Adem ile Havva kollar\u0131 diye adland\u0131r\u0131lan cinslere \u00f6zg\u00fc genetik kollar\u0131n kullan\u0131m\u0131, ge\u00e7ti\u011fimiz on y\u0131lda her \u015feyi de\u011fi\u015ftirdi. B\u00fct\u00fcn di\u011fer genlerden farkl\u0131 olarak, mitokondriyal DNA (h\u00fccre \u00e7ekirde\u011finin d\u0131\u015f\u0131ndaki bir gen koleksiyonu) bize sadece annelerimizden kal\u0131r, Y kromozomu da sadece erkeklerden. Bu iki cinse ba\u011fl\u0131 gen seti ku\u015faktan ku\u015fa\u011fa de\u011fi\u015fmeden aktar\u0131l\u0131r, hi\u00e7bir kar\u0131\u015fma olmadan ve b\u00f6ylece atalar\u0131m\u0131za, ilk primatlara kadar izlenebilir. B\u00f6ylece biri annelerimizden biri de babalar\u0131m\u0131zdan olmak \u00fczere iki ailevi genetik soya\u011fac\u0131 kurabiliriz. Sonu\u00e7 olarak, herhangi bir toplulukta, bu topluluk ne kadar geni\u015f olursa olsun, bu iki genetik soya\u011fac\u0131 yoluyla herhangi iki bireyi izleyip a\u011fa\u00e7taki en yak\u0131n ortak atalar\u0131na ula\u015fabiliriz. Bu ata 1500 ya da 150 bin y\u0131l \u00f6nce ya\u015fam\u0131\u015f olabilir ama b\u00fct\u00fcn atalara bu yeni kurulmu\u015f Adem ve Havva genetik soya\u011fac\u0131nda bir yer ayr\u0131labilir. Bunlar, modern insan\u0131n genetik kollar\u0131n\u0131n ger\u00e7ek dallar\u0131 olan ger\u00e7ek ailevi soya\u011fa\u00e7lar\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Her a\u011fa\u00e7taki dallar\u0131n her biri tarihlenebilir (Her ne kadar bu tarihlerin do\u011frulu\u011fu tam olarak kesinlik kazanamam\u0131\u015f olsa da). Bir\u00e7ok b\u00f6lgesel insan soya\u011fac\u0131, belli a\u00e7\u0131k s\u0131n\u0131r i\u015faretleri kullanarak kenarlar\u0131n birle\u015ftirilmesi yoluyla t\u0131pk\u0131 bir yapboz gibi birbirine uyumlu hale getirilmi\u015ftir. B\u00f6ylece Afrika\u2019dan d\u00fcnyan\u0131n her k\u00f6\u015fesine yay\u0131lan bir Adem ile Havva genetik dallar\u0131 resminin par\u00e7alar\u0131 ge\u00e7ti\u011fimiz on y\u0131lda bir araya getirilmi\u015ftir. Sonunda b\u00fct\u00fcn yap\u0131n\u0131n par\u00e7alar\u0131 aras\u0131nda bir ba\u011f olu\u015fup anlam kazanmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda, t\u0131pk\u0131 yapbozda oldu\u011fu gibi tatmin edici bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcm elde ediliyor; kalan par\u00e7alar ne kadar \u00e7ok olurlarsa olsun art\u0131k a\u011fac\u0131n ve haritan\u0131n \u00fczerine giderek artan bir kolayl\u0131k ve h\u0131zla yerle\u015ftirilebiliyor. B\u00fct\u00fcn dallar\u0131yla a\u011fa\u00e7 art\u0131k d\u00fcnya haritas\u0131n\u0131n \u00fczerine yay\u0131l\u0131p, atalar\u0131m\u0131z ve onlar\u0131n genetik kollar\u0131n\u0131n d\u00fcnyay\u0131 fethederken nerelerden ge\u00e7tiklerini g\u00f6sterebilir.<\/p>\n
Elde edilen yeni bilgiler, son 150 bin y\u0131l\u0131n k\u00fclt\u00fcrel ve biyolojik \u00f6yk\u00fcleri aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fkilerin baz\u0131lar\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6zm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u00d6yle ki o d\u00f6nemin b\u00f6lgesel insan fosili kal\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 bile hayat\u0131n genetik a\u011fac\u0131nda do\u011fru yerlere yerle\u015ftirebiliriz.<\/p>\n
Bir\u00e7ok sorunun cevab\u0131 bulunmu\u015ftur. Elde edilen sonu\u00e7 \u015fu ki, d\u00fcnyan\u0131n yo\u011fun ileri geri prehistorik hareketler ve kar\u0131\u015fmalarla ortak bir genetik d\u00f6k\u00fcm potas\u0131 olmas\u0131 \u015f\u00f6yle dursun, modern insan yay\u0131l\u0131m\u0131nda rol alan insanlar\u0131n \u00e7o\u011fu tutucu bir \u015fekilde ilk defa atalar\u0131n\u0131n kurdu\u011fu kolonilere s\u0131k\u0131\u015f\u0131p kald\u0131lar. Bu yerlerde son buzul \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n \u00f6ncesinden beri ikamet etmektedirler. Ayr\u0131ca son 80 bin y\u0131l\u0131n spesifik g\u00f6\u00e7lerinin tarihlerini de belirleyebiliriz.<\/p>\n
Hepimizin k\u00f6keni Afrika<\/strong><\/p>\n Uzun s\u00fcredir \u00e7\u00f6z\u00fclmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan ba\u015fka bir\u00e7ok arkeolojik sorun, yeni genetik soya\u011fa\u00e7lar\u0131yla \u00e7\u00f6z\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bunlardan biri \u201cAfrika-k\u00f6kenlilik\u201d (Out of Africa) ile \u201c\u00c7ok-b\u00f6lgelilik\u201d (Multiregional) teorileri aras\u0131ndaki \u00e7at\u0131\u015fmad\u0131r.<\/p>\n Afrika-k\u00f6kenlilik g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc destekleyenler, Afrika d\u0131\u015f\u0131ndaki b\u00fct\u00fcn modern insanlar\u0131n 100 bin y\u0131l \u00f6nce Afrika\u2019dan yay\u0131lan bir g\u00f6\u00e7ten geldikleri kanaatindedirler. Bu b\u00fcy\u00fck g\u00f6\u00e7\u00fcn sonucunda d\u00fcnyadaki daha eski b\u00fct\u00fcn insan tipleri yery\u00fcz\u00fcnden silinmi\u015ftir. \u00c7ok-b\u00f6lgelilik teorisini savunanlar ise, Avrupa\u2019daki Neanderthal<\/em>ler ve Uzakdo\u011fu\u2019daki Homo Erectus<\/em>lar gibi eski insan tiplerinin \u015fimdi b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz yerel \u0131rklara do\u011fru evrim ge\u00e7irdiklerini \u00f6ne s\u00fcrerler.<\/p>\n \u015eimdi yar\u0131\u015fmay\u0131 kazanan Afrika-k\u00f6kenlilik g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcd\u00fcr; \u00e7\u00fcnk\u00fc yeni genetik soya\u011fa\u00e7lar\u0131 son 100 bin y\u0131l i\u00e7inde do\u011frudan Afrika\u2019ya uzan\u0131yor. Daha eski insan t\u00fcrlerinden kalan Adem ile Havva genetik kollar\u0131n\u0131n hi\u00e7biri bizim genetik soya\u011fac\u0131m\u0131zda bulunmuyor, elbette bizim Neanderthal<\/em>lerden fark\u0131m\u0131z\u0131 \u00f6l\u00e7ebilece\u011fimiz a\u011fac\u0131n k\u00f6keni hari\u00e7. Neanderthal<\/em>lerin eski mitokondriyal DNA kulland\u0131klar\u0131 tespit edilip genetik a\u00e7\u0131dan \u00f6yle s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r ve g\u00f6r\u00fcnen o ki, bizim atalar\u0131m\u0131zdan ziyade kuzenlerimizdirler. Biz onlarla bir ba\u015fka ortak atay\u0131 payla\u015f\u0131yoruz: Homo helmei<\/em>.<\/p>\n Kimi Afrika-k\u00f6kenlilik teorisi taraftarlar\u0131 ise, Avustralyal\u0131lar, Asyal\u0131lar ve Avrupal\u0131lar\u0131n ayr\u0131 Homo sapiens<\/em> g\u00f6\u00e7leri halinde Afrika\u2019dan yay\u0131ld\u0131klar\u0131n\u0131 iddia etmi\u015flerdir. Oysa durum b\u00f6yle de\u011fildir: Eril ve di\u015fil genetik soya\u011fa\u00e7lar\u0131 Afrika\u2019dan yay\u0131lan sadece bir tek dal\u0131 g\u00f6steriyor. Modern insanlar\u0131n Afrika\u2019dan d\u0131\u015far\u0131 sadece bir tek b\u00fcy\u00fck g\u00f6\u00e7\u00fc olmu\u015ftu; her cinsel dal\u0131n, Afrikal\u0131 olmayan b\u00fct\u00fcn herkesin annesi ve babas\u0131 olan bir tek ortak genetik atas\u0131 vard\u0131.<\/p>\n \u2018\u00dcst\u00fcn Avrupal\u0131\u2019 tezi \u00e7\u00fcr\u00fct\u00fcld\u00fc<\/strong><\/p>\n Ba\u015fka \u00f6nyarg\u0131lar da olu\u015fmu\u015ftu. Baz\u0131 Avrupal\u0131 arkeolog ve antropologlar, Avrupal\u0131lar\u0131n sanki b\u00fcy\u00fck bir biyolojik geli\u015fme g\u00f6stermi\u015fler gibi, resim yapmay\u0131, oymay\u0131, karma\u015f\u0131k bir k\u00fclt\u00fcr geli\u015ftirmeyi ve hatta konu\u015fmay\u0131 ilk \u00f6\u011frenenler olduklar\u0131n\u0131 iddia ettiler. Genetik soya\u011fac\u0131n\u0131n yap\u0131s\u0131 bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc \u00e7\u00fcr\u00fct\u00fcyor. Avustralyal\u0131 Aborjinler Avrupal\u0131larla akrabad\u0131r ve 85 bin y\u0131l \u00f6nce Afrika\u2019dan g\u00f6\u00e7\u00fcn hemen ard\u0131ndan Yemen\u2019e kadar ortak bir ataya sahiptirler. Ondan sonra Hint Okyanusu\u2019nun k\u0131y\u0131 \u00e7izgisi boyunca s\u00fcrekli ilerlediler, adadan adaya atlayarak Avustralya\u2019ya gelip orada tamamen izole bir halde kendi \u00f6zel ve karma\u015f\u0131k sanatsal k\u00fclt\u00fcrlerini geli\u015ftirdiler. Avustralya\u2019daki ilk kaya sanat\u0131n\u0131n tarihi ilk Avrupa sanat\u0131 kadar eskidir.<\/p>\n Bir ba\u015fka arkeolojik tart\u0131\u015fma Neolitik k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn 8000 y\u0131l \u00f6nce Avrupa\u2019ya T\u00fcrkiye\u2019den yay\u0131lmas\u0131yla ilgilidir. Yak\u0131ndo\u011fu\u2019nun \u00e7ift\u00e7ileri Avrupal\u0131 avc\u0131lar\u0131 yok edip yerlerini mi ald\u0131lar yoksa yeni fikirler daha bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l bir \u015fekilde yay\u0131l\u0131p daha \u00f6nceki Paleolitik avc\u0131-toplay\u0131c\u0131 toplumlar\u0131 d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fcler mi? Genetik cevap \u00e7ok a\u00e7\u0131kt\u0131r: Modern Avrupal\u0131lar\u0131n y\u00fczde 80\u2019i eski avc\u0131-toplay\u0131c\u0131 gen tiplerinden ve sadece y\u00fczde 20\u2019si Yak\u0131ndo\u011fulu \u00e7ift\u00e7ilerden t\u00fcremi\u015ftir.<\/p>\n Sonunda, d\u00fcnyan\u0131n \u00f6b\u00fcr ucuna gitti\u011fimizde, Polinezyal\u0131lar\u0131n k\u00f6keni konusunda da renkli tart\u0131\u015fmalar ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. Ge\u00e7ti\u011fimiz 15 y\u0131l boyunca arkeologlar Polinezyal\u0131lar\u0131n Tayvan\u2019dan geldiklerini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcler. Genetik soya\u011fac\u0131 bu d\u00fc\u015f\u00fcnceyi \u00e7\u00fcr\u00fct\u00fcyor. Muhte\u015fem kanolar\u0131 s\u00fcrenlerin atalar\u0131n\u0131n soyu daha \u00f6teye Do\u011fu Endonezya\u2019ya dayan\u0131yor. Genetikten arkeolojiye ve antropolojiye katk\u0131<\/strong><\/p>\n Art\u0131k bir\u00e7ok antropolog bizim Afrika\u2019dan geldi\u011fimizi iddia ediyor ama bunu nereden biliyorlar? E\u011fer bizim orada bir tek k\u00f6kenimiz varsa, neden birbirinden farkl\u0131 insan \u0131rklar\u0131 var? Bu \u0131rklar birbirleriyle ne kadar yak\u0131n akraba? Hepimiz bir tek ailenin par\u00e7as\u0131 m\u0131y\u0131z, yoksa Afrikal\u0131lar, Avustralyal\u0131 Aborjinler, Avrupal\u0131lar ve Do\u011fu Asyal\u0131lar, farkl\u0131 paralel k\u00f6kenlerden mi geli\u015ftiler? Bizim evrim hik\u00e2yemizde a\u011fa\u00e7lar\u0131 terk eden maymunlardan gelenlerin Afrika savanalar\u0131nda y\u00fcr\u00fcmelerini ve onlar\u0131n birka\u00e7 milyon y\u0131lda Ay\u2019a kadar gitmelerini sa\u011flayan anahtar g\u00fc\u00e7ler nelerdi?<\/p>\n DNA analizleri modern insanlar\u0131n b\u00f6lgesel biyolojik tarihi konusundaki anlay\u0131\u015f\u0131m\u0131zda ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir ilerlemeye neden oldu. Adem ile Havva ad\u0131 tak\u0131lm\u0131\u015f genler, zaman ve mekanda ilerleyip, 200 bin y\u0131l boyunca insan ailesini \u00f6nce Afrika ve sonra yery\u00fcz\u00fcndeki yolculuklar\u0131nda takip etmemizi sa\u011fl\u0131yor.