{"id":8608,"date":"2008-01-01T00:21:05","date_gmt":"2007-12-31T22:21:05","guid":{"rendered":"http:\/\/109.232.216.219\/~bilimvegelecek\/?p=8608"},"modified":"2017-07-17T13:45:56","modified_gmt":"2017-07-17T10:45:56","slug":"stephen-jay-gould-hakkinda-radikal-biri-olmak-ne-anlama-gelir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2008\/01\/01\/stephen-jay-gould-hakkinda-radikal-biri-olmak-ne-anlama-gelir","title":{"rendered":"Stephen Jay Gould hakk\u0131nda\u2026 Radikal biri olmak ne anlama gelir?"},"content":{"rendered":"

Gould\u2019un evrimin karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 hakk\u0131ndaki savlar\u0131n\u0131n hi\u00e7biri Darwin\u2019i y\u0131kmaz. Burada yeni paradigmalar yoktur, ama Darwin\u2019in \u00f6zg\u00fcn tasar\u0131m\u0131na zenginlik katan, tam bir sayg\u0131nl\u0131ktaki \u201cnormal bilim\u201d vard\u0131r. Gould\u2019un savlar\u0131 onun izaha y\u00f6nelik radikal kural\u0131n\u0131 simgeler: her zaman temel biyolojik s\u00fcre\u00e7lere d\u00f6n ve seni nereye al\u0131p g\u00f6t\u00fcrece\u011fini g\u00f6r. Gould\u2019un en \u00f6nemli \u00f6zelli\u011fi bir \u201chalk entelekt\u00fceli\u201d olmas\u0131yd\u0131. Hayat\u0131 boyu yarat\u0131l\u0131\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011fa ve biyolojik indirgemecili\u011fe kar\u015f\u0131 m\u00fccadele verdi.<\/em><\/h4>\n

Richard C. Lewontin \/ Richard Levins<\/strong><\/p>\n

\u00c7ev. Ebru Bayhan<\/strong><\/p>\n

Sunu\u015f<\/strong><\/p>\n

Okuyaca\u011f\u0131n\u0131z makale, evrimsel biyoloji ve pop\u00fcler bilim yazarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00f6nde gelen ki\u015filiklerinden, 2002\u2019de akci\u011fer kanserinden \u00f6len Stephen Jay Gould hakk\u0131ndad\u0131r. Makalenin yazarlar\u0131 da evrimsel biyolojinin \u00f6nde gelen ki\u015filiklerindendir ve bilim tarihinin sosyal a\u00e7\u0131dan derin bi\u00e7imde kavrand\u0131\u011f\u0131 Marksist gelene\u011fe ait, biyolojik determinizme kar\u015f\u0131 cephede \u00f6d\u00fcn vermeyen duru\u015flar\u0131yla tan\u0131nmaktad\u0131rlar ve bu makalede Stephen Jay Gould\u2019un evrimsel biyolojiye olan radikal ve \u00f6nemli katk\u0131s\u0131n\u0131 dile getirmektedirler. Yazarlar ayn\u0131 zamanda pop\u00fcler bilim yazarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n do\u011fas\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klayarak, Gould\u2019un bu alandaki genetik ve evrime ili\u015fkin \u00fcst\u00fcn nitelikli de\u011ferlendirmelerini de ortaya koymaktad\u0131rlar.<\/p>\n

Yazarlar Richard Lewontin ve Richard Lewins, k\u0131rk y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n bir s\u00fcredir meslekta\u015f ve yolda\u015ft\u0131r. The Dialectical Biologist <\/em>(Diyalektik\u00e7i Biyolog, Harward \u00dcniversitesi Bas\u0131m\u0131, 1987) ve Biology as Ideology: The Doctrine of DNA <\/em>(\u0130deoloji Olarak Biyoloji: DNA Doktrini, Harper Collins, 1992) adl\u0131 kitaplar\u0131n yazarlar\u0131d\u0131r. Lewontin, Harward \u00dcniversitesi Biyoloji B\u00f6l\u00fcm\u00fc\u2019nde Ara\u015ft\u0131rma Profes\u00f6r\u00fcd\u00fcr. Gould\u2019la birlikte evrim konusunda ortak bir ders veriyorlard\u0131. Lewins ise Harward Halk Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 Okulu\u2019nda \u0130nsan Ekolojisi program\u0131n\u0131n ba\u015fkan\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Makale Monthly Review<\/em>\u2019da Kas\u0131m 2002\u2019de \u201cStephen Jay Gould-What Does It Mean To Be A Radical\u201d ad\u0131yla yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r. Yazarlar\u0131n ve Monthly Review<\/em> edit\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn izni ile T\u00fcrk\u00e7ele\u015ftirilmi\u015f ve Kebike\u00e7<\/em> dergisinin 2003 tarihli 16. say\u0131s\u0131nda yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r. Makaleyi yay\u0131nlamam\u0131za izin veren Kebike\u00e7<\/em> dergisi y\u00f6neticilerine te\u015fekk\u00fcr ederiz. Araba\u015fl\u0131klar Bilim ve Gelecek<\/em> taraf\u0131ndan konulmu\u015ftur.<\/p>\n

Bu y\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda (2002), Stephen Gould hayatta kalma umudu b\u0131rakmayacak kadar h\u0131zla yay\u0131lan akci\u011fer kanserine yakaland\u0131. Altm\u0131\u015f ya\u015f\u0131nda, 20 May\u0131s 2002\u2019de de \u00f6ld\u00fc. Yirmi y\u0131l \u00f6nce, hepimizin tahmin etti\u011fi \u00fczere, muhtemelen amyanta maruz kalman\u0131n yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 mesothelioma<\/strong>dan \u00f6lmekten kurtulmu\u015ftu. Tedavisi tamamen yap\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen \u00f6lece\u011finin bilincini asla elden b\u0131rakmam\u0131\u015ft\u0131; \u00f6yle ki en az\u0131ndan arkada\u015flar\u0131na, ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz\u0131 neredeyse ne\u015feyle kar\u015f\u0131lad\u0131\u011f\u0131 izlenimini veriyordu. Muhtemelen \u00e7evresel bir zehirden kaynaklanan bir kanserden kurtulup, bir di\u011ferine yakaland\u0131.<\/p>\n

Steve Gould\u2019un sosyo-entelekt\u00fcel ye sosyo-politik ya\u015fam\u0131 benzersiz de\u011filse de s\u0131rad\u0131\u015f\u0131yd\u0131. Birincisi, bir evrimsel biyolog ve entelekt\u00fcel u\u011fra\u015f\u0131n\u0131n evrim s\u00fcrecine dair g\u00f6r\u00fc\u015flerimiz \u00fczerinde b\u00fcy\u00fck etkisi oldu\u011fu bir bilim tarih\u00e7isiydi. \u0130kincisi, meslekten olmayanlar i\u00e7in yazan en etkili ve tan\u0131nm\u0131\u015f bilim a\u00e7\u0131mlay\u0131c\u0131s\u0131yd\u0131. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, sosyalizmi destekleyen tutarl\u0131 bir siyasal eylemciydi; s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fin ve zulm\u00fcn b\u00fct\u00fcn bi\u00e7imlerine de muhalifti. Bu bak\u0131mlardan ona en \u00e7ok benzeyen sima, modern evrim geneti\u011fi kuram\u0131n\u0131n kurucusu, meslekten olmayanlar i\u00e7in bilim \u00fczerine yazan harika bir denemeci, nev\u2019i \u015fahs\u0131na m\u00fcnhas\u0131r bir Marksist ve bilimsel savlar\u0131n Parti \u00f6\u011fretisinin izinden gitmesi talebine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131karak yollar\u0131 Kom\u00fcnist Partiyle sonunda ayr\u0131lan Daily Worker<\/em>\u2019\u0131n k\u00f6\u015fe yazar\u0131, 1930\u2019lar\u0131n \u0130ngiliz biyologu, J. B. S. Haldane\u2019di.<\/p>\n

Steve Gould\u2019un \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n alt\u0131n\u0131 \u00e7izen \u015fey, tutarl\u0131 radikalizmidir. Radikal s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc g\u00fcnl\u00fck kullan\u0131mda a\u015f\u0131r\u0131<\/strong> ile e\u015fanlaml\u0131 hale gelmi\u015ftir: Monthly Review, Progressive<\/em>\u2019in okuyucular\u0131n\u0131n nezdinde radikal<\/strong> bir dergidir; Steve Gould kafas\u0131ndaki t\u00fcm\u00f6rler al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda radikal<\/strong> bir operasyon ge\u00e7irmi\u015fti; bir radikal<\/strong> de sol (ya da sa\u011f) alan\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda olan biridir. Oxford \u0130ngilizce S\u00f6zl\u00fck<\/em>\u2019de k\u0131sa bir gezinti bize radikal s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn k\u00f6keninin asl\u0131nda k\u00f6k<\/strong> s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn Latincesi, radix<\/strong> oldu\u011funu an\u0131msat\u0131r. Radikal olmak ise \u015feyleri k\u00f6klerinden kalkarak d\u00fc\u015f\u00fcnmek, birin karesine d\u00f6nmek, bir ki\u015finin eylemlerini ve fikirlerini ilk ilkelerden yola \u00e7\u0131karak in\u015fa etmek suretiyle yeniden d\u00fczenlemeye \u00e7al\u0131\u015fmakt\u0131r. Radikal olma d\u00fcrt\u00fcs\u00fc \u201cBunu ben nas\u0131l biliyorum?\u201d ve \u201cNeden ben di\u011ferini de\u011fil de bu y\u00f6n\u00fc izliyorum?\u201d sorular\u0131n\u0131 sorma d\u00fcrt\u00fcs\u00fcd\u00fcr. Steve Gould\u2019un radikal d\u00fcrt\u00fcs\u00fc vard\u0131 ve o nereye n\u00fcfuz ederse o da pe\u015finden giderdi.<\/p>\n

Gould\u2019un episodik evrim kuram\u0131<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00d6ncelikle Steve biliminde bir radikaldi. Evrimsel biyolojiye en iyi bilinen katk\u0131s\u0131 meslekta\u015f\u0131 Niles Eldridge ile birlikte geli\u015ftirdi\u011fi noktalanm\u0131\u015f dengelenme<\/strong> kuram\u0131d\u0131r. Evrim zaman boyunca organizmalar\u0131n \u015feklindeki de\u011fi\u015fime ili\u015fkin standart kuram, s\u00f6z konusu de\u011fi\u015fimin e\u015fit zaman aral\u0131klar\u0131nda olan az \u00e7ok e\u015fit de\u011fi\u015fimlerle s\u00fcrekli, yava\u015f yava\u015f ve derece derece ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yler. Darwin\u2019in 19. y\u00fczy\u0131l nesrinden neredeyse her anlam \u00e7\u0131kar\u0131labilmesine ra\u011fmen, Darwin\u2019in g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn de bu oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Modern genetik, geli\u015fimde, hayatta kalabilen her kal\u0131t\u0131labilir de\u011fi\u015fimin organizmada yaln\u0131zca k\u00fc\u00e7\u00fck bir de\u011fi\u015fime neden olaca\u011f\u0131n\u0131, b\u00f6yle mutasyonlar\u0131n uzun zaman s\u00fcrelerinde adeta sabit oranda ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131, b\u00f6yle k\u00fc\u00e7\u00fck de\u011fi\u015fimler bak\u0131m\u0131ndan do\u011fal se\u00e7ilim g\u00fcc\u00fcn\u00fcn de yine k\u00fc\u00e7\u00fck boyutta oldu\u011funu g\u00f6stermi\u015ftir. \u0130\u015fte b\u00fct\u00fcn bu olgular, t\u00fcrlerde uzun d\u00f6nemler boyunca ortaya \u00e7\u0131kan de\u011fi\u015fimlerin \u015f\u00f6yle ya da b\u00f6yle sabit ve yava\u015f oldu\u011funa i\u015faret eder.<\/p>\n

Fosil kal\u0131nt\u0131lar\u0131 incelendi\u011finde, bununla birlikte, g\u00f6zlenen de\u011fi\u015fimlerin \u00e7ok daha d\u00fczensiz oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Jeolojik zamanda birbirini izleyen fosiller aras\u0131nda, onlar i\u00e7in aralar\u0131nda oldu\u011fu varsay\u0131lan tedrici ara-formlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 bak\u0131m\u0131ndan pek kan\u0131t olu\u015fturmayan kesintili \u015fekil de\u011fi\u015fimleri bulunur. Al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f a\u00e7\u0131klama, fosillerin nispeten nadir \u015feyler olduklar\u0131n\u0131 ve bizim ancak organizmalar\u0131n ger\u00e7ek ilerleyi\u015finin ara s\u0131ra beliren anl\u0131k g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerini g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz\u00fc s\u00f6yler. Bu tamamen tutarl\u0131 bir kuramd\u0131r, ama Elridge ve Gould birin karesine d\u00f6nd\u00fcler ve do\u011fal se\u00e7ilimdeki de\u011fi\u015fim oran\u0131n\u0131n ger\u00e7ekte herkesin sand\u0131\u011f\u0131 kadar sabit olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 sorgulad\u0131lar. Genel durumdan \u00e7ok daha fazla bi\u00e7imde b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u00fc bir zamansal kay\u0131d\u0131n bulundu\u011fu birka\u00e7 fosil serisini inceleyerek, \u015fekil de\u011fi\u015fiminin \u00e7o\u011funun ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi k\u0131sa d\u00f6nemlerle kesintilenmi\u015f uzun de\u011fi\u015fmezlik d\u00f6nemlerine ili\u015fkin kan\u0131tlar buldular. Bu bulguyu evrimin d\u00fczensiz \u00e7alkant\u0131larla ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi bir kuram i\u00e7inde genelle\u015ftirdiler ve pek \u00e7ok evrimle\u015fmenin \u00e7evrede b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli ani de\u011fi\u015fimler ard\u0131ndan ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131n da aras\u0131nda bulundu\u011fu birka\u00e7 olas\u0131 a\u00e7\u0131klama bi\u00e7imini sa\u011flad\u0131lar. Steve Gould ya\u015fam tarihinde b\u00fcy\u00fck d\u00fczensiz olaylar\u0131n \u00f6nemine ili\u015fkin vurgusunu daha da \u00f6teye ta\u015f\u0131d\u0131. B\u00fcy\u00fck kuyruklu y\u0131ld\u0131zlarla d\u00fcnyan\u0131n \u00e7arp\u0131\u015fmas\u0131ndan sonra t\u00fcrlerin kitle halinde aniden ortadan kalkmas\u0131na ve bunu izleyen canl\u0131 ya\u015fam\u0131n\u0131n hayatta kalan t\u00fcrlerin k\u0131s\u0131tl\u0131 bir havuzundan tekrar ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131na b\u00fcy\u00fck \u00f6nem atfetti. Steve\u2019in episodik evrim kuram\u0131yla Marks\u2019\u0131n tarihsel a\u015famalar kuram\u0131 aras\u0131nda kimi a\u00e7\u0131k bir ba\u011flant\u0131 g\u00f6rme tahrikine diren\u00e7 g\u00f6sterilmelidir. Ba\u011flant\u0131 \u00e7ok daha derindir; onun radikalizminde yatmaktad\u0131r.<\/p>\n

Se\u00e7ici oldu\u011fu kadar rastlant\u0131sal da\u2026<\/em><\/strong><\/p>\n

Gould\u2019un bilimdeki radikalizminin di\u011fer y\u00fcz\u00fc, evrimsel a\u00e7\u0131klamaya genel yakla\u015f\u0131m\u0131nda bi\u00e7imleniyordu. Ya\u015fam\u0131n tarihiyle ve bug\u00fcnk\u00fc co\u011fraf\u00eek ve ekolojik da\u011f\u0131l\u0131m\u0131yla ilgilenen biyologlar\u0131n \u00e7o\u011fu, do\u011fal se\u00e7ilimin ya\u015fayan ve yok olan organizmalar\u0131n b\u00fct\u00fcn \u00f6zelliklerinin nedeni oldu\u011funu ve biyologlar\u0131n g\u00f6revinin, bu g\u00f6rev a\u00e7\u0131klamalar yapmay\u0131 gerektirdi\u011finde, bir t\u00fcr\u00fcn belirli bir \u00f6zelli\u011finin neden do\u011fal se\u00e7ilimle avantajl\u0131 hale getirildi\u011fine dair mak\u00fbl bir hikaye ortaya koymak oldu\u011funu kabul eder. E\u011fer, \u0130nsan t\u00fcr\u00fc maymunsu atas\u0131ndan evrimle\u015firken v\u00fccut k\u0131l\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funu yitirdi\u011finde, ka\u015flar\u0131nda h\u00e2l\u00e2 buna sahip bulunuyorduysa o zaman ka\u015flar iyi \u015feyler olmal\u0131d\u0131r. Steve\u2019in bilimsel yaz\u0131lar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir vurgusu, bu basitle\u015ftirilmi\u015f Panglosyan uyarlamac\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 reddetmekti ve evrimsel de\u011fi\u015fimin nedenlerini ara\u015ft\u0131r\u0131rken \u00e7e\u015fitli say\u0131daki temel biyolojik s\u00fcre\u00e7lere geri d\u00f6nmekti. O, evrimin se\u00e7ici oldu\u011fu kadar rastlant\u0131sal olan g\u00fc\u00e7lerin bir sonucu oldu\u011funu ve karakteristiklerin ba\u015fka \u00f6zellikler ad\u0131na se\u00e7ilimin fiziksel yan-\u00fcr\u00fcnleri olabilece\u011fini \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyordu. Ayn\u0131 zamanda, evrimsel de\u011fi\u015fimin tarihsel ba\u011flam\u0131n\u0131 kuvvetle savunuyordu. Bir \u015fey bir zaman bir nedenden \u00f6t\u00fcr\u00fc se\u00e7ilebilir, ba\u015fka bir zaman tamamen ba\u015fka bir nedenle se\u00e7ilebilir ve b\u00f6ylece son \u00fcr\u00fcn evrimsel hatt\u0131n b\u00fct\u00fcn tarihinin sonucudur ve mevcut durumdaki uyumsal \u00f6nemi ile a\u00e7\u0131klanamaz. Bu nedenle \u00f6rne\u011fin, insanlar bizim oldu\u011fumuz gibidir \u00e7\u00fcnk\u00fc kara omurgal\u0131lar\u0131 pek \u00e7ok y\u00fczge\u00e7 bi\u00e7imini d\u00f6rt kol haline indirgemi\u015ftir; memelilerin kalbi solda yat\u0131yorken ku\u015flar\u0131n kalbi sa\u011fa yat\u0131k olmu\u015ftur, orta kulak kemikleri s\u00fcr\u00fcngen atalar\u0131m\u0131z\u0131n \u00e7enesinin bir k\u0131sm\u0131yd\u0131 ve o \u00e7ene tam da evrimsel tarihimizin can al\u0131c\u0131 bir noktas\u0131nda Do\u011fu Afrika\u2019da b\u00fcz\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc. \u0130\u015fte bu y\u00fczden, zeki ya\u015fam evrenin bir yerinden bizi ziyaret edecekse, onlardan cinsi hiyerar\u015fiden muzdarip, bir insan \u015feklinde olmalar\u0131n\u0131 ya da uzay gemilerinin g\u00fcvertesinde bir kumanda masas\u0131na sahip olmalar\u0131n\u0131 bekleyemeyiz.<\/p>\n

\u0130rlanda geyi\u011finin boynuzlar\u0131<\/em><\/strong><\/p>\n

Gould bir organizman\u0131n farkl\u0131 par\u00e7alar\u0131 aras\u0131ndaki geli\u015fimsel ili\u015fkilerin \u00f6nemini de vurguluyordu. Me\u015fhur olmu\u015f bir vaka, v\u00fccut b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcne oran\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fcz geyi\u011findekinden \u00e7ok daha fazla olan devasa boynuzlar\u0131 bulunan olduk\u00e7a iri ve soyu t\u00fckenmi\u015f \u0130rlanda geyi\u011fiyle yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131yd\u0131. \u0130cat edilen uyarlamac\u0131 hikaye, erkek geyiklerin di\u015fileri elde etmek i\u00e7in yar\u0131\u015ft\u0131klar\u0131nda boynuzlar\u0131n\u0131 m\u00fccadelede kulland\u0131klar\u0131ndan, erkek geyik boynuzlar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fckl\u00fcklerini art\u0131rmak i\u00e7in daimi se\u00e7ilim alt\u0131nda kald\u0131klar\u0131yd\u0131. \u0130rlanda geyi\u011fi ma\u00e7olu\u011fun bu bi\u00e7iminin evrimini \u00f6yle bir noktaya g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015f ve boynuzlar\u0131 \u00f6ylesine hantalla\u015fm\u0131\u015ft\u0131 ki ya\u015famlar\u0131n\u0131n normal idamesini ger\u00e7ekle\u015ftirememekteydiler ve b\u00f6ylece yok olmu\u015flard\u0131. Steve\u2019in genelde geyik i\u00e7in ortaya koydu\u011fu \u015fey, daha b\u00fcy\u00fck v\u00fccutlu t\u00fcrlerin, geli\u015fim s\u0131ras\u0131nda v\u00fccut b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc ve boynuz b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn farkl\u0131 b\u00fcy\u00fcme h\u0131zlar\u0131n\u0131n olmas\u0131 nedeniyle, oransal bir b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcn gerektirdi\u011finden daha b\u00fcy\u00fck boynuzlara sahip olduklar\u0131d\u0131r. Asl\u0131nda, \u0130rlanda geyi\u011finin boynuzlar\u0131, \u00f6zel bir do\u011fal se\u00e7ilim hikayesine gerek kalmaks\u0131z\u0131n, tam bir bi\u00e7imde g\u00f6vde b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcnden beklenen bir b\u00fcy\u00fckl\u00fcktedir.<\/p>\n

Gould\u2019un evrimin karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 hakk\u0131ndaki savlar\u0131n\u0131n hi\u00e7biri Darwin\u2019i y\u0131kmaz. Burada yeni paradigmalar yoktur, ama Darwin\u2019in \u00f6zg\u00fcn tasar\u0131m\u0131na zenginlik katan, tam bir sayg\u0131nl\u0131ktaki \u201cnormal bilim\u201d vard\u0131r. Gould\u2019un savlar\u0131 onun izaha y\u00f6nelik radikal kural\u0131n\u0131 simgeler: her zaman temel biyolojik s\u00fcre\u00e7lere d\u00f6n ve seni nereye al\u0131p g\u00f6t\u00fcrece\u011fini g\u00f6r.<\/p>\n

Halk entelekt\u00fceli<\/em><\/strong><\/p>\n

Steve Gould\u2019un en b\u00fcy\u00fck \u00fcn\u00fc bir biyolog olmas\u0131nda de\u011fil, ama meslekten olmayan halka derslerinde, denemelerinde ve kitaplar\u0131nda bilim a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131s\u0131 olmas\u0131ndayd\u0131. Bilimsel bilgi ile sosyal eylem aras\u0131ndaki ili\u015fki sorunlu bir ili\u015fkidir. Bilimsel bilgi k\u00fc\u00e7\u00fck bir se\u00e7kince malik olunan ve anla\u015f\u0131lan ezoterik bir bilgidir, ancak bu bilginin \u00f6zel ve kamu g\u00fc\u00e7leri taraf\u0131ndan kullan\u0131m\u0131 ve kontrol\u00fcn\u00fcn hepimiz a\u00e7\u0131s\u0131ndan b\u00fcy\u00fck toplumsal sonu\u00e7lar\u0131 vard\u0131r. Hayati bilgi ki\u015fisel \u00e7\u0131kar\u0131n\u0131 g\u00fcden birka\u00e7 ki\u015finin elinde oldu\u011fu zaman ortada demokratik bir devlete benzeyen bir \u015feyin bile var olmas\u0131 nas\u0131l m\u00fcmk\u00fcn olur? Verilen haz\u0131r cevap, ba\u015fl\u0131ca bilim magazincili\u011fi ve bilimcilerin pop\u00fcler yaz\u0131lar\u0131ndan ibaret bilim pop\u00fclerle\u015ftirici ara\u00e7lar\u0131n var oldu\u011fu ve bunlar\u0131n bilgilenmi\u015f bir halk yaratt\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Fakat bu pop\u00fclerle\u015ftirmenin kendisi, genellikle, se\u00e7kin programlar\u0131n\u0131n \u015fa\u015f\u0131rtmaca ve bask\u0131 arac\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Bilim magazincileri \u00e7ift bir yetersizlikten muzdariptir: \u0130lkin, ne kadar iyi e\u011fitilmi\u015f, zeki ve iyi g\u00fcd\u00fclenmi\u015f olurlarsa olsunlar sonunda bilim adamlar\u0131n\u0131n s\u00f6ylediklerine g\u00fcvenmeleri gerekir. Bir biyolog bile bir fizik\u00e7inin kuantum mekani\u011fi hakk\u0131nda s\u00f6yledi\u011fine g\u00fcvenmek durumundad\u0131r. Bilimsel haberlerin b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 bilimsel bir kurumca yap\u0131lan bir bas\u0131n toplant\u0131s\u0131 ya da beyanatla ba\u015flar. \u201cBlackleg Enstit\u00fcs\u00fc\u2019ndeki bilim adamlar\u0131 bug\u00fcn, tekrarlanan hareket zedelenmesine hassasiyete kar\u015f\u0131 bir genin ke\u015ffini ilan ettiler.\u201d \u0130kincisi, \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 medya taraf\u0131ndan bilim habercileri \u00fczerine dramatik izahlar yazmalar\u0131 konusunda b\u00fcy\u00fck bask\u0131 uygulanmaklad\u0131r. Her \u015feyin \u00e7ok karma\u015f\u0131k oldu\u011fu, hi\u00e7bir tahminlemenin yap\u0131lamayaca\u011f\u0131, sorunun do\u011frulu\u011funu bulma yolunda ciddi deneysel zorluklar\u0131n bulundu\u011fu ve yan\u0131t\u0131 da asla bilemeyece\u011fimiz mesaj\u0131n\u0131 veren bilimsel bir makaleye k\u0131ymetli k\u00f6\u015fe santimlerini tahsis edecek edit\u00f6r nerede? \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, bilimsel bilginin ezoterik do\u011fas\u0131 en bilgili magazinci ve okuyucu aras\u0131nda bile neredeyse ba\u015fa \u00e7\u0131k\u0131lamayacak retorik engeller \u00e7\u0131kar\u0131r. Meslekten olmayan okuyucuya eri\u015filebilir bi\u00e7imde \u015feffaf bir a\u00e7\u0131klamay\u0131 yapman\u0131n yazar\u0131n soruna ili\u015fkin olas\u0131 en derin bilgisini gerektirdi\u011fi genellikle akla gelmez.<\/p>\n

Bilimciler ve onlar\u0131n meslekten olmayan halk i\u00e7in kitaplar yazan biyograficileri, \u00e7o\u011funlukla entelekt\u00fcel ya\u015fam maceras\u0131n\u0131 ve bilimlerinin harikalar\u0131n\u0131 ele\u015ftirel-olmayan bir tarzda vurgulamakla ve \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n daha ileri propagandas\u0131n\u0131 yapmakla me\u015fguld\u00fcrler. Stephen Hawking ve onun entelekt\u00fcel giri\u015fkenli\u011fiyle cezbedilemeyecek kadar kat\u0131la\u015fm\u0131\u015f y\u00fcrek nerede? Maksat meslekten olmayan halk\u0131 bir y\u0131\u011f\u0131n bilimsel bilgi hakk\u0131nda basit\u00e7e bilgilendirmek oldu\u011funda bile, anlama yetisinin fiili durumunun karma\u015f\u0131kl\u0131klar\u0131 \u00f6yle b\u00fcy\u00fckt\u00fcr ki basit ve \u00e7ekici bir hikaye anlatmak bask\u0131s\u0131na kar\u015f\u0131 konulamaz.<\/p>\n

Steve Gould bir istisnayd\u0131. Natural History Magazine<\/em>\u2019deki ayl\u0131k k\u00f6\u015fesinde yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131, pek \u00e7o\u011fu kitap formunda dola\u015f\u0131ma girmi\u015f, bilimsel sorunlar \u00fczerine olan \u00fc\u00e7 y\u00fcz denemesi bilimsel bulgu ve sorunlar\u0131n do\u011fru ve derinden a\u00e7\u0131mlamas\u0131n\u0131n bir bire\u015fimiydi ve bunu yaparken ne okuyucular\u0131na tenezz\u00fcl eden ne de bilimi a\u015f\u0131r\u0131 basitle\u015ftiren bir teknik kullanmaktayd\u0131. D\u00fczyaz\u0131s\u0131n\u0131 beyzbola, koro m\u00fczi\u011fine ve kilise mimarisine g\u00f6ndermelerle canl\u0131 k\u0131larak karma\u015f\u0131k ger\u00e7e\u011fi meslekten olmayan okuyucular\u0131n anlayabilece\u011fi bir bi\u00e7imde anlat\u0131yordu. Pop\u00fcler bir kitle i\u00e7in yazmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde pop\u00fcler<\/strong>\u2019le neyi kastetti\u011fimiz hakk\u0131nda elbette ki a\u00e7\u0131k olmal\u0131y\u0131z. Uruguayl\u0131 yazar Eduardo Galeano, halk\u0131m\u0131z\u0131n \u00e7o\u011fu okuma yazma bilmezken \u201chalk\u201d i\u00e7in yazmakla neyi kastetti\u011fimizi sordu. Kuzeyde okuma yazma bilmezlik resmi olarak azd\u0131r, ama Gould, konunun uzman\u0131 olmasa bile, y\u00fcksek derecede e\u011fitim g\u00f6rm\u00fc\u015f, koro m\u00fczi\u011fi ve kilise mimarisinin bilimsel fikirlerden daha anlaml\u0131 mecazlar sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 bir kitle i\u00e7in yaz\u0131yordu.<\/p>\n

Steve\u2019in de\u011findi\u011fi konular\u0131n \u00e7o\u011fu, evrimin s\u00fcre\u00e7leri ve \u00fcr\u00fcnlerinin karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve \u00e7e\u015fitlili\u011fini tam olarak g\u00f6sterme anlam\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yordu. \u00dczerine yazd\u0131\u011f\u0131 sorunlar\u0131n muazzam \u00e7e\u015fitli\u011fine ra\u011fmen, alttan i\u015fleyen tek bir birle\u015ftirici tema vard\u0131: ya\u015fayan d\u00fcnyan\u0131n karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 m\u00fckemmel herhangi bir ilkenin tezah\u00fcr\u00fc olarak ele al\u0131namaz, ama her bir durum onun temelden incelenmesi ve pek \u00e7ok maddi neden yollar\u0131ndan birinin ger\u00e7ekle\u015fmesi bi\u00e7iminde anla\u015f\u0131labilir.<\/p>\n

Yarat\u0131l\u0131\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011fa ve sosyobiyolojiye kar\u015f\u0131 m\u00fccadele<\/em><\/strong><\/p>\n

Steve siyasal ya\u015fam\u0131nda soldaki genel hareketin yan\u0131ndayd\u0131. Vietnam Sava\u015f\u0131 kar\u015f\u0131t\u0131 harekette, Halk \u0130\u00e7in Bilim\u2019in ve New York Marksist Okulu\u2019nun \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda etkindi. Kendini bir Marksist olarak tan\u0131ml\u0131yordu, ama t\u0131pk\u0131 Darwinizm\u2019de oldu\u011fu gibi, s\u00f6z konusu tan\u0131mlaman\u0131n neyi g\u00f6sterdi\u011fi hi\u00e7bir zaman b\u00fct\u00fcn\u00fcyle kesin de\u011fildir. Y\u0131llar boyunca pek \u00e7ok \u015feyde yak\u0131n yolda\u015fl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n olmas\u0131na ra\u011fmen, Marks\u2019\u0131n tarih ya da ekonomi politi\u011fi kuram\u0131 hakk\u0131nda asla bir tart\u0131\u015fma yapmad\u0131k. Daha \u00f6nemlisi, bununla birlikte, Marksist bir g\u00f6r\u00fc\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na sadakatini vurgulayarak, b\u00fcy\u00fck \u00fcn\u00fcn\u00fcn ve bir halk entelekt\u00fceli olarak kabul edilmi\u015f olman\u0131n verdi\u011fi avantaj\u0131 kullan\u0131p Marksist bir analizin ge\u00e7erlili\u011fi hakk\u0131nda geni\u015f kitlelerin d\u00fc\u015f\u00fcnmesini sa\u011flad\u0131.<\/p>\n

G\u00fcncel siyasal m\u00fccadeleler d\u00fczeyinde, en \u00f6nemli etkinliklerinin \u00e7o\u011fu, yarat\u0131l\u0131\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 sava\u015fta ve sosyobiyoloji ve \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 i\u00e7eren biyolojik belirlenimcili\u011fin me\u015fruiyetini ortadan kald\u0131rma kampanyas\u0131ndayd\u0131. Arkansas Eyalet Meclisinin \u00f6n\u00fcnde, evrimciler aras\u0131ndaki farkl\u0131l\u0131klar\u0131n ya da \u00e7\u00f6z\u00fclmemi\u015f evrimsel sorunlar\u0131n, ya\u015fam\u0131 anlamada d\u00fczenleyici bir ilke olarak evrimin g\u00f6sterilmesinin alt\u0131n\u0131 oymad\u0131\u011f\u0131n\u0131 savlad\u0131. Sosyobiyolojinin sava\u015f, \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131k, cinsiyetlerin e\u015fitsizli\u011fi ve giri\u015fimci kapitalizmin s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesini garanti eden evrimsel olarak t\u00fcremi\u015f ve s\u0131ms\u0131k\u0131 tellenmi\u015f bir insan do\u011fas\u0131n\u0131n varoldu\u011fu sav\u0131na meydan okuyan \u00f6zg\u00fcn bildirinin yazarlar\u0131ndan biriydi. Kariyeri boyunca bu ideolojiye sald\u0131rmay\u0131 ve bunun genetik ve evrimsel temeli oldu\u011fu varsay\u0131m\u0131n\u0131n yanl\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermeyi s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc. Biyolojik belirlenimcili\u011fin ge\u00e7ersiz k\u0131l\u0131nmas\u0131na en \u00f6nemli katk\u0131s\u0131, bununla birlikte, \u00f6nde gelen bilimcilerin \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve sahtekarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya d\u00f6ken yayg\u0131n bi\u00e7imde okunan \u0130nsan\u0131n Yanl\u0131\u015f De\u011ferlendirilmesi <\/em>(The Mismeasure of Man) olmu\u015ftur. \u0130\u015fte burada Gould, bir kez daha birin karesine d\u00f6nmenin de\u011ferini g\u00f6steriyordu.<\/p>\n

\u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 arifesinde Amerikan, \u0130ngiliz ve Avrupal\u0131 biyologlar, antropologlar ve psikologlarca ifade olunan bariz s\u0131n\u0131fsal \u00f6nyarg\u0131y\u0131 ve \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 basit\u00e7e g\u00f6stermekle yetinmeyip, onlar\u0131n Kuzey Avrupal\u0131lar\u0131n daha geni\u015f beyinleri ve \u00fcst\u00fcn zihinleri oldu\u011funa ili\u015fkin savlar\u0131n\u0131 dayand\u0131rd\u0131klar\u0131 ana verileri ger\u00e7ekten inceledi. Her durumda \u00f6rnekler kasten yanl\u0131yd\u0131, veriler sapt\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, hatta uydurulmu\u015ftu ya da sonu\u00e7lar yanl\u0131\u015f ifade edilmi\u015fti. Cyrill Burt\u2019\u00fcn IQ \u00fczerine \u00fcretti\u011fi m\u00fctemadiyen hileli verileri Leo Karnin \u00e7oktan ortaya \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131 ancak bunun, normalde sa\u011fl\u0131kl\u0131 bi\u00e7imde y\u00fcr\u00fcyen \u00e7al\u0131\u015fmalar i\u00e7indeki tek bir patolojik durum olarak ay\u0131klanmas\u0131 s\u00f6z konusu olabilirdi. Steve Gould\u2019un, bir dizi tan\u0131nm\u0131\u015f ara\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 taraf\u0131ndan yayg\u0131n bi\u00e7imde yap\u0131lan veri icad\u0131na ili\u015fkin \u00fcretti\u011fi kan\u0131tlar, Burt\u2019\u00fcn yoldan sapan biri olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 aksine yayg\u0131n durumu ifade etti\u011fini a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6steriyordu. \u0130deolojik etkinli\u011fin bilimcilerin do\u011frultular\u0131 ve vard\u0131klar\u0131 sonu\u00e7lara bilin\u00e7siz bi\u00e7imde etkiyebilece\u011fi yayg\u0131n bi\u00e7imde kabul edilir. Ama sosyal bir program\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131na alet edilen genelle\u015fmi\u015f kas\u0131tl\u0131 hileye ne demeli? \u201dNesnel\u201d bilimin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kurumlara bundan daha radikal bir sald\u0131r\u0131y\u0131 kim tahayy\u00fcl edebilirdi?<\/p>\n

Bu andac\u0131 bildiren anlam\u0131yla bir radikal olma, yaln\u0131zca ba\u015fkalar\u0131n\u0131n savlar\u0131 ve eylemlerinin temellerinin de\u011fil, kendimizinkilerinin de daimi sorgulamas\u0131n\u0131 gerektirdi\u011fi i\u00e7in kolay de\u011fildir. Hi\u00e7 kimse, Steve Gould dahi, m\u00fctemadiyen radikal olmakta muvaffak olmay\u0131 iddia edemezdi, fakat Rabbi Tarfon\u2019un yazd\u0131\u011f\u0131 gibi, \u201cBa\u015far\u0131l\u0131 olmakla y\u00fck\u00fcml\u00fc de\u011filiz, ama m\u00fccadele etmeden duracak kadar da \u00f6zg\u00fcr de\u011filiz.\u201d<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Gould\u2019un evrimin karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 hakk\u0131ndaki savlar\u0131n\u0131n hi\u00e7biri Darwin\u2019i y\u0131kmaz. Burada yeni paradigmalar yoktur, ama Darwin\u2019in \u00f6zg\u00fcn tasar\u0131m\u0131na zenginlik katan, tam bir sayg\u0131nl\u0131ktaki \u201cnormal bilim\u201d vard\u0131r. Gould\u2019un savlar\u0131 onun izaha y\u00f6nelik radikal kural\u0131n\u0131 simgeler: her zaman temel biyolojik s\u00fcre\u00e7lere d\u00f6n ve seni nereye al\u0131p g\u00f6t\u00fcrece\u011fini g\u00f6r. Gould\u2019un en \u00f6nemli \u00f6zelli\u011fi bir \u201chalk entelekt\u00fceli\u201d olmas\u0131yd\u0131. Hayat\u0131 boyu yarat\u0131l\u0131\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011fa […]<\/p>\n","protected":false},"author":173,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[85,20,32],"tags":[461,200,333,464,463],"class_list":["post-8608","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-47-sayi","category-arkeoloji","category-evrim","tag-darwin","tag-evrim","tag-marx","tag-paleontoloji","tag-yaratiliscilik"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t