; insanlara belirli bir d\u00fczende spor, yani egzersizler yapt\u0131rarak. Bunu Avrupa ba\u015farabiliyor, biz de ba\u015farabiliyoruz. Adam\u0131n pas atmas\u0131; tekni\u011fi, taktikleri kavrayabilmesi antrenmanla geli\u015ftirilebiliyor. Fakat iki \u015feyi, oyuncu antrenman sahas\u0131nda bulamaz. Ustal\u0131\u011f\u0131 ma\u00e7larda, yaratma zek\u00e2s\u0131n\u0131 da \u00e7ocukluk y\u0131llar\u0131nda oynad\u0131\u011f\u0131 oyunlarda \u00f6\u011frenir. Ama o da, toplumda yarat\u0131c\u0131l\u0131k varsa. Oyuncu, oyun zek\u00e2s\u0131n\u0131 toplumundan al\u0131r, insan zek\u00e2s\u0131 toplumsald\u0131r. Adamlara \u201cD\u00fc\u015f\u00fcnme karde\u015fim, sen denileni yap\u201d dersen, yaratamaz. Sadece sporda de\u011fil, sanat ve bilimde de b\u00f6yle. Avrupa\u2019da Platini\u2019den sonra bir kurakl\u0131k var; adam yeti\u015fmiyor. Franz Beckenbauer hangi toplumdan \u00e7\u0131kt\u0131? Bak\u0131yorsun, 1945\u2019ten \u00f6nce do\u011fmu\u015f. 1945-50\u2019li y\u0131llara do\u011fru Avrupa\u2019ya bir \u015fey oldu. Ben \u015f\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum, ABD 2. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019ndan sonra geliyor, Avrupa burjuvazisiyle anla\u015f\u0131yor, \u201cSiz y\u0131k\u0131ld\u0131n\u0131z karde\u015fim, Avrupa diye bir \u015fey yok. Bana biat edeceksin, ben seni Sovyetler\u2019den koruyaca\u011f\u0131m\u201d diyor. Bunu yaparken Naziler\u2019e direnen sosyalistleri de yok ediyor. Kendi k\u00fclt\u00fcr ve ko\u015fullar\u0131n\u0131 dayatarak Avrupa futbolunun \u00f6n\u00fcne ge\u00e7iyor. Niye yeni Einstein\u2019ler \u00e7\u0131km\u0131yor diyorsak, futbol i\u00e7in de ge\u00e7erli bu.
\nEH: Peki ABD, Avrupa\u2019ya bunu yap\u0131yor da, Afrika ya da Latin Amerika\u2019ya yapm\u0131yor mu? Neden Afrika\u2019da h\u00e2l\u00e2 iyi futbolcular \u00e7\u0131k\u0131yor?
\nYapmaz m\u0131; orda da as\u0131yor, kesiyor. Afrika\u2019ya gidiyor, \u00f6ld\u00fcr\u00fcyor adam\u0131. Aslan gibi diyor ki, \u201cBen yapt\u0131m\u201d. Ama Avrupal\u0131 ayd\u0131nlara \u201cSesinizi \u00e7\u0131karmay\u0131n, benim gibi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn, ben ne dersem onu yap\u0131n\u201d diyor, onlar da kabul ediyor.
\nEH: Brezilya\u2019ya demiyor mu?
\n\u00c7\u00fcnk\u00fc Brezilya\u2019n\u0131n b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u00fc bir sistemi yok. Bize de Brezilya\u2019ya da h\u00e2l\u00e2 tam olarak h\u00fckmedemiyor. Merkezde olmaman\u0131n avantaj\u0131 bu. Kapitalizm, merkezine daha etkili oluyor. Bize de \u00e7e\u015fitli dayatmalar yok mu; var. Ama Anadolu da, yerel ve mahalli tak\u0131mlarda oyuncular h\u00e2l\u00e2 toplumla i\u00e7 i\u00e7e; bireysel yetene\u011fi, yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 geli\u015ftirecek uygun ko\u015fullar bozulmam\u0131\u015f durumda. H\u00e2l\u00e2 k\u0131y\u0131da k\u00f6\u015fede kalan gen\u00e7ler ve \u00e7ocuklar kendini yeti\u015ftirebiliyor.
\nEH: Kapitalizm geldi\u011fi a\u015famada, bireysel yetene\u011fi de bast\u0131r\u0131yor. Halbuki bunu sosyalizme kar\u015f\u0131 hep kullanm\u0131\u015ft\u0131r, bireysel yetene\u011fe izin vermiyorsunuz demi\u015ftir. \u0130\u015fte Beckenbauer\u2019dan sonra, o \u00e7apta bir adam \u00e7\u0131karamad\u0131; ama makineler \u00e7\u0131k\u0131yor\u2026
\nAsl\u0131nda kapitalizm direkt futbolu bast\u0131rm\u0131yor. Toplumu zehirliyor, \u00e7\u0131karlar\u0131 do\u011frultusunda y\u00f6nlendiriyor, futbolcu da toplumdan al\u0131yor zek\u00e2s\u0131n\u0131, o da nasibini al\u0131yor.
\n\u015eimdilerde anlad\u0131lar bunu, \u00e7ocuklar\u0131 at\u0131yorlar bir yere, diyorlar ki, oyunca\u011f\u0131n\u0131 da kendin yap. Ama \u015fimdiye kadar ne yap\u0131yorlard\u0131? Veriyorlard\u0131 \u00f6n\u00fcne legoyu, \u00e7ocuk bir ba\u015fkas\u0131n\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 oyunu takip ediyordu, oyun yaratm\u0131yordu. \u015eehirlerde biz o noktaya geldik, k\u00f6ylerde h\u00e2l\u00e2 \u015fans\u0131m\u0131z var.
\nEH: Kapitalizmin Afrika ve G\u00fcney Amerika\u2019ya, Avrupa\u2019daki hegemonyas\u0131yla girememi\u015f olmas\u0131n\u0131n getirdi\u011fi bir sonu\u00e7, h\u00e2l\u00e2 Drogba\u2019lar\u0131n, Ronaldinho\u2019lar\u0131n \u00e7\u0131kmas\u0131.