<\/p>\n Ge\u00e7mi\u015f 2,5 milyon y\u0131l\u0131n insan tarihinin \u00e7o\u011fu fosil kemiklerinin ve ge\u00e7mi\u015fteki iklim ko\u015fullar\u0131n\u0131n incelemeleriyle olu\u015fturuldu. Biri hari\u00e7 b\u00fct\u00fcn insan t\u00fcrleri yok oldu; baz\u0131lar\u0131 \u00e7ok uzun zaman \u00f6nce, dolay\u0131s\u0131yla onlar\u0131 inceleyecek canl\u0131 genlerine sahip de\u011filiz.<\/p>\n Bununla birlikte, ge\u00e7mi\u015f insan t\u00fcrlerinden kalan hi\u00e7bir genin bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek ger\u00e7e\u011fi yans\u0131tm\u0131yor. Bizim \u00e7ekirdek genlerimizin \u00e7o\u011fu neredeyse eksiksiz olarak eski insanlar ve maymunlardan gelmektedir. Baz\u0131 insan genleri, Homo sapiens<\/em>ler d\u00fcnyada ortaya \u00e7\u0131kmadan \u00e7ok \u00f6nce birbirinden ayr\u0131lm\u0131\u015f \u00e7e\u015fitli formlarda bulunabilir. Bilim insanlar\u0131 ayr\u0131ca Neanderthal<\/em> kemiklerinden k\u00fc\u00e7\u00fck par\u00e7alar halinde k\u0131sa mitokondriyal DNA \u00f6rnekleri \u00e7\u0131kard\u0131lar ve \u015fu anda bizim onlarla ne derece yak\u0131n akraba oldu\u011fumuz ve modern insan topluluklar\u0131nda onlardan kalan genlerin bulunup bulunmad\u0131\u011f\u0131 sorular\u0131na cevap verebilecek durumdad\u0131rlar.<\/p>\n Bununla birlikte, insan\u0131n genetik prehistoryas\u0131n\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131ndaki ger\u00e7ek devrim son 200 bin y\u0131l\u0131 kaps\u0131yor, burada bizi ilgilendiren de budur. Bu d\u00f6nem i\u00e7in, yeni genetik bulgular, daha \u00f6nce Avrupa ve Afrika\u2019dan ta\u015f aletlerin ve birka\u00e7 yanl\u0131\u015f tarihlendirilmi\u015f iskelet kal\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131n egemen oldu\u011fu tart\u0131\u015fmal\u0131 bir alanda g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u0131\u015f\u0131k halinde parlam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n V\u00fccudumuzun her bir h\u00fccresinde inan\u0131lmaz uzunlukta DNA \u015feritlerimiz vard\u0131r. Bu, genlerin maddesidir. B\u00fct\u00fcn kendimize \u00f6zg\u00fc karakteristik \u00f6zelliklerimizi, genetik miras\u0131m\u0131z\u0131 depolar, kopyalar ve aktar\u0131r. Bu DNA \u015feritleri v\u00fccutlar\u0131m\u0131z\u0131n yap\u0131 ta\u015flar\u0131 olan proteinler i\u00e7in \u00f6rnek kodlar\u0131 bar\u0131nd\u0131r\u0131r. Kodlar, v\u00fccutlar\u0131m\u0131z\u0131n yap\u0131s\u0131 hakk\u0131nda b\u00fct\u00fcn bilgileri sa\u011flayan (A, G, C ve T harfleriyle temsil edilen) d\u00f6rt farkl\u0131 kimyasal\u0131n kombinasyonlar\u0131 halinde \u201cyaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r\u201d. Ebeveynlerimizin her birinden bize DNA miras kal\u0131r ve ikisinin kendimize has bir kar\u0131\u015f\u0131m\u0131n\u0131 elde etti\u011fimizden dolay\u0131, her birimizin di\u011fer herkesten farkl\u0131 DNA \u015feritleri vard\u0131r. Kendi DNA\u2019m\u0131z molek\u00fcler bir parmak izi gibidir.<\/p>\n \u0130nsanlar\u0131n \u00fcremesi s\u0131ras\u0131nda, ebeveynlerin DNA\u2019lar\u0131 e\u015fit oranlarda kopyalan\u0131p aktar\u0131l\u0131r. \u015eunu bilmek laz\u0131m ki, her ne kadar her ebeveynden gelen DNA\u2019n\u0131n \u00e7o\u011fu \u00fcreme s\u0131ras\u0131nda dikkatle tasnif edilse de, onlar\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ufak katk\u0131lar\u0131 her ku\u015fakta birbirine kar\u0131\u015f\u0131p kayna\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Bu yap\u0131\u015fma ve kayna\u015fma teknik olarak yeniden birle\u015fme diye bilinir ve bu genlerde genetik prehistoryam\u0131z\u0131n izini s\u00fcrmemizi daha da zorla\u015ft\u0131r\u0131r. Ne mutlu ki, genetik ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n yarar\u0131na, DNA\u2019m\u0131z\u0131n yeniden kar\u0131\u015fmayan iki k\u00fc\u00e7\u00fck k\u0131sm\u0131 vard\u0131r. Bilgiler ku\u015faktan ku\u015fa\u011fa aktar\u0131l\u0131rken bozulmad\u0131klar\u0131 i\u00e7in bu kar\u0131\u015fmam\u0131\u015f DNA\u2019n\u0131n ge\u00e7mi\u015f haritas\u0131n\u0131 \u00e7\u0131karmak daha kolayd\u0131r. Bu iki k\u0131s\u0131m, mitokondriyal DNA (mtDNA) ile Y kromozomunun kar\u0131\u015fmayan k\u0131sm\u0131 olarak bilinir.<\/p>\n Di\u011fer insan t\u00fcrleri de Afrika k\u00f6kenli<\/strong><\/p>\n \u00dczg\u00fcn ifadeli, uyan\u0131k bir y\u00fcz, yass\u0131 bir burun ve \u00f6zellikle h\u0131zla b\u00fcy\u00fcyen bir beyinle, Homo erectus<\/em>, boynundan a\u015fa\u011f\u0131s\u0131nda t\u0131pk\u0131 bizim gibiydi. Ta\u015f aletleri vard\u0131. Ba\u015fta basit\u00e7e r\u00f6tu\u015flanm\u0131\u015f ta\u015flar, ama sonra daha sofistike el baltalar\u0131. Onlar\u0131n Afrikal\u0131 atas\u0131 Homo ergaster<\/em> Afrika\u2019y\u0131 1,95 milyon y\u0131l \u00f6nce terk eden ilk insand\u0131, Asya\u2019da Homo erectus<\/em> ad\u0131n\u0131 ald\u0131. Bu sonuncusu bizden biraz daha k\u0131sa boyluydu ve Ortado\u011fu\u2019ya, Rusya\u2019ya, Hindistan\u2019a, Uzakdo\u011fu\u2019ya ve G\u00fcneydo\u011fu Asya\u2019ya, beraberlerinde \u201cta\u015f-alet\u201d teknolojisini de g\u00f6t\u00fcrerek h\u0131zla yay\u0131ld\u0131.<\/p>\n Baz\u0131 tart\u0131\u015fmal\u0131 iddialar, a\u011fa\u00e7taki daha k\u0131sa boylu ata Homo habilis<\/em>\u2019in de ayn\u0131 anda bu ad\u0131m\u0131 att\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcndedir. Bununla birlikte, b\u00fct\u00fcn birbirini izleyen insan t\u00fcrlerinin buzul \u00e7a\u011flar\u0131 aras\u0131ndaki ilk elveri\u015fli \u0131l\u0131k d\u00f6nemde Afrika\u2019n\u0131n d\u0131\u015f\u0131na yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131na dair daha g\u00fc\u00e7l\u00fc kan\u0131tlar vard\u0131r. Homo erectus<\/em> tipleri sonradan neredeyse bir milyon y\u0131l boyunca d\u00fcnyada egemen oldular. Ta ki bir milyon y\u0131l \u00f6nce yeni bir korkun\u00e7 buzul \u00e7a\u011f\u0131 serisi Afrika\u2019n\u0131n \u00e7o\u011funu kurutup, yeni ve daha \u00f6zel bir ailenin do\u011fu\u015funa neden olana dek. Bu yeni modelin ilk Afrikal\u0131 temsilcisi Homo rhodesiensis<\/em>\u2019ti. Bizimle ayn\u0131 boyda, 1250 cm3 beyin hacmiyle, Acheulian ad\u0131 verilen, ismini ilk bulunduklar\u0131 Frans\u0131z k\u00f6y\u00fcnden alan daha sofistike aletler kulland\u0131lar. Acheulian aletleri g\u00f6zya\u015f\u0131 \u015fekli olu\u015fturacak bi\u00e7imde u\u00e7lar\u0131 olan iki taraf\u0131 yontulmu\u015f geni\u015f yass\u0131 ta\u015flardan u\u00e7lar\u0131 olan el baltalar\u0131ndan olu\u015fuyordu. Bu yeni gelenler yakla\u015f\u0131k bir milyon y\u0131l \u00f6nce k\u0131sa s\u00fcreli bir \u0131l\u0131k d\u00f6nemde, \u00f6nce Afrika\u2019dan Avrupa\u2019ya muhtemelen \u00c7in\u2019e kadar ula\u015ft\u0131lar ve Acheulean teknolojisini beraberinde ta\u015f\u0131d\u0131lar.<\/p>\n Sonra 350 bin y\u0131l \u00f6nce, bir ba\u015fka \u00e7etin buzul \u00e7a\u011f\u0131 ya\u015fand\u0131 ve belki yeni bir geni\u015f beyinli insan tipini 300 bin y\u0131l \u00f6nce Afrika sahnesine \u00e7\u0131kard\u0131. Kimileri bunlar\u0131 arkaik Homo sapiens<\/em>ler kimileri de Homo helmei<\/em> olarak adland\u0131r\u0131rlar. Kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in ikinci ismi kullanal\u0131m. Sark\u0131k ka\u015fl\u0131, bizimle ayn\u0131 boyda ve bizimkinden hafif\u00e7e daha geni\u015f olan 1400 cm3\u2019l\u00fck ortalama beyin hacmine sahiptiler. Orta Paleolitik ad\u0131 verilen en \u00f6nemli devrimlerden birini ba\u015flatm\u0131\u015flard\u0131. Baz\u0131lar\u0131 bu kal\u0131n ka\u015fl\u0131 varl\u0131klar\u0131n, e\u011fer modern bir ailede do\u011fsalard\u0131 bizim toplumumuza uyum sa\u011flayabileceklerini iddia edecek kadar ileri gittiler.<\/p>\n Bir \u0131l\u0131k d\u00f6nem boyunca, daha b\u00fcy\u00fck \u00e7apta ve daha uzun s\u00fcren bir Afrika d\u0131\u015f\u0131 hareket, Homo helmei<\/em>\u2019nin 250 bin y\u0131l \u00f6nce Avrasya\u2019da yay\u0131lmas\u0131na neden oldu. Homo helmei<\/em> Avrupa\u2019da ve Asya\u2019da Homo neanderthalensis<\/em>\u2019in do\u011fmas\u0131na neden olmu\u015f olabilir ve belki ayn\u0131 d\u00f6nemde Hindistan\u2019da ve \u00c7in\u2019de akrabalar\u0131 bulunuyordu. Bizim atalar\u0131m\u0131z\u0131 i\u00e7eren ana insan ailesi ise Afrika\u2019da kald\u0131, zamanla Avrupa\u2019daki Neanderthal<\/em> kuzenlerinden fiziksel a\u00e7\u0131dan ayr\u0131larak.<\/p>\n Bizim t\u00fcr\u00fcm\u00fcz Homo sapiens<\/em>, 170 bin y\u0131ldan daha uzun bir s\u00fcre \u00f6nce do\u011fdu ve sonra buzul \u00e7a\u011flar\u0131n\u0131n en b\u00fcy\u00fcklerinin birinde n\u00fcfusu 10 bine d\u00fc\u015f\u00fcp nesli yok olma noktas\u0131na geldi. Her ne kadar Homo sapiens<\/em>ler gerekti\u011fi gibi bir sonraki \u0131l\u0131k d\u00f6nemde Afrika\u2019dan \u00e7\u0131k\u0131p Do\u011fu Akdeniz\u2019e gittilerse de, genetik kan\u0131tlar sonraki buzul \u00e7a\u011f\u0131nda soylar\u0131ndan gelenlerin orada halef b\u0131rakmadan \u00f6ld\u00fcklerini g\u00f6steriyor. Sonunda 70 bin-80 bin y\u0131l \u00f6nce modern insan t\u00fcrleri Afrika\u2019n\u0131n d\u0131\u015f\u0131na yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, Avrasya\u2019da h\u00e2l\u00e2 di\u011fer insan t\u00fcrlerinden \u00f6rnekler bulunuyordu. Avrupal\u0131 Neanderthal<\/em>ler ve muhtemelen G\u00fcneydo\u011fu Asyal\u0131 Homo erectus<\/em>, yakla\u015f\u0131k 30 bin y\u0131l \u00f6ncesine kadar ya\u015fam sava\u015f\u0131 verdiler ama onlar\u0131n hi\u00e7bir genetik izi ya\u015fayan insanlara kalmad\u0131.<\/p>\n \u0130nsan t\u00fcrlerinin k\u00f6keni<\/strong> 2 milyon y\u0131l \u00f6nce 2 milyon y\u0131l \u00f6nce 1,5 milyon y\u0131l \u00f6nce 500 bin y\u0131l \u00f6nce 200 bin y\u0131l \u00f6nce Mitokondriyal DNA: Havva geni<\/strong><\/p>\n Genlerimizin yar\u0131s\u0131n\u0131 annemizden yar\u0131s\u0131n\u0131 da babam\u0131zdan ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z tamam\u0131yla do\u011fru de\u011fil. DNA\u2019m\u0131z\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fcc\u00fck bir k\u0131sm\u0131 sadece anne taraf\u0131ndan iner. Buna mitokondriyal DNA denir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu, mitokondriya ad\u0131 verilen k\u00fc\u00e7\u00fck t\u00fcp \u015feklindeki paketlerin i\u00e7inde tek bir dairesel \u015ferit halinde bulunur. Bunlar h\u00fccre sitoplasmas\u0131nda pil i\u015flevi g\u00f6r\u00fcrler. Baz\u0131 molek\u00fcler biyologlar, \u00f6l\u00e7\u00fclemeyecek kadar uzun s\u00fcre \u00f6nce, mitokondriyonlar\u0131n kendi DNA\u2019lar\u0131n\u0131 i\u00e7eren ya\u015fayan organizmalar olduklar\u0131n\u0131 ve enerji \u00fcretmenin s\u0131rr\u0131na sahip olduklar\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyorlar. Bunlar tek h\u00fccre \u00e7ekirdekli organizmalar\u0131 istila ettiler ve o zamandan beri orada kald\u0131lar ve maya gibi ortadan ikiye b\u00f6l\u00fcnd\u00fcler. Erkekler, her ne kadar annelerinin mitokondriyal DNA\u2019lar\u0131n\u0131 al\u0131p kullansalar da bunlar\u0131 \u00e7ocuklar\u0131na ge\u00e7iremezler. Spermin vajinadan yumurtaya uzun yolculu\u011funu ger\u00e7ekle\u015ftiren kendi mitokondriyas\u0131 vard\u0131r, ama yumurtaya giri\u015fte, eril mitokondriya bozulur ve \u00f6l\u00fcr. Bu sanki bir erke\u011fin silahlar\u0131n\u0131 kap\u0131da b\u0131rakmak zorunda kalmas\u0131 gibidir.<\/p>\n Dolay\u0131s\u0131yla her birimiz annemizden kendi mtDNA\u2019m\u0131z\u0131 al\u0131r\u0131z, o da kendi mtDNA\u2019s\u0131n\u0131 annesinden alm\u0131\u015ft\u0131r ve ku\u015faklar boyunca b\u00f6yle s\u00fcr\u00fcp gitmi\u015ftir, bu nedenle mtDNA\u2019n\u0131n pop\u00fcler ismi \u201cHavva geni<\/strong>\u201ddir. Nihayetinde, bug\u00fcn ya\u015fayan herkes kendi mitokondriyal DNA\u2019s\u0131n\u0131 yakla\u015f\u0131k 200 bin y\u0131l \u00f6nce tek bir b\u00fcy\u00fck b\u00fcy\u00fck b\u00fcy\u00fck b\u00fcy\u00fck\u2026.. b\u00fcy\u00fckanneden alm\u0131\u015ft\u0131r. Bu mtDNA, DNA miras\u0131n\u0131n devaml\u0131 yer de\u011fi\u015ftiren kumlar\u0131 aras\u0131nda ender bir sabit nokta gibidir. Bununla birlikte, \u015fayet bug\u00fcn d\u00fcnyada bulunan Havva kromozomlar\u0131, orijinal Havva mtDNA\u2019s\u0131n\u0131n eksiksiz kopyas\u0131ysa, o zaman hepsinin a\u00e7\u0131k\u00e7a birbirinin ayn\u0131 olmalar\u0131 gerekirdi. Bu bir mucize olurdu, ama bu, ayr\u0131ca mtDNA\u2019n\u0131n bize prehistoryam\u0131z hakk\u0131nda yeterli bilgi veremeyece\u011fi anlam\u0131na gelirdi. B\u00fct\u00fcn kad\u0131nlar\u0131n tek bir ortak Havva\u2019ya dayan\u0131yor olabilece\u011fi fikri heyecan uyand\u0131r\u0131c\u0131 ama k\u0131zlar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fik hayatlar\u0131n\u0131 takip etmemiz i\u00e7in bize ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bilgi vermiyor. Bize biraz \u00e7e\u015fitlili\u011fi olan bir \u015feyler laz\u0131m.<\/p>\n DNA noktas\u0131 de\u011fi\u015fiklikleri burada devreye giriyor. MtDNA annemizden bize ge\u00e7erken, ntDNA kodunun bir veya daha fazla \u201charfinde\u201d bir de\u011fi\u015fiklik veya mutasyon olmaktad\u0131r. Her bin ku\u015fakta bir de\u011fi\u015fiklik. Nokta mutasyonu (point mutation) ad\u0131 verilen yeni harf, sonraki k\u0131zlara aktar\u0131lm\u0131\u015f olacakt\u0131r. Her ne kadar tek bir aile dal\u0131nda mutasyon olmas\u0131 ender rastlanan bir olay olsa da, annelerin k\u0131z \u00e7ocuk say\u0131s\u0131yla do\u011fru orant\u0131l\u0131 olarak mutasyon olmas\u0131 ihtimali de o kadar artmaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla bir ku\u015fakta, bir milyon annenin her biri geri kalandan farkl\u0131 yeni bir mutasyon ge\u00e7irmi\u015f binden fazla k\u0131z\u0131 olabilir. Bu nedenle 10 bin y\u0131ldan \u00f6nce ortak bir anne ataya sahip olmad\u0131k\u00e7a etraf\u0131m\u0131zdaki herkesten farkl\u0131 olan bir kodumuz vard\u0131r.<\/p>\n Bir a\u011fac\u0131 olu\u015fturmak i\u00e7in mutasyonlardan faydalanmak<\/strong><\/p>\n Neredeyse 200 bin y\u0131l s\u00fcren bir d\u00f6nem boyunca, bir s\u00fcr\u00fc k\u00fc\u00e7\u00fck rasgele mutasyon, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyadaki Havva\u2019n\u0131n k\u0131zlar\u0131na ge\u00e7mi\u015f olan farkl\u0131 insan mtDNA molek\u00fcllerinde toplanm\u0131\u015ft\u0131r. Her birimiz i\u00e7in, bu, kendi ki\u015fisel Havva kayd\u0131m\u0131zda yedi ila on be\u015f mutasyon bulundu\u011fu anlam\u0131na gelir. Mutasyonlar b\u00f6ylece kendi maternel prehistoryam\u0131z hakk\u0131ndaki bilgiyi toplayan bir dosyad\u0131rlar. DNA\u2019n\u0131n ana g\u00f6revi kendini her yeni ku\u015fa\u011fa kopyalamakt\u0131r. Bu mutasyonlar\u0131 mtDNA\u2019n\u0131n bir genetik soya\u011fac\u0131n\u0131 olu\u015fturmak i\u00e7in kullanabiliriz, \u00e7\u00fcnk\u00fc m\u00fcstakbel annenin yumurtas\u0131ndaki her yeni mtDNA mutasyonu di\u015fil soy boyunca s\u00fcrekli olarak b\u00fct\u00fcn haleflerine ta\u015f\u0131nacakt\u0131r. B\u00f6ylece her di\u015fil soy, hem yeni mutasyonlar hem de eski mutasyonlarla tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. Sonu\u00e7 olarak, d\u00fcnyadaki b\u00fct\u00fcn ya\u015fayan kad\u0131nlar\u0131n de\u011fi\u015fik mutasyon kombinasyonlar\u0131n\u0131 bildi\u011fimizde, ilk annemize kadar uzanan bir aile a\u011fac\u0131n\u0131 do\u011fal olarak olu\u015fturabiliriz.<\/p>\n Her ne kadar, bir zarf\u0131n arkas\u0131nda sadece birka\u00e7 mutasyonla yak\u0131n tarihli bir mtDNA a\u011fac\u0131 \u00e7izmek kolay olsa da, binlerce mutasyon ge\u00e7iren b\u00fct\u00fcn insan \u0131rk\u0131 s\u00f6z konusu oldu\u011funda sorun daha karma\u015f\u0131k bir hal al\u0131yor. Dolay\u0131s\u0131yla yeniden a\u011fac\u0131 olu\u015fturmak i\u00e7in bilgisayarlar kullan\u0131lmaktad\u0131r. Bug\u00fcn ya\u015fayan insanlardan \u00f6rneklerin DNA kodlar\u0131na bakarak ve ku\u015faktan ku\u015fa\u011fa aktar\u0131l\u0131rken bu kodun u\u011frad\u0131klar\u0131 de\u011fi\u015fiklikleri bir araya toplayarak, biyologlar soy \u00e7izgisini uzaktaki ortak bir ataya kadar uzand\u0131rabilmektedirler. MtDNA\u2019y\u0131 sadece anneden ald\u0131\u011f\u0131m\u0131za g\u00f6re, bu soy \u00e7izgisi insan t\u00fcrlerindeki di\u015fil jenealojinin (soybilim) bir resmidir. Sadece a\u011fac\u0131 yeniden \u00e7izebilmekle kalm\u0131yoruz ama \u00f6rnek al\u0131nan insanlar\u0131n nereden geldiklerine bakarak baz\u0131 mutasyonlar\u0131n nerede olduklar\u0131n\u0131 bulabiliyoruz – \u00f6rne\u011fin Avrupa veya Asya veya Afrika. \u00dcstelik de\u011fi\u015fiklikler (her ne kadar rasgele olsa da) statik olarak tutarl\u0131 bir oranda meydana geldi\u011finden, bunlar\u0131n olduklar\u0131 zaman\u0131 az \u00e7ok tahmin edebiliriz. B\u00f6ylece 90\u2019ler\u0131n sonu ve yeni y\u00fczy\u0131lda bizim i\u00e7in, ge\u00e7mi\u015fteki antropologlar\u0131n ancak hayal edebildikleri bir \u015feyi yapmak m\u00fcmk\u00fcn olmu\u015ftur: Art\u0131k modern insanlar\u0131n yerk\u00fcremizdeki g\u00f6\u00e7lerinin izlerini s\u00fcrebiliyoruz. Elde edilen sonu\u00e7 \u015fudur ki, mtDNA\u2019m\u0131zda en eski de\u011fi\u015fiklikler Afrika\u2019da 150-190 bin y\u0131l \u00f6nce ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir. Sonra yeni mutasyonlar Asya\u2019da yakla\u015f\u0131k 60-80 bin y\u0131l \u00f6nce g\u00f6r\u00fclmeye ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu bize modern insanlar\u0131n Afrika\u2019da geli\u015ftiklerini ve baz\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131n 80 bin y\u0131l \u00f6ncesinde Afrika\u2019dan Asya\u2019da g\u00f6\u00e7 ettiklerini g\u00f6steriyor.<\/p>\n Bunun fark\u0131na varmak \u00f6nemlidir, \u00e7\u00fcnk\u00fc bireysel mutasyonlar\u0131n rasgele olu\u015flar\u0131ndan dolay\u0131, tarihler ancak yakla\u015f\u0131k olarak bulunmaktad\u0131rlar. \u0130nsanlar\u0131n g\u00f6\u00e7lerini tarihlendirmenin 1990\u2019larda ba\u015far\u0131 oran\u0131 de\u011fi\u015fen bir \u015fekilde denenmi\u015f \u00e7e\u015fitli matematiksel yollar\u0131 vard\u0131r, ama sadece 1996\u2019da uygulanan bir y\u00f6ntem zaman testini kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu y\u00f6ntem, genlerin her dal\u0131n\u0131 bu dal\u0131n k\u0131z tiplerindeki yeni mutasyon say\u0131s\u0131n\u0131n ortalamas\u0131n\u0131 alarak tarihlendirmektedir.<\/p>\n DNA a\u011fac\u0131ndaki molek\u00fcllerin tarihinin izini s\u00fcrme konusunda \u201cPhylogeography\u201d adl\u0131 bu yeni yakla\u015f\u0131m\u0131, on y\u0131llar boyunca kullan\u0131lan ve klasik toplum geneti\u011fi (population genetics) olarak bilinen insan toplumlar\u0131n\u0131n tarihinin matematiksel incelemesinden ay\u0131rt etmek \u00f6nemlidir. Bu iki bilim dal\u0131 ayn\u0131 Mendel biyolojik ilkeleri \u00fczerine kuruludur, ama olduk\u00e7a farkl\u0131 ama\u00e7 ve tahminleri vard\u0131r ve bu fark, bir\u00e7ok yanl\u0131\u015f anlaman\u0131n ve tart\u0131\u015fman\u0131n kayna\u011f\u0131d\u0131r. Bunu a\u00e7\u0131klaman\u0131n en kolay yolu \u015fudur: Phylogeography bireysel DNA molek\u00fcllerinin prehistoryas\u0131n\u0131 inceler, toplum geneti\u011fi ise toplumlar\u0131n prehistoryas\u0131n\u0131. Ba\u015fka bir yolla ifade edilirse, her insan toplumu herhangi bir \u00f6zel DNA molek\u00fcl\u00fcn\u00fcn bir\u00e7ok versiyonunu i\u00e7erir, bunlar\u0131n her birinin kendi tarihi ve farkl\u0131 bir k\u00f6keni vard\u0131r. Her ne kadar insan prehistoryas\u0131na bu iki yakla\u015f\u0131m tamamen ayn\u0131 \u015feyi temsil edemese de, onlar\u0131n ortak amac\u0131 insanlar\u0131n g\u00f6\u00e7lerinin izini s\u00fcrmektir. Ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131m\u0131z bireysel molek\u00fcllerin izini s\u00fcrmek, bir b\u00fct\u00fcn halinde gruplar\u0131n izini s\u00fcrmeye \u00e7al\u0131\u015fmaktan \u00e7ok daha kolayd\u0131r.<\/p>\n Y kromozomu: Adem geni<\/strong><\/p>\n H\u00fccre \u00e7ekirde\u011fimizin d\u0131\u015f\u0131nda bulunan anne taraf\u0131ndan ge\u00e7mi\u015f mtDNA\u2019ya benzer olarak, \u00e7ekirde\u011fin i\u00e7inde paketlenmi\u015f olarak bulunan sadece erkek taraf\u0131ndan ge\u00e7en bir gen seti vard\u0131r. Erkekli\u011fi tan\u0131mlayan kromozom olan Y kromozomu. K\u00fc\u00e7\u00fck bir segment hari\u00e7, Y kromozomu, di\u011fer kromozomlar\u0131n yapt\u0131klar\u0131 rasgele DNA de\u011fi\u015fimlerinde hi\u00e7bir rol oynamamaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla t\u0131pk\u0131 mtDNA gibi, Y kromozomunun yeniden kar\u0131\u015fmayan taraf\u0131, ku\u015faktan ku\u015fa\u011fa aktar\u0131l\u0131rken bozulmadan kal\u0131yor ve orijinal eril k\u00f6kenimize k\u0131r\u0131lmayan bir \u00e7izgi halinde uzan\u0131yor.<\/p>\n Y kromozomlar\u0131 mtDNA\u2019lara nazaran daha k\u0131sa s\u00fcreli olarak soya\u011fa\u00e7lar\u0131n\u0131 olu\u015fturmada kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r ve onlar\u0131n zaman derinliklerini tahmin etmekte daha fazla sorunla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu sorunlar \u00e7\u00f6z\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, NRY metodu (Y kromozomunun izini s\u00fcrmek), hem uzak hem de yak\u0131n ge\u00e7mi\u015f i\u00e7in zaman ve co\u011frafi \u00e7\u00f6z\u00fcn\u00fcrl\u00fck konusunda daha etkili olabilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc NRY, mtDNA\u2019dan daha geni\u015ftir ve sonu\u00e7 olarak daha fazla \u00e7e\u015fitlilik potansiyeli ta\u015f\u0131maktad\u0131r.<\/p>\n Zaten Y kromozomlar\u0131, mtDNA haritas\u0131na paralel olarak bir genetik harita \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olmu\u015flard\u0131r. B\u00fcy\u00fck co\u011frafi kollarda, mtDNA\u2019n\u0131n anlatt\u0131\u011f\u0131 hik\u00e2yeyi desteklemektedirler: B\u00fct\u00fcn modern insanlar i\u00e7in Afrika\u2019daki ortak bir atay\u0131 i\u015faret ederler ve Afrikal\u0131 olmayanlar i\u00e7in Asya\u2019daki daha yak\u0131n bir atay\u0131.<\/p>\n Buna ek olarak, erkeklerin davran\u0131\u015flar\u0131 baz\u0131 anahtar noktalardan kad\u0131nlar\u0131nkinden farkl\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in, Adem genlerinin anlatt\u0131\u011f\u0131 hik\u00e2yeye ilgi \u00e7ekici ayr\u0131nt\u0131lar eklenmektedir. Farklardan biri, erkeklerin \u00e7ocuk say\u0131s\u0131 konusunda kad\u0131nlara nazaran daha fazla \u00e7e\u015fitlilik g\u00f6stermesidir: Birka\u00e7 adam, geri kalan adamlara nazaran daha fazla \u00e7ocu\u011fa babal\u0131k etmektedir. Tersine kad\u0131nlar, sahip olduklar\u0131 \u00e7ocuk say\u0131s\u0131nda ayn\u0131 d\u00fczeyde, \u201ce\u015fit\u201d kalma e\u011filimi ta\u015f\u0131maktad\u0131rlar. Bunun sonucu olarak eril kollar\u0131n bir\u00e7o\u011fu di\u015fil kollara nazaran daha h\u0131zl\u0131 yok olarak, birka\u00e7 dominant eril genetik kol b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Bir ba\u015fka fark genetik hareketliliktedir. Nitekim kad\u0131nlar genellikle kocalar\u0131n\u0131n k\u00f6y\u00fcne ta\u015f\u0131nd\u0131\u011f\u0131ndan, onlar\u0131n genlerinin daha hareketli olduklar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. Paradoksal olarak, bir k\u00fclt\u00fcrel b\u00f6lgede bu do\u011fruyken, mtDNA\u2019n\u0131n sadece bu k\u00fclt\u00fcrel b\u00f6lgede h\u0131zl\u0131 kar\u0131\u015f\u0131m ve yay\u0131l\u0131m\u0131 sonucunu do\u011furuyor. B\u00f6lgeler aras\u0131 seyahatlerde veya uzun mesafeli k\u0131talar aras\u0131 g\u00f6\u00e7lerde, \u00e7ocuklara bakma sorumlulu\u011fu kad\u0131nlar\u0131n hareketlili\u011fini k\u0131s\u0131tlam\u0131\u015f olabilir. Ak\u0131n eden ya\u011fmac\u0131 gruplar \u00e7o\u011funlukla erkek egemenli\u011findedir, bunun sonucunda da Y kromozomunun hareketlili\u011fi artm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n 160.000 \u2013 135.000 y\u0131l \u00f6nce: <\/strong>Buzul – buzul aras\u0131 d\u00f6ng\u00fcleri<\/strong><\/p>\n Son iki milyon y\u0131lda, buzullar 20\u2019den fazla kez ilerledi ve \u00e7ekildi. 140 bin y\u0131l \u00f6nce havalar bug\u00fcn oldu\u011fundan 6 C daha so\u011fuktu. Buzlar\u0131n yay\u0131lmas\u0131n\u0131n deniz seviyesine do\u011frudan etkisi oldu; bunun da ilk atalar\u0131m\u0131z\u0131n gittikleri yollar \u00fczerinde etkisi oldu.<\/p>\n D\u00fcnyan\u0131n iklimi belki de d\u00fcnyan\u0131n y\u00f6r\u00fcngesindeki sapmalardan kaynaklanan bir dizi dramatik de\u011fi\u015fikli\u011fe u\u011frad\u0131. Bunlar\u0131n en iyi bilineni Buzul \u00c7a\u011f\u0131\u2019d\u0131r ki (Pleistocene) asl\u0131nda bir dizi so\u011fuk ve \u0131l\u0131k fazlardan olu\u015fmu\u015f ve 2 milyon y\u0131l \u00f6nce ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bu so\u011fuk fazlarda buzlar\u0131n nas\u0131l hareket etti\u011fine dair en \u00e7arp\u0131c\u0131 kan\u0131t, kuzey enlemlerde bulunan V \u015feklindeki vadilerdir. Daha az belli ama ayn\u0131 oranda \u00f6nemli kan\u0131tlar da kaya, bal\u00e7\u0131k, r\u00fczg\u00e2rda u\u00e7u\u015fan toz toprakt\u0131r -buzun temizleyici etkisinden dolay\u0131 olu\u015fan s\u00fcpr\u00fcnt\u00fcler-, bunlar Kuzey Amerika\u2019da, Kuzey Avrupa\u2019da ve Uzakdo\u011fu\u2019da \u00f6rne\u011fin \u00c7in\u2019de bulunabilir. \u0130klimsel de\u011fi\u015fikli\u011fin dramatik etkileri sadece d\u00fcnyan\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fcne de\u011fil ama ayn\u0131 zamanda deniz seviyesine, bitkilere ve hayvanlara da oldu. \u00d6rne\u011fin Britanya, bir d\u00f6nemde \u015fimdiki Afrikal\u0131 hayvanlar\u0131 bar\u0131nd\u0131r\u0131rken, ba\u015fka bir d\u00f6nemde kutup hayvanlar\u0131n\u0131 bar\u0131nd\u0131r\u0131yordu.<\/p>\n Okyanus yataklar\u0131ndan al\u0131nan \u00e7e\u015fitli \u00e7\u00f6keltiler incelendi\u011finde, iklim de\u011fi\u015fikliklerinin olduk\u00e7a karma\u015f\u0131k oldu\u011fu ve so\u011fuk \u201cbuzlu\u201d d\u00f6nemlerle daha \u0131l\u0131k \u201cbuzul-aras\u0131\u201d d\u00f6nemlerin birbirini izledi\u011fi g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Buzul-aras\u0131 d\u00f6nemlerin baz\u0131lar\u0131 bug\u00fcnk\u00fcnden daha s\u0131cakt\u0131. Okyanus \u00e7\u00f6keltileri, iklimsel de\u011fi\u015fiklikleri kara temelli tortulardan daha etkili bi\u00e7imde g\u00f6steriyor, \u00e7\u00fcnk\u00fc okyanus yata\u011f\u0131 \u00e7ok fazla erozyona u\u011framam\u0131\u015ft\u0131r. Her buzul d\u00f6neminin, buzlar\u0131n ne kadar g\u00fcneyde yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131na, bunun ne kadar uzun s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcne ve oradaki arazi yap\u0131s\u0131n\u0131, bitki ve hayvanlar\u0131n hayat\u0131n\u0131 ne kadar etkiledi\u011fine ba\u011fl\u0131 olarak farkl\u0131 bir etkisi oldu. Her b\u00fcy\u00fck buzul \u00e7a\u011f\u0131 kapsam\u0131nda daha k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7apta \u0131l\u0131k ve so\u011fuk d\u00f6nemler bulunuyordu. De\u011fi\u015fen iklimin ayr\u0131ca bitki ve hayvan hayat\u0131na derin etkileri olmu\u015ftu. Buzun ilerlemesiyle kutuplarda ya\u015fayan t\u00fcrler g\u00fcneye g\u00f6\u00e7 etmi\u015f, havalar \u0131l\u0131kla\u015f\u0131nca gene kuzeye \u00e7ekilmi\u015flerdi. So\u011fuk fazlarda Britanya\u2019da yabani s\u0131\u00e7anlar, ren geyikleri, mamutlar ve t\u00fcyl\u00fc rinoceroslar ya\u015fard\u0131; \u0131l\u0131k d\u00f6nemlerdeyse filler, hipopotamlar ve aslanlar bulunabilirdi. \u00d6te yandan, tropikal ya\u011fmur ormanlar\u0131 \u00e7ok az de\u011fi\u015fiklik g\u00f6sterdi, ayn\u0131 hayvan ve bitki t\u00fcrleri orada ya\u015fad\u0131 her ne kadar bunlar\u0131n mesken tuttuklar\u0131 alanlar daral\u0131p geni\u015flese de. Okyanus tortular\u0131 iklim de\u011fi\u015fikliklerinin izini ta\u015f\u0131yor<\/strong><\/p>\n Buzul \u00c7a\u011f\u0131\u2019n\u0131n (Pleistocene) iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin dok\u00fcmantasyonunu \u00e7\u0131karmak karma\u015f\u0131k bir sorundur, \u00e7\u00fcnk\u00fc buz k\u00fctlelerinin ilerleme ve gerilemesinin kayd\u0131 eksiktir. Bu, k\u0131smen erozyonun ve Pleistocene sonras\u0131 d\u00f6nemde kan\u0131tlar\u0131n g\u00f6m\u00fclmesinin ama daha dramatik olarak buzlar\u0131n her ilerleyi\u015finin daha \u00f6nceki buzlar\u0131n tortular\u0131n\u0131n \u00fczerilerinden ge\u00e7erek bunlar\u0131 temizlemesinin sonucudur Bu tortular \u00f6lm\u00fc\u015f deniz yarat\u0131klar\u0131n\u0131n d\u00f6k\u00fcnt\u00fclerinden olu\u015fmaktad\u0131r; kalsiyum karbonat iskeletleri olan mikroskobik planktonlar (coccolithler) buzul \u00e7a\u011flar\u0131n\u0131n incelenmesinde \u00f6zel bir \u00f6neme sahiptirler. B\u00f6yle tortular e\u011fer s\u0131\u011f tropikal denizlerde yeterince uzun s\u00fcre b\u0131rak\u0131l\u0131rsa tebe\u015fire d\u00f6n\u00fc\u015febilirler. Deniz sular\u0131n\u0131n y\u00fczeyinde ya\u015fam\u0131\u015f olan coccolithlerin bile\u015fimi \u00fczerine yap\u0131lan incelemeler, s\u0131k\u0131\u015f\u0131p kalm\u0131\u015f deniz tortular\u0131n\u0131n radyometrik yolla tarihlenmesiyle bize belli zamanlardaki hava s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 dereceleri hakk\u0131nda bilgi verebilir. Bu veriler daha sonra zaman i\u00e7inde hava s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 derecelerindeki ini\u015f \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131n bir \u015femas\u0131n\u0131 \u00e7\u0131karmakta kullan\u0131l\u0131r.<\/p>\n Tortular\u0131n tarihlenmesi d\u00fcnyan\u0131n manyetik alan\u0131n\u0131n ters d\u00f6nmesine dair kan\u0131tlarla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131labilir. Nitekim bunlar da ba\u015far\u0131l\u0131 \u015fekilde tarihlenmi\u015f ve deniz tortular\u0131nda belli olmu\u015ftur. Coccolithlerin ve v\u00fccutlar\u0131ndaki iki oksijen izotopunun oran\u0131n\u0131n incelenmesi bize olduk\u00e7a do\u011fru bir \u015fekilde deniz s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fimi hakk\u0131nda bilgi veriyor;\u00a0 ayr\u0131ca herhangi belli bir zamanda haz\u0131r bulunan buz k\u00fctlesinin hacmi hakk\u0131nda da; \u00e7\u00fcnk\u00fc buz genellikle oksijen izotoplar\u0131ndan a\u011f\u0131r olan\u0131n\u0131 hapseder.<\/p>\n Herto Adam\u0131<\/strong><\/p>\n Etyopya\u2019da, Herto K\u00f6y\u00fc\u2019nde bulunan \u00fc\u00e7 kafatas\u0131, hen\u00fcz ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f en ya\u015fl\u0131 insanlar olarak tan\u0131mland\u0131. 160.000 ya\u015f\u0131ndaki bulgular, t\u00fcr\u00fcm\u00fcz\u00fcn ilk ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 zamanlara dair fosil kay\u0131tlar\u0131ndaki \u00f6nemli bir bo\u015flu\u011fu doldurmakta ve Homo sapiens<\/em>\u2019in k\u00f6keninin sadece Afrika\u2019da oldu\u011funu desteklemektedir. 160.000 ya\u015f\u0131ndaki bu insan, kendi alt t\u00fcrlerinin ad\u0131yla, Homo sapiens idaltu<\/em> olarak adland\u0131r\u0131ld\u0131.<\/p>\n Kafataslar\u0131n\u0131 bulan ekibin ba\u015f\u0131ndaki, Berkeley Californiya \u00dcniversitesi\u2019nden Tim White, Afrika kay\u0131tlar\u0131n\u0131n \u00e7ok kabataslak ve \u00fcst\u00fcnk\u00f6r\u00fc oldu\u011funu s\u00f6yledi. \u015eunlar\u0131 ekledi: \u201c100.000 y\u0131l \u00f6ncesinden kalan iyi insan fosilleri var ama o zamandan 300.000 y\u0131l \u00f6ncesine kadar olan d\u00f6nemden kalanlar ya \u00e7ok par\u00e7alanm\u0131\u015f, ya da k\u00f6t\u00fc tarihlendirilmi\u015f. Hatta bazen her ikisi de.\u201d<\/p>\n Aksine, bu yeni bulunan kafataslar\u0131n\u0131n ya\u015flar\u0131, fosillerle birlikte bulunan volkanik kaya kal\u0131nt\u0131lar\u0131 sayesinde, kesin olarak saptanmaktad\u0131r. Kayalar so\u011fudu\u011funda, potasyum izotopunun bozunmas\u0131ndan argon gaz\u0131 birikmeye ba\u015flarlar. Bu gaz\u0131n analiziyle kayalar\u0131n ya\u015f\u0131 hesaplanmaktad\u0131r, bu durum i\u00e7in, 154.000-160.000 ya\u015f\u0131nda oldu\u011fu belirlenmi\u015ftir.<\/p>\n Fosillerin bulunmas\u0131 1997\u2019de, Tim White\u2019\u0131n fosille\u015fmi\u015f bir hipopotam kafatas\u0131na rastlamas\u0131yla ba\u015flad\u0131. Ekip bir\u00e7ok ta\u015f alet ve hayvan fosilleriyle birlikte 10 de\u011fi\u015fik insana ait kafatas\u0131 par\u00e7alar\u0131n\u0131 elden ge\u00e7irdiler. Bulunan \u00e7ocuk kafatas\u0131 200\u2019den fazla par\u00e7aya b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fc ve y\u00fczlerce metre uza\u011fa da\u011f\u0131lan par\u00e7alar\u0131 toplay\u0131p bir araya getirmek yakla\u015f\u0131k iki y\u0131l\u0131 alm\u0131\u015ft\u0131. \u00c7ocuk kafatas\u0131 i\u015faretlendi ve k\u0131r\u0131k par\u00e7alar temizlendi. Fosil par\u00e7alar\u0131n\u0131n incelemesi, White\u2019a g\u00f6re, kafatas\u0131n\u0131n \u00f6l\u00fcmden sonra bir yere ta\u015f\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve muhtemelen bir atalara tap\u0131nma rit\u00fcelinin par\u00e7as\u0131 olarak, ovularak temizlendi\u011fini ortaya koymakta. Bu, kemiklerin \u00f6len kimsenin kemiklerinin nesiller boyunca korundu\u011funun en eski kan\u0131t\u0131 ve bu bak\u0131mdan k\u00fclt\u00fcrel geli\u015fimin ileri bir seviyesini g\u00f6steriyor.<\/p>\n 135.000 \u2013 115.000 y\u0131l \u00f6nce: <\/strong>Afrika\u2019dan ilk \u00e7\u0131k\u0131\u015f<\/strong><\/p>\n \u0130nsanlar\u0131n en sonunda primat akrabalar\u0131 gibi Afrika\u2019dan \u00e7\u0131kmalar\u0131 gerekti, ancak zamanlama ve rota her zaman oldu\u011fu gibi iklim devreleri taraf\u0131ndan belirlendi. Afrika d\u0131\u015f\u0131na kuzeyde ve g\u00fcneyde olmak \u00fczere iki potansiyel rota vard\u0131 ve belirli bir zamanda hangisinin a\u00e7\u0131k olaca\u011f\u0131n\u0131 havan\u0131n durumu belirledi.\u00a0 Ve b\u00f6ylece a\u00e7\u0131k olan kap\u0131, ka\u015fifleri gidecekleri yol konusunda y\u00f6nlendirdi. Kuzey mi yoksa Do\u011fu mu? Modern insanlar Afrika\u2019y\u0131 ilk defa 120 bin y\u0131l \u00f6nce kuzeydeki a\u00e7\u0131k bir kap\u0131dan terk ettiler. Bu ilk ad\u0131m facia ile sonu\u00e7land\u0131. \u0130kinci m\u00fckemmel giri\u015fimleri onlar\u0131 atalar\u0131n\u0131n da \u00e7ok a\u015f\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 Asya yolu boyunca g\u00fcneye ve do\u011fuya y\u00f6nelmeleri konusunda te\u015fvik etti. Avrupa 50 bin y\u0131l \u00f6ncesine kadar ihmal edildi ve oraya hi\u00e7 u\u011franmad\u0131.<\/p>\n Sahra \u00c7\u00f6l\u00fc\u2019ne \u00f6zg\u00fc emsalsiz b\u00fcy\u00fck ova ve ormanlar\u0131 ile Afrika, iki \u00e7evresel kap\u0131s\u0131 ve ge\u00e7itleri ile d\u00fcnyan\u0131n geri kalan\u0131ndan ayr\u0131ld\u0131. Son iki milyon y\u0131ld\u0131r bu ge\u00e7itler a\u00e7\u0131k ve kapal\u0131 olan bir\u00e7ok giri\u015f ile \u00e7iftlik hayvanlar\u0131n\u0131n dev a\u011f\u0131llar\u0131 gibi i\u015flev g\u00f6rm\u00fc\u015flerdir. Bir kap\u0131 tak\u0131m\u0131 a\u00e7\u0131k oldu\u011funda di\u011feri genellikle kapal\u0131 olmu\u015ftur. Bir kap\u0131 Sahra\u2019dan Do\u011fu Akdeniz \u00fclkeleri ve Avrupa\u2019ya uzanan kuzey yoluna \u00e7\u0131karken, di\u011feri K\u0131z\u0131l Deniz a\u011fz\u0131 boyunca do\u011fuya, Yemen, Umman ve Hindistan\u2019a a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Hangi kap\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131k oldu\u011fu, buzul d\u00f6ng\u00fcye ba\u011fl\u0131yd\u0131 ve bu durum insanlar\u0131n ve di\u011fer memelilerin Afrika\u2019dan \u00e7\u0131k\u0131p kuzey boyunca Avrupa\u2019ya m\u0131, yoksa Do\u011fu boyunca Asya\u2019ya m\u0131 g\u00f6\u00e7 edece\u011fini belirledi.<\/p>\n Bug\u00fcn Afrika, Avrasya k\u0131tas\u0131na fiziksel olarak bu ge\u00e7itlerden sadece biri ile ba\u011fl\u0131d\u0131r o da kuzeydeki Sina Yar\u0131madas\u0131\u2019d\u0131r. Normalde Sahra ve Sina boyunca d\u00fcnyan\u0131n geri kalan k\u0131sm\u0131na a\u00e7\u0131lan ve potansiyel rota olan ac\u0131mas\u0131z kurak \u00e7\u00f6l, sadece d\u00fcnya y\u00f6r\u00fcngesindeki de\u011fi\u015fimler ve kutup ekseninin e\u011fimi bir \u0131s\u0131nma d\u00f6nemi yaratt\u0131\u011f\u0131 zamanlarda ayn\u0131 bilim kurgu literat\u00fcr\u00fcndeki y\u0131ld\u0131z kap\u0131lar\u0131 gibi a\u00e7\u0131l\u0131r. Jeolojik zamanda bu k\u0131sa s\u00fcreli olay her 100 bin y\u0131lda sadece bir kere g\u00fcne\u015f \u0131s\u0131s\u0131n\u0131n kutupsal erimeye neden olu\u015funu s\u0131cak ve nemli k\u00fcresel iklimin takip etmesi ile meydana gelir. K\u0131sa jeolojik bahar d\u00f6neminde Sahra\u2019da, Sina\u2019da ve Avustralya \u00e7\u00f6llerinde g\u00f6ller, ye\u015fillikler ve \u00e7i\u00e7ekler meydana \u00e7\u0131kar. Ancak bu s\u0131cak ara d\u00f6nem \u00e7ok k\u0131sa oldu\u011fundan Kuzey Afrika mevsim kap\u0131s\u0131 g\u00f6\u00e7menler i\u00e7in \u00f6l\u00fcmc\u00fcl bir tuzak olabilir.<\/p>\n Gezegenimizin y\u00fczeyinin cennet kap\u0131lar\u0131n\u0131 a\u00e7an k\u0131sa ve belirgin \u0131s\u0131n\u0131\u015f\u0131 yer bilimciler taraf\u0131ndan \u201cbuzul aras\u0131 optimum\u201d olarak bilinir. Bu k\u0131sa ve bereketli s\u00fcreler normal olarak so\u011fuk ve kuru buzul Pleistosen ko\u015fullar\u0131na ters d\u00fc\u015fmektedir. Biz modern insanlar\u0131n yery\u00fcz\u00fcndeki zaman\u0131m\u0131z boyunca bu anl\u0131k cennet belirtisini sadece iki kez g\u00f6rme \u015fans\u0131 olmu\u015ftur. En yeni buzul aras\u0131 optimum sadece 8000 y\u0131l \u00f6nce idi ve onun sonbahara \u00f6zg\u00fc k\u0131z\u0131ll\u0131\u011f\u0131n\u0131n etkilerini h\u00e2l\u00e2 ya\u015f\u0131yor olmaktan dolay\u0131 \u015fansl\u0131 say\u0131l\u0131r\u0131z. Belki yakla\u015f\u0131k iki bin y\u0131l i\u00e7erisinde Sahra \u00e7ay\u0131r haline gelebilir ve g\u00fcneye \u00f6zg\u00fc ko\u015fullar Kuzey Afrika ve Do\u011fu Akdeniz \u00fclkeleri boyunca yay\u0131l\u0131r. \u0130ronik olarak, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn k\u00fcresel \u0131s\u0131nmas\u0131 asl\u0131nda yer k\u00fcre \u00fczerindeki zaman\u0131m\u0131z\u0131n \u00e7o\u011funu karakterize etmi\u015f olan so\u011fuk, kuru ve daha az sabit olan ko\u015fullara ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcz\u00fc ge\u00e7ici olarak atlatmam\u0131za yard\u0131m etmektedir.<\/p>\n Kendimize ger\u00e7e\u011fi g\u00f6stermemiz i\u00e7in arkeoloji ve iklim de\u011fi\u015fimine dair bir dolu bilimsel bulguya ihtiyac\u0131m\u0131z yoktur. Bug\u00fcn Sahra alan\u0131 i\u00e7inde kalan Nijer\u2019de bulunan 8000 y\u0131ll\u0131k kal\u0131nt\u0131larda, nesli t\u00fckenmi\u015f olan bufalolar\u0131n, fillerin, gergedanlar\u0131n, hipopotamlar\u0131n, z\u00fcrafalar\u0131n ve antiloplar\u0131n kaya \u00e7izimleri bulunmu\u015ftur. Bu renkli tarihsel ge\u00e7mi\u015f aral\u0131kl\u0131 olarak yak\u0131n zamanlara kadar devam etmi\u015ftir. Sonraki \u00e7izimler bu d\u00f6nemin yakla\u015f\u0131k 5000 y\u0131l \u00f6nce ortadan kalkt\u0131\u011f\u0131n\u0131, yerini develerin devrald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir.<\/p>\n \u00d6nceki buzul aras\u0131, bilim insanlar\u0131 taraf\u0131ndan \u201cEemian\u201d ya da \u201cIpswichian\u201d olarak biliniyor olup 125 bin y\u0131l \u00f6nce, yani insan familyas\u0131n\u0131n do\u011fumundan hemen sonraki d\u00f6nemdir. \u0130lk modern insanlar\u0131n Afrika\u2019daki Sahra \u00c7\u00f6l\u00fc\u2019n\u00fcn g\u00fcneyinden Kuzey Afrika\u2019ya ve Do\u011fu Akdeniz \u00fclkelerine \u00e7ok erken bir devirde g\u00f6\u00e7 ettiklerini biliyoruz, buralarda kemikleri bulundu. Asl\u0131nda, modern insan\u0131n Afrika d\u0131\u015f\u0131ndaki en erken belirtilerine -90,000 ila 120,000 y\u0131l \u00f6nce- Do\u011fu Akdeniz \u00fclkelerinde rastlanm\u0131\u015ft\u0131r. Temel soru bu insanlar\u0131n orada kal\u0131c\u0131 etki yap\u0131p yapmad\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Genetik kay\u0131tlardan elde edilen bilgi bu etkinin olmad\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcndedir.<\/p>\n Yeniden olu\u015fturulmu\u015f Havva<\/strong><\/p>\n Afrika d\u0131\u015f\u0131ndaki Havva\u2019n\u0131n tasvirleri Do\u011fu Akdeniz \u00fclkelerinden kalan en iyi saklanm\u0131\u015f kafataslar\u0131ndan biri ile yeniden olu\u015fturulmu\u015f olup; \u00f6zellikleri o d\u00f6nem i\u00e7in \u00e7ok karakteristik olan g\u00fc\u00e7l\u00fc yap\u0131y\u0131, g\u00f6receli dar bir kafatas\u0131n\u0131 ve uzunlamas\u0131na bir surat\u0131 yans\u0131tmaktad\u0131r. Bu \u00f6zellikleri, kom\u015fular\u0131ndan –Neanderthal<\/em>– farkl\u0131l\u0131k g\u00f6stermektedir. Neanderthal insan\u0131 ve Avrupa\u2019ya modern insan\u0131n yerle\u015fmesi<\/strong><\/p>\n Avrupa ve Bat\u0131 Asya\u2019daki Neanderthal<\/em> topluluklar\u0131n\u0131n kaderi gizemle \u00f6rt\u00fcl\u00fcd\u00fcr ancak \u00f6rt\u00fc yava\u015f yava\u015f aralanmaktad\u0131r. Kuzey Do\u011fu Avrasya\u2019n\u0131n buzul iklimlerine en az 200 bin y\u0131l s\u00fcren adaptasyon sonras\u0131 yakla\u015f\u0131k 30 bin ila 40 bin y\u0131l aras\u0131 \u00f6ncesi aniden ortadan kalkm\u0131\u015flar, yerlerini modern insanlar doldurmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n Son on y\u0131lda genetik biliminin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 soruna \u0131\u015f\u0131k tutmu\u015ftur. Neanderthal<\/em>\u2019lerin mevcut iskelet bulgular\u0131ndan elde edilen mitokondriyal DNA dizili\u015fleri bug\u00fcn bilinen t\u00fcm topluluklar\u0131nkinden b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde farkl\u0131 olup yerel Neanderthal<\/em>\u2019ler ile Avrupa\u2019daki davetsiz modern topluluklar aras\u0131nda \u00e7ok az \u00fcreme oldu\u011funu kan\u0131tlar niteliktedir. Parazitler temel verilerden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak evrimsel tarihi a\u00e7\u0131klamada emsalsiz i\u015faretlerdir. Burada, k\u00f6keni modern insandan \u00f6nceye dayanan modern insan sa\u00e7 bitinin, Pediculus humanus<\/em>, iki antik soya dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131 (1,18 milyon y\u0131l) g\u00f6stermeye \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131z. \u0130ki soydan birinin d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 vard\u0131r. Filogenetik ve pop\u00fclasyon genetik verilerine g\u00f6re sadece yeni d\u00fcnyada bulunan di\u011fer soy, son 1,18 milyon y\u0131ld\u0131r d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda olan soydan izoledir. Bu iki bit aras\u0131ndaki antik farkl\u0131l\u0131k erken insan t\u00fcrleri ile e\u015fzamanl\u0131 olup analizler iki bit soyunun nesli t\u00fckenmi\u015f insan t\u00fcrleri ile birlikte farkl\u0131la\u015fm\u0131\u015f oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. E\u011fer bu bitler 1,18 milyon y\u0131l \u00f6nce evleri ile birlikte farkl\u0131l\u0131k g\u00f6stermi\u015flerse, modern insan \u00fczerinde antik insan t\u00fcr\u00fcnden modern insan t\u00fcr\u00fcne ev ge\u00e7i\u015finin a\u00e7\u0131klanmas\u0131 gereklidir. Bu tarz bir ev ge\u00e7i\u015fi modern ve antik insan formlar\u0131 aras\u0131nda fiziksel irtibat gerektirir.<\/p>\n Ancak \u00fcremenin t\u00fcm genetik izleri sonradan Avrupa gen havuzundan silinmi\u015ftir. mtDNA\u2019ya g\u00f6re Neanderthal<\/em>\u2019lerin pop\u00fclasyonlardan -genetik olarak modern pop\u00fclasyonlara h\u0131z vermi\u015f olan- ilk evrimsel ayr\u0131m\u0131 en az 300 bin y\u0131l \u00f6ncesine dayan\u0131r. Bu Afrika\u2019daki ve Avrupa\u2019daki fosiller ile kan\u0131tlanmaktad\u0131r. Ancak, Aurignacian teknolojisi kullanan modern insanlar\u0131n iskeletlerinin ay\u0131rt edici \u00f6rneklerini tan\u0131mlayabilir miyiz? Evet: Romanya\u2019daki Pestera cu Oase ma\u011faras\u0131 (35 bin y\u0131l \u00f6ncesi), L\u00fcbnan\u2019da Ksar Akil (40 bin y\u0131l \u00f6ncesi), Devon\u2019da Kent \u0130ni (31 bin y\u0131l \u00f6ncesi), Bat\u0131 Fransa\u2019da Les Rois (32 bin y\u0131l \u00f6ncesi) ve \u00c7ek Cumhuriyeti\u2019nde Mladec (35 bin y\u0131l \u00f6ncesi). Arkeolojik ara\u015ft\u0131rmalar, modern topluluklar\u0131n Avrupa\u2019ya yay\u0131l\u0131m\u0131n\u0131n iki de\u011fi\u015fik rota izledi\u011fini g\u00f6sterir. Peki ya etkile\u015fim?<\/strong><\/p>\n Olgular, modern insan\u0131n geni\u015fleyen n\u00fcfusu ile Avrupa boyunca yerli Neanderthal<\/em> topluluklar\u0131 ile ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bi\u00e7imde say\u0131s\u0131z ileti\u015fim ve etkile\u015fimini g\u00f6stermektedir. Son Neanderthal<\/em> topluluklar aras\u0131nda Aurignacian teknolojinin say\u0131s\u0131z modern \u00f6zellikleri g\u00f6r\u00fcnmektedir. Etnik ileti\u015fimin varl\u0131\u011f\u0131, iki pop\u00fclasyonun k\u00fclt\u00fcrel ve bili\u015fsel kapasitelerinden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak bu davran\u0131\u015fsal etkile\u015fimi ve teknolojik transferi onaylamaktad\u0131r. Peki bu Neanderthal<\/em>‘lerin ayn\u0131 beyin kapasitesine sahip olduklar\u0131 anlam\u0131na m\u0131 geliyor? Bu h\u00e2l\u00e2 tart\u0131\u015fmaya a\u00e7\u0131kt\u0131r ve daha fazla ara\u015ft\u0131rma gerektirmektedir. Etkile\u015fime ra\u011fmen, kuvvetle muhtemel senaryo bu iki pop\u00fclasyon aras\u0131nda yerle\u015fim alan\u0131 ve kaynaklar i\u00e7in bir yar\u0131\u015fma oldu\u011fudur. Yeni teknolojiyi kullan\u0131\u015f\u0131m\u0131z ve \u00f6rg\u00fctsel yeteneklerimiz -kar\u0131\u015f\u0131k dilbilimsel ve sembolik ileti\u015fim sayesinde- \u00f6zellikle iklim ani dalgalanmalar ya\u015f\u0131yor iken avantajl\u0131 olmu\u015ftur.<\/p>\n 115.000 \u2013 90.000 y\u0131l \u00f6nce: <\/strong>\u0130lk g\u00f6\u00e7men gruplar\u0131n\u0131n yok olu\u015fu<\/strong><\/p>\n \u0130lk zamanlarda, Afrika k\u00f6kenlilik yanl\u0131s\u0131 bilimsel kamp taraf\u0131ndan Do\u011fu Akdeniz\u2019deki ilk modern insanlar i\u00e7in onaylanan g\u00f6r\u00fc\u015f, modern insanlar\u0131n kuzeye ilk g\u00f6\u00e7\u00fc s\u0131ras\u0131nda, burada Avrupal\u0131lar\u0131 ve Asyal\u0131lar\u0131n \u00e7o\u011funun geli\u015fimine kaynakl\u0131k edecek bir \u00e7ekirde\u011fin olu\u015ftu\u011fuydu. Ancak bu iddiada temel eksiklikler vard\u0131. Modern insan\u0131n Do\u011fu Akdeniz\u2019deki ilk izleri maalesef 90 bin y\u0131l \u00f6nce yok olmu\u015ftu. \u0130klimsel kay\u0131tlardan g\u00f6rebiliriz ki bundan 90,000 y\u0131l \u00f6nce b\u00fct\u00fcn Do\u011fu Akdeniz\u2019i \u00e7\u00f6le \u00e7eviren k\u0131sa ama etkili bir k\u00fcresel donma ve kurakl\u0131k ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131. Donman\u0131n ard\u0131ndan, \u00e7\u00f6lle\u015fmi\u015f Do\u011fu Akdeniz \u00fclkeleri k\u0131sa bir zaman sonra b\u00f6lgenin di\u011fer sakinleri, muhtemelen buzullar taraf\u0131ndan Akdeniz\u2019e do\u011fru g\u00f6\u00e7e zorlanan ilk kuzenlerimiz olan Neandertaller\u2019ce i\u015fgal edilmi\u015ftir. Bir 45 bin y\u0131l ge\u00e7ene dek Do\u011fu Akdeniz ve Avrupa\u2019da modern insan\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin, daha fazla fiziksel kan\u0131t yoktur. Ta ki, Cro-Magnon insanlar\u0131 45,000 ila 50,000 y\u0131l \u00f6nce ortaya \u00e7\u0131kana (Aurignasyan ta\u015f tekni\u011finin varl\u0131\u011f\u0131 bunu g\u00f6steriyor) ve kuzeydeki ya\u015fam haklar\u0131 i\u00e7in Neandertallerle ba\u015fa \u00e7\u0131kana kadar.<\/p>\n Bundan dolay\u0131 \u00e7o\u011fu uzman, Afrika k\u00f6kenli ilk modern insanlar\u0131n, Kuzey Afrika ve Do\u011fu Akdeniz\u2019i \u00e7\u00f6le \u00e7eviren kuru buzul ko\u015fullar\u0131 s\u0131ras\u0131nda, Do\u011fu Akdeniz\u2019de \u00f6lm\u00fc\u015f olmalar\u0131 gerekti\u011fini kabul etmektedir. Sahra\u2019n\u0131n kuzey ge\u00e7idinde s\u0131k\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r, geri d\u00f6n\u00fc\u015f i\u00e7in yol yoktur ve s\u0131\u011f\u0131nak rol\u00fc oynayabilecek uygun yerle\u015fim alanlar\u0131 \u00e7ok azd\u0131r. Do\u011fu Akdeniz \u00fclkelerindeki ilk modern insanlar\u0131n ortadan kaybolu\u015fu ile \u00e7ok sonralar\u0131 Avrupa’n\u0131n Cro-Mangon’lar taraf\u0131ndan istilas\u0131 aras\u0131ndaki 50 bin y\u0131ll\u0131k bo\u015fluk, Kuzey Afrika g\u00f6\u00e7\u00fcn\u00fcn Avrupal\u0131lar\u0131n ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131n kaynakl\u0131k etti\u011fi y\u00f6n\u00fcndeki en ge\u00e7erli teori hakk\u0131nda ciddi \u015f\u00fcphelerin do\u011fmas\u0131na neden olmu\u015ftur. \u015eimdi neden oldu\u011funu g\u00f6rece\u011fiz.<\/p>\n Bir\u00e7ok Avrupal\u0131 arkeoloji ve antropoloji uzman\u0131, neden Avrupal\u0131lar\u0131n ayr\u0131 olarak bir Kuzey Afrika g\u00f6\u00e7\u00fcnden k\u00f6k ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcr\u00fcyor. Kuzey toplu g\u00f6\u00e7\u00fcn\u00fcn dayanak oldu\u011fu Avrupa merkezli bir k\u00fclt\u00fcrel bir g\u00fcndemin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ay\u0131rd\u0131nda olmak, bunu anlamam\u0131za yard\u0131mc\u0131 olacakt\u0131r.<\/p>\n En \u00f6nemlisi ise, Avrupa i\u00e7lerine en fazla 50,000 y\u0131l \u00f6nce g\u00f6\u00e7 etmi\u015f olan Cro-Magnon\u2019lar\u0131n, en geli\u015fmi\u015f zihinsel yetenekler bak\u0131m\u0131ndan, modern insanlar olarak t\u00fcr\u00fcm\u00fcz\u00fcn ba\u015flang\u0131c\u0131n\u0131 olu\u015fturdu\u011fu y\u00f6n\u00fcndeki yirminci y\u00fczy\u0131l\u0131n Avrupal\u0131 inanc\u0131d\u0131r. Bu tanr\u0131n\u0131n insan suretinde g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fc, sanat\u0131n, \u00fcretim becerilerinin ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn s\u0131ra d\u0131\u015f\u0131 zenginle\u015fmesi, arkeologlar taraf\u0131ndan b\u00fcy\u00fck bir ciddiyetle \u201cAvrupa Ge\u00e7 Paleolitik \u00c7a\u011f\u0131\u201d olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r. Bir\u00e7o\u011funa g\u00f6re bu d\u00f6nem, duygulu ve bilin\u00e7li bir t\u00fcr olarak insan\u0131n yakla\u015fmakta olan \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n m\u00fcjdecisi olan bir yarat\u0131c\u0131l\u0131k patlamas\u0131d\u0131r. Chauvet ve Lascaux\u2019daki g\u00f6rkemli ma\u011fara \u00e7izimleri ve t\u00fcm Avrupa\u2019da bulunan incelikle yontulmu\u015f Ven\u00fcs fig\u00fcrleri bu k\u00fclt\u00fcre dayanmaktad\u0131r.<\/p>\n \u0130ddia \u015f\u00f6yle devam eder: Kesin olarak Afrika\u2019dan geldiysek ve eski \u00e7a\u011flar\u0131n soyut d\u00fc\u015f\u00fcnceyi an\u0131msatan bu artistik devrimi Do\u011fu Akdeniz\u2019den geldiyse, bu g\u00f6\u00e7 sadece M\u0131s\u0131r\u2019dan ba\u015flayan k\u0131sa bir y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015ft\u00fcr. Dolay\u0131s\u0131yla, \u201cbiz bat\u0131l\u0131lar\u201d (bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn destek\u00e7ilerinin t\u00fcm\u00fc k\u00f6ken olarak Avrupal\u0131d\u0131r) Kuzey Afrika\u2019dan gelmi\u015f olmal\u0131y\u0131z. \u00d6yleyse, bir \u00e7ok uzmana g\u00f6re, kuzey rotas\u0131 Afrika k\u00f6kenli g\u00f6\u00e7lerin teorik olarak ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131d\u0131r. Daha sonra haritada, Avrupal\u0131lar\u0131n ilk \u201ct\u00fcm\u00fcyle modern insanlar\u201d olmas\u0131n\u0131n mant\u0131ksal olarak neden imkans\u0131z oldu\u011funu ve Afrikal\u0131lar\u0131n ana k\u0131talar\u0131n\u0131 terk etmeden \u00e7ok \u00f6nceleri, nas\u0131l t\u00fcm\u00fcyle modern, \u015fark\u0131 s\u00f6yleyen, dans eden, resim yapan insanlar oldu\u011funu g\u00f6rece\u011fiz.<\/p>\n Ancak izaha muhta\u00e7 ba\u015fka ger\u00e7ek sorunlar da vard\u0131r: \u00d6rne\u011fin, Avrupal\u0131lar\u0131n Sahra-alt\u0131 b\u00f6lgesindeki atalar\u0131n\u0131n, o zamanlarda Kuzey Afrika \u00fczerinden nas\u0131l ge\u00e7ebildikleri. \u0130lk olarak, yol \u00fcst\u00fcndeki Sahra \u00c7\u00f6l\u00fc\u2019n\u00fcn son 100 bin y\u0131l\u0131n \u00e7o\u011fu boyunca korudu\u011fu ge\u00e7ilmezli\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, Avrupa\u2019n\u0131n Kuzey Afrikal\u0131larca istilas\u0131, sadece, 100 bin y\u0131ldan daha \u00f6nce ya\u015fanm\u0131\u015f bir iklimsel yumu\u015fama sonucunda Kuzey Afrika\u2019daki ye\u015fil kalm\u0131\u015f s\u0131\u011f\u0131naklardan \u2013\u00f6rne\u011fin Nil deltas\u0131- do\u011fmu\u015f olabilir. Avrupal\u0131lar do\u011frudan Sahra-alt\u0131 Afrika b\u00f6lgesinden gelmi\u015f olamazlar, e\u011fer ki k\u00fct\u00fckler \u00fczerinde b\u00fct\u00fcn Nil boyunca seyahat etmemi\u015flerse. Ki bunu genetik tarih de yalanlamaktad\u0131r.<\/p>\n 85.000 y\u0131l \u00f6nce: <\/strong>D\u00fcnyan\u0131n ilk istiridye lokantas\u0131<\/strong><\/p>\n \u0130nsan evriminde anahtar sorulardan biri atalar\u0131m\u0131z\u0131n nas\u0131l ve ne zaman Afrika\u2019n\u0131n d\u0131\u015f\u0131na g\u00f6\u00e7 ettikleridir. Eski bir mercan kayal\u0131\u011f\u0131n i\u00e7ine hapsolmu\u015f ta\u015f aletlerin ke\u015ffi bu soruya bir cevap sunuyor.<\/p>\n Eritre\u2019deki ke\u015ffi ger\u00e7ekle\u015ftiren uluslararas\u0131 ekibin ba\u015f\u0131ndaki Kanadal\u0131 jeolog Bob Walter, \u201cBunu d\u00fcnyan\u0131n ilk istiridye lokantas\u0131 olarak adland\u0131r\u0131n\u201d diyor. Zula K\u00f6rfezi\u2019nin K\u0131z\u0131l Deniz k\u0131y\u0131s\u0131nda, ekip ge\u00e7en Ocak\u2019ta bir sabah uyand\u0131 ve \u015fimdi deniz seviyesinden alt\u0131 metre y\u00fcksekte olan 125 bin ya\u015f\u0131nda ihtiyar bir mercan kayal\u0131\u011f\u0131n\u0131n y\u00fczeyinde kamp yapt\u0131klar\u0131n\u0131 fark etti.<\/p>\n Mercan kayal\u0131\u011f\u0131na, deniz tara\u011f\u0131, istiridye ve yenge\u00e7 fosilleri ve daha \u00f6nemli olarak iki t\u00fcr ta\u015f alet hapsolmu\u015ftu. Bu, deniz \u00e7evresine yak\u0131n ya\u015fayan insanlara dair en erken tarihli kan\u0131tt\u0131 -belki de atalar\u0131m\u0131z\u0131n deniz \u00fcr\u00fcn\u00fc yemeyi \u00f6\u011frendikleri yer. Walter\u2019\u0131n iddias\u0131na g\u00f6re her kim bu aletleri kullan\u0131yorsa, bunlar\u0131 yenge\u00e7, deniz tara\u011f\u0131 ve istiridye avlamak i\u00e7in kullan\u0131yordu.<\/p>\n Neden bir mercan kayal\u0131\u011f\u0131 deniz seviyesinin \u00fcst\u00fcnde?<\/strong><\/p>\n Yerin \u00fcst\u00fcnde bir mercan kayal\u0131\u011f\u0131 g\u00f6rmek tuhaf gelebilir, ama bunun sebebi basittir: eskiden olmu\u015f bir iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi. Buzul \u00e7a\u011flar\u0131 boyunca, d\u00fcnyan\u0131n okyanuslar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc kutuplardaki buz k\u00fctlelerine hapsolmu\u015f, bu da deniz seviyelerinin dramatik bir bi\u00e7imde d\u00fc\u015fmesine neden olmu\u015ftu. Son iki buzul \u00e7a\u011f\u0131 boyunca, kabaca 150 bin ila 20 bin y\u0131l \u00f6nce, deniz seviyeleri \u015fimdiki seviyenin 130 metre kadar alt\u0131na d\u00fc\u015ft\u00fc. Bununla birlikte, \u015fu anda ya\u015famakta oldu\u011fumuz gibi buzul aras\u0131 devirlerde, deniz seviyeleri tekrar y\u00fckseldi. Walter, Eritre\u2019deki alet bak\u0131m\u0131ndan zengin mercan kayal\u0131\u011f\u0131n\u0131n 125 bin y\u0131l \u00f6nce, deniz seviyesinin bug\u00fcn oldu\u011fundan alt\u0131 metre daha yukar\u0131da oldu\u011fu bir zamanda olu\u015ftu\u011funa inan\u0131yor.<\/p>\n Ekip iki ana ta\u015f alet t\u00fcr\u00fc buldu: Volkanik camdan yap\u0131lma Acheulean el baltalar\u0131 ve obsidian aletler. Bu kafa kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 bir durum, \u00e7\u00fcnk\u00fc Acheulean el baltalar\u0131 bulmak i\u00e7in tarih \u00e7ok ge\u00e7, bu end\u00fcstrinin 300 ila 200 bin y\u0131l aras\u0131nda sona erdi\u011fi san\u0131l\u0131yordu. Obsidian aletler ise daha ge\u00e7 d\u00f6nemlere ait olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu ve Paleolitik bir d\u00f6nemden ziyade tar\u0131m\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131yla birlikte M\u00d6 7000-6000 civar\u0131nda kullan\u0131ld\u0131klar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyordu. Bu ikisinin birlikte bulunmas\u0131 daha da \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131yd\u0131.<\/p>\n G\u00f6zya\u015f\u0131 Kap\u0131s\u0131<\/strong><\/p>\n Afrika\u2019dan \u00e7\u0131kan g\u00fcney yolu -\u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131n ikincisi ve yeg\u00e2ne ba\u015far\u0131l\u0131 olan\u0131- K\u0131z\u0131l Deniz\u2019in g\u00fcney ucunda bir\u00e7ok kayal\u0131\u011f\u0131ndan dolay\u0131 G\u00f6zya\u015f\u0131 Kap\u0131s\u0131 (Bab-\u00fcl Mendeb) olarak bilinen 25 km geni\u015fli\u011finde ve 137 m derinli\u011finde bir k\u0131stakt\u0131r. Ge\u00e7it buzul devirler s\u0131ras\u0131nda daha dard\u0131; s\u0131\u011f alanlarda ve ge\u00e7idin kuzey ucundaki Hanish al Kubra\u2019n\u0131n kayal\u0131k adalar\u0131nda, kolayca adadan adaya atlamay\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131l\u0131yordu. Gr\u00f6nland buzul k\u00fctlesindeki \u00f6l\u00e7\u00fcmler son 100 bin y\u0131l i\u00e7inde ikinci en so\u011fuk d\u00f6nemin 60 bin ila 70 bin y\u0131l \u00f6ncesi aras\u0131nda oldu\u011funu g\u00f6steriyor. En so\u011fuk an\u0131nda, 65 bin y\u0131l \u00f6nce, bu buzlanma deniz seviyelerini bug\u00fcnk\u00fc seviyesinin 80 metre a\u015fa\u011f\u0131s\u0131na ta\u015f\u0131d\u0131. Bu, \u015f\u00fcphesiz harekete ge\u00e7mek i\u00e7in bir uyar\u0131yd\u0131.<\/p>\n Belki de K\u0131z\u0131l Deniz\u2019in bat\u0131 k\u0131y\u0131s\u0131nda azalan besin kaynaklar\u0131, Aden K\u00f6rfezi\u2019ndeki \u00e7ekici sahiller ve s\u0131\u011f\u0131nmak i\u00e7in elveri\u015fli serin nemli Yemen yaylalar\u0131 atalar\u0131m\u0131z\u0131 \u00f6nemli ad\u0131mlar\u0131n\u0131 atmak i\u00e7in kam\u00e7\u0131layan unsurlar olmu\u015flard\u0131.<\/p>\n Tek mitokondriyal DNA kolu \u2013 Afrika k\u00f6kenli<\/strong><\/p>\n Yukar\u0131daki \u015fekiller 80 bin y\u0131ldan daha ya\u015fl\u0131 olan 15 ya\u015fayan Afrikal\u0131 maternel mitokondriyal kolu temsil ediyor. Bu 15 koldan sadece bir tanesi bir\u00e7ok ku\u015fak i\u00e7in Afrika d\u0131\u015f\u0131 Havva kolu veya d\u00fcnyan\u0131n geri kalan\u0131 i\u00e7in ortak ata anne kolu haline gelecekti. Bu rasgele seleksiyon ve yok olu\u015f s\u00fcreci, genetik kayma<\/strong> (genetic drift) olarak adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r \u00e7\u00fcnk\u00fc orijinal kol kar\u0131\u015f\u0131m\u0131 bir tek genetik tipe do\u011fru kaym\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n 16. ku\u015faktan itibaren geriye d\u00f6n\u00fcnce g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor ki hepsinin atas\u0131 ayn\u0131 annedir.<\/p>\n 85.000 \u2013 75.000 y\u0131l \u00f6nce: K\u0131y\u0131 kenar\u0131ndaki ya\u015fam bi\u00e7imi<\/strong><\/p>\n D\u00fcnya\u2019da ge\u00e7irdikleri ilk 2 milyon y\u0131l\u0131n b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde, insanlar avc\u0131-toplay\u0131c\u0131lar olarak savanalar\u0131 dola\u015f\u0131yorlard\u0131. G\u00fcney Afrika-Kalahari\u2019de oldu\u011fu gibi, grup olarak avlanma sayesinde, k\u00f6kler, meyveler ve yapraklarla beslenen hayvanlar\u0131n besin a\u00e7\u0131s\u0131ndan b\u00fcy\u00fck de\u011ferini ke\u015ffettiler. 130-190 bin y\u0131l \u00f6ncesinin b\u00fcy\u00fck buzul \u00e7a\u011f\u0131 savanalar\u0131n alan\u0131n\u0131 daraltmaya ba\u015flay\u0131nca, i\u00e7lerinden birinin akl\u0131na kabuklu deniz hayvanlar\u0131 ve sahilden ba\u015fka deniz \u00fcr\u00fcnleri yemek geldi. K\u0131y\u0131 yerle\u015fimleri muhtemelen daha da \u00f6nce ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131 ama art\u0131k k\u0131y\u0131lar su alt\u0131nda kald\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, bunu hi\u00e7bir zaman bilemeyiz. Protein a\u00e7\u0131s\u0131ndan zengin b\u00f6yle bir beslenme d\u00fczeni, beyin i\u00e7in faydal\u0131 ve karadaki avlara nazaran elde edilmesi daha kolayd\u0131r.\u00a0 Kald\u0131 ki savanalar buzul \u00e7a\u011f\u0131nda kuruduklar\u0131 zaman bile deniz \u00fcr\u00fcnlerinin varl\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmek gibi bir avantajlar\u0131 vard\u0131.<\/p>\n Kabuk art\u0131klar\u0131n\u0131n karakteristik y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar kald\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, b\u00f6yle bir k\u0131y\u0131 yerle\u015fiminin kan\u0131tlar\u0131na rastlamak olduk\u00e7a kolayd\u0131r. Tek sorun, insanlar\u0131n ne kadar uzun s\u00fcredir k\u0131y\u0131larda yerle\u015fmekte olduklar\u0131n\u0131 bulmakt\u0131r. Kabuk art\u0131klar\u0131 genellikle denizin kabarma \u00e7izgisinin tam \u00fcst\u00fcnde bulunur ama ge\u00e7mi\u015f 200 bin y\u0131l\u0131n \u00e7o\u011funda deniz seviyesi bug\u00fcnk\u00fc sahillere nazaran metrelerce a\u015fa\u011f\u0131dayd\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla -\u00f6rne\u011fin 125 bin y\u0131l \u00f6nceki d\u00f6nem gibi- ara buzul d\u00f6nemlerinde deniz seviyelerinin y\u00fcksek oldu\u011fu s\u0131ralarda yay\u0131lan kabuklar hari\u00e7 bir\u00e7o\u011funun kayboldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnebiliriz. Avustralya\u2019n\u0131n erken kolonizasyonuna dair bu modelin ger\u00e7ek olmas\u0131 kuvvetle muhtemeldir, ama tarihler sadece arkeolojik kan\u0131tlar\u0131nkiyle de\u011fil, b\u00fct\u00fcn di\u011fer Avrasya yay\u0131lmalar\u0131n\u0131n genetik soya\u011fac\u0131ndaki molek\u00fcler saat ile de uyumlu olmal\u0131d\u0131r. E\u011fer bu sahili takip etme teziyle, hem Avustralya\u2019ya hem de d\u00fcnyan\u0131n geri kalan\u0131na yay\u0131lan tek bir Afrika d\u0131\u015f\u0131na g\u00f6\u00e7 modeli kuracaksak, Hindistan\u2019a, G\u00fcneydo\u011fu Asya\u2019ya do\u011fru yay\u0131lman\u0131n ve Yeni Gine\u2019ye do\u011fru paralel hareketin s\u0131ras\u0131 ve tarihleri konusunda g\u00fc\u00e7l\u00fc tahminler yaparak i\u015fe ba\u015flamal\u0131y\u0131z. Bu tahminler teorinin s\u0131nav\u0131 olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n 74.000 y\u0131l \u00f6nce: <\/strong>Toba da\u011f\u0131 volkanik s\u00fcper-patlamas\u0131<\/strong><\/p>\n Kuzey Sumatra\u2019daki Toba G\u00f6l\u00fc d\u00fcnyan\u0131n en geni\u015f aktif volkanik \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fcs\u00fcd\u00fcr. Toba G\u00f6l\u00fc\u2019nde (100 x 30 km) 74 bin y\u0131l \u00f6nce meydana gelen volkanik patlama, son 2 milyon y\u0131l\u0131n en b\u00fcy\u00fck patlamas\u0131 olarak bilinmektedir. Bu mega-patlama olduk\u00e7a uzun s\u00fcren bir n\u00fckleer k\u0131\u015fa neden olmu\u015f ve bu patlamadan yay\u0131lan k\u00fcller kuzeybat\u0131ya do\u011fru olduk\u00e7a geni\u015f bir alana yay\u0131l\u0131p, 1,5 metre kal\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda bir \u00f6rt\u00fc halinde Hindistan\u2019\u0131, Pakistan\u2019\u0131 ve k\u00f6rfez b\u00f6lgesini kaplam\u0131\u015ft\u0131. Toba\u2019dan yay\u0131lan k\u00fcller Gr\u00f6nland\u2019daki buz tabakalar\u0131nda ve Hint Okyanusu\u2019nda sualt\u0131 \u00e7ukurlar\u0131nda bulundu ve patlaman\u0131n kesin tarihinin belirlenmesini sa\u011flad\u0131. Toba patlamas\u0131, insan\u0131n tarihinde, son buzul \u00e7a\u011f\u0131ndan \u00f6nce meydana gelen en dramatik, do\u011fru \u015fekilde tarihlenmi\u015f ve kesin olayd\u0131r.<\/p>\n Baz\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, onu izleyen \u201cn\u00fckleer k\u0131\u015f\u201d nedeniyle Toba olay\u0131n\u0131, d\u00fcnya \u00e7ap\u0131ndaki toplu \u00f6l\u00fcmlerin sebebi olarak g\u00f6r\u00fcrler. Konuyu ele al\u0131rken bu olguyu da hesaba katmak gerekir. Toba k\u00fclleri Sumatra\u2019dan kuzeybat\u0131ya Hint Okyanusu \u00fczerinden ge\u00e7erek yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, Hindistan, k\u00fcl ya\u011fmurundan en fazla etkilenen ve bu nedenle insanlar\u0131n kitleler halinde ya\u015fam\u0131n\u0131 yitirdi\u011fi bir b\u00f6lge oldu. Bu olay iki ana genetik dal olan M ve N\u2019nin maternal genetik alt gruplar\u0131ndan Hindistanl\u0131lara has olanlar\u0131n \u00e7o\u011funun neden Asya\u2019n\u0131n di\u011fer b\u00f6lgelerinde bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bu gruplar\u0131n yeniden yay\u0131lma tarihlerinin paradoksal olarak Hindistan\u2019da neden Do\u011fu Asya ve Avustralasya\u2019ya nazaran daha ge\u00e7 oldu\u011funu a\u00e7\u0131klayabilir.<\/p>\n Toba patlamas\u0131ndan \u00f6nce Asya\u2019ya gelenler<\/strong><\/p>\n E\u011fer atalar\u0131m\u0131z Afrika\u2019y\u0131 85 bin y\u0131l \u00f6nce terk ettilerse, onlar\u0131n soyundan gelenlerin Toba patlamas\u0131ndan 10 bin y\u0131ldan daha \u00f6nce Asya\u2019da ya\u015fam\u0131\u015f olmalar\u0131 gerekir ve Hint Okyanusu\u2019nun k\u0131y\u0131lar\u0131nda ya\u015fayanlar, insanl\u0131k tarihinin en b\u00fcy\u00fck volkanik k\u00fcl ya\u011fmurunun do\u011frudan hedefi olmu\u015flard\u0131r. Toba patlamas\u0131 bu nedenle olduk\u00e7a \u00f6nemli bir tarih belirleyicidir; \u00e7\u00fcnk\u00fc k\u00fcller \u00e7ok geni\u015f bir alan\u0131 kaplam\u0131\u015ft\u0131r ve bozulmam\u0131\u015f bir katman halinde bulunduklar\u0131 her yerde kesin olarak tan\u0131mlan\u0131p tarihlenebilir.<\/p>\n Afrika\u2019dan Avustralya\u2019ya uzanan yolun \u00fc\u00e7te ikisi kadar bir mesafede Malezya yar\u0131madas\u0131nda Perak b\u00f6lgesindeki Lenggong vadisinde bulunmu\u015f olan Paleolitik \u00c7a\u011f\u2019a ait Kota Tampan k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn yeniden de\u011ferlendirilmesi sonucunda, Avustralya\u2019ya insanlar\u0131n yerle\u015fmesinin zaman\u0131 konusunda \u00f6nceden belirlenmi\u015f tarihler tekrar onayland\u0131. Bu k\u00fclt\u00fcr\u00fcn ilk tan\u0131mlan\u0131\u015f\u0131, ilgin\u00e7, geni\u015f ve biraz kaba saba ta\u015f aletlerin bulunmas\u0131yla oldu. Bu aletlerin sadece tek taraf\u0131 \u015fekillendirilmi\u015fti ve arkeologlar 1960\u2019larda bunlar\u0131n daha erken insan t\u00fcrlerinin elinden \u00e7\u0131km\u0131\u015f olabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015flerdi. Bununla birlikte, aletlerin etraf\u0131n\u0131 \u00e7evreleyen jeolojik katmanlar yeniden incelendi\u011finde, bunlar\u0131n daha yak\u0131n bir zamanda yap\u0131lm\u0131\u015f olduklar\u0131 anla\u015f\u0131ld\u0131. 1975\u2019te Sarawak M\u00fczesi\u2019nin k\u00fcrat\u00f6r\u00fc Tom Harrison, aletlerin Sumatra\u2019daki Toba yanarda\u011f\u0131n\u0131n patlamas\u0131yla ilintili olabilece\u011fini iddia etti\u011finde, bunlara olan ilgi daha da artt\u0131.<\/p>\n Arkeolojik kan\u0131tlar<\/strong><\/p>\n Malezyal\u0131 arkeolog Zuraina Majid, Perak b\u00f6lgesinde Penang yak\u0131n\u0131nda a\u011fa\u00e7l\u0131 bir vadide bu k\u00fclt\u00fcr\u00fcn kal\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 buldu. Kota Tampan k\u00fclt\u00fcr\u00fc diye bilinen, kesintisiz bir Paleolitik gelenek orada on binlerce y\u0131l \u00f6ncesine uzan\u0131yor. Bir kaz\u0131 b\u00f6lgesinde, bu gelene\u011fe ait aletler Toba volkanik k\u00fcllerinin i\u00e7ine g\u00f6m\u00fclm\u00fc\u015f bir halde bulunmaktad\u0131r. Bu aletlerin modern insanla ili\u015fkili olduklar\u0131 kesinle\u015fti\u011fi takdirde, bu, modern insan\u0131n G\u00fcneydo\u011fu Asya\u2019ya 74 bin y\u0131ldan daha \u00f6nce, Toba patlamas\u0131ndan erken bir tarihte yerle\u015fmi\u015f olduklar\u0131 anlam\u0131na gelir. Bu durumda, 85 bin y\u0131l \u00f6nceki toplu g\u00f6\u00e7 tezi daha olas\u0131 bir hale gelir. Avustralya\u2019da 65 bin y\u0131l \u00f6nceki insan yerle\u015fimine dair genetik ve di\u011fer kan\u0131tlar bu senaryoya uygun d\u00fc\u015fmektedir.<\/p>\n Toba patlamas\u0131, \u00f6zellikle geni\u015f Hindistan b\u00f6lgesini kal\u0131n bir k\u00fcl katman\u0131yla kaplad\u0131. Hindistan\u2019a ilk yerle\u015fenlerin felaketlerin bu en b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fcnden sonra hayatta kalmay\u0131 nas\u0131l ba\u015fard\u0131klar\u0131n\u0131 anlamak kolay de\u011fil. Do\u011fu ile Bat\u0131 Asya aras\u0131ndaki b\u00f6lgede geni\u015f bir ku\u015fak boyunca toplu \u00f6l\u00fcmlerin oldu\u011funu tahmin edebiliriz. B\u00f6ylesine geni\u015f bir do\u011fu-bat\u0131 b\u00f6l\u00fcnmesi veya \u201cyar\u0131k\u201d genetik kay\u0131tlarda da a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n Genetik izler<\/strong><\/p>\n Toplu g\u00f6\u00e7 i\u00e7in b\u00f6ylesine erken bir tarih, genetik verilerle nas\u0131l bu kadar uyumlu olabilir? Bu, meselenin belki de en tart\u0131\u015fmal\u0131 ve heyecan uyand\u0131r\u0131c\u0131 k\u0131sm\u0131. Bu sorunun k\u0131sa yan\u0131t\u0131, genetik tarihlerin ve soya\u011fac\u0131n\u0131n bu erken toplu g\u00f6\u00e7le olduk\u00e7a uyumlu oldu\u011fudur. Bu, ayr\u0131ca Avrupal\u0131lar\u0131n k\u00f6kleriyle ilgili soruyu, Avrupa\u2019da insan yerle\u015fiminin Avustralyal\u0131lar ve Asyal\u0131larla ayn\u0131 maternal atalardan do\u011fup, neden sadece 50 bin y\u0131l \u00f6nce ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da a\u00e7\u0131kl\u0131yor.<\/p>\n G\u00fcneydeki bu tek ve ba\u015far\u0131yla sonu\u00e7lanm\u0131\u015f toplu g\u00f6\u00e7\u00fcn ilk yerle\u015fim yeri olan G\u00fcney Asya b\u00f6lgesi, bu yay\u0131lmayla ta\u015f\u0131nan genetik k\u00f6klerin, sadece Hint Okyanusu civar\u0131ndaki Aborjin diye adland\u0131r\u0131lan halklarda de\u011fil, modern halklar\u0131n \u00e7o\u011fu aras\u0131nda da var oldu\u011funu g\u00f6steriyor. Bu k\u00f6klerin aras\u0131nda, geni\u015f Avrasya k\u0131tas\u0131n\u0131n i\u00e7lerine do\u011fru yap\u0131lan sonraki \u00f6nc\u00fc y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015flerin en bat\u0131da olanlar\u0131n\u0131n genetik \u00fcslerini tespit edebiliyoruz. Bu y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015fler bir moladan sonra, Avrupa, Kafkasya ve Orta Asya\u2019ya do\u011fru devam etti. \u00d6yle g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor ki, okyanus k\u0131y\u0131s\u0131 halk\u0131n\u0131n \u00f6nc\u00fcleri, Afrika k\u00f6kenli grubun orijinal genetik \u00e7e\u015fitlili\u011fini \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 bir oranda muhafaza etmi\u015f ve Hint Okyanusu k\u0131y\u0131lar\u0131nda \u00e7ok daha h\u0131zl\u0131 hareket etmi\u015ftir. O kadar h\u0131zl\u0131 ki, daha ilk kuzenleri Avrupa\u2019ya varmadan \u00e7ok \u00f6nce, Endonezya etraf\u0131ndan ve Okyanusya\u2019n\u0131n yak\u0131n kesimlerinin i\u00e7erisinden yol alarak Avustralya\u2019ya yerle\u015fmi\u015flerdir.<\/p>\n B\u00fcy\u00fck g\u00f6\u00e7\u00fcn ve onun ard\u0131ndan G\u00fcneydo\u011fu Asya\u2019ya geli\u015fin, 74 bin y\u0131l \u00f6nceki Toba yanarda\u011f\u0131 patlamas\u0131yla kronolojik a\u00e7\u0131dan tam olarak \u00f6rt\u00fc\u015fmesi kritik \u00f6nemdedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc birincisi, Toba olay\u0131, Paleolitik \u00e7a\u011f\u0131n en do\u011fru ve kesin bir bi\u00e7imde tarihlenmi\u015f olaylar\u0131ndan biridir ve bu olay\u0131n neden oldu\u011fu k\u00fcl ya\u011fmurlar\u0131 b\u00fct\u00fcn G\u00fcney Asya i\u00e7in bir tarih \u00f6l\u00e7er niteli\u011fi ta\u015f\u0131r. \u0130kinci olarak, Toba\u2019dan yay\u0131lan k\u00fcl ya\u011fmurunun ve ard\u0131ndan ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak gelen \u201cn\u00fckleer k\u0131\u015f\u0131n\u201d etkileri bu k\u00fcllerin g\u00fczerg\u00e2h\u0131nda bulunan b\u00fct\u00fcn canl\u0131lar i\u00e7in bir felaket oldu ve daha uzaktaki b\u00f6lgelerde de durum k\u00f6t\u00fcyd\u00fc. Malezya yar\u0131madas\u0131nda Toba k\u00fclleriyle beraber modern insanlarca yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen aletlerin bulunmas\u0131, k\u0131y\u0131lara ilk yerle\u015fenlerin Uzakdo\u011fu\u2019ya patlamadan \u00f6nce yerle\u015fmi\u015f olabileceklerini g\u00f6steriyor. Bu nirengi noktas\u0131n\u0131n di\u011fer kan\u0131tlarla \u00f6rt\u00fc\u015fmesi bu senaryoyu destekliyor.<\/p>\n Di\u011fer ipu\u00e7lar\u0131<\/strong><\/p>\n G\u00fcney \u00c7in\u2019deki Liujiang kafatas\u0131na dair yeni saptanan tarihler, Avustralya\u2019da l\u00fcminesans y\u00f6ntemiyle saptanan tarihler, Avustralya\u2019ya ge\u00e7i\u015fi m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lan en al\u00e7ak deniz seviyesinin 65 bin y\u0131l \u00f6ncesine tarihlenmesi, L3 grubunun yay\u0131l\u0131m\u0131n\u0131n genetik tarihlerinin 83 bin y\u0131l olarak saptanmas\u0131 ve K\u0131z\u0131l Deniz\u2019in \u00f6nemli derecede tuzlanmas\u0131n\u0131n 80 bin y\u0131l \u00f6nce ger\u00e7ekle\u015fti\u011finin belirlenmesi. Asya\u2019daki ilk modern insanlara dair en iyi kan\u0131tlar, ger\u00e7ek fosillerden ve onlar\u0131n ya\u015flar\u0131 saptanm\u0131\u015f ortamlar\u0131ndan gelmektedir. B\u00f6yle bir \u00e7al\u0131\u015fma Flores\u2019deki Liang Bua kaz\u0131 alan\u0131nda y\u00fcr\u00fct\u00fclmektedir.<\/p>\n Bu nedenle, e\u011fer ger\u00e7ekten Toba Hindistan\u2019a insan yerle\u015fiminin ba\u015flamas\u0131ndan sonra patlad\u0131ysa, Hindistan yar\u0131madas\u0131nda, \u00f6zellikle do\u011fu taraf\u0131ndan bat\u0131dan daha fazla ge\u00e7ekle\u015fen toplu \u00f6l\u00fcmlerin ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131 tahmin edebiliriz. Bu \u015f\u00fcphesiz Hindistan\u2019\u0131n genetik haritas\u0131ndaki \u00e7eli\u015fkiye getirilen yorumlardan sadece bir tanesidir. Bu haritada, k\u0131y\u0131larda ya\u015fayanlar\u0131n genetik izlerine rastlanabilir ama M ve R\u2019nin Hindistan\u2019a has alt gruplar\u0131 sadece bu k\u0131ta par\u00e7as\u0131nda, \u00f6zellikle g\u00fcneydo\u011fu kabilelerinde g\u00f6r\u00fclmektedir. Bu, b\u00fcy\u00fck bir felaketten kurtulu\u015fun sonucu olarak beklenebilecek bir durumdur. Bu yerel genetik dallar\u0131n en eskisi 73 bin y\u0131l \u00f6ncesine tarihlenmi\u015ftir.<\/p>\n Sonraki b\u00f6l\u00fcmlerde, bu \u00f6nc\u00fc gruplar\u0131n Kuzey ve Do\u011fu Asya\u2019ya geldikten sonra ne yapt\u0131klar\u0131n\u0131 ve buralara nas\u0131l geldiklerini g\u00f6rece\u011fiz. T\u00fcm bu tahminler i\u00e7inde en kesin olan, G\u00fcney Asyal\u0131lar\u0131n (\u00f6zellikle Hindistan, Pakistan ve Basra K\u00f6rfezi), Afrikal\u0131 olmayanlar\u0131n da\u011f\u0131l\u0131m\u0131n\u0131n kayna\u011f\u0131 olarak merkezi bir rol oynam\u0131\u015f oldu\u011fudur. Genetik soya\u011fac\u0131yla ilgili olarak, Afrikal\u0131 olmayan en erken genetik kollar G\u00fcney ve G\u00fcneydo\u011fu Asya\u2019da bulunmaktad\u0131r. Modern insanlar\u0131n Do\u011fu ve Orta Asya\u2019ya ilk yerle\u015fiminin tarihleri kesin olmayan kafatas\u0131 tarih \u00f6l\u00e7\u00fcmleri ve daha ge\u00e7 tarihli bir Mongoloid yerle\u015fiminin belirgin kan\u0131tlar\u0131 nedeniyle kesin olarak belirlenememi\u015ftir; ama Liujiang kafatas\u0131n\u0131n 68.000 y\u0131l \u00f6ncesi olarak saptanan yeniden tarihlenmesi do\u011fruysa, ilk kolonilerin G\u00fcney \u00c7in\u2019e yerle\u015fimi, G\u00fcneydo\u011fu Asya\u2019yla ayn\u0131 d\u00f6nemde ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f olmal\u0131d\u0131r. E\u011fer modern insanlar G\u00fcneydo\u011fu Asya\u2019ya Toba patlamas\u0131ndan \u00f6nce yerle\u015fmi\u015flerse, Hindistan ile Uzakