{"id":8598,"date":"2008-01-01T00:24:52","date_gmt":"2007-12-31T22:24:52","guid":{"rendered":"http:\/\/109.232.216.219\/~bilimvegelecek\/?p=8598"},"modified":"2017-07-17T13:47:07","modified_gmt":"2017-07-17T10:47:07","slug":"biyolojik-evrimin-beslendigi-kaynak-genetik-cesitlilik","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2008\/01\/01\/biyolojik-evrimin-beslendigi-kaynak-genetik-cesitlilik","title":{"rendered":"Biyolojik evrimin beslendi\u011fi kaynak: Genetik \u00e7e\u015fitlilik"},"content":{"rendered":"

Bilim d\u00fcnyas\u0131, evrimin olup olmad\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki tart\u0131\u015fmalar\u0131 19. y\u00fczy\u0131lda tamamen a\u015ft\u0131ktan sonra t\u00fcm dikkatini evrimsel s\u00fcre\u00e7te belirleyici olan etmenler ve d\u00fczenekler \u00fczerinde yo\u011funla\u015ft\u0131rd\u0131. Genetik \u00e7e\u015fitlili\u011fe yol a\u00e7an d\u00fczenekleri iyi kavramak, evrim kuram\u0131n\u0131 anlaman\u0131n en iyi yoludur. 20. y\u00fczy\u0131l bu y\u00f6nde b\u00fcy\u00fck bilgi birikiminin sa\u011fland\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nem oldu. 21. y\u00fczy\u0131l ise, evrimde etkili olan mekanizmalar\u0131n yo\u011fun olarak kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yapay ya da y\u00f6nlendirilmi\u015f evrim ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131n doruk noktas\u0131na \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 bir \u00e7a\u011f olacakt\u0131r.<\/em><\/h4>\n

Evrim kelimesi, bilimin en \u00f6nemli ve mucizev\u00ee olgular\u0131n\u0131 tan\u0131mlayan bir kavram. Sadece i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z do\u011fadaki de\u011fil, t\u00fcm evrende zaman i\u00e7inde meydana gelen her t\u00fcrl\u00fc de\u011fi\u015fimi ifade etmekte. De\u011fi\u015fim olmad\u0131\u011f\u0131 yerde ise evrimden s\u00f6z etmek olas\u0131 de\u011fil.<\/p>\n

Astrofizik\u00e7iler evrenin ya\u015f\u0131n\u0131 yakla\u015f\u0131k olarak 13-14 milyar y\u0131l \u00f6nceye kadar g\u00f6t\u00fcrmekteler. D\u00fcnyam\u0131z\u0131n ya\u015f\u0131 i\u00e7in saptanan s\u00fcre ise yakla\u015f\u0131k 4,5 milyar y\u0131l. H\u00fccre \u015feklindeki ilk biyolojik organizasyonlar\u0131n g\u00f6zlendi\u011fi zaman dilimi, d\u00fcnyan\u0131n olu\u015fumundan yakla\u015f\u0131k bir milyar sonraya denk gelmekte. Di\u011fer bir ifade ile canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n gezegenimizdeki tarihi g\u00fcn\u00fcm\u00fczden en az 3,5 milyar \u00f6nceye kadar uzan\u0131yor.<\/p>\n

Do\u011fa bilimciler \u00e7evrelerine ak\u0131l ve bilgiyle bakt\u0131klar\u0131nda ilk fark ettikleri nokta, zaman i\u00e7inde her \u015feyin de\u011fi\u015fti\u011fidir. O kadar ki, canl\u0131 olsun, cans\u0131z olsun, bu b\u00fcy\u00fck de\u011fi\u015fim s\u00fcrecinin d\u0131\u015f\u0131nda kalabilen herhangi bir yap\u0131 bulunmaz. \u00d6rne\u011fin bundan 10 milyar y\u0131l \u00f6nce evrenin g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc g\u00fcn\u00fcm\u00fczdekinden \u00e7ok farkl\u0131yd\u0131. En az\u0131ndan kendi g\u00fcne\u015f sistemimiz daha olu\u015fmam\u0131\u015ft\u0131. 2 milyar y\u0131l \u00f6nce d\u00fcnyam\u0131zda sadece tek h\u00fccreli mikroorganizmalar ya\u015f\u0131yordu. 500 milyon y\u0131l \u00f6nce memeliler hen\u00fcz daha ya\u015fam sahnesine \u00e7\u0131kmam\u0131\u015flard\u0131. Dinozorlar\u0131n h\u00fck\u00fcm s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc d\u00f6nemde ise d\u00fcnyada insan bulunmuyordu.<\/p>\n

Peki, canl\u0131lar d\u00fcnyas\u0131na gelindi\u011finde bu de\u011fi\u015fimin anlam\u0131 ve niteli\u011fi nedir? Charles Darwin ve Alfred Wallace\u2019dan \u00f6nce do\u011fa bilginleri, organizmalar\u0131n biyolojik olarak birbirleriyle akraba olduklar\u0131n\u0131 anlam\u0131\u015flard\u0131. Hatta canl\u0131lar\u0131 s\u0131n\u0131fland\u0131ran Carl von Linne insan ve maymunlar\u0131 ayn\u0131 gruba koymakta bir sak\u0131nca g\u00f6rmemi\u015fti. Yeni t\u00fcrler eskilerin de\u011fi\u015fmesiyle meydana geliyordu. Fosillerle, ya\u015fayan t\u00fcrler aras\u0131ndaki benzerlikler ve farklar, evrim d\u00fc\u015f\u00fcncesini g\u00fc\u00e7lendirmi\u015fti. Ya\u015fam ko\u015fullar\u0131 ve canl\u0131lar\u0131n kal\u0131tsal \u00f6zellikleri, s\u00f6z konusu de\u011fi\u015fimde olduk\u00e7a belirleyici etmenlerdi.<\/p>\n

Darwin-Wallace ilk kez, evrimsel de\u011fi\u015fimde etkin olan bir d\u00fczene\u011fi, yani \u201cdo\u011fal se\u00e7ilimi\u201d bilim d\u00fcnyas\u0131na sundular. Biyolojik evrimin nas\u0131l meydana geldi\u011fini kavramak i\u00e7in bu d\u00fczeneklerin bilinmesi gerekir. Darwin-Wallace\u2019tan \u00f6nce \u201cBiyolojik Evrim Kuram\u0131\u201dn\u0131n ana hatlar\u0131n\u0131 ortaya koyan Lamarck\u2019tan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar, biyolojik evrim konusunda kaydedilen en \u00f6nemli geli\u015fmeler, -do\u011fal se\u00e7ilim yan\u0131nda- evrimde belirleyici olan onlarca yeni mekanizman\u0131n ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 sayesinde ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu d\u00fczenekler yoluyla evrim kuram\u0131n\u0131n bilimsel s\u0131nanmas\u0131 olanakl\u0131 hale geldi. \u00d6zellikle matematiksel mant\u0131\u011f\u0131n kuram\u0131n i\u00e7ine girmesi bu yolla olmu\u015ftur. Di\u011fer bir deyi\u015fle, biyolojik de\u011fi\u015fimin d\u00fczenekleri bulunmasayd\u0131, biyolojik evrim kuram\u0131n\u0131n Lamarck d\u00f6nemindekinden daha ileri gitmesi m\u00fcmk\u00fcn olmayacakt\u0131.<\/p>\n

Biyolojik evrim, genel anlam\u0131yla, bir t\u00fcre ait canl\u0131 toplulu\u011funun biyolojik \u00f6zelliklerinde zaman i\u00e7inde meydana gelen de\u011fi\u015fmeleri ifade eder. Biyolojik \u00f6zellikleri ise genler belirler. Bu ba\u011flamda, biyolojik \u00f6zelliklerdeki de\u011fi\u015fim dendi\u011finde kastedilen, genetik yap\u0131da meydana gelen de\u011fi\u015fmelerdir. Genetik \u00e7e\u015fitlili\u011fe yol a\u00e7an d\u00fczenekleri iyi kavramak, evrim kuram\u0131n\u0131 anlaman\u0131n en iyi yoludur. D\u00fczeneklerin ba\u015fl\u0131calar\u0131 \u015fu \u015fekilde s\u0131ralanabilir:<\/p>\n

– Do\u011fal se\u00e7ilim<\/p>\n

– G\u00f6\u00e7ler<\/p>\n

– Co\u011frafi yal\u0131t\u0131m<\/p>\n

– Genetik s\u00fcr\u00fcklenme<\/p>\n

– Mutasyon<\/p>\n

– DNA tamir mekanizmas\u0131<\/p>\n

– Transpozonlar<\/p>\n

– Yatay ve dikey gen transferleri<\/p>\n

– Vir\u00fcsler<\/p>\n

– Plazmitler<\/p>\n

– Mayoz ve mitoz b\u00f6l\u00fcnme s\u00fcre\u00e7leri<\/p>\n

– Replikasyon<\/p>\n

– Rekombinasyon<\/p>\n

Bu listede yer alan olgular\u0131 de\u011fi\u015fik \u00f6l\u00e7\u00fctlere g\u00f6re grupland\u0131rmak ve de\u011ferlendirmek olas\u0131: \u00d6rne\u011fin bu i\u015flemlerden baz\u0131lar\u0131 bireyin kal\u0131tsal maddesi olan DNA molek\u00fcl\u00fcnde yer alan genetik bilgide de\u011fi\u015fiklik yaparken yani birey d\u00fczeyinde \u00e7e\u015fitlilik yarat\u0131rken, baz\u0131lar\u0131 do\u011frudan toplulu\u011fun genetik yap\u0131s\u0131nda yani gen havuzunun bile\u015fimini de\u011fi\u015ftirmede etkili olur. Mutasyon ve transpozonlar ilk gruba girerken, g\u00f6\u00e7ler ikinci grupta yer al\u0131r.<\/p>\n

Do\u011fal se\u00e7ilim<\/em><\/strong><\/p>\n

Do\u011fal se\u00e7ilim ilk saptanan evrim d\u00fczene\u011fidir. Evrimle\u015fmede yayg\u0131n olarak i\u015f g\u00f6ren \u00e7ok etkili bir mekanizmad\u0131r. \u0130ki a\u015famal\u0131 bir s\u00fcre\u00e7tir. \u0130lk a\u015fama, canl\u0131 toplulu\u011funun i\u00e7inde bir genetik \u00e7e\u015fitli\u011fin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 zorunlu k\u0131lar. Ortada b\u00f6yle bir \u00e7e\u015fitlilik yani se\u00e7ilimin yap\u0131laca\u011f\u0131 bir farkl\u0131l\u0131k yoksa ikinci a\u015famaya ge\u00e7ilemez.<\/p>\n

Genetik \u00e7e\u015fitlilik rasgele yani belli bir ama\u00e7 ve hedef g\u00f6zetmeden olu\u015fur. Bu i\u015fte etkili olan genetik d\u00fczeneklerin baz\u0131s\u0131ndan ileride daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 s\u00f6z edilecektir. \u00c7e\u015fitlilik varoldu\u011funda, topluluk \u00fczerinde bask\u0131 yaratan somut bir ko\u015fulun se\u00e7ilim -ve ay\u0131klama- etkileri \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flar. Son kademede canl\u0131ya ya\u015fama m\u00fccadelesinde katk\u0131 sa\u011flayan avantajl\u0131 \u00f6zelli\u011fin topluluktaki kal\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 ger\u00e7ekle\u015fir.<\/p>\n

Do\u011fal se\u00e7ilimde bireylerin topluluktan ay\u0131klanmas\u0131 \u00e7ok etkin bir \u015fekilde ger\u00e7ekle\u015fir. Bu nedenle meydana gelen yavru say\u0131s\u0131 hayatta kalandan \u00e7ok \u00e7ok fazlad\u0131r. \u00d6rne\u011fin y\u00fcz deniz kaplumba\u011fas\u0131 yumurtas\u0131ndan ancak biri hayatta kal\u0131r. Topluluktan elenen bireylerin sahip oldu\u011fu genetik \u00e7e\u015fitlilik bir sonraki soya aktar\u0131lamad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, do\u011fal se\u00e7ilim, \u00e7e\u015fitlili\u011fi azalt\u0131c\u0131 bir mekanizma olarak kabul edilir.<\/p>\n

Se\u00e7ilim bask\u0131s\u0131 yaratan etmen<\/em><\/strong><\/p>\n

Se\u00e7ilim -ya da ay\u0131klanma- bask\u0131s\u0131 uygulayan etmen bir avc\u0131 olabilece\u011fi gibi, \u00f6rne\u011fin kurakl\u0131k, hastal\u0131k, a\u00e7l\u0131k, kirlilik gibi bir ko\u015ful da olabilir. Bu etmen asl\u0131nda ya\u015fam tehdidi yaratan her \u015fey \u00f6rne\u011fin yapay bir neden de olabilir. N\u00fckleer reakt\u00f6r kazas\u0131 sonucu ortama yay\u0131lan radyasyon, yang\u0131n, gemi ve u\u00e7ak kazas\u0131 ya da k\u00f6t\u00fc yap\u0131la\u015fmayla ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak deprem de bu \u015fekilde de\u011ferlendirilebilir. Etmenlerden baz\u0131s\u0131, g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi, olu\u015fan genetik \u00e7e\u015fitlili\u011fin bireye sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 hayatta kalma ve d\u00f6l verme avantaj\u0131n\u0131n kullan\u0131m\u0131na olanak verir. \u00d6rne\u011fin, a\u00e7l\u0131\u011fa ve susuzlu\u011fa daha dayan\u0131kl\u0131 bireyler veya t\u00fcrler, b\u00f6yle bir sorun oldu\u011funda di\u011ferlerine oranla daha avantajl\u0131 olacaklard\u0131r. Baz\u0131 s\u00fcr\u00fcngenler aylarca su i\u00e7meden ya\u015fayabilirken, amfibiler yani \u00e7ift ya\u015faml\u0131lar kurakl\u0131\u011fa dayan\u0131ks\u0131zd\u0131r. Baz\u0131 t\u00fcrler uzun s\u00fcre yemek yemeden ya\u015famlar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilirken bir\u00e7ok memeli en fazla birka\u00e7 haftal\u0131k a\u00e7l\u0131\u011fa dayanabilir. Fakat a\u00e7l\u0131k ve susuzlu\u011fun hi\u00e7 s\u00f6z konusu olmad\u0131\u011f\u0131 ko\u015fullarda, bireylerin sahip oldu\u011fu bu avantajl\u0131 \u00f6zelliklerin hayatta kalma y\u00f6n\u00fcnde bireye pek faydas\u0131 olmayacakt\u0131r.<\/p>\n

Kazalar gibi kimi durumlarda ise, tamamen \u015fansa ba\u011fl\u0131, rasgele bir ay\u0131klanma s\u00f6z konusudur. Burada biyolojik \u00f6zelliklerin bir etkisi bulunmaz. Yolda y\u00fcr\u00fcyenler taraf\u0131ndan kar\u0131ncalar\u0131n hangisinin ezilece\u011fi hangisinin hayatta kalaca\u011f\u0131 bu tip se\u00e7ilime \u00f6rnektir.<\/p>\n

Bu son s\u00f6z edilen durum \u00f6zellikle birey say\u0131s\u0131n\u0131n az oldu\u011fu k\u00fc\u00e7\u00fck topluluklarda \u00e7ok \u00f6nemlidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu tip topluluklarda do\u011fal bir felaket sonucu \u00f6len bireylerin b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn tesad\u00fcfen ayn\u0131 \u00f6zelli\u011fe sahip bireylerden olmas\u0131 bir sonraki soyun niteli\u011fini ciddi boyutta etkileyecektir. \u00d6rne\u011fin iki farkl\u0131 renkte bireylerden olu\u015fan k\u00fc\u00e7\u00fck bir toplulukta yuvan\u0131n y\u0131k\u0131lmas\u0131 sonras\u0131 \u00f6lenlerin b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn koyu renkli bireylerden olmas\u0131, bir sonraki soyun a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak a\u00e7\u0131k renkli bireylerin yavrular\u0131ndan olu\u015fmas\u0131na yol a\u00e7acakt\u0131r. B\u00f6ylece topluluk, birka\u00e7 nesil i\u00e7inde, v\u00fccut rengi bak\u0131m\u0131ndan dikkate de\u011fer bir de\u011fi\u015fme ge\u00e7irmi\u015f olacakt\u0131r. Bu s\u00fcreci di\u011fer bir\u00e7ok biyolojik \u00f6zelli\u011fe uygulamak olas\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Biyolojik \u00e7e\u015fitlilik genetik \u00e7e\u015fitlili\u011fe dayan\u0131r<\/em><\/strong><\/p>\n

Biyolojik \u00e7e\u015fitlili\u011fin evrimsel a\u00e7\u0131dan en \u00f6nemlilerinden biri, ayn\u0131 topluluk i\u00e7inde bulunan yani ayn\u0131 t\u00fcre ait bireyler aras\u0131nda olan\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin \u00c7ernobil\u2019deki n\u00fckleer reakt\u00f6r kazas\u0131nda \u00e7ok geni\u015f bir alana radyoaktif madde yay\u0131ld\u0131. Reakt\u00f6r\u00fcn yak\u0131n\u0131nda bulunan yerle\u015fim yerindeki insanlar y\u00fcksek dozda radyasyona maruz kald\u0131lar. \u00d6zellikle \u00e7ocuklar \u00e7ok etkilendi. \u00c7ocuklardan baz\u0131s\u0131 k\u0131sa s\u00fcrede \u00f6l\u00fcrken bir k\u0131sm\u0131 uzun s\u00fcre direndikten sonra hayat\u0131n\u0131 kaybetti. Baz\u0131 \u00e7ocuklar ba\u015fta kanser olmak \u00fczere \u00e7e\u015fitli hastal\u0131klarla bo\u011fu\u015fsa da, hayatta kalmay\u0131 ba\u015fard\u0131. Yerle\u015fim yerindeki \u00e7ocuklar\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fck bir k\u0131sm\u0131 ise di\u011ferleri gibi y\u00fcksek dozda radyasyon almas\u0131na kar\u015f\u0131n ciddi bir sorun ya\u015famadan felaketi atlatt\u0131. Peki, benzer dozda radyasyona maruz kalan bu \u00e7ocuklar\u0131n hayatta kalma ba\u015far\u0131s\u0131 neden birbirinden farkl\u0131 oldu? Radyasyona kar\u015f\u0131 ayn\u0131 toplulu\u011fun bireyleri neden farkl\u0131 tepkiler verdiler? \u00c7\u00fcnk\u00fc sa\u00e7\u0131m\u0131z, boyumuz, deri rengimiz, beslenme e\u011filimlerimiz, duyusal yetilerimiz gibi molek\u00fcllerimiz aras\u0131nda da k\u00fc\u00e7\u00fck farkl\u0131l\u0131klar bulunur.<\/p>\n

Radyasyonun insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan yaratt\u0131\u011f\u0131 en \u00f6nemli sorun, kal\u0131tsal maddemiz olan DNA molek\u00fcl\u00fcnde hasar olu\u015fturmas\u0131 yani mutasyona neden olmas\u0131d\u0131r. Soruna \u00e7ok genel anlam\u0131yla yakla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, DNA\u2019daki hasar\u0131n kabaca \u00fc\u00e7 sonuca yol a\u00e7abilece\u011fi s\u00f6ylenebilir: Hasar\u0131n boyutuna ve niteli\u011fine ba\u011fl\u0131 olarak h\u00fccre, ya \u00f6l\u00fcr ya da d\u00fc\u015f\u00fck bir olas\u0131l\u0131kla da olsa, dikkate de\u011fer bir sorun olmadan \u00e7al\u0131\u015fmaya devam eder. Bir di\u011fer g\u00fc\u00e7l\u00fc olas\u0131l\u0131k ise, DNA\u2019daki mutasyon nedeniyle \u00e7al\u0131\u015fma d\u00fczeni de\u011fi\u015fen h\u00fccrenin, bir kanser h\u00fccresine d\u00f6n\u00fc\u015fmesidir. Fakat canl\u0131larda DNA hasarlar\u0131n\u0131 tamir eden d\u00fczenekler bulunur. Bireylerin, yukar\u0131da s\u00f6z\u00fc edilen \u00f6zellikler gibi, tamir mekanizmalar\u0131 aras\u0131nda da k\u00fc\u00e7\u00fck farklar bulunur. Kimi insanlardaki tamir ve ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k mekanizmalar\u0131 biyolojik hasarlara kar\u015f\u0131 daha duyarl\u0131 ve etkindir.<\/p>\n

Bireyler evrimle\u015fmez evrimle\u015fen canl\u0131 topluluklar\u0131d\u0131r<\/em><\/strong><\/p>\n

\u0130\u015fte mevcut \u00e7e\u015fitlilik i\u00e7inde, radyasyon hasarlar\u0131na kar\u015f\u0131 bireylere avantaj sa\u011flayan \u00f6zelliklerin bir sonraki soya kalma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00e7ok daha y\u00fcksek olacakt\u0131r. \u00d6zellikle radyasyon tehlikesinin \u00c7ernobil \u00f6rne\u011findeki gibi olmas\u0131 durumunda, hayatta kalmaya yard\u0131mc\u0131 olan yani se\u00e7ilen \u00f6zelli\u011fin, evrimsel a\u00e7\u0131dan \u00f6nemi daha da artacakt\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc daha sonraki soylarda bu \u00f6zelli\u011fi ta\u015f\u0131yan bireyler se\u00e7ilerek hayatta kalacak ve zamanla toplulukta \u00e7o\u011funlu\u011fu olu\u015fturacaklard\u0131r. B\u00f6ylece ilgili \u00f6zellik topluluk bireylerinde zamanla yayg\u0131n hale gelecektir.<\/p>\n

\u00d6rne\u011fin Avustralya g\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131nlar\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc olarak alan \u00fclkelerden biridir. Buran\u0131n yerli halk\u0131n\u0131 olu\u015fturan Aborijinler k\u00f6ken olarak Hintlilere yak\u0131n olmalar\u0131na kar\u015f\u0131n, genellikle Afrika yerlileri gibi koyu siyah renkli bir deriye sahiptirler. K\u0131taya son birka\u00e7 y\u00fczy\u0131lda yerle\u015fen beyaz derili Avrupal\u0131lar, g\u00fcne\u015ften gelen radyasyona ba\u011fl\u0131 olarak, deri kanserinin d\u00fcnyada en yayg\u0131n olarak g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc topluluktur. Her y\u0131l 400 bin ki\u015finin deri kanserine yakaland\u0131\u011f\u0131 \u00fclkede \u015fayet hastal\u0131\u011f\u0131n tedavi yollar\u0131 olmasayd\u0131, UV radyasyonunun topluluk \u00fczerinde ciddi bir se\u00e7ilim bask\u0131s\u0131 yarataca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131. Bunun sonucu olarak zamanla Avrupal\u0131 g\u00f6\u00e7menler aras\u0131nda, derideki pigment yo\u011funlu\u011fu ve ilgili savunma mekanizmalar\u0131na g\u00f6re, k\u0131ta yerlilerindekine benzer bir evrimle\u015fmenin olmas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131.<\/p>\n

Biz burada konunun daha iyi anla\u015f\u0131lmas\u0131 i\u00e7in bir canl\u0131n\u0131n sahip oldu\u011fu binlerce biyolojik \u00f6zellikten sadece birini ele alarak olay\u0131 irdeledik. Canl\u0131n\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131 di\u011fer her t\u00fcrl\u00fc biyolojik yap\u0131 ve i\u015flevlerin de benzer s\u00fcre\u00e7lerin etkisi alt\u0131nda evrimle\u015fti\u011fi ak\u0131lda tutulmad\u0131r. \u0130nsan dahil olmak \u00fczere bir\u00e7ok canl\u0131 grubunun ge\u00e7mi\u015finde do\u011fal se\u00e7ilimin yaratt\u0131\u011f\u0131 bu tip sonu\u00e7lar\u0131 g\u00f6rmek olas\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Bir kez daha yinelemek gerekirse, toplulu\u011fu olu\u015fturan bireylerin ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 genetik \u00e7e\u015fitlili\u011fin olu\u015fumu tamamen tesad\u00fcfe ba\u011fl\u0131 olarak meydana gelir. \u00d6rne\u011fin kal\u0131tsal maddede yap\u0131sal de\u011fi\u015fime neden olan mutasyonun, molek\u00fcl\u00fcn neresinde, ne zaman ve ne boyutta meydana gelece\u011fi b\u00fcy\u00fck oranda rastlant\u0131sald\u0131r.<\/p>\n

Fakat do\u011fal se\u00e7ilimin ikinci a\u015famas\u0131 belli bir ko\u015fula (gereklili\u011fe) ba\u011fl\u0131 olarak geli\u015fir. Burada belirleyici olan, se\u00e7ilim bask\u0131s\u0131 yaratan etmenin niteli\u011fidir. Etmene g\u00f6re, rasgele olu\u015fan biyolojik \u00e7e\u015fitlilik i\u00e7inden belli \u00f6zellik veya \u00f6zelliklere sahip bireyler se\u00e7ilip hayatta kal\u0131rken, di\u011ferleri yok olmaktad\u0131r.<\/p>\n

Do\u011fal se\u00e7ilimin p\u00fcf noktalar\u0131<\/em><\/strong><\/p>\n

Bu konuyla ilgili vurgulanmas\u0131 gereken \u00f6nemli bir nokta daha bulunur: Do\u011fada sahip olunan hi\u00e7bir biyolojik \u00f6zelli\u011fin onu ta\u015f\u0131yan bireye mutlak bir ya\u015fama garantisi vermesi s\u00f6z konusu de\u011fildir. \u00d6rne\u011fin z\u00fcrafan\u0131n uzun boynu ve ayaklar\u0131, di\u011fer hayvanlar\u0131n ula\u015famayaca\u011f\u0131 yerlerdeki taze yaprak ve filizlere ula\u015fmas\u0131nda veya kavga s\u0131ras\u0131nda ona bir avantaj sa\u011flayabilirken ayn\u0131 \u00f6zellik, su i\u00e7erken avc\u0131lara kar\u015f\u0131 onu \u00e7ok savunmas\u0131z bir durumda b\u0131rakabilmektedir. Radyasyona kar\u015f\u0131 diren\u00e7 sahibi olan bir bireyin bu \u00f6zelli\u011fi, onun \u00f6rne\u011fin s\u0131radan bir grip salg\u0131n\u0131nda ya\u015fam\u0131n\u0131 kaybetmesine engel olmayacakt\u0131r.<\/p>\n

Do\u011fal se\u00e7ilim, evrimin bir amac\u0131 veya bir hedefinin bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 en iyi anlatan olgulardan biridir. Bu a\u00e7\u0131dan evrim, her zaman m\u00fckemmelle\u015fme y\u00f6n\u00fcnde \u00e7al\u0131\u015fan ve \u00fcst\u00fcn varl\u0131klar\u0131n yarat\u0131m\u0131 y\u00f6n\u00fcnde canl\u0131lar\u0131 \u015fekillendiren bir mucize plan de\u011fildir. Evrimle\u015fme sonunda sadece, organizmalar\u0131n ya\u015fam \u00e7evrelerine daha iyi uyum sa\u011flamalar\u0131 ger\u00e7ekle\u015fir. T\u00fcm olan biten bundan ibarettir. Tan\u0131nm\u0131\u015f evrimci Stephen Jay Gould\u2019un dedi\u011fi gibi, \u201cBir asala\u011f\u0131n -soysuzlu\u011fu- bir ceylan\u0131n seki\u015fi kadar kusursuzdur\u201d.<\/p>\n

Replikasyon hatalar\u0131<\/em><\/strong><\/p>\n

T\u00fcm canl\u0131larda kal\u0131tsal yani genetik madde olarak iki molek\u00fcl bulunur. Bunlar k\u0131saca DNA ve RNA olarak bilinen n\u00fckleik asit molek\u00fclleridir. Canl\u0131lar\u0131n b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde bulunan genetik madde DNA\u2019d\u0131r. Bir organizman\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilmesi, onun \u00e7o\u011falabilmesine ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bir h\u00fccreden yeni bir yavru h\u00fccre olu\u015furken soyun devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in kal\u0131tsal maddenin bir tamamlay\u0131c\u0131 kopyas\u0131n\u0131n sentezlenmesi gerekir. Kopyalama i\u015flemine replikasyon denir. Bu kopya yeni yavru h\u00fccrelere ge\u00e7ecektir. B\u00f6ylece genetik miras\u0131n soylar boyunca s\u00fcreklili\u011fi sa\u011flan\u0131r.<\/p>\n

Y\u00fcksek organizasyonlu canl\u0131lar g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, kabaca iki tip h\u00fccreden olu\u015ftuklar\u0131 kabul edilir. \u00c7o\u011funlu\u011fu meydana getiren h\u00fccreler, kas, deri, kemik ya da sinir h\u00fccresi vs. gibi belli i\u015flevleri yapmak \u00fczere \u00f6zelle\u015fmi\u015f v\u00fccut h\u00fccreleridir. \u0130kinci grup h\u00fccreler ise, yumurta ve sperm gibi bir \u00fcreme h\u00fccreleridir. \u00dcreme h\u00fccrelerinin olu\u015fumundaki i\u015flemler evrimsel a\u00e7\u0131dan belirleyici olanlard\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc gelecek soyun bireylerinin \u00f6zelliklerini belirleyecek genlerin aktar\u0131m\u0131 sadece \u00fcreme h\u00fccreleriyle yap\u0131l\u0131r.<\/p>\n

Sentezlenen yeni molek\u00fcl\u00fc olu\u015fturan d\u00f6rt ayr\u0131 \u00e7e\u015fit yap\u0131ta\u015f\u0131n\u0131n molek\u00fcldeki s\u0131ras\u0131 genetik bilgiyi olu\u015fturur. Genetik molek\u00fcl\u00fcn kopyas\u0131n\u0131n \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131nda i\u015f g\u00f6ren iki enzim vard\u0131r. DNA ve RNA polimeraz. Bu enzimler mevcut DNA veya RNA molek\u00fcl\u00fcn\u00fc kal\u0131p olarak kullanarak yeni molek\u00fcl\u00fc buna tamamlay\u0131c\u0131 olarak sentezler. Bu yolla genetik bilgi yavrulara gidecek yeni molek\u00fcle aktar\u0131lm\u0131\u015f olur. Kopyalaman\u0131n do\u011fru yap\u0131lmas\u0131 bu enzimlerin hassas \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Fakat ad\u0131 ge\u00e7en polimerazlar, \u00f6zellikle de RNA polimeraz enzimi, i\u015flerini yaparken kimi zaman hata yaparak, molek\u00fcle yanl\u0131\u015f yap\u0131ta\u015f\u0131n\u0131n eklenmesine neden olurlar. Bu hata yeni molek\u00fcldeki genetik bilginin k\u00fc\u00e7\u00fck de olsa de\u011fi\u015fmesine yol a\u00e7ar. Bu tip hatalar her sentez i\u015fleminde ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir \u015fekilde meydana gelir. Hatan\u0131n sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n evrimsel a\u00e7\u0131dan \u00f6nemi, meydana geldi\u011fi kromozom b\u00f6lgesine ve organizmaya g\u00f6re farkl\u0131 olur. De\u011fi\u015fim genellikle n\u00f6trd\u00fcr, yani olumlu ya da olumsuz bir etki g\u00f6stermez. Bir k\u0131sm\u0131 ise zararl\u0131 etkilerde bulunur. \u00c7ok k\u00fc\u00e7\u00fck bir k\u0131sm\u0131 ise organizmaya ya\u015fam m\u00fccadelesinde katk\u0131 sa\u011flayacak bir de\u011fi\u015fmeye neden olur. B\u00f6ylece belli bir organizma ya da organizma grubunun, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ortama daha iyi uyumunu sa\u011flayacak biyolojik bir \u00f6zelli\u011fin bilgisini ta\u015f\u0131yan yeni bir gen \u00e7e\u015fidinin olu\u015fmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn hale gelir.<\/p>\n

Rekombinasyon<\/em><\/strong><\/p>\n

Rekombinasyon, \u00fcreme h\u00fccrelerinin olu\u015fumunun bir di\u011fer a\u015famas\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fir ve ana-babadan gelen kromozomlar\u0131n benzer olanlar\u0131n\u0131n yan yana gelerek, birbirlerinden par\u00e7a al\u0131\u015f-veri\u015fi yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015flemdir. Bu sayede yeniden bir kar\u0131\u015f\u0131m i\u015flemi ger\u00e7ekle\u015ferek yeni genetik bilgiye sahip DNA molek\u00fclleri yani kromozomlar olu\u015fur. \u00dcreme h\u00fccreleri bu sayede, ana ve baba kromozomlar\u0131n\u0131n birbirine kar\u0131\u015fm\u0131\u015f mozaik formlar\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131rlar ve genetik a\u00e7\u0131dan birbirlerine benzemezler. Di\u011fer bir ifadeyle, meydana gelen her sperm ve yumurta h\u00fccresi, farkl\u0131 bir genetik bilgiye sahiptir. Bu tip \u00fcreme h\u00fccrelerinin birle\u015fmesiyle genetik a\u00e7\u0131dan ana-baban\u0131n tamamen ayn\u0131s\u0131 olmayan yavrular meydana gelir. E\u015fem h\u00fccrelerinin de birbirleriyle rasgele birle\u015fti\u011fi g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda e\u015feyli \u00fcreme s\u00fcrecinin genetik de\u011fi\u015fime b\u00fcy\u00fck katk\u0131 sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. B\u00f6ylece toplulu\u011fu olu\u015fturan bireyler aras\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir \u00e7e\u015fitlilik ortaya \u00e7\u0131kar.<\/p>\n

Fakat burada ak\u0131lda tutulmas\u0131 gereken bir nokta, e\u015feyli \u00fcreme sonucu, her biri farkl\u0131 genetik bilgi ta\u015f\u0131yan binlerce \u00e7e\u015fit sperm ve yumurtan\u0131n ancak \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131n \u00fcreme amac\u0131yla kullan\u0131l\u0131p, b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn kullan\u0131lmadan \u00e7\u00f6pe at\u0131lmas\u0131d\u0131r. Bu yan\u0131yla e\u015feyli \u00fcreme, genetik \u00e7e\u015fitlili\u011fi azalt\u0131c\u0131 bir y\u00f6ntem olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kar.<\/p>\n

Rekombinasyon hatalar\u0131<\/em><\/strong><\/p>\n

Rekombinasyon i\u015fleminde kimi zaman hatalar olu\u015fur ve par\u00e7a al\u0131\u015fveri\u015finde dengesizlik meydana gelir. \u00d6rne\u011fin iki kromozomun aralar\u0131ndaki par\u00e7a de\u011fi\u015fimi s\u0131ras\u0131nda, biri par\u00e7as\u0131n\u0131 di\u011ferine verirken di\u011ferindekinin de\u011fi\u015fimi ger\u00e7ekle\u015fmez. Bu durumda e\u015fitsiz bir de\u011fi\u015fim olur. Bir kromozom k\u0131sa, di\u011feri uzun kal\u0131r.<\/p>\n

Ayn\u0131 \u015fekilde farkl\u0131 bir rekombinasyon i\u015flemi sonunda bir genin farkl\u0131 \u00e7e\u015fitlerinin birbirlerine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc de ger\u00e7ekle\u015febilir. \u201cGen d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc\u201d olarak adland\u0131r\u0131lan bu i\u015flem bir\u00e7ok organizmada s\u0131k\u00e7a meydana gelir. Rekombinasyon hatalar\u0131 sonucu, eski haline g\u00f6re azalm\u0131\u015f ya da artm\u0131\u015f gen say\u0131lar\u0131na sahip farkl\u0131 kromozomlar olu\u015fur.<\/p>\n

T\u00fcm bu olaylara bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, rekombinasyonun da evrimsel a\u00e7\u0131dan rastlant\u0131sal olarak meydana gelen bir i\u015flem oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n

Gen duplikasyonu ve yalanc\u0131 genler<\/em><\/strong><\/p>\n

Genetik i\u015flemlerdeki hatalar\u0131n evrimsel a\u00e7\u0131dan \u00e7ok \u00f6nemli olan bir \u00e7e\u015fidi daha bulunur. Bu i\u015flemde bir genin ayn\u0131 bireyin genomunda, hata sonucu, ikinci bir kopyas\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131r. Gen ikizlemesi ya da duplikasyonu olarak da adland\u0131r\u0131lan bu i\u015flem sonucu, yeni olu\u015fanla birlikte ata (orijinal) genin, ayr\u0131 birer evrimsel de\u011fi\u015fim s\u00fcreci ya\u015fama \u015fans\u0131 do\u011far. Yeni olu\u015fan kopya gen, kendili\u011finden olu\u015fan mutasyonlarla \u00e7o\u011funlukla bozulur ve ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 genetik bilgiyi kaybeder. Bu durumda gen, \u201cpseudogen-yalanc\u0131 gen\u201d haline d\u00f6ner ya da orijinal genden biraz daha farkl\u0131 yeni bir i\u015flev kazanabilir. \u0130\u015fte evrimsel a\u00e7\u0131dan \u00f6nemli olan bu ikinci geli\u015fmedir.<\/p>\n

Gen ikizlemesi \u00fczerine deneysel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n yo\u011funla\u015ft\u0131\u011f\u0131 1960\u2019l\u0131 y\u0131llardan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar, yeni genlerin ve yeni fonksiyonlar\u0131n en \u00f6nemli kayna\u011f\u0131n\u0131n, bu mekanizma oldu\u011funu g\u00f6stermi\u015ftir. Bu sayede mevcut bir ata genin i\u015flevine, yeni olu\u015fan gende meydana gelen mutasyonlar sonucu, daha fazla \u00e7e\u015fitlilik kazand\u0131rmak m\u00fcmk\u00fcn olur. Gen ikizlemesiyle \u00f6zellikle y\u00fcksek organizasyonlu canl\u0131larda bir\u00e7ok gen ailesinin olu\u015ftu\u011fu belirlendi. \u00d6rne\u011fin memelilerde iki renkli, \u00fc\u00e7 renkli, d\u00f6rt renkli vb. g\u00f6rmeyi sa\u011flayan genler duplikasyon ile olu\u015fmu\u015ftur.<\/p>\n

Her t\u00fcr kendinden \u00f6nceki bir t\u00fcrden evrimle\u015firken, genler de kendinden \u00f6nceki bir ata genden evrimle\u015ferek \u00e7e\u015fitlenir. \u0130nsan dahil omurgal\u0131lar\u0131n kal\u0131tsal maddesinde -genomunda- binlerce duplike ve yalanc\u0131 gen yer al\u0131r. \u00d6rne\u011fin memeli genomlar\u0131nda 20 bine yak\u0131n yalanc\u0131 gen saptanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu genlerin baz\u0131s\u0131n\u0131n tekrar evrimle\u015ferek, i\u015flevsel genlere d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc kimi \u00f6rnekler de bilinmektedir.<\/p>\n

Duplikasyon olay\u0131n\u0131n \u00e7ok b\u00fcy\u00fck boyutlu bir tipi daha vard\u0131r ki, burada t\u00fcm bir genomun ikizlemesi ger\u00e7ekle\u015fir. Baz\u0131 bitki, maya, b\u00f6cek ve omurgas\u0131z t\u00fcrlerinde organizmadaki genetik maddenin t\u00fcm bir kopyas\u0131n\u0131n \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Di\u011fer bir deyi\u015fle, ayn\u0131 bireyde genomun yedek bir ikizi daha bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n

\u00a0<\/strong>Organizmaya \u00f6zel durumlar<\/em><\/strong><\/p>\n

\u015eu ana kadar verilen bilgiler y\u00fcksek organizasyonlu yani \u00f6karyotik canl\u0131larda kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan durumlarla ilgiliydi. Bunlar diploid olduklar\u0131 i\u00e7in her genden iki tak\u0131m i\u00e7erirler. Bu a\u00e7\u0131dan genetik materyalin i\u015flenmesi, haploid yani her genden bir tak\u0131m i\u00e7eren prokaryotlardan olduk\u00e7a farkl\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin bakteriler ve arkeler prokaryot canl\u0131lard\u0131r. Prokaryotlar\u0131n genlerinde meydana gelen bir mutasyon b\u00fcy\u00fck etki yapar ve bunu mikroorganizman\u0131n \u00f6zelliklerinde k\u0131sa s\u00fcrede g\u00f6zlemek olas\u0131d\u0131r. Fakat \u00f6karyotlarda her genden iki tane oldu\u011fu i\u00e7in (ayr\u0131ca bir genin ikiz kopyas\u0131 da bulunabilir), mutasyon etkisi daha azd\u0131r. Bundan daha \u00f6nemlisi prokaryotlarda i\u015flevsel genler hemen hemen t\u00fcm genomu kaplarken, \u00f6karyotlarda genomun ancak k\u00fc\u00e7\u00fck bir k\u0131sm\u0131 i\u015flevsel genleri i\u00e7erir. Genomun geri kalan\u0131 \u201c\u00e7\u00f6pl\u00fck DNA\u201d olarak tan\u0131mlan\u0131r ve ger\u00e7ek genler yani organizman\u0131n biyolojik \u00f6zelliklerine yans\u0131yan bilgi i\u00e7ermezler. Bu a\u00e7\u0131dan bakteride meydana gelen genetik bir de\u011fi\u015fme bakterinin biyolojik \u00f6zelliklerine b\u00fcy\u00fck oranda yans\u0131r. \u00d6rne\u011fin insan genomunun y\u00fczde 90\u2019\u0131ndan fazlas\u0131 anlaml\u0131 ve i\u015flevsel genetik bilgi i\u00e7ermez. Bu nedenle insan gibi \u00f6karyot organizmalarda olu\u015fan genetik de\u011fi\u015fmeler, daha \u00f6nce vurguland\u0131\u011f\u0131 gibi, b\u00fcy\u00fck oranda i\u015flevsel genetik bilginin olmad\u0131\u011f\u0131 k\u0131s\u0131mlarda meydana geldi\u011fi i\u00e7in n\u00f6tr yani etkisiz de\u011fi\u015fmelerdir.<\/p>\n

Toparlamak gerekirse, evrimsel s\u00fcrecin farkl\u0131 organizma gruplar\u0131 \u00fczerindeki etkisi farkl\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc genetik \u00e7e\u015fitlili\u011fe etki eden fakt\u00f6rlerin bu canl\u0131lardaki evrimsel sonu\u00e7lar\u0131 farkl\u0131d\u0131r. Biyolojik evrimde tek tip, standart bir s\u00fcre\u00e7 yerine; organizmaya, onun genetik ve fizyolojik \u00f6zelliklerine, ortam ko\u015fullar\u0131na, populasyon i\u00e7indeki etkile\u015fimlere vs. ba\u011f\u0131ml\u0131 karma\u015f\u0131k ve \u00e7ok etmenli bir s\u00fcre\u00e7 ya\u015fan\u0131r. Zaten evrimin \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 ve anla\u015f\u0131lmas\u0131ndaki ba\u015fl\u0131ca g\u00fc\u00e7l\u00fck bu noktada yatar. Bu nedenle \u00fcnl\u00fc bir evrimci, replikasyon ve rekombinasyonun evrimdeki \u00f6nemlerinden dolay\u0131, evrimin \u201c\u00fcreme s\u00fcrecinde meydana gelen hatalar\u0131n bir sonucu\u201d oldu\u011fu yarg\u0131s\u0131na varm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Transpozonlar<\/em><\/strong><\/p>\n

Transpozonlar, bir h\u00fccrede yer alan genetik madde i\u00e7inde, hareket edip yer de\u011fi\u015ftirebilen, \u00e7e\u015fitli uzunluklardaki DNA par\u00e7alar\u0131d\u0131r. Bunlara \u201cs\u0131\u00e7rayan genler\u201d de denir. Transpozonlar mikroorganizmalardan bitkilere, ku\u015flardan insana kadar bir\u00e7ok canl\u0131da bulunur. \u00d6rne\u011fin insan DNA\u2019s\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 45\u2019ini transpozonlar olu\u015fturur. Bu DNA par\u00e7alar\u0131n\u0131n genom i\u00e7indeki s\u0131\u00e7ramalar\u0131 s\u0131ras\u0131nda girdikleri yeni b\u00f6lgede aktif olarak \u00e7al\u0131\u015fan bir gene rast gelmeleri, organizman\u0131n ya\u015fam\u0131nda \u00f6nemli olan bir \u00f6zellikte de\u011fi\u015fime yol a\u00e7abilir. Hatta transpozonlar\u0131n m\u00fcdahale etti\u011fi genin, di\u011fer genlerin \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 kontrol eden bir gen olmas\u0131 \u00e7ok daha b\u00fcy\u00fck boyutlu bir de\u011fi\u015fime neden olur. Transpozonlar genelde genetik bilgiyi bozucu, olumsuz etkide bulunsalar da kimi zaman organizmaya yarar sa\u011flayan bir de\u011fi\u015fime de yol a\u00e7abilirler. \u00d6rne\u011fin baz\u0131 \u00e7i\u00e7ekli bitkilerin \u00e7i\u00e7ek renklerindeki \u00e7e\u015fitlili\u011fin olu\u015fumunda transpozonlar \u00f6nemli rol oynar. \u00c7i\u00e7ek rengi, tozla\u015fmaya arac\u0131l\u0131k eden b\u00f6cekleri \u00e7ekmede, dolay\u0131s\u0131yla \u00fcremede belirleyicidir. B\u00f6ylece bu durum, ilgili bitkinin do\u011fal se\u00e7ilimde bir avantaj sa\u011flamas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olacakt\u0131r. Ayn\u0131 \u015fekilde bakterilerde yer alan transpozonlar\u0131n ta\u015f\u0131d\u0131klar\u0131 baz\u0131 genlerin, bakterinin antibiyotiklere diren\u00e7 kazanmas\u0131nda etkili oldu\u011fu bilinmektedir.<\/p>\n

Transpozonlar\u0131n genom b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc ve yap\u0131s\u0131 \u00fczerine kapsaml\u0131 etkileri bulundu\u011fundan \u00f6zellikle t\u00fcrle\u015fmede belirleyici bir role sahip olduklar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcr. Genetik \u00e7e\u015fitlili\u011fi art\u0131ran bir etmen olarak transpozonlar\u0131n i\u00e7ine yerle\u015ftikleri genomun evrim h\u0131z\u0131n\u0131 art\u0131rd\u0131\u011f\u0131 saptanm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6n\u00fcm\u00fczdeki y\u0131llarda transpozonlar\u0131n biyolojik evrimde oynad\u0131klar\u0131 etkin rol\u00fcn \u00f6neminin daha iyi anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir.<\/p>\n

Vir\u00fcsler ve bakteriler<\/em><\/strong><\/p>\n

Ge\u00e7en y\u00fczy\u0131l\u0131n son \u00e7eyre\u011fi, genetik maddenin canl\u0131lar aras\u0131nda nas\u0131l yolculuk etti\u011finin anla\u015f\u0131lmas\u0131 y\u00f6n\u00fcnde yo\u011fun \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nem oldu. \u00d6zellikle farkl\u0131 t\u00fcrler aras\u0131ndaki genetik madde al\u0131\u015fveri\u015fi konusu, biyolojik evrimde b\u00fcy\u00fck bir devrim yaratt\u0131. Oysa daha \u00f6nceki y\u0131llarda genetik\u00e7iler daha \u00e7ok kal\u0131tsal maddede yap\u0131sal de\u011fi\u015fikli\u011fe yol a\u00e7an mutasyon olay\u0131 \u00fczerine yo\u011funla\u015fm\u0131\u015flard\u0131. Fakat daha sonra vir\u00fcs ve bakterilerin genetik madde iletiminde rol ald\u0131klar\u0131 ve evrimin h\u0131zlanmas\u0131nda \u00f6nemli olduklar\u0131 anla\u015f\u0131ld\u0131. Bilimsel dilde \u201cyatay gen transferi\u201d olarak tan\u0131mlanan bu i\u015flem yoluyla organizmalar aras\u0131nda b\u00fcy\u00fck miktarda genetik madde iletimi ger\u00e7ekle\u015febiliyordu. Bu sayede d\u00fc\u015f\u00fck oranda meydana gelen do\u011fal mutasyonlar\u0131n yan\u0131na yeni mekanizmalar eklenmi\u015f oldu. Bug\u00fcn art\u0131k fare, ku\u015f, m\u0131s\u0131r vs. bir\u00e7ok bitki ve hayvan t\u00fcr\u00fcn\u00fcn DNA\u2019lar\u0131n\u0131n \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc, bu tip b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli DNA transferleriyle kazand\u0131klar\u0131 bilinmektedir. \u00d6rne\u011fin, insan dahil omurgal\u0131larda yer alan ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sisteminin evrimi incelendi\u011finde bu sistemin k\u00f6keninin, y\u00fcz milyonlarca y\u0131l \u00f6nceki yatay gen transferine dayand\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Gen transferleri yoluyla, \u00f6zellikle d\u00fc\u015f\u00fck organizasyonlu canl\u0131larda, evrimsel se\u00e7ilimden ba\u015far\u0131yla \u00e7\u0131km\u0131\u015f genlerin di\u011fer canl\u0131lar\u0131n kullan\u0131m\u0131na a\u00e7\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn hale geldi\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. \u00d6zellikle bakteri genomunda, ayni i\u015flevde rol alan genlerin bir tak\u0131m halinde yan yana bulunmalar\u0131, onlar\u0131n bir DNA par\u00e7as\u0131 i\u00e7inde topluca ba\u015fka bir bakteriye ya da organizmaya naklini kolay hale getirir. Bu yolla genleri alan organizman\u0131n k\u0131sa s\u00fcrede yeni bir biyolojik i\u015flev kazanmas\u0131, yani evrimle\u015fmesi m\u00fcmk\u00fcn olur. Lego par\u00e7alar\u0131 gibi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilecek bu tip gen gruplar\u0131yla, milyonlarca genom olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 denemek evrimin temel i\u015flevlerinden biri haline gelmi\u015ftir. Bu nedenle evrim ayn\u0131 zamanda, elde mevcut bulunan eski-yeni, eksik-tamam her t\u00fcrl\u00fc malzemenin, yap-boz, tak-\u00e7\u0131kar ve s\u00fcrekli deneme s\u00fcre\u00e7lerinde i\u015flenmesiyle sonu\u00e7lanan bir olgu olarak da de\u011ferlendirilmektedir.<\/p>\n

Sonu\u00e7 olarak, ya\u015fam ko\u015fullar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fken oldu\u011fu d\u00fcnyam\u0131zda canl\u0131lar aras\u0131ndaki genetik madde al\u0131\u015fveri\u015finin hayatta kalmaya b\u00fcy\u00fck katk\u0131 sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>\n

 <\/p>\n

21. y\u00fczy\u0131l evrim kuram\u0131n\u0131n y\u00fczy\u0131l\u0131 olacakt\u0131r<\/em><\/strong><\/p>\n

Bilim d\u00fcnyas\u0131, evrimin olup olmad\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki tart\u0131\u015fmalar\u0131 19. y\u00fczy\u0131lda tamamen a\u015ft\u0131ktan sonra t\u00fcm dikkatini evrimsel s\u00fcre\u00e7te belirleyici olan etmenler ve d\u00fczenekler \u00fczerinde yo\u011funla\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. 20. y\u00fczy\u0131l bu y\u00f6nde b\u00fcy\u00fck bilgi birikiminin sa\u011fland\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nem oldu. 21. y\u00fczy\u0131l ise, evrimde etkili olan mekanizmalar\u0131n yo\u011fun olarak kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yapay ya da y\u00f6nlendirilmi\u015f evrim ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131n doruk noktas\u0131na \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 bir \u00e7a\u011f olacakt\u0131r. H\u0131zland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f evrim \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131yla g\u00fcn\u00fcm\u00fczde, do\u011fada milyonlarca y\u0131lda meydana gelen evrimsel s\u00fcreci art\u0131k laboratuar ko\u015fullar\u0131nda ve k\u0131sa s\u00fcrede yaratmak olanakl\u0131 hale gelmi\u015ftir. Yapay evrim ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131n \u00fcr\u00fcnleri g\u00fcndelik ya\u015fam\u0131m\u0131z i\u00e7ine art\u0131k, yeni bir kimyasal madde yeni bir bitki ya da mikroorganizma olarak tamamen girmi\u015ftir.<\/p>\n

Bilimsel geli\u015fmelere dayanarak, i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z y\u00fczy\u0131l\u0131n evrim kuram\u0131n\u0131n y\u00fczy\u0131l\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek \u00e7ok yanl\u0131\u015f bir \u00f6ng\u00f6r\u00fc olmayacakt\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bilim d\u00fcnyas\u0131, evrimin olup olmad\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki tart\u0131\u015fmalar\u0131 19. y\u00fczy\u0131lda tamamen a\u015ft\u0131ktan sonra t\u00fcm dikkatini evrimsel s\u00fcre\u00e7te belirleyici olan etmenler ve d\u00fczenekler \u00fczerinde yo\u011funla\u015ft\u0131rd\u0131. Genetik \u00e7e\u015fitlili\u011fe yol a\u00e7an d\u00fczenekleri iyi kavramak, evrim kuram\u0131n\u0131 anlaman\u0131n en iyi yoludur. 20. y\u00fczy\u0131l bu y\u00f6nde b\u00fcy\u00fck bilgi birikiminin sa\u011fland\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nem oldu. 21. y\u00fczy\u0131l ise, evrimde etkili olan mekanizmalar\u0131n yo\u011fun […]<\/p>\n","protected":false},"author":479,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[85,21,32,231],"tags":[197,272,200,292,306],"class_list":["post-8598","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-47-sayi","category-biyoloji","category-evrim","category-molekuler-biyoloji-ve-genetik","tag-biyoloji","tag-dna","tag-evrim","tag-genetik","tag-hucre"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t