\nTabii, bu toplumlarda \u00e7ocuk a\u00e7. Ya\u015fayabilmek i\u00e7in yaratmak zorunda. Avrupal\u0131, insandan bu yetene\u011fini al\u0131yor. Diyor ki, \u201cBu kadar duygusal olma, d\u00fcnyay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnme, ald\u0131\u011f\u0131n paray\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn. Yapt\u0131\u011f\u0131n i\u015fi geli\u015ftir\u201d. B\u00f6yle toplumlarda da yarat\u0131c\u0131 insan \u00e7\u0131km\u0131yor.
\nEH: T\u0131rnak i\u00e7inde \u201cgeli\u015fmemi\u015fli\u011fin\u201d avantaj\u0131\u2026
\nAvrupa istedi\u011fi kadar geli\u015ftiriyor seni, problem orada. Peki 2. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019ndaki Dinamo Kiev nas\u0131ld\u0131? Belki adamlar oyun oynamas\u0131n\u0131 bilmiyordu, ama Nazi tak\u0131m\u0131yla berabere kald\u0131lar, \u00f6l\u00fcm\u00fc g\u00f6ze alarak. Fa\u015fist tak\u0131m\u0131na yenilmediler, kur\u015funa dizildiler. Tarih yazd\u0131lar. B\u00f6yle b\u00fcy\u00fck bir insanl\u0131k an\u0131t\u0131 var m\u0131?<\/p>\n
Avrupal\u0131 futbolcu \u2013 Afrikal\u0131 ve G\u00fcney Amerikal\u0131 futbolcu fark\u0131
\nEH: Peki kolektivizm a\u00e7\u0131s\u0131ndan, Avrupa tak\u0131mlar\u0131yla G\u00fcney Amerika, Afrika tak\u0131mlar\u0131 aras\u0131ndaki fark ne? \u00d6rne\u011fin bir Alman tak\u0131m\u0131n\u0131 kolay kolay ezemezsin, makine gibi i\u015fler tak\u0131m. Ama bir Brezilya tak\u0131m\u0131, \u00e7ok \u00fcst\u00fcn bir futbol oynasa da, a\u00e7\u0131k farkla ezebilirsin; b\u0131rak\u0131rlar bazen oyunu.
\nEvet, ruhsal motivasyon da toplumdan al\u0131n\u0131yor. Bir futbolcunun niteliklerini yan yana s\u0131ralayacak olursak, taktik, kondisyon gibi gerekleri \u00e7al\u0131\u015fmalarda, uygun antrenman sahalar\u0131nda, uygun \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131larla verebiliyoruz. Motivasyon, konsantrasyon, oyuncu zek\u00e2s\u0131, ma\u00e7 tekni\u011fi, ustal\u0131k gibi yarat\u0131c\u0131l\u0131k gerektiren birtak\u0131m unsurlar\u0131, futbolcu antrenman sahas\u0131nda bulamaz. Bunlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131 i\u00e7inde bulundu\u011fu toplumdan al\u0131r, bir k\u0131sm\u0131n\u0131 ise rakipten \u00f6\u011frenir.
\nAvrupal\u0131\u2019n\u0131n antrenman sahas\u0131 ve rakipten ald\u0131\u011f\u0131 \u015feyler tamam. Avrupal\u0131 futbolcu, 100 m\u2019yi belli bir saniyede ko\u015far, \u00e7ok y\u00fckse\u011fe s\u0131\u00e7rayabilir, havada kalabilir; bunlar iyi kondisyon ve teknik vs. gerektirir. \u00c7al\u0131\u015fmalarda \u00f6\u011frendi\u011fi taktikleri benimser, ma\u00e7larda uygular, tam bir tak\u0131m adam\u0131d\u0131r. Diyelim, bir pozisyonda antren\u00f6r\u00fcn\u00fcn g\u00f6sterdi\u011fi yere ko\u015far; ama orda adam vard\u0131r, gene de oraya ko\u015far. Ba\u015fka bir bo\u015f alan yaratmas\u0131 gerekirken, orada bu inisiyatifi kullanmaz, kullanamaz. Ben bunu bir spor adam\u0131 olarak rahatl\u0131kla g\u00f6rebiliyorum. Antren\u00f6r\u00fcn\u00fcn verdi\u011fi talimatlar d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kmaz Alman futbolcusu. Orada adam olsa da, her defas\u0131nda oraya gider. Taa ki orada duran adam, hatta yapar, i\u015fte o zaman atar gol\u00fcn\u00fc. Brezilya tak\u0131m\u0131 defansta hata yapmad\u0131\u011f\u0131 zaman, Alman tak\u0131m\u0131n\u0131 da\u011f\u0131t\u0131r. Ama sonu\u00e7 ne olursa olsun, Alman tak\u0131m\u0131 ma\u00e7\u0131 b\u0131rakmaz.
\nEH: Sonu\u00e7ta gene geliyoruz, Dinamo Kiev\u2019le Brezilya Milli Tak\u0131m\u0131\u2019n\u0131n sentezine. Gelece\u011fin futbolu a\u00e7\u0131s\u0131ndan\u2026
\nYarat\u0131c\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnen bir toplum, ayn\u0131 zamanda iyi bir insan organizmas\u0131 yarataca\u011f\u0131z. Futbolcu \u00f6yle bir adam olacak ki, \u00e7ok zeki, tabanca gibi bir v\u00fccudu olan, kalan 10 arkada\u015f\u0131n\u0131 sezen h\u0131zla hareket ederken. Bireysel inisiyatifi do\u011fru kullanacak, ayn\u0131 zamanda bu inisiyatifi tak\u0131m\u0131n\u0131n hizmetine sunacak. Asl\u0131nda burada futbolun en b\u00fcy\u00fck \u00f6zelli\u011fini yakal\u0131yoruz. O kadar \u00e7ok, milyarlarca varyasyon var ki futbolda, hi\u00e7bir zaman kendini tekrar etmiyor, farkl\u0131l\u0131k g\u00f6steriyor. Farkl\u0131l\u0131k g\u00f6sterdi\u011fi noktada, bireysel inisiyatif devreye girer. Futbolcu orada yarat\u0131yor. Bir Maradona, deha adam, yarat\u0131yor.<\/p>\n
Futbolda yarat\u0131c\u0131l\u0131k
\nNM: Sadece bedeni de\u011fil, akl\u0131 da iyi kullanmak gerek yani.
\nY\u00fczde y\u00fcz. O futbolcunun geli\u015ftirdi\u011fi bireysel inisiyatifi, tak\u0131m arkada\u015flar\u0131 ve rakiplerinin de g\u00f6rmemesi gerek. Adam, daha ortada b\u00f6yle bir pozisyon yokken g\u00f6r\u00fcyor, tasar\u0131m\u0131n\u0131 yap\u0131yor hayalinde. O pozisyon olu\u015ftu\u011funda da uyguluyor. Daha geni\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131 g\u00f6rebilmen, daha iyi tasar\u0131mlar\u0131 yapabilmen i\u00e7in senin de g\u00fc\u00e7l\u00fc olman gerek. Bu, d\u00fc\u015f\u00fcnerek yapt\u0131\u011f\u0131n bir \u015fey de\u011fil. Ne kadar b\u00fcy\u00fck bir kapasiteye sahipsen, o kadar b\u00fcy\u00fck bir tasar\u0131mda bulunabiliyorsun.
\nNM: Deneyimlerini refleks haline getirmi\u015f olman gerekir\u2026
\nEvet, i\u00e7selle\u015ftirmi\u015f olman gerekir. \u0130lgin\u00e7 bir \u015fey var, sanat\u0131n bir yarat\u0131m\u0131 gibi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. Geliyorsun tablonun \u00f6n\u00fcne, bir anda eline k\u0131rm\u0131z\u0131 boyay\u0131 al\u0131p bir yere s\u00fcr\u00fcyorsun. O s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn nokta, 5000 y\u0131l d\u00fcnyan\u0131n en g\u00fczel k\u0131rm\u0131z\u0131s\u0131 oluyor. 5000 y\u0131l kimse o noktaya o rengi koymay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmemi\u015f. Renkleri tan\u0131yorsun, elini, maharetini biliyorsun, bir anda bir noktada onu yapmaya davran\u0131yorsun; durup d\u00fc\u015f\u00fcnsen, yapmazs\u0131n belki.
\nNM: Sanatta bu yarat\u0131c\u0131l\u0131k anlar\u0131 \u00e7ok tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r, san\u0131r\u0131m sporda pek tan\u0131mlanmam\u0131\u015f. B\u00fct\u00fcn potansiyellerini, duygusal, d\u00fc\u015f\u00fcnsel t\u00fcm birikimlerini ve fiziksel becerilerini en \u00fcst noktada birle\u015ftirerek yapt\u0131\u011f\u0131n hamleler. S\u0131\u00e7rama, kendini a\u015fma anlar\u0131. \u00c7ok bilin\u00e7li bir an de\u011fil bu; ama yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n zirvesi\u2026
\nDiyorsun ki izlerken, Maradona iki \u00e7al\u0131m att\u0131ktan sonra durup pas\u0131 verecek. Vermiyor adam, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fcn\u00fc at\u0131yor. \u015eimdi duracak derken, d\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fcn\u00fc at\u0131yor. Hadi dur, be\u015fincisini at\u0131yor. Adam duruyor, eliyle at\u0131yor, ama yap\u0131yor. Avrupa\u2019da b\u00f6yle adam yok; vard\u0131, yok oldular hepsi. Dursan topun ba\u015f\u0131nda, \u015fu a\u00e7\u0131yla, \u015fu \u015fiddetle vursam, oraya gider diye tasarlasan, atamazs\u0131n. Ama sadece atmam laz\u0131m diye bir an d\u00fc\u015f\u00fcns\u00fcn Maradona, 10 topun 10\u2019unu da atar. Sadece atman gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsun, geri kalan\u0131n\u0131 v\u00fccudunun kapasiteleri yap\u0131yor.
\nNM: V\u00fccudun bir t\u00fcr hayvani becerisi asl\u0131nda. Maymun daldan dala atlarken, kolumu \u015fu kadar kald\u0131rmam, kendimi \u015fu h\u0131zla f\u0131rlatmam gerekir diye d\u00fc\u015f\u00fcnmez. Ama hi\u00e7 yere inmeden, bir orman boyunca ilerleyebilir\u2026
\n\u00d6nemli bir \u015fey var burada. Anlatamad\u0131\u011f\u0131m i\u00e7in kitaba yazamad\u0131m. O anda oradan ge\u00e7en adamda, bir anda lamba yan\u0131yor, g\u00f6r\u00fcyor pozisyonu. Hi\u00e7 kimse bunu g\u00f6rm\u00fcyor, bir tek o pozisyona giren adam g\u00f6r\u00fcyor. Yapmak istiyor, oluyor. Bunu nas\u0131l yapt\u0131m diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrse, bulamaz. Nas\u0131l yap\u0131yor? V\u00fccudunun kapasitelerine beyni h\u00e2kim. Beyin diyor ki, sen bunu yapabilirsin. Sen baca\u011f\u0131n\u0131, elini, aya\u011f\u0131n\u0131, v\u00fccudunu geli\u015ftirmi\u015fsin, o zaman onun yapabileceklerinin s\u0131n\u0131rlar\u0131 da beyinde geni\u015fliyor.
\nNe oluyor, seyirci sanki bir ill\u00fczyon g\u00f6sterisi izliyor. 3,5- 4 milyar insan, Afganistan bombalan\u0131yor; \u00e7oluk \u00e7ocuk, insanlar \u00f6l\u00fcyor, onu izlemiyor; D\u00fcnya Kupas\u0131 finalini izliyor. Futbol kilitliyor seyirciyi.
