{"id":8683,"date":"2004-03-01T00:31:37","date_gmt":"2004-02-29T22:31:37","guid":{"rendered":"http:\/\/109.232.216.219\/~bilimvegelecek\/?p=8683"},"modified":"2017-05-24T15:57:07","modified_gmt":"2017-05-24T12:57:07","slug":"bir-biyologun-gozunden-avustralya","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2004\/03\/01\/bir-biyologun-gozunden-avustralya","title":{"rendered":"Bir biyologun g\u00f6z\u00fcnden Avustralya"},"content":{"rendered":"

Sevgili Dostlar, d\u00fcnyan\u0131n alt\u0131ndaki \u00fclkeden selamlar. Ger\u00e7ekten de k\u00fcre \u00fcst\u00fcndeki d\u00fcnya haritas\u0131na bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda, bu topraklar\u0131 tam olarak g\u00f6rebilmek i\u00e7in ya e\u011filmek ya da k\u00fcreyi kald\u0131rmak gerekir. G\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz yer d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck adas\u0131, ama ayn\u0131 zamanda en k\u00fc\u00e7\u00fck (Avustralya\/Okyanusya) k\u0131tas\u0131d\u0131r. Ayn\u0131 zamanda da d\u00fcnyan\u0131n tek k\u0131ta devleti. Ad\u0131n\u0131 Latince “G\u00fcneyin Bilinmeyen Topra\u011f\u0131” anlam\u0131na gelen “Terra Australis Incognito”dan al\u0131r.<\/em><\/p>\n

Prof. Dr. Haluk Ertan<\/strong>
\n\u0130\u00dc Fen Fak\u00fcltesi Molek\u00fcler Biyoloji ve Genetik B\u00f6l\u00fcm\u00fc<\/em><\/p>\n

K\u00fc\u00e7\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcmde annem, oturdu\u011fumuz evden sadece birka\u00e7 y\u00fcz metre \u00f6tedeki f\u0131r\u0131na g\u00f6nderdi\u011finde, en b\u00fcy\u00fck \u015fik\u00e2yetim f\u0131r\u0131n\u0131n “d\u00fcnyan\u0131n taa \u00f6b\u00fcr ucunda” olmas\u0131yd\u0131. Halbuki aradan ge\u00e7en onlarca y\u0131ldan sonra, o g\u00fcnlerden bilin\u00e7alt\u0131mda kalan az say\u0131daki g\u00fczel an\u0131dan birinin, odun f\u0131r\u0131n\u0131ndan \u00e7\u0131kan taze ekme\u011fin kokusu ve eve gidene kadar u\u00e7lar\u0131n\u0131 yemekten ald\u0131\u011f\u0131m tat olaca\u011f\u0131n\u0131 nereden bilebilirdim. Herhalde aile b\u00fcy\u00fcklerimin o g\u00fcnlerden kalma ah\u0131 tutmu\u015f olsa gerek, ge\u00e7en y\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131ndan beri, yabanc\u0131lar\u0131n “The Land Down Under” yani “D\u00fcnyan\u0131n Alt\u0131ndaki \u00dclke” dedikleri Avustralya’day\u0131m. Geli\u015f nedenlerimden biri, donma noktas\u0131na yak\u0131n s\u0131cakl\u0131klar ve a\u00e7l\u0131k s\u0131n\u0131r\u0131nda ya\u015fayan mikroorganizmalar\u0131n molek\u00fcler biyolojisini \u00e7al\u0131\u015fan Dr. Ricardo Cavicchioli’nin, New South Wales \u00dcniversitesi’nde y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc ara\u015ft\u0131rmalara kat\u0131lmakt\u0131.<\/p>\n

\u0130\u015fte d\u00fcnyan\u0131n bir ucunda bu i\u015fler i\u00e7inde yuvarlan\u0131p giderken, Sevgili Ender Helvac\u0131o\u011flu’ndan, \u00e7ocuklar\u0131 gibi emek verdikleri Bilim ve \u00dctopya<\/em> dergisinden ekip olarak koptuklar\u0131 haberini ald\u0131m. Neyse ki, arkadan iyi haber geldi; \u00fclkemizin ayd\u0131nlanma m\u00fccadelesinde b\u00fcy\u00fck \u00f6nemi oldu\u011funa inand\u0131\u011f\u0131m Bilim ve \u00dctopya<\/em>‘n\u0131n g\u00f6vdesinden ayr\u0131lan yeni s\u00fcrg\u00fcn, Bilim ve Gelecek<\/em> dergisinde yoluna devam edecekti. Dalgalar b\u00fcy\u00fck, sandal k\u00fc\u00e7\u00fck olsa da; k\u00fcreklere tekrar as\u0131lma karar\u0131 verilmi\u015fti. Sevinmemin \u00f6tesinde, bu yeni geli\u015fme bana \u00f6nceden verdi\u011fim Avustralya ile ilgili yaz\u0131 s\u00f6z\u00fcn\u00fc yerine getirmem i\u00e7in de iyi bir olanak yarat\u0131yordu.<\/p>\n

Terra Australis Incognito<\/strong><\/em>
\n\"\" Evet Sevgili Dostlar, d\u00fcnyan\u0131n alt\u0131ndaki \u00fclkeden selamlar. Ger\u00e7ekten de k\u00fcre \u00fcst\u00fcndeki d\u00fcnya haritas\u0131na bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda, bu topraklan tam olarak g\u00f6rebilmek i\u00e7in ya e\u011filmek ya da k\u00fcreyi kald\u0131rmak gerekir. G\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz yer d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck adas\u0131, ama ayn\u0131 zamanda en k\u00fc\u00e7\u00fck (Avustralya\/Okyanusya) k\u0131tas\u0131d\u0131r. Ayn\u0131 zamanda da d\u00fcnyan\u0131n tek k\u0131ta devleti. Ad\u0131n\u0131 Latince “G\u00fcneyin Bilinmeyen Topra\u011f\u0131” anlam\u0131na gelen “Terra Australis lncognito” dan al\u0131r. Bu tan\u0131mlaman\u0131n ge\u00e7mi\u015fi, b\u00fcy\u00fck astronom ve co\u011frafyac\u0131 Claudius Ptolemy’e (MS 85-165?) kadar dayan\u0131r. Ptolemy (bilinen di\u011fer ad\u0131yla, Batlamyus), d\u00fcnyan\u0131n dengesini sa\u011flayabilmesi i\u00e7in Hint Okyanusu’nun alt\u0131nda bir yerlerde bir kara par\u00e7as\u0131n\u0131n bulunmas\u0131 gerekti\u011fini hesaplar (Bu astronomlara hayran\u0131m, an\u0131msars\u0131n\u0131z G\u00fcne\u015f Sistemi’ndeki bir gezegeni de b\u00f6yle bulmu\u015flard\u0131). B\u00f6ylece Avustralya ad\u0131n\u0131n tarihteki yolculu\u011fu da ba\u015flam\u0131\u015f olur.<\/p>\n

Ana yerle\u015fim b\u00f6lgelerine bu kadar uzakta olmas\u0131ndan gerek, Avrupal\u0131’n\u0131n topluca yerle\u015fti\u011fi en son kara par\u00e7alar\u0131ndan biridir Avustralya. Avrupal\u0131 i\u00e7in bir ke\u015fif ve koloni kurma, Avustralya’n\u0131n ilk konuklan olan Aborijinler i\u00e7inse, felaket perdesinin a\u00e7\u0131lmas\u0131 anlam\u0131na gelen bu olay\u0131n resmi olarak ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 tarih, 18 Ocak 1788. Yani Kaptan Arthur Phillip y\u00f6netiminde, Britanya’n\u0131n en az\u0131l\u0131 mahk\u00fbmlar\u0131 ile dolu on bir geminin bug\u00fcnk\u00fc Sidney \u015eehri’ne ayak bast\u0131klar\u0131 g\u00fcn. Bu olay burada “Avustralya G\u00fcn\u00fc” olarak her y\u0131l\u0131n 26 Ocak’\u0131nda kutlan\u0131r.<\/p>\n

Fakat bu topraklar\u0131n Avrupal\u0131larca ilk ziyareti daha \u00f6ncelere, yani 1606 y\u0131lma kadar gider. K\u0131tan\u0131n kuzey ve bat\u0131 sahillerine ilk gelenler, \u0130spanyol ve Hollandal\u0131 gemicilerdir. Hatta k\u0131taya “Yeni Hollanda” ad\u0131 bile verilir; fakat bunun bir kal\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 olmaz, \u00e7\u00fcnk\u00fc s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fin ustas\u0131 \u0130ngilizler hen\u00fcz masaya oturmam\u0131\u015ft\u0131r. Ayn\u0131 Kuzey Amerika’da oldu\u011fu gibi, onlar\u0131n da gelmesiyle \u00f6yk\u00fc ba\u015flar. Britanya \u0130mparatorlu\u011fu’nun ba\u015flarda Avustralya ile ilgilenmesi \u00e7ok s\u0131radan bir gereksinime dayan\u0131r. 18. y\u00fczy\u0131l Britanya’s\u0131nda hapishaneler a\u011fz\u0131na kadar dolu ve ba\u015f edilemez bir haldedir. Art\u0131k Kuzey Amerika’daki Virginia kolonisi de mahk\u00fbm kabul\u00fcn\u00fc kesti\u011finden, soruna bir \u00e7are aranmaktad\u0131r. 1770 Nisan’\u0131nda, Sydney’in Botany K\u00f6rfezi’ne demir atan Kaptan James Cook’un gemisindeki iki bitkibilimciden biri olan Sir Joseph Banks’in yapt\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenen bir \u00f6neriyle, Avustralya, Britanya’n\u0131n yeni hapishane kolonisi olur. Mahk\u00fbm ta\u015f\u0131nmas\u0131 i\u015fi 1868 y\u0131l\u0131na kadar devam eder ve 150 binden fazla insan k\u0131taya getirilir. Bu nedenle koloni n\u00fcfusunun \u00e7o\u011funlu\u011funu mahk\u00fbmlar olu\u015fturur.<\/p>\n

Avustralya o g\u00fcnlerde ya\u015famas\u0131 zorlu, yaban bir yerdir. Toprak ve yerli bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fc (ve hayvanlar) geleneksel tar\u0131ma uygun olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, y\u0131llarca a\u00e7l\u0131k ko\u015fulunda ya\u015fan\u0131r. Yani, aylarca s\u00fcren \u00e7etin deniz yolculu\u011fundan sonra hastal\u0131ktan \u00f6lmeyip, karaya ayak basa bilenleri bir ele a\u00e7l\u0131k sorunu bekler. \u0130\u015fte Aussieler’in (okunu\u015fu “ozi”), yani Avrupal\u0131 Avustralyal\u0131lar’\u0131n \u00f6yk\u00fcs\u00fc ele b\u00f6yle ba\u015flar.<\/p>\n

\"\"
Mercan Kayal\u0131\u011f\u0131, uzaydan g\u00f6r\u00fclebilen tek biyolojik yap\u0131.<\/figcaption><\/figure>\n

D\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck kemik par\u00e7as\u0131<\/em><\/strong>
\nAvustralya s\u00f6z konusu oldu\u011funda s\u00f6ylenenler, genellikle, onun sahip oldu\u011fu ger\u00e7ekli\u011fin \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131 ifade eder. \u00d6rne\u011fin bu k\u0131ta, co\u011frafi yal\u0131t\u0131ma ba\u011fl\u0131 biyolojik evrimin yaratt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6z kama\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 canl\u0131larla dolu bir hazinedir. 7.69 milyon kilometre karelik y\u00fcz\u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fcyle dev bir do\u011fa tarihi m\u00fczesi. Yani bizim memleketin yakla\u015f\u0131k on kat\u0131 geni\u015fli\u011finde bir m\u00fcze. Ama bu sadece karadakilerdir. K\u0131tan\u0131n kuzeydo\u011fu sahillerinde boylu boyunca uzanan ve Birle\u015fmi\u015f Milletler taraf\u0131ndan d\u00fcnyan\u0131n do\u011fa harikalar\u0131ndan biri kabul edilerek, koruma alt\u0131na al\u0131nan B\u00fcy\u00fck Mercan Kayal\u0131klar\u0131’n\u0131n (Great Barrier Reef) uzunlu\u011fu. 2 bin kilometreden fazlad\u0131r. Yani \u00fcst\u00fcnde gezmek istense, \u0130stanbul-M\u00fcnih aras\u0131ndaki mesafeden fazla yol kat etmek gerek. Neredeyse t\u00fcm Avrupa k\u0131tas\u0131. Kaplad\u0131\u011f\u0131 alan ise yakla\u015f\u0131k olarak T\u00fcrkiye’nin yar\u0131s\u0131 kadar; yani uzun ama ince bir yap\u0131, en geni\u015f yeri 72 kilometre olan bir \u015ferit.<\/p>\n

B\u00fcy\u00fck Mercan Kayal\u0131\u011f\u0131 bu haliyle, d\u00fcnya \u00fczerinde canl\u0131lar\u0131n biyolojik i\u015flevleri sonucu olu\u015fmu\u015f en b\u00fcy\u00fck yap\u0131. Hatta uzaydan g\u00f6r\u00fclebilen tek biyolojik yap\u0131 oldu\u011fu ela s\u00f6yleniyor. Demek ki insan elinden \u00e7\u0131kma \u00c7in Seddi, bu konuda rakipsiz de\u011fil. Kayal\u0131k desek de, bu yap\u0131n\u0131n harc\u0131n\u0131, k\u00fc\u00e7\u00fcc\u00fck mercan poliplerinin kalsiyum karbonattan yap\u0131l\u0131 bembeyaz iskeletleri olu\u015fturuyor. \u00d6len her polibin iskeleti \u00fcst\u00fcne y\u0131\u011f\u0131larak y\u00fckselen biyolojik bir an\u0131t. Bu nedenle, yap\u0131ya d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck kemik par\u00e7as\u0131 demek yanl\u0131\u015f olmasa gerek. Fakat bu kayal\u0131klar, ayn\u0131 zamanda d\u00fcnyan\u0131n en g\u00fczel renklerini i\u00e7eren bir tuval g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcndedir. Bunu sa\u011flayan, mercanlar\u0131n ya\u015fam dostu olan alglerin (zooxanthelloe) \u00fcretti\u011fi renk renk pigmentlerdir. Hani televizyon belgesellerinde izlenen o b\u00fcy\u00fcleyici g\u00fczellikteki denizalt\u0131 g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerinin yarat\u0131c\u0131lar\u0131ndan biri olan k\u00fc\u00e7\u00fck mikroorganizmalar.<\/p>\n

Bu kayal\u0131\u011f\u0131n t\u00fcm d\u00fcnyada ya\u015fayan deniz canl\u0131 t\u00fcrlerinin d\u00f6rtte birini bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 s\u00f6yleniyor. Yakla\u015f\u0131k 2 bin bal\u0131k, 400 mercan, 4 bin yumu\u015fak\u00e7a, 500 deniz bitkisi, 215 ku\u015f, 16 denizy\u0131lan\u0131, 6 denizkaplumba\u011fas\u0131, 250 karides t\u00fcr\u00fcn\u00fcn ve daha bulunmay\u0131 bekleyen nice \u00f6zg\u00fcn deniz canl\u0131s\u0131n\u0131n bar\u0131na\u011f\u0131d\u0131r buras\u0131. Sadece voleybol sahas\u0131 b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcndeki bir alanda, 103 ayr\u0131 t\u00fcre ait denizkurt\u00e7u\u011fu (Polychaeta) saptam\u0131\u015f ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar. K\u00f6pekbal\u0131\u011f\u0131, yunusu, balinas\u0131, foku, denizaslanlar\u0131, penguenleri, yani konuklar\u0131 saymakla bitmez. Hatta Avustralya’n\u0131n kuzey sahillerinde sandal\u0131n\u0131zla keyifli bir gezi yaparken, denizin ortas\u0131nda aniden bir timsah ile y\u00fcz y\u00fcze gelmeniz de m\u00fcmk\u00fcn.<\/p>\n

\"\"
Timsah belgesellerinin en g\u00f6zde oyuncular\u0131, tuzlu su timsahlar\u0131.<\/figcaption><\/figure>\n

Nehirlerde de denizlerde de gezen timsahlar<\/strong><\/em>
\nKar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131z \u015fey, erke\u011finin boyu kimi zaman 7 metreye varan, a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 ise 1 tonu ge\u00e7ebilen d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck s\u00fcr\u00fcngeni, yani tuzlu su timsah\u0131d\u0131r (Crocodylus porosus<\/em>). Fakat bununla her t\u00fcrl\u00fc sulak alanda kar\u015f\u0131la\u015fmak m\u00fcmk\u00fcn; \u00e7\u00fcnk\u00fc bu t\u00fcr, tatl\u0131 su timsah\u0131ndan (Crocodylus jolmstoni<\/em>) farkl\u0131 olarak, hem tuzlu hem de tatl\u0131 suda ya\u015fayabilir. A\u011f\u0131zlar\u0131n\u0131n kenar\u0131ndan ta\u015fan, farkl\u0131 b\u00fcy\u00fckl\u00fcklerdeki konik yap\u0131l\u0131 geni\u015f di\u015fleriyle \u00fcrk\u00fct\u00fcc\u00fc bir g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fe sahip bu t\u00fcr\u00fc, tatl\u0131 su timsahlar\u0131ndan ay\u0131rt etmek kolayd\u0131r. Bu \u00f6zellikleri nedeniyle onlar timsah belgesellerinin en g\u00f6zde oyuncular\u0131d\u0131r. Do\u011fay\u0131 paraya \u00e7evirmeyi iyi bilen Ozi i\u00e7in timsah \u00e7iftlikleri, iyi bir gelir kayna\u011f\u0131d\u0131r. Derisi d\u0131\u015f\u0131nda, tavuk tad\u0131nda olan eti de ilgi g\u00f6r\u00fcr. \u00d6rne\u011fin bir Kuzey Avustralya lokantas\u0131n\u0131n yemek listesinden timsah eti \u0131smarlamak olas\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Karadaki biyolojik hazine, en az denizdeki kadar g\u00f6rkemlidir. Biyolojik evrimin Avustralya do\u011fas\u0131nda yaratt\u0131\u011f\u0131 \u00f6zg\u00fcn t\u00fcrleri incelemek, sadece do\u011fa bilimcilere de\u011fil, herhangi bir do\u011fasevere de b\u00fcy\u00fck zevk verir. Fakat k\u0131tan\u0131n biyolojik \u00f6zg\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc herkes i\u00e7in ayn\u0131 anlam\u0131 ifade etmedi\u011finden olsa gerek, buraya ilk yerle\u015fen Avrupal\u0131lardan biri, Avustralya’y\u0131, “ko\u015fmayan ama z\u0131playan hayvanlar\u0131n, u\u00e7mayan ama ko\u015fan ku\u015flar\u0131n, beyaz yerine siyah t\u00fcyl\u00fc ku\u011fular\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 lanetlenmi\u015f bir \u00fclke” olarak ifade etmi\u015ftir.<\/p>\n

Avustralya memelileri<\/em><\/strong>
\nAvustralya faunas\u0131 deyince ilk akla gelenler, keseli memeliler (Metatheria-Marsupialia<\/em>) ve bunlar\u0131n en tan\u0131nm\u0131\u015f temsilcileri olan kanguru ve koalalard\u0131r. Keseliler ilk Amerika K\u0131tas\u0131’nda ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015fsa da, di\u011fer k\u0131talarda nesilleri hemen hemen t\u00fckendi\u011finden, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz keseli memelilerinin anavatan\u0131 olarak Avustralya kabul edilir. Memelilerin \u00fc\u00e7 b\u00fcy\u00fck grubunu olu\u015fturan plasental\u0131 (Eutheria<\/em>), keseli ve tek deliklilere (Monotremata<\/em>) ait t\u00fcrleri bir arada g\u00f6rebilece\u011finiz d\u00fcnyadaki yegane yer, Avustralya’d\u0131r.<\/p>\n

\"\"
Avustralya’da kanguru n\u00fcfusu 60 milyona ula\u015f\u0131yor.<\/figcaption><\/figure>\n

Keseli memeliler, plasental\u0131, yani d\u00fcnyan\u0131n di\u011fer yerlerinde bulunan memelilerden farkl\u0131 olarak, yavrular\u0131n\u0131 canl\u0131 ama embriyonik geli\u015fimini tamamlamadan do\u011furur. \u00d6rne\u011fin bu safhadaki bir kanguru, yakla\u015f\u0131k 2 cm boyunda ve 1 gr a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131ndad\u0131r. Yavru geli\u015fiminin geri kalan\u0131n\u0131, annenin kar\u0131n k\u0131sm\u0131nda bir deri k\u0131vr\u0131m\u0131 olarak bulunan, bir kese ya da torba i\u00e7inde tamamlar ve memeden emdi\u011fi s\u00fctle beslenir. Kese i\u00e7inde bulunan 4 memeden her biri, yavrunun geli\u015fim safhas\u0131na uygun, farkl\u0131 bile\u015fimde s\u00fct verir.<\/p>\n

Kangurular, 48 t\u00fcr\u00fc ve 60 milyona yakla\u015fan n\u00fcfusuyla, k\u0131tada keseli memelilerin amiral gemisini temsil eder. Keseli memelilerin Macropadidae, yani “b\u00fcy\u00fck-ayakl\u0131lar” ailesine dahil bu hayvanlar, 0,5 kilodan 90 kiloya kadar b\u00fcy\u00fckl\u00fckte ve farkl\u0131 renkte olabilen t\u00fcrlere sahiptir. \u00c7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc arka ayaklar\u0131 sayesinde, 60 km h\u0131zla z\u0131playabildi\u011fi gibi, 3 m y\u00fcksekli\u011findeki bir engeli de a\u015fabilir. K\u0131rm\u0131z\u0131 kanguru (Macrops rufus<\/em>), u\u00e7mayan dev ku\u015f emu (Dromaius novaehollandiae<\/em>) ile birlikte Avustralya’n\u0131n ulusal ambleminde yer alan iki hayvandan biridir. Bu hayvanlar\u0131n \u00f6zel ayak yap\u0131lar\u0131ndan dolay\u0131 geriye do\u011fru gitme yetilerinin az olmas\u0131, Avustralya’n\u0131n \u00fclke olarak hep ileriyi ve yenili\u011fi hedefledi\u011fini vurgulayan simgeler olarak kabul edilmelerini sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Kanguru eti d\u00fc\u015f\u00fck doymu\u015f ya\u011f, y\u00fcksek protein, demir ve \u00e7inko i\u00e7eri\u011fiyle sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir besin olarak kabul g\u00f6rmekte. Fakat bu g\u00fczel hayvanlar\u0131n ticari ama\u00e7la kullan\u0131m\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kan baz\u0131 gruplar\u0131n, \u00f6rne\u011fin Adidas futbol ayakkab\u0131lar\u0131n\u0131n \u00fcretimi i\u00e7in binlerce kanguru ve yavrusunun \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6yleyip, protesto kampanyalar\u0131 d\u00fczenlemeleri, d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesi gereken di\u011fer bir konu. Yani, me\u015fin yuvarlak m\u0131, yoksa kangurunun ya\u015fam hakk\u0131 m\u0131? Bu \u00f6nemli sorunun yan\u0131t\u0131n\u0131 zamanla \u00f6\u011frenece\u011fiz.<\/p>\n

\"\"
Koalalar g\u00fcnde 18 saat uyuyor.<\/figcaption><\/figure>\n

Okaliptus ba\u011f\u0131ml\u0131s\u0131, uykucu koalalar<\/strong><\/em>
\nDi\u011fer bir keseli memelinin ad\u0131, koala (Phascolarctos<\/em>). K\u00fc\u00e7\u00fck bir ay\u0131 yavrusunu and\u0131ran bu a\u011f\u0131r, ama \u015firin hayvan ad\u0131n\u0131, “su i\u00e7meyen” anlam\u0131na gelen Aborijin k\u00f6kenli bir kelimeden al\u0131r. Koalalar da ayn\u0131 kangurular gibi su i\u00e7meden aylarca ya\u015fayabilir. Avustralya’n\u0131n endemik t\u00fcrlerinden \u00e7o\u011funun bu y\u00f6nde evrimle\u015fmi\u015f olmas\u0131n\u0131n nedeni, buran\u0131n d\u00fcnyada Antarktika’dan sonra en kurak k\u0131ta olmas\u0131. Ald\u0131\u011f\u0131 y\u0131ll\u0131k ya\u011f\u0131\u015f oran\u0131 Afrika’dan da az. Bunun bir sonucu olarak, susuzlu\u011fa dayan\u0131kl\u0131 bir ya\u015fam tarz\u0131 yayg\u0131n. \u00d6rne\u011fin kurakl\u0131\u011f\u0131n bir sonucu olarak her y\u0131l \u00e7\u0131kan b\u00fcy\u00fck orman ve \u00e7al\u0131l\u0131k yang\u0131nlar\u0131 Avustralya’n\u0131n \u00f6nemli bir ger\u00e7e\u011fi. Bu nedenle k\u0131tada bulunan bitkilerin b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn tohumlar\u0131n\u0131n, y\u00fcksek \u0131s\u0131ya dayan\u0131kl\u0131 olup, yang\u0131n sonras\u0131 \u00e7imlenme yetene\u011fini korumas\u0131; do\u011fal se\u00e7ilime dayanan, hayvanlardaki susuz ya\u015fama ko\u015fut evrimle\u015fmenin bitkilerdeki bir uzant\u0131s\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclebilir. Koalaya tekrar geri d\u00f6nersek, bu g\u00fczel ve sakin hayvan\u0131n ger\u00e7ek bir okaliptus yapra\u011f\u0131 (sak\u0131z a\u011fac\u0131 yapra\u011f\u0131 da deniyor) ba\u011f\u0131ml\u0131s\u0131 oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Sadece okaliptus yapra\u011f\u0131 yiyerek ya\u015fam\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilen birka\u00e7 memeliden biri. Avustralya’da 600’e yak\u0131n okaliptus t\u00fcr\u00fc bulunmas\u0131na kar\u015f\u0131n, koalalar bunlar\u0131n ancak k\u00fc\u00e7\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131 besin olarak kullanabiliyor. Koala, tek tip beslenme ve okaliptus yapraklar\u0131n\u0131n besin de\u011ferinin yetersiz olmas\u0131n\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 enerji a\u00e7\u0131\u011f\u0131n\u0131, sahip oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fck bazal metabolizma h\u0131z\u0131 ve g\u00fcnde 18 saat uyuyarak a\u015fma yoluna gider.<\/p>\n

Yumurtlayan memeliler!<\/strong><\/em>
\nMemelinin tavuk gibi yumurtlayan\u0131 da m\u0131 var, demeyin. Evet, o da var. Bu ola\u011fand\u0131\u015f\u0131 hayvan\u0131n ad\u0131, “platipus” (Orhithoryhnchus anatinus<\/em>). Burada g\u00fczel bir adet olarak, her eyaletin simgesi olan bir bitki, bal\u0131k, ku\u015f ve memeli t\u00fcr\u00fc var; platipus, Avustralya’n\u0131n alt\u0131 eyaletinden en eskisi olan Yeni G\u00fcney Galler’in amblemindeki canl\u0131lardan biri. \u00d6rne\u011fin koala, Quennsland Eyaleti’nin simge memelisidir.<\/p>\n

Platipus, memelilerin monotremata yani tekdelikliler ailesine \u00fcye d\u00fcnyada var olan iki t\u00fcrden biri. Di\u011feri ise k\u00f6stebe\u011fe benzer “ekidna”. Bunlara tekdelikli denmesinin nedeni, v\u00fccutlar\u0131nda di\u011fer memelilerden farkl\u0131 olarak, \u00fcreme ve bo\u015falt\u0131m amac\u0131yla kullan\u0131lan tek bir a\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131n bulunmas\u0131. Platipus di\u015fileri, genellikle s\u00fcr\u00fcngen yumurtas\u0131na benzer iki yumurta verir ve yumurtadan \u00e7\u0131kan yavrular daha sonra deri alt\u0131ndaki meme bezlerinden \u00e7\u0131kan s\u00fctle beslenir. Bu hayvanlar, ya\u015fayan fosil olarak da adland\u0131r\u0131l\u0131r; \u00e7\u00fcnk\u00fc sahip olduklar\u0131 biyolojik \u00f6zelliklerin bir k\u0131sm\u0131 s\u00fcr\u00fcngenlere bir k\u0131sm\u0131 memelilere ait. \u00d6rne\u011fin insan C vitamini ihtiyac\u0131n\u0131 d\u0131\u015far\u0131dan sa\u011flarken, platipus b\u00f6breklerinde askorbik asit, yani “C” vitamini sentezi yapar. Platipus, perdeli ayaklar\u0131yla ger\u00e7ek bir y\u00fczme ustas\u0131d\u0131r ve sualt\u0131nda oksijen ihtiyac\u0131n\u0131 azaltmak i\u00e7in kalp at\u0131\u015f\u0131n\u0131 \u00e7ok k\u0131sa bir s\u00fcrede 200’den 10 vuruma kadar d\u00fc\u015f\u00fcrebilir.<\/p>\n

Platipusun en belirgin \u00f6zelliklerinden biri, \u00f6rdek gagas\u0131na benzer yayvan geni\u015f a\u011fz\u0131d\u0131r. Bu nedenle Aborijinler platipusun ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131, b\u00fcy\u00fcklerinin s\u00f6z\u00fcn\u00fc dinlemeyen gen\u00e7 bir di\u015fi \u00f6rde\u011fin ba\u015f\u0131ndan ge\u00e7en bir olaya ba\u011flar. \u00d6yk\u00fcye g\u00f6re, ya\u015fad\u0131klar\u0131 yerden uzakla\u015fmamas\u0131 tembih edilen gen\u00e7 di\u015fi \u00f6rdek, bir g\u00fcn merak\u0131n\u0131 yenemez ve g\u00f6lc\u00fc\u011f\u00fcn a\u015fa\u011f\u0131lar\u0131na gider. Bir s\u00fcre sonra kendini g\u00f6l\u00fcn \u00e7imenlik bir k\u0131y\u0131s\u0131nda bulur. Fakat buras\u0131 asl\u0131nda yaln\u0131z ya\u015fayan bir su s\u0131\u00e7an\u0131n\u0131n b\u00f6lgesidir. Bir s\u00fcre sonra yuvas\u0131ndan ortaya \u00e7\u0131kan s\u0131\u00e7an, di\u015fi \u00f6rde\u011fi g\u00f6r\u00fcr ve onu kendisiyle \u00e7iftle\u015fmesi i\u00e7in zorlar. Bir s\u00fcre sonra \u00f6rdek yumurtlar, fakat yumurtadan olduk\u00e7a farkl\u0131 bir canl\u0131 \u00e7\u0131kar. Yavrunun annesindeki gibi bir gagas\u0131 ve ayaklar\u0131nda perde olmas\u0131na kar\u015f\u0131n, s\u0131\u00e7an babas\u0131ndaki gibi \u00f6ndekilerde t\u0131rnak olan d\u00f6rt aya\u011f\u0131 ve \u00fcst\u00fcnde t\u00fcy yerine k\u00fcrk\u00fc vard\u0131r. B\u00f6ylece ilk platipus do\u011fmu\u015f olur (Bir\u00e7oklar\u0131nca d\u00fcnyan\u0131n en ilkel insan toplulu\u011fu olarak tan\u0131mlanan Aborijinler’in bu \u00f6yk\u00fcs\u00fcndeki ilgin\u00e7 kurgu, tahminim hemen dikkatinizi \u00e7ekmi\u015ftir. Bir do\u011fa olay\u0131na ilkelin (!) bak\u0131\u015f\u0131ndaki ger\u00e7eklikle, postmodern yarat\u0131l\u0131\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n do\u011fmalar\u0131ndaki safsatalar yan yana getirildi\u011finde, ortaya tam bir kara mizah \u00f6rne\u011fi \u00e7\u0131km\u0131yor mu?)<\/p>\n

Platipus zehir salg\u0131lad\u0131\u011f\u0131 bilinen tek memelidir. \u00d6n ayaklar\u0131nda zehir bezine ba\u011fl\u0131, t\u0131rnak \u015feklindeki bir i\u011fne bulunur. Bu yap\u0131 sadece ergin erkeklere \u00f6zg\u00fcd\u00fcr. Bu sevimli hayvan\u0131n, gagas\u0131 i\u00e7in avc\u0131larca vuruldu\u011fu ge\u00e7mi\u015f g\u00fcnlerde, bir\u00e7ok av k\u00f6pe\u011finin sudaki yaral\u0131 hayvan\u0131 almak isterken bu zehir y\u00fcz\u00fcnden \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc bilinir.<\/p>\n

\"\"
Tasmanya canavann\u0131n eline d\u00fc\u015fen hayvandan geriye hi\u00e7bir \u015fey kalm\u0131yor.<\/figcaption><\/figure>\n

Tasmanya canavar\u0131<\/strong><\/em>
\nAvustralya k\u0131tas\u0131n\u0131n g\u00fcneyinde yer alan b\u00fcy\u00fck aday\u0131, bulan Hollandal\u0131 gezginin ad\u0131na atfen, Tasmanya denir. Tasmanya Adas\u0131’n\u0131 d\u00fcnyaya tan\u0131tan simgelerinden biri, “Tasmanya Canavar\u0131” (Sarcophilus harrisii<\/em>) takma ad\u0131yla an\u0131lan et\u00e7il bir keseli memelidir. Yaln\u0131z ad\u0131ndaki canavar s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcnden, bunun iri-yar\u0131 bir hayvan oldu\u011fu san\u0131lmas\u0131n. Asl\u0131nda bu, en kabas\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck bir k\u00f6pek b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcnde olan utanga\u00e7 bir hayvan. Fakat \u00e7ok kuvvetli \u00e7enesi ve keskin di\u015fleriyle ger\u00e7ek bir y\u0131rt\u0131c\u0131. Her t\u00fcr hayvan le\u015fini, ne kadar berbat durumda olursa olsun, b\u00fcy\u00fck bir i\u015ftahla yiyor. Tasmanya canavar\u0131n\u0131n eline d\u00fc\u015fen bir hayvandan geriye, genellikle hi\u00e7bir art\u0131k kalm\u0131yor; \u00e7\u00fcnk\u00fc kuvvetli \u00e7eneleriyle en zorlu kemikleri dahi k\u0131rabildi\u011finden, her \u015feyi silip s\u00fcp\u00fcr\u00fcyor. Canavar unvan\u0131n\u0131 almalar\u0131n\u0131n di\u011fer bir nedeni, bir araya geldiklerinde birbirlerini korkutmak i\u00e7in \u00e7\u0131kard\u0131klar\u0131 y\u00fcksek tondaki, keskin ve \u00fcrk\u00fct\u00fcc\u00fc \u00e7\u0131\u011fl\u0131klar. Gecenin sessizli\u011finde bunlar\u0131 kilometrelerce \u00f6teden duymak olas\u0131.<\/p>\n

Tasmanya’n\u0131n bug\u00fcn art\u0131k soyu t\u00fckendi\u011fi san\u0131lan bir di\u011fer hayvan\u0131 “Tasmanya Kaplan\u0131 ya da Kurdu”dur (Thylacinus cyanocephaplus<\/em>). Bu, iri bir k\u00f6pek b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcnde olan, keseli-et\u00e7il bir memelidir. V\u00fccudunun \u00fcst k\u0131sm\u0131n\u0131n s\u0131rttan a\u015fa\u011f\u0131s\u0131n\u0131 kaplayan enine \u00e7izgiler, bu hayvana zebra antilop kar\u0131\u015f\u0131m\u0131 ilgin\u00e7 bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcm verir. Ayr\u0131ca k\u00f6peklerden daha \u00e7ok, yavru kangurulardakine benzer, d\u00fcz, sopa \u015feklinde bir kuyru\u011fa sahiptir. Dikkat \u00e7ekici di\u011fer bir \u00f6zellik, di\u015filerindekine benzer bir kesenin erkeklerinde de bulunmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Kargalar Be\u015fikta\u015fl\u0131!<\/strong><\/em>
\nAvustralya’dan s\u00f6z a\u00e7\u0131p da, ku\u015flardan s\u00f6z etmemek olmaz. K\u0131tan\u0131n olduk\u00e7a eskileri aras\u0131nda yer al\u0131rlar. \u00d6rne\u011fin u\u00e7mayan dev ku\u015f emu, k\u0131tan\u0131n 80 milyon y\u0131ll\u0131k sakinidir. Her boydan, her renkten, her cinsten papa\u011fan, g\u00fcndelik ya\u015fam\u0131n bir par\u00e7as\u0131d\u0131r burada. Bizler gibi g\u00f6z\u00fc g\u00fcvercine, ser\u00e7eye, k\u0131rlang\u0131ca, kargaya al\u0131\u015fm\u0131\u015f insanlar i\u00e7in, sabahleyin uyan\u0131p balkonda t\u00fcnemi\u015f ekmek bekleyen \u00e7e\u015fit \u00e7e\u015fit papa\u011fan\u0131, muhabbetku\u015funu g\u00f6rmek \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 oluyor. Karga deyince, buran\u0131n kargalar\u0131n\u0131n v\u00fccudunun yar\u0131s\u0131n\u0131n siyah, yar\u0131s\u0131n\u0131n beyaz oldu\u011funu belirtmek gerek (Gymnorhina tibicen<\/em>). Yani bizim Be\u015fikta\u015fl\u0131 dostlar\u0131m\u0131z\u0131 mutlu edecek bir karga toplulu\u011fu var Avustralya’da. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k beyazl\u0131k ve sadeli\u011fin simgesi olarak kabul edilen ku\u011fular\u0131n, burada Avustralya’ya \u00f6zg\u00fc siyah renkli t\u00fcrleri (Cygnus atratus<\/em>) bulunmakta.<\/p>\n

Akasyalar ve okaliptus a\u011fa\u00e7lar\u0131n\u0131n \u00fclkesi<\/strong><\/em>
\nAvustralya’daki bitki t\u00fcrlerinin say\u0131s\u0131 yakla\u015f\u0131k 22 bin. Fakat buraya mimoza ve okaliptus a\u011fa\u00e7lar\u0131n\u0131n \u00fclkesi demek yanl\u0131\u015f olmaz. 700 farkl\u0131 t\u00fcrde okaliptus a\u011fac\u0131, do\u011fal ya\u015fam\u0131n \u00f6nemli bir kayna\u011f\u0131d\u0131r. \u00d6zellikle akasya t\u00fcrlerini, \u00e7ok farkl\u0131 iklim b\u00f6lgelerine sahip olan k\u0131tan\u0131n her yerinde bulmak olas\u0131. D\u00fcnyada mimoza (Mimosaceae<\/em>) ailesinden, akasya (Acacia<\/em>) cinsine ait yakla\u015f\u0131k 1500 t\u00fcr\u00fcn, 1000 tanesi Avustralya’da da bulunur. Akasyaya Avustralya ile \u00f6zde\u015fle\u015fmi\u015f bir bitki denilebilir. Bu nedenle \u00f6rne\u011fin, Acacia pycnantha<\/em> Avustralya’n\u0131n ulusal ambleminde yer al\u0131r. Bitkiler \u00f6zellikle, bir do\u011fa insan\u0131 olan Aborijinlerin ya\u015fam\u0131nda b\u00fcy\u00fck yer tutar. Farkl\u0131 bitkilerin farkl\u0131 k\u0131s\u0131mlar\u0131ndan akla gelecek her t\u00fcr gereksinimlerini kar\u015f\u0131larlar. Mesela Acacia melanoxylon<\/em>‘un a\u011fac\u0131, yerlilerin ku\u015f avlamak i\u00e7in kulland\u0131klar\u0131 bumeranglar\u0131n yap\u0131m\u0131nda kullan\u0131l\u0131r.<\/p>\n

\"\"
Uluru’nun \u00fcst\u00fcnde bir taraftan di\u011ferine y\u00fcr\u00fcmek i\u00e7in 10 km kat etmek gerek.<\/figcaption><\/figure>\n

Avustralya\u2019n\u0131n jeolojik yap\u0131s\u0131 da di\u011fer bir\u00e7ok \u00f6zelli\u011fi gibi \u00f6zg\u00fcnd\u00fcr. Bu konuda sayfalar dolusu ilgin\u00e7 bilgi vermek m\u00fcmk\u00fcn olsa da, bunlardan bir tanesi e\u015f\u015fiz bir g\u00f6rkeme sahiptir. Avrupal\u0131lar\u0131n “Ayers Kayal\u0131\u011f\u0131”, Aborijinlerin ise “Uluru\u201d dedikleri, “tek bir par\u00e7a kayadan” meydana gelen dev bir ta\u015f blo\u011fu. Asl\u0131nda tam anlam\u0131yla bir da\u011f. G\u00f6z alabildi\u011fine uzanan d\u00fczl\u00fc\u011f\u00fcn ortas\u0131nda serilmi\u015f yatan, kiremit renginde bir da\u011f. Y\u00fcksekli\u011fi 318 m olan bu kayan\u0131n \u00fcst\u00fcnde bir taraftan di\u011ferine y\u00fcr\u00fcmek istense, yakla\u015f\u0131k 10 km yol kat etmek gerek. Bu ihti\u015fam\u0131ndan olsa gerek. “Uluru” Aborijinler i\u00e7in \u00e7ok kutsal bir yer olarak kabul ediliyor.<\/p>\n

\u0130lk gelen Avustralyal\u0131lar, Aborijinler<\/strong><\/em>
\nAborijinler’in en az 50 bin y\u0131l \u00f6nce, Asya’dan buraya geldikleri san\u0131l\u0131yor. Bir\u00e7ok a\u00e7\u0131dan \u00e7ok \u00e7ok ilgin\u00e7 bir insan grubu. Bildi\u011fimiz hi\u00e7 kimseye benzemiyorlar. K\u00fclt\u00fcrleri, g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fleri, inan\u00e7lar\u0131yla kendine has bir topluluk. Son 50 bin y\u0131l boyunca \u00e7ok az de\u011fi\u015fiklikle g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar gelen bir topluluk. Buna ya\u015fayan en eski k\u00fclt\u00fcr de denilebilir. Bu toplulu\u011fa ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcne “ilkel” demeye elim varm\u0131yor. \u00c7\u00fcnk\u00fc yaratt\u0131klar\u0131 sanat eserlerinde kulland\u0131klar\u0131 renk ve tasar\u0131mlar ger\u00e7ekten b\u00fcy\u00fcleyici. Ya\u015fad\u0131klar\u0131 do\u011fal \u00e7evreyle m\u00fckemmel bir ba\u011f ve uyum sa\u011flad\u0131klar\u0131 i\u00e7in elim varm\u0131yor.<\/p>\n

\"\"
Aborjinler’in kaderi de Amerika yerlilerinden farkl\u0131 olmaz.<\/figcaption><\/figure>\n

\u00c7ok derin bir evren anlay\u0131\u015flar\u0131 ve inan\u00e7 sistemleri var. \u0130\u00e7inde ya\u015fad\u0131klar\u0131 do\u011fa onlar i\u00e7in bir s\u00f6m\u00fcr\u00fc ortam\u0131 anlam\u0131na gelmiyor. Do\u011fay\u0131 h\u00e2kimiyet alt\u0131na almay\u0131 de\u011fil, onun bir par\u00e7as\u0131 olmay\u0131 se\u00e7mi\u015fler. Evrende var olan her \u015feyin birbiriyle ruhsal bir ba\u011flant\u0131 i\u00e7inde oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlar. Yani evrende yer alan her nesne, onlar i\u00e7in dengenin sa\u011flanmas\u0131na yard\u0131m eden zorunlu birer unsur; yani t\u00fcm evren ya\u015fayan bir organizmad\u0131r. Bir Aborijin i\u00e7in, evreni ve i\u00e7indekileri yaratan, onlara \u015fekillerini veren, ya\u015fam bi\u00e7imlerini belirleyen, atasal-do\u011fa\u00fcst\u00fc g\u00f6ksel g\u00fc\u00e7ler, d\u00fcnyadaki varl\u0131klar\u0131n\u0131 hala s\u00fcrd\u00fcrmektedir. \u00d6rne\u011fin “Uluru” bu yarat\u0131c\u0131 ruhlar\u0131n mekanlar\u0131ndan biridir. Aborijinler i\u00e7in evrende meydana gelen her olay\u0131n bir kayd\u0131 ya da izi mutlaka d\u00fcnyada kalmaktad\u0131r. Ve bunlara ula\u015fmak, onlarla temasa ge\u00e7mek olas\u0131d\u0131r.<\/p>\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn tektanr\u0131l\u0131 g\u00f6ksel dinlerinde g\u00f6r\u00fclen \u00e7e\u015fitli motiflerin, \u00e7oktanr\u0131l\u0131, animistik Aborijin mitolojisinde de yer almas\u0131, din ve Tanr\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesinin k\u00f6kenine \u0131\u015f\u0131k tutar nitelikte. \u00d6zellikle Aborijinler’in yarat\u0131l\u0131\u015f \u00f6yk\u00fcleri, Tevrat’taki Tekvin ya da Genesis B\u00f6l\u00fcm\u00fc ile baz\u0131 noktalarda \u00f6rt\u00fc\u015f\u00fcr. \u00d6rne\u011fin, \u00e7ok uzun zaman \u00f6nce yerin \u00fczeri bombo\u015fken, yarat\u0131c\u0131 eril atan\u0131n ruhu, yani “Guthiguthi” g\u00f6ky\u00fcz\u00fcnde ya\u015famaktad\u0131r. Bu g\u00f6kler kat\u0131nda, her \u015fey ruhsal varl\u0131klar \u015feklinde olup herhangi bir maddi yap\u0131 yoktur. Ve bir g\u00fcn “Guthiguthi” yery\u00fcz\u00fcne inmeye karar verir. Amac\u0131 insanlar, hayvanlar ve ku\u015flar i\u00e7in ya\u015fayacaklar\u0131 \u00f6zel bir yer yaratmakt\u0131r. Yeri yaratt\u0131ktan sonra, ona bakar ve \u00fczerinde bir \u015fey yeti\u015fmedi\u011fini g\u00f6r\u00fcnce, da\u011flan yarar ve i\u00e7indeki suy\u0131lan\u0131n\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131r. Sonra nehirler yarat\u0131l\u0131r. Arkas\u0131ndan y\u0131lanlar ve bal kar\u0131ncalar\u0131, isimleri yarat\u0131c\u0131 ruh taraf\u0131ndan verilerek yarat\u0131l\u0131r. Topra\u011fa daha sonra iki kabile yerle\u015ftirilir ve di\u011fer t\u00fcm kabileler bunlardan \u00e7o\u011fal\u0131r. \u0130\u015fler bittikten sonra, yarat\u0131c\u0131 Tanr\u0131 kendini emekliye ay\u0131r\u0131r ve g\u00f6ky\u00fcz\u00fcnde dinlenmeye \u00e7ekilir. \u00d6yk\u00fcler bildik \u00fczere, b\u00f6yle s\u00fcr\u00fcp gider.<\/p>\n

‘Beyaz Avustralya’n\u0131n kara bir tarihi var’<\/strong><\/em>
\nBuraya kadar Aborijinlerle ilgili ay\u0131n ayd\u0131nl\u0131k y\u00fcz\u00fcn\u00fc yazd\u0131k. Fakat bir de karanl\u0131k y\u00fcz\u00fc var. Bundan dolay\u0131 olsa gerek, bir g\u00fcn Avustralya’n\u0131n ba\u015fkenti Canberra’da bulunan parlamento binas\u0131n\u0131n duvar\u0131na, birileri, “Beyaz Avustralya’n\u0131n kara bir tarihi vard\u0131r” diye yazar. 1788 y\u0131l\u0131ndan \u00f6nce, Aborijinler’in n\u00fcfusunun 300-750 bin aras\u0131nda oldu\u011fu san\u0131l\u0131yor. K\u0131taya ilk yerle\u015fimcilerin beraberinde gelen salg\u0131n hastal\u0131klar, bunlara yabanc\u0131 olan yerli halk i\u00e7in b\u00fcy\u00fck darbe olur. Zaman i\u00e7inde yerle\u015fimcilerin say\u0131s\u0131n\u0131n artmas\u0131 ile do\u011fal varl\u0131\u011f\u0131n payla\u015f\u0131m\u0131ndan kaynaklanan \u00e7at\u0131\u015fmalar ba\u015flar. Bunun sonucunda Tasmanya Adas\u0131’ndaki t\u00fcm Aborijin n\u00fcfusu katledilir. Anakarada 19. y\u00fczy\u0131lda i\u015f daha da ileri g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcr ve Aborijinlerin su kaynaklar\u0131na ve onlara verilen unlara zehir kat\u0131l\u0131r. Bu ama\u00e7la en yayg\u0131n olarak kullan\u0131lan madde arseniktir. Yani bu noktada Aborijinlerin kaderi, Amerika yerlilerinden farkl\u0131 olmaz. Ge\u00e7en y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131na gelindi\u011finde, n\u00fcfuslar\u0131 30-40 bine kadar d\u00fc\u015fer. 20. y\u00fczy\u0131lda sistemli \u00f6ld\u00fcrme olaylar\u0131 olmasa da, bu kez h\u00fck\u00fcmetin 1900-1972 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc ve resmi rakamlara g\u00f6re en az 30 bin yerli \u00e7ocu\u011funun ailelerinden kopar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir uygulama ba\u015flar. Gerek\u00e7e, Aborijinlerin \u00e7ocuklar\u0131na iyi bakamad\u0131klar\u0131 ve onlar\u0131n daha sa\u011fl\u0131kl\u0131 ko\u015fullarda yeti\u015ftirilmeleri gere\u011fidir. Tahmin edebilece\u011fi gibi, bu i\u015fte h\u00fck\u00fcmetin en b\u00fcy\u00fck yard\u0131mc\u0131s\u0131 H\u0131ristiyan misyonerleridir. Asl\u0131nda bunun bir asimilasyon politikas\u0131 oldu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>\n

Bu insanlar, ilk oy kullanma hakk\u0131n\u0131 1962 y\u0131l\u0131nda elde ederler. N\u00fcfus say\u0131m\u0131na dahil edilmeleri i\u00e7inse, 1971 y\u0131l\u0131n\u0131 bekleyecektir.<\/p>\n

Son gelen Avustralyal\u0131lar, Oziler<\/strong><\/em>
\nYa\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z d\u00fcnyada, Afrikal\u0131lar d\u0131\u015f\u0131nda herkes g\u00f6\u00e7mendir asl\u0131nda. \u00c7\u00fcnk\u00fc molek\u00fcler antropoloji \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, ilk modem insan\u0131n Afrika’da evrimle\u015fip oradan t\u00fcm d\u00fcnyaya yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermekte. Bu a\u00e7\u0131dan insan g\u00f6\u00e7leri hep olmu\u015f ve olacakt\u0131r. Bu konuda \u00f6nemli olan, ge\u00e7mi\u015fin hatalar\u0131n\u0131n tekrar edilmeden verilen zarar\u0131n olabildi\u011fince giderilmesi. Son y\u0131llarda Avustralya’da bu y\u00f6nde yava\u015f da olsa olumlu bir geli\u015fimin ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmekte.<\/p>\n

Asl\u0131nda Avustralyal\u0131lar\u0131 tan\u0131d\u0131k\u00e7a, bu insanlar\u0131n atalar\u0131n\u0131n bu i\u015fleri yapt\u0131klar\u0131na insan\u0131n inanas\u0131 gelmiyor. Ama a\u00e7l\u0131\u011f\u0131n. e\u011fitimsizli\u011fin, para-mal h\u0131rs\u0131n\u0131n, ba\u011fnazl\u0131\u011f\u0131n, vah\u015fi g\u00fcd\u00fclerin herkese yapt\u0131raca\u011f\u0131 \u015fey ayn\u0131. \u00d6rne\u011fin bug\u00fcne d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde, Sydney \u015fehrinde g\u00f6zlemledi\u011fimiz o ki, Oziler cana yak\u0131n ve yard\u0131msever insanlar. \u0130ngiliz’in pa\u00e7alar\u0131ndan asalet damlayan so\u011fuk ve efemine tavr\u0131n\u0131, Frans\u0131z’\u0131n kibirlili\u011fini, Alman’\u0131n itici ger\u00e7ek\u00e7ili\u011fini, Amerikal\u0131daki Hollywood patentli artistik yapayl\u0131\u011f\u0131 ve \u00f6l\u00fcm\u00fcne rekabeti, bu insanlarda g\u00f6rmek zor. Bir yan\u0131yla Akdenizliye benziyorlar. Yani Avustralya K\u0131ras\u0131 ve kendi trajikomik ge\u00e7mi\u015fleri, onlar\u0131 da farkl\u0131la\u015ft\u0131rm\u0131\u015f.<\/p>\n

Ya\u015famay\u0131 ve e\u011flenmeyi seven, rahat insanlar. Naz\u0131m Usta’n\u0131n bizim Karadenizli i\u00e7in s\u00f6yledi\u011fi “s\u0131rt\u0131 lacivert hamsilerin ve m\u0131s\u0131r ekme\u011finin zaferi i\u00e7in… ” m\u0131sras\u0131n\u0131 buraya “biran\u0131n ve rugby’nin (kavun bi\u00e7imli topla oynanan bir t\u00fcr el futbolu) zaferi i\u00e7in… ” \u015feklinde uyarlamak olas\u0131. Sporu ve sporcuyu seviyorlar. D\u00fcnya e\u011fitim istatistiklerinde her zaman en \u00fcst s\u0131radalar. N\u00fcfus sadece 20 milyon ama bir y\u0131lda sat\u0131lan kitap say\u0131s\u0131 130 milyon. Bunun i\u00e7in halk\u0131n \u00f6dedi\u011fi para yakla\u015f\u0131k 1,4 milyar dolar.<\/p>\n

Bir ABD, Almanya, Kanada, Fransa gibi zengin de\u011filler, ama \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc bir orta s\u0131n\u0131f var. Halk\u0131n b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc kendi evinde oturuyor. Yani bizim politikac\u0131m\u0131z\u0131n “Herkesi iki anahtar sahibi yapaca\u011f\u0131z” yalan\u0131, burada ger\u00e7ek olmu\u015f. G\u00fc\u00e7l\u00fc bir i\u015f\u00e7i partisinin olmas\u0131, sosyal devletin geli\u015fmesinde \u00f6nemli bir rol oynuyor. Halk dindar ve tutucu de\u011fil. Laik devlet gelene\u011fi \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc. Din i\u015finde olanlar\u0131n \u00e7al\u0131\u015fan n\u00fcfusa oran\u0131 y\u00fczde 0,2. Bizde art\u0131k dev bir sekt\u00f6r haline gelmi\u015f din i\u015flerini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcnce, Ozilerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z d\u00fcnyaya \u00f6tekinden daha fazla ba\u011fl\u0131 olduklar\u0131 hemen anla\u015f\u0131l\u0131yor. Y\u0131ll\u0131k enflasyon y\u00fczde 4 kadar, konut kredi faizi ise y\u00fczde 6. Biraz pe\u015finat\u0131n\u0131z varsa, bu faiz \u00fczerinden 25-30 y\u0131l geri \u00f6demeli ev kredisi alman\u0131z olduk\u00e7a kolay. Yani aile toplumun temelidir s\u00f6z\u00fcn\u00fc havada b\u0131rakmam\u0131\u015flar.<\/p>\n

Bu bilgilerden her \u015feyin g\u00fcll\u00fck g\u00fclistanl\u0131k oldu\u011fu san\u0131lmas\u0131n. 170 milyar dolar d\u0131\u015f bor\u00e7 ile d\u00fcnyan\u0131n en bor\u00e7lu 3. \u00fclkesi. Fakat 70 milyar dolara yak\u0131n ihracat\u0131 ve denk b\u00fct\u00e7esiyle bunun alt\u0131ndan kalkabilecek gibi g\u00f6z\u00fck\u00fcyor. Di\u011fer bir sorun, g\u00fc\u00e7l\u00fc bir a\u011f\u0131r sanayinin olmamas\u0131. Ekonomik a\u00e7\u0131dan tan\u0131mlamak gerekirse, \u00e7a\u011fda\u015f ve bilimsel tekniklerin kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir tar\u0131m ve hayvanc\u0131l\u0131k \u00fclkesi Avustralya. \u00d6rne\u011fin, 29 milyonluk toplam b\u00fcy\u00fckba\u015f hayvan ve 114 milyonluk koyun (n\u00fcfusun yakla\u015f\u0131k alt\u0131 kat\u0131) say\u0131s\u0131yla, rekorlar onun elinde. Turizm, bankac\u0131l\u0131k, sigortac\u0131l\u0131k vb. hizmet sekt\u00f6rleri, i\u015fg\u00fcc\u00fcn\u00fcn \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131n\u0131 bar\u0131nd\u0131r\u0131yor.<\/p>\n

Ne yaz\u0131k ki, d\u00fcnyadaki k\u00fcreselle\u015fme ve vah\u015fi liberalizm r\u00fczgarlar\u0131 buray\u0131 da etkiliyor ve olumlu bir\u00e7ok \u015fey, de\u011fi\u015fme yolunda. \u00d6rne\u011fin daha birka\u00e7 hafta \u00f6nce liberal h\u00fck\u00fcmetin savunma bakan\u0131, 1.3 milyar dolar de\u011ferinde f\u00fcze kalkan\u0131 savunma sistemini ABD’den sat\u0131n almak iste\u011finde olduklar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klad\u0131. Herhalde benim gibi siz de, “Yahu d\u00fcnyan\u0131n bir ucundaki Avustralya’ya f\u00fczeyle sald\u0131racak d\u00fc\u015fman kim acaba?” diye soruyorsunuzdur. Bizim u\u00e7ak gemisi almak isteyen politikac\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131n benzerleri, burada da var. Halbuki hastalar\u0131n acil serviste doktor beklerken \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc haberlerini art\u0131k Avustralyal\u0131 da duymaya ba\u015flad\u0131.<\/p>\n

\"\"
K\u0131rm\u0131z\u0131 kanguru, u\u00e7mayan dev ku\u015f emu ile birlikte Avustralya’n\u0131n ulusal ambleminde yer al\u0131yor.<\/figcaption><\/figure>\n

‘\u00d6r\u00fcmcekler ve karafatmalar cenneti’ Sydney<\/strong><\/em>
\nSydney’den s\u00f6z etmeden Avustralya konusu kapanamaz. Sydney, Pasifik Okyanusu’nun k\u0131y\u0131da yapt\u0131\u011f\u0131 dantel misali girinti ve \u00e7\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131n \u00fczerine kurulu \u00e7ok g\u00fczel bir deniz kenti. Ama bizdeki gibi k\u0131y\u0131 ya\u011fmas\u0131 yok, \u00e7\u00fcnk\u00fc denizin kamu mal\u0131 oldu\u011funu herkes iyi biliyor. Sahilden y\u00fcr\u00fcyerek neredeyse t\u00fcm \u015fehri gezmek olas\u0131. Havas\u0131 bizim deyimle “\u015feker gibi”, yani \u00e7ok temiz. Sydney belki de d\u00fcnyan\u0131n en ye\u015fil kenti. Yayg\u0131n bir toplu ta\u015f\u0131ma sistemi var. Ge\u00e7enlerde fark ettim, yeni belediye otob\u00fcsleri dura\u011fa gelince 20-30 cm kadar al\u00e7al\u0131yor ve b\u00f6ylece ya\u015fl\u0131lar, \u00e7ocuklar ve engelliler daha rahat inip biniyor. D\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck sinema perdesi, yakla\u015f\u0131k yar\u0131m futbol sahas\u0131ndan biraz k\u00fc\u00e7\u00fck ve onun bulundu\u011fu sinema da burada.<\/p>\n

Fakat k\u00f6t\u00fc haber, Sydney’in tam bir \u00f6r\u00fcmcekler ve karafatmalar \u015fehri olmas\u0131. Her yerde, her zaman, her cins b\u00f6rt\u00fc-b\u00f6ce\u011fi g\u00f6rmek olas\u0131. Belediye, ku\u015flar\u0131n besini olan b\u00f6cekleri \u00f6ld\u00fcrmemek i\u00e7in genel ila\u00e7lama yapm\u0131yor. Parmak b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcnde kara (Periplaneta fuligunosa<\/em>) ve kahverengifatmalar (Periplanate australasiae<\/em>) (bir k\u0131sm\u0131 u\u00e7abildi\u011finden, benim gibi \u00fcst katlarda oturman\u0131n da pek bir yarar\u0131 olmuyor), milimetreden el b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcne kadar, bir\u00e7o\u011fu zehirli \u00f6r\u00fcmcekler (Araneomorphae ve Mygalomorphae<\/em>), g\u00fcndelik ya\u015fam\u0131n bir par\u00e7as\u0131 burada. Di\u011fer bir deyimle Sydney, araknofobia yani \u00f6r\u00fcmcek korkusu olanlar i\u00e7in pek uygun bir yer de\u011fil. Fakat bu yenilebilen bir korku oldu\u011fundan, \u00f6zellikle bayanlar duruma art\u0131k al\u0131\u015fm\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n

Evet sevgili dostlar, bitmez bir \u00f6yk\u00fcn\u00fcn sonuna eri\u015ftik. Ba\u015fta da s\u00f6yledi\u011fim gibi, buran\u0131n t\u00fcm ger\u00e7ekli\u011fini tam olarak anlatmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Avustralya d\u00fcnyan\u0131n, pek \u00e7ok gizemi hala i\u00e7inde bar\u0131nd\u0131ran, \u00e7ok \u00f6zel bir k\u00f6\u015fesi. Fakat yine de do\u011fu\u015ftan gezgin Dr. Nadir Paksoy Usta’n\u0131n, Bir Demet Pasifik<\/em> kitab\u0131ndaki Okyanusya havas\u0131n\u0131 soluyup, bunu biraz olsun sizlerle payla\u015fabildi\u011fim i\u00e7in mutluyum. Esenlik i\u00e7inde kal\u0131n.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Sevgili Dostlar, d\u00fcnyan\u0131n alt\u0131ndaki \u00fclkeden selamlar. Ger\u00e7ekten de k\u00fcre \u00fcst\u00fcndeki d\u00fcnya haritas\u0131na bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda, bu topraklar\u0131 tam olarak g\u00f6rebilmek i\u00e7in ya e\u011filmek ya da k\u00fcreyi kald\u0131rmak gerekir. G\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz yer d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck adas\u0131, ama ayn\u0131 zamanda en k\u00fc\u00e7\u00fck (Avustralya\/Okyanusya) k\u0131tas\u0131d\u0131r. Ayn\u0131 zamanda da d\u00fcnyan\u0131n tek k\u0131ta devleti. Ad\u0131n\u0131 Latince “G\u00fcneyin Bilinmeyen Topra\u011f\u0131” anlam\u0131na gelen “Terra Australis […]<\/p>\n","protected":false},"author":479,"featured_media":8684,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[39,21],"tags":[507,197,406],"class_list":["post-8683","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-1-sayi","category-biyoloji","tag-avustralya","tag-biyoloji","tag-zooloji"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t