\nNM: \u015e\u00f6yle bir \u015fey de var san\u0131r\u0131m. Antrenmanda yapt\u0131\u011f\u0131n \u015feyleri, seyirci \u00f6n\u00fcnde yapt\u0131\u011f\u0131nda, onlarla payla\u015ft\u0131\u011f\u0131n co\u015fku atmosferi, becerilerini sanki tavana vurdurur. Daha y\u00fckse\u011fe s\u0131\u00e7rar, daha zorlu hareketler yapars\u0131n. Sahne b\u00fcy\u00fcs\u00fc derler ya, yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 a\u015fars\u0131n. Futbolda da var san\u0131r\u0131m, seyircilerle kurulan ortak duygusal atmosfer, futbolcunun performans\u0131n\u0131 etkileyebiliyor\u2026
\nZaten adam, seyirci i\u00e7in yap\u0131yor bunu. Kendisi i\u00e7in o b\u00fcy\u00fck tasar\u0131m\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmiyor. \u015eunu g\u00f6r\u00fcyor, o hareketi yapt\u0131\u011f\u0131nda, 3,5 milyar\u0131 yerinden kald\u0131racak.
\nKitapta bir de ma\u00e7 konsantrasyonu dedi\u011fimiz, benim T\u00fcrk\u00e7e\u2019de \u201cuyar\u0131lm\u0131\u015f konuma s\u0131\u00e7rama\u201d dedi\u011fim \u015feyi anlat\u0131yorum. \u00c7ok arad\u0131m terimi, kimyada buldum: uyar\u0131lm\u0131\u015f konum. Bir maddenin normal kendi hali, farkl\u0131 unsurlarla uyar\u0131l\u0131yor, de\u011fi\u015fiyor, tamamen farkl\u0131 \u00f6zellikler g\u00f6steriyor ve sonra tekrar eski haline d\u00f6n\u00fcyor. \u0130\u015fte ma\u00e7 halinde de farkl\u0131 \u00f6zellik g\u00f6steriyor futbolcu. Mesela \u015fu anda topa vursak, sakatlan\u0131r\u0131z hepimiz. Ama antrenman yap\u0131yorsun, \u0131s\u0131n\u0131yorsun, kendini v\u00fccut\u00e7a ma\u00e7a haz\u0131rl\u0131yorsun, konsantre oluyorsun. Duygusal olarak gerginle\u015fiyorsun. Bir stres hali olu\u015fuyor. \u015eu an ki stres halimiz bu sohbete yeterli, ama futbol oynamaya yeterli de\u011fil. Uykuda farkl\u0131 bir stres halimiz var, konu\u015furken ya da m\u00fczik dinlerken farkl\u0131. Futbol ma\u00e7\u0131nda da daha farkl\u0131, daha \u00fcst d\u00fczey bir stres haline ge\u00e7iyor insan v\u00fccudu. Bu hali 90 dakika boyunca koruman gerekiyor. Ger\u00e7ek profesyonellik bu stres halinin bozulmamas\u0131.
\nEH: S\u00f6yledi\u011fin \u015fey bizde R\u0131dvan da var, ma\u00e7\u0131 izlerken, \u201c\u015eimdi gol olur\u201d diyor, oluyor. Daha top rakipteyken pozisyonun sonucunu g\u00f6rebiliyor, oyunu hissedebiliyor.
\nTanju\u2019nun da en b\u00fcy\u00fck yetene\u011fi budur. Gole gidi\u015fi, sanki Picasso\u2019nun tablo yap\u0131\u015f\u0131 gibidir. Nerede en rahat gol at\u0131labilir, onu daha top kendi sahas\u0131na gelirken \u00e7\u00f6zer; daha ata\u011fa kalkarken \u00e7\u00f6zm\u00fc\u015ft\u00fcr olay\u0131.<\/p>\n
Futbolun kalitesi azal\u0131yor mu, art\u0131yor mu?
\nBaha Okar (BO): \u00c7izdi\u011finiz b\u00fct\u00fcnl\u00fck i\u00e7erisinde, d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda futbolun kalitesinin azalmas\u0131 laz\u0131m. D\u0131\u015far\u0131dan biri olarak bakt\u0131\u011f\u0131mda futbolun kalitesi art\u0131yor gibi. Bunu neye ba\u011fl\u0131yorsunuz?
\nDev\u015firme futbolculara ba\u011fl\u0131yorum. Afrika\u2019da Afrikal\u0131 top\u00e7u, bu kadar g\u00fczel oynam\u0131yor.
\nBO: Avrupa\u2019da g\u00fczel oynamas\u0131n\u0131n nedeni ne?
\nAvrupa\u2019da olanak \u00e7ok. Teknolojileri ileri, antrenman metotlar\u0131, saha imk\u00e2nlar\u0131; hepsi \u00fcst d\u00fczey.
\nEH: Avrupa tak\u0131mlar\u0131 art\u0131k bu sentezi ger\u00e7ekle\u015ftirmeye ba\u015flad\u0131. Chelsea, Real Madri, Milan ve Barcelona gibi kul\u00fcpler gen\u00e7 ya\u015flarda Ronaldinho\u2019lar\u0131, Messi\u2019leri dev\u015firip tak\u0131mlar\u0131na monte ediyor.. Yani o sentezi yap\u0131yorlar. Bu tak\u0131mlar\u0131n b\u00fct\u00fcn oyuncular\u0131 \u0130spanyol ya da \u0130ngiliz oldu\u011fu zaman, iyi olmuyor.
\nO \u015fekilde \u00e7\u00f6zd\u00fcler, \u00e7ocuk ya\u015fta al\u0131yorlar, Afrika\u2019dan, Latin Amerika\u2019dan oyuncular\u0131. Ama \u00f6rne\u011fin Fransa\u2019da da \u00e7ocuk Cezayir mahallesinde, Cezayir\u2019deymi\u015f gibi b\u00fcy\u00fcyor. Bunu \u00f6nlemiyorlar; evlerine giremiyorlar, din, aile fakt\u00f6r\u00fc gibi nedenlerle\u2026
\nEH: \u0130\u015fte Zidane Zidan oradan \u00e7\u0131k\u0131yor.
\nEvet, Zidan\u2019\u0131n o kaliteli futbolunu, att\u0131\u011f\u0131 kafan\u0131n arkas\u0131ndaki Zidan\u2019\u0131n ya\u015fam\u0131na bor\u00e7luyuz.
\nEH: Asl\u0131nda Zidan\u2019\u0131n oynad\u0131\u011f\u0131 futbolla, att\u0131\u011f\u0131 kafa ayn\u0131 \u015fey. O adam o kafay\u0131 atar; Alman atmaz.
\n\u201cPi\u015fman de\u011filim, \u015fimdi k\u0131z karde\u015fime k\u00fcfretsin, gene kafay\u0131 atar\u0131m\u201d diyor zaten.
\nEH: \u015eampiyonlukta gider ama.
\nGitsin. \u0130\u015fte bize b\u00f6yle futbolcular laz\u0131m. Neye mal olursa olsun, \u015fampiyon olaca\u011f\u0131m de\u011fil. Kendi benli\u011fiyle gelecek oraya. De\u011fer yarg\u0131lar\u0131n\u0131 yitiren, emperyalizmin tektiple\u015ftirdi\u011fi, kendi k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn verdi\u011fi de\u011ferleri bir tarafa at\u0131p sadece kolektif futbol anlay\u0131\u015f\u0131yla oynayan top\u00e7u, Zidan ya da Beckenbauer olamaz.
\nToplumu zehirle, seyirci sana k\u00fcfredebilsin, ona o hakk\u0131 ver; ama sonra de ki oyuncuya, sana k\u00fcfrederlerse, tekme atarlarsa, sen profesyonelsin, ald\u0131rma. Olacak \u015fey mi bu? De\u011fer yarg\u0131lar\u0131m\u0131z yoksa, niye ya\u015f\u0131yoruz ki?<\/p>\n
Futbol end\u00fcstrisi ve ikiy\u00fczl\u00fcl\u00fck
\nKitab\u0131mda bir b\u00f6l\u00fcm var: \u0130kiy\u00fczl\u00fcl\u00fck. D\u00fcnya kupalar\u0131nda b\u00fcy\u00fck markalar\u0131n futbolculara her tur i\u00e7in \u00f6dedi\u011fi muazzam primler var. \u00d6rne\u011fin Nike firmas\u0131 bir Afrikal\u0131 top\u00e7uya, birinci tura \u00e7\u0131karsa 10 milyon dolar veriyor. \u0130kinci tura \u00e7\u0131k\u0131nca, 20 milyon dolar daha veriyor. \u00c7eyrek finale 30, yar\u0131 finale 50, finale 100; topluyorsun 200-300 milyon dolar para. \u00c7ok b\u00fcy\u00fck bir mebla\u011f, kafam\u0131z\u0131n almayaca\u011f\u0131 rakamlar. Bu Afrikal\u0131 top\u00e7u, Nijerya\u2019n\u0131n bilmem hangi k\u00f6y\u00fcnden gelmi\u015f. Bu adam \u00e7\u0131kt\u0131 birinci tura, ald\u0131 10 milyonu. \u0130kinci tura \u00e7\u0131kacak, ma\u00e7ta rakibin forveti gol atmak \u00fczere, ikinci tur hayal oldu olacak. Bizimki bir omuz atacak, kart g\u00f6recek ya da oyundan at\u0131lacak; ama turu ge\u00e7ecek ve alacak o paray\u0131. Ne pahas\u0131na olursa olsun, kim atmaz? Sonra bak\u0131yorsun o marka, fair-play \u00e7a\u011fr\u0131lar\u0131 yap\u0131yor. O Afrikal\u0131 top\u00e7u geri d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcnde k\u00f6y\u00fcne, hi\u00e7bir \u015feyi yok. Futbol hayat\u0131 da 30\u2019unda bitecek, ba\u015fka bir mesle\u011fi de yok. Futbolcu adam iki kere \u00f6l\u00fcr. \u0130lki, 30\u2019lar\u0131na gelip futbol ya\u015fam\u0131 bitti\u011findeki \u00f6l\u00fcmd\u00fcr. Ama bir omuz sonraki b\u00fct\u00fcn hayat\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirecek. Ondan sonra diyorsun ki omuz atma, doping yapma vs. Bunlara te\u015fvik eden sen de\u011fil misin? Bu kadar ikiy\u00fczl\u00fcl\u00fck olur mu? Futbolcuya para verdi\u011fin zaman, i\u015f buraya gelir.
\nVT: Futbolcu yabanc\u0131la\u015fm\u0131yor dedik ama, biraz da yabanc\u0131la\u015f\u0131yor gibi. Art\u0131k futbolcular, toplumun elit bir kesimi oldu. \u00c7ocuklar art\u0131k futbolcu olmak istemiyor, zengin futbolcu olmak istiyor. Anne-babalar \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 elinden tutup, b\u00fcy\u00fck kul\u00fcplerin y\u0131ld\u0131z tak\u0131mlar\u0131na g\u00f6t\u00fcr\u00fcyorlar\u2026
\nT\u00fcrkiye en iyi futbolun oynanabilece\u011fi \u00fclkelerden bir tanesi, insan\u0131 itibar\u0131yla, k\u00fclt\u00fcrel birikimi, zek\u00e2 kullan\u0131m\u0131yla. Ama \u00f6yle bir hale gelmi\u015fiz ki, bizim gibi \u00fclkelerde toplumun \u00e7o\u011funu biyolojik ihtiya\u00e7lar\u0131na mahk\u00fbm etmi\u015f emperyalistler. \u0130nsan kendi ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131, sadece biyolojik ihtiya\u00e7lar\u0131 gibi alg\u0131l\u0131yor. Yemek, su i\u00e7mek, bar\u0131nmak, evlenmek vs. zannediyor. Halbuki insan ihtiya\u00e7lar\u0131 her ge\u00e7en g\u00fcn b\u00fcy\u00fcyor, \u00e7\u00fcnk\u00fc insan\u0131n gelecekle ilgili tasar\u0131m\u0131 de\u011fi\u015fiyor. Entelekt\u00fcel ya\u015fam\u0131, insan\u0131n art\u0131k ihtiyac\u0131. Bizim \u00fclkemizde, bunun \u00e7aresi zengin olmak olarak alg\u0131lan\u0131yor. S\u00f6z etti\u011fin gibi yanl\u0131\u015f bir motivasyonla \u00e7ocuk futbola gidiyor. Kapitalizm, kendi \u00fclkesinde en temel ihtiya\u00e7lar\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcyor, ama kendisi gibi d\u00fc\u015f\u00fcnen insan\u0131n ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcyor, kendi insan\u0131n\u0131n ilerlemesinin \u00f6n\u00fcne engel koymaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 noktadan itibaren futbolu etkiliyor. Bizim gibi \u00fclkelerde farkl\u0131, kendi \u00fclkesinde farkl\u0131 etkiliyor.<\/p>\n
Taraftarl\u0131k: \u0130nsani bir olgu
\nEH: Taraftarl\u0131k konusuna nas\u0131l bak\u0131yorsun? Taraftarl\u0131k kar\u015f\u0131 taraf\u0131n k\u00f6t\u00fc oynamas\u0131n\u0131 istemek gibi, iyi oynayan kazans\u0131n yakla\u015f\u0131m\u0131 olam\u0131yor\u2026
\n\u0130lle de kazanmak istiyorsun, bu insani bir \u015fey. Diyelim ki, bir oyunda kendi \u00fclkesinden bir tak\u0131m yok, iki tane d\u00fcnyan\u0131n en iyi tak\u0131m\u0131, kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelmi\u015f. Seyirci onlar\u0131n i\u00e7erisinden de birini tutar. \u00c7\u00fcnk\u00fc futbol rakipsiz oynanmaz. Seyirci futbolcularla kendini \u00f6zde\u015fle\u015ftirir. Bundan dolay\u0131 tak\u0131m\u0131n\u0131n yenilmesini istemez, galip gelmesini ister. Tamamen insani bir olgu. \u0130\u015fte bu nedenle futbolun verdi\u011fi zevk ve heyecandan taraftar da pay\u0131n\u0131 al\u0131yor. Ama futbol k\u00fclt\u00fcr\u00fc \u015f\u00f6yle olmal\u0131, yenilmi\u015fsin, onu da hazmedebileceksin.
\n\u00c7ok iyi haz\u0131rlan\u0131p, \u00e7ok emek veren ve sonu\u00e7 elde edemeyeni de, fazla haz\u0131rlanmadan \u015fampiyon olan\u0131 da g\u00f6rd\u00fck. Hazmetmek gerek. Futbolun g\u00fczelli\u011fi burda. Sonu\u00e7ta, gol olay\u0131 var. Ma\u011flup oldun mu, oldun demektir.
\nNM: Gol say\u0131s\u0131, bir ma\u00e7\u0131n niteli\u011fini ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na \u00f6l\u00e7ebilen bir \u015fey olabilir mi? Berabere biten iki ayr\u0131 ma\u00e7tan, biri \u00e7ok zorlu ge\u00e7mi\u015ftir, zevklidir; di\u011feri seyirciye hi\u00e7 keyif vermemi\u015ftir. Ba\u015fka \u00f6l\u00e7\u00fc olamaz m\u0131?
\nBug\u00fcne kadar gol say\u0131s\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fc olmaktan \u00e7\u0131kar\u0131lamam\u0131\u015f, \u00e7\u00fcnk\u00fc onu kald\u0131rd\u0131\u011f\u0131n zaman s\u00fcrpriz \u00f6\u011fesini kald\u0131r\u0131yorsun. Sonuca de\u011fer veriyorsun, puanlamada. Bizim \u00fclkemizde de \u00f6yledir, hi\u00e7 \u015fampiyon olmam\u0131\u015f tak\u0131mlar vard\u0131r. Ama taraftar\u0131 \u00e7ok tiryakidir, \u00e7ok sever tak\u0131m\u0131n\u0131. Bu tak\u0131mlar iyi futbol oynamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r, iyi, ahlak\u0131 d\u00fczg\u00fcn futbolcu yeti\u015ftirir. Bu da farkl\u0131 bir de\u011ferlendirme. D\u00fcnyada da \u00f6yle, \u00e7ok b\u00fcy\u00fck dedi\u011fimiz futbol tak\u0131mlar\u0131n\u0131n belki \u015fampiyonluklar\u0131 daha azd\u0131r, ama seyircisi \u00e7oktur. En do\u011fru de\u011ferlendirmelerden biri, seyircisinin say\u0131s\u0131d\u0131r.
\nEH: Gol \u00f6nemli; futbolun mant\u0131\u011f\u0131 o, topu iki direk aras\u0131ndan ge\u00e7irmek\u2026
\nDo\u011fru. Baz\u0131 ma\u00e7lar vard\u0131r. Ma\u00e7 0:0 biter ama, seyirci bile yorgun d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. Ma\u00e7 boyunca kalkar kalkar oturursun, son derece g\u00fczel hareketler izlersin; ama ma\u00e7 boyunca tek bir gol bile olmam\u0131\u015ft\u0131r. Futbolu futbol yapan, i\u015fte bu s\u00fcrpriz \u00f6\u011fesidir.<\/p>\n
Futbolun \u00fctopyalar\u0131: Hakemsiz ma\u00e7 ve kad\u0131n-erkek karma tak\u0131m\u0131
\nAli A\u011fr\u0131 (AA): UEFA Ba\u015fkan\u0131\u2019n\u0131n futbola yeni kurallar getirme fikri var. Hakem say\u0131s\u0131n\u0131 artt\u0131rmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyormu\u015f. Sen bu konuda ne diyorsun?
\nToplumu de\u011fi\u015ftirmeyi d\u00fc\u015f\u00fcns\u00fcnler, her adam\u0131n ba\u015f\u0131na bir tane hakem koyacaklar\u0131na\u2026 \u00d6yle bir futbol k\u00fclt\u00fcr\u00fc geli\u015ftirilmeli ki, futbolcu faul yapt\u0131\u011f\u0131nda ve bunun fark\u0131na vard\u0131\u011f\u0131nda, yani amac\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda hata yapt\u0131\u011f\u0131nda, oyunu durdurup faul yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebilecek ve topu rakip tak\u0131ma b\u0131rakacak.
\nNM: Her oyuncu kendi hakemi olacak ayn\u0131 zamanda\u2026
\nEvet, futbolun \u00fctopyas\u0131 bu. Yani insan, kendisiyle birlikte rakibini de koruyacak. Ofsaytta kalan bir futbolcu, topu rakibe b\u0131rakacak. Bu ger\u00e7ekle\u015febilir. Oyunda ofsayt oldu\u011funu en iyi \u015fekilde bilebilen yine futbolcunun kendisidir. Futbolcular zekidir. Bilgi eksikli\u011fi vard\u0131r, toplumu tan\u0131mayabilir veya bir tane kitap ismi s\u00f6yleyemeyebilir, \u00fclkesinde olup bitenden haberdar olmayabilir; ama zekidir ve problemleri \u00e7\u00f6zer. Oyun esnas\u0131nda d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc pozisyonu \u201cg\u00f6rmedim\u201d demesi de sadece bir aldatmacad\u0131r. Bug\u00fcn ma\u00e7lar \u00fczerine bu kadar yorum yap\u0131lmas\u0131n\u0131n nedeni de budur. \u00c7\u00fcnk\u00fc futbolcu aldatmaya y\u00f6nelik oynuyor.
\nBir ba\u015fka \u015fey daha var. Futbol kad\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne engel koymaz. Futbolda daha \u00e7abuk ger\u00e7ekle\u015fecek bir \u00fctopya, kad\u0131nlar\u0131n da sahaya inmesidir.
\nNM: Kad\u0131n tak\u0131mlar\u0131 var, san\u0131r\u0131m.
\nEvet var, deneme a\u015famas\u0131nda.
\nEH: Peki kad\u0131n ve erke\u011fin ortak oynamas\u0131na ne diyorsun?
\n\u00c7ok daha iyi. Kad\u0131n ve erkek ayn\u0131 tak\u0131mda oynamal\u0131. Zek\u00e2 ve beceri varsa, bu ger\u00e7ekle\u015fir. Diyelim ki bir kad\u0131n futbolcu muhte\u015fem ortalar yap\u0131yor oyunda; topu nerde yakalarsa yakalas\u0131n, 40-50 m ceza sahas\u0131n\u0131n \u00fczerinden u\u00e7an daire \u015feklinde g\u00f6nderiyor. Ve tak\u0131m\u0131n da b\u00f6yle bir oyuncuya ihtiyac\u0131 var, i\u015fte o kad\u0131n oyuncuyu oynatabilirsin. Futbol kad\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne \u00e7ok b\u00fcy\u00fck fiziki engel koymuyor. Engeli toplum koyuyor. Futbolda tabii ki kad\u0131n\u0131n kendini biraz korumas\u0131 gerekir. Anormal pozisyonlarda d\u00fc\u015febilir \u00f6rne\u011fin. Ama ayn\u0131 kad\u0131n\u0131n kendini toplum i\u00e7erisinde de korumas\u0131 gerekmiyor mu?
\nBa\u015flarda, Floransa\u2019da k\u00f6y halk\u0131 kar\u0131\u015f\u0131k ma\u00e7 yap\u0131yormu\u015f. Kad\u0131n ve erkekler, el ve ayaklar\u0131n\u0131 kullanarak, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 \u00e7izgiler \u00fczerinden topu ge\u00e7irmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yormu\u015f. Biraz karma\u015f\u0131k bir oyun; karambolde top \u00f6n\u00fcne geliyor ve o karga\u015fal\u0131kta vurabiliyorsan vuruyorsun. \u00c7ok da heyecanl\u0131. Tabii bir m\u00fcddet sonra g\u00fc\u00e7l\u00fcler oyunda kal\u0131yor ve g\u00fc\u00e7s\u00fczler eleniyor. \u00d6l\u00fcmlere varan sonu\u00e7lar\u0131 olabiliyormu\u015f oyunlar\u0131n. Hatta bir d\u00f6nem \u0130ngiltere\u2019de ayak topunun yasakland\u0131\u011f\u0131 bilinir. Fakat tamamen yok edememi\u015fler ve kurallar\u0131 de\u011fi\u015ftirme yoluyla d\u00fczeltmi\u015fler oyunu.
\nG\u00fcre\u015fte bir kad\u0131n\u0131n erkekle ayn\u0131 kiloda e\u015fle\u015fmesi, e\u015fitsiz bir m\u00fcsabakaya yol a\u00e7ar. Ama kolektif sporlarda, herhangi bir alanda ba\u015far\u0131l\u0131 olan bir kad\u0131n sporcu, o oyunda yerini alabilir. \u00d6rne\u011fin bir kad\u0131n basket\u00e7i bir erkek tak\u0131m\u0131nda oyun kurucu olarak g\u00f6rev yapabilir. Ya da iyi bir kad\u0131n pas\u00f6r yine erkek tak\u0131m\u0131nda voleybolcu olabilir. Ama bunun i\u00e7in \u00f6nce toplumun de\u011fi\u015fmesi gerek.<\/p>\n
Futbol oyunu asl\u0131nda insan zek\u00e2s\u0131n\u0131n yar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r. \u0130nsan zek\u00e2s\u0131n\u0131 terazi kefesine koyup tartamay\u0131z ki, o zaman nas\u0131l yar\u0131\u015ft\u0131r\u0131yoruz denebilir. \u0130nsan zek\u00e2s\u0131 maddede cisimle\u015fir. Biz de bu cisimleni\u015f \u00fczerinden yar\u0131\u015ft\u0131r\u0131r\u0131z. Peki futbolda hangi maddenin \u00fczerinden, hangi cisimleni\u015fin \u00fczerinden yar\u0131\u015f\u0131yoruz? Futbol m\u00fcsabakas\u0131nda oyuncu zek\u00e2s\u0131n\u0131, sesin, s\u00f6z\u00fcn, yaz\u0131n\u0131n, heykelin, rakamlar\u0131n vb \u00fczerinden yar\u0131\u015ft\u0131rmaz. Ger\u00e7i g\u00f6z\u00fcn\u00fcn ucuyla geometrik, matematiksel, fiziksel hesaplamalar yapar elbette. Ama bu \u00fczerinden yar\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 cisimleni\u015fin bir k\u0131sm\u0131d\u0131r, hepsi de\u011fildir. K\u0131saca, futbol oyununda insan zek\u00e2s\u0131, insan bedeni, organizmas\u0131 ve hareket sisteminin g\u00fcc\u00fc, insan metabolizmas\u0131n\u0131n kapasitesi, sinir sistemiyle hareket sisteminin birbirine uyumunun m\u00fckemmelli\u011fi \u00fczerinden yar\u0131\u015f\u0131r.
\nFutbol oyununda, birey olarak insan zek\u00e2s\u0131n\u0131 yar\u0131\u015ft\u0131rman\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, psikolojik a\u00e7\u0131dan uyar\u0131lma kapasitesini, bilincin uyar\u0131lm\u0131\u015f konuma y\u00fckselme d\u00fczeyini (motivasyon, konsantrasyon), irade, biyolojik uyum ve psikolojik uyumu da i\u00e7ine alan, sadece tek tek oyuncular\u0131n de\u011fil, ayn\u0131 zamanda t\u00fcm tak\u0131m\u0131n g\u00fcc\u00fcn\u00fcn ve zek\u00e2s\u0131n\u0131n \u00f6rg\u00fctlenmesini de i\u00e7eren bir yar\u0131\u015fma s\u00f6zkonusudur.
\nBu kadar kapsaml\u0131 bir oyun m\u00fcmk\u00fcn m\u00fcd\u00fcr? M\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr, \u00e7\u00fcnk\u00fc futbol bu \u015fekilde oynan\u0131r. \u00d6ncelikle topun niteli\u011fi ve yer\u00e7ekimi kurallar\u0131, sonra da, alet olarak oyuncunun kendi v\u00fccudunu kullanmas\u0131 bu imk\u00e2n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r.
\nFutbol oyununda alet (beden), zek\u00e2n\u0131n uzant\u0131s\u0131d\u0131r.
\nOyuncu, alet (beden) ile top (oyun nesnesi) aras\u0131na bir ba\u015fka cisim koymadan oynar. Topun \u015fekli, ayakla oynanmas\u0131, oyunun oynanmas\u0131nda ve say\u0131 kazanmada oyun alan\u0131n\u0131n insan bedenine hi\u00e7bir engel koymamas\u0131, ba\u015fka \u015feylerin yan\u0131nda, ayn\u0131 zamanda \u00e7ok say\u0131da oyuncuyla, \u00e7ok say\u0131da rakibe kar\u015f\u0131 oynanmas\u0131na da olanak yarat\u0131r. Bu da i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc, uzmanla\u015fma (ustala\u015fma), kolektivizmi zorunlu k\u0131lmaktad\u0131r. Ancak, kolektif \u00fcretim i\u00e7inde bireysel yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011fa imk\u00e2n ve ihtiya\u00e7 olmas\u0131 kural\u0131, oyunun yeniden \u00fcretiminde, futbol i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. T\u00fcm bunlar da, insan bedeniyle oynanan bir oyunda \u00f6ncelikle insan zek\u00e2s\u0131n\u0131n yar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131na, ama bu yar\u0131\u015fman\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, oyunda, taraflar\u0131n saha i\u00e7i ve d\u0131\u015f\u0131ndaki t\u00fcm olanaklar\u0131n\u0131n, zek\u00e2lar\u0131 ba\u015fta olmak \u00fczere, bir tak\u0131m olarak \u00f6rg\u00fctlenmesinin yar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131na da imk\u00e2n vermi\u015ftir.<\/p>\n
Halil Halit Toker\u2019in Futbol, Spor ve Oyun\u2019dan (Kaynak Yay\u0131nlar\u0131, Haziran 2007, 160 s.) aktar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Halit Toker\u2019in yazd\u0131klar\u0131n\u0131 yazan, s\u00f6ylediklerini s\u00f6yleyen olmad\u0131 \u015fimdiye dek. \u201cFutbol, Spor ve Oyun\u201d kitab\u0131nda, futbolun e\u015fitlik\u00e7i bir oyun olmas\u0131ndan, yer\u00e7ekimini ve oyun cismini, yani topu kolektifi olu\u015fturan bir tak\u0131m arkada\u015f\u0131 gibi kullanmas\u0131na, \u00fcretim bi\u00e7imleriyle ili\u015fkisinden futbolcunun yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n bile\u015fenlerine kadar, birikimi ve deneyimleriyle geli\u015ftirdi\u011fi bilgileri, d\u00fc\u015f\u00fcnceleri sunuyor okurlara. Kapitalizmle birlikte do\u011fan futbolun potansiyellerinin, kapitalizmin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 nas\u0131l […]<\/p>\n","protected":false},"author":429,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[84,29],"tags":[432,433,210,434],"class_list":["post-8467","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-46-sayi","category-toplum","tag-futbol","tag-kapitalizm","tag-kitap","tag-oyun"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8467","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/429"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8467"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8467\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8467"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8467"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8467"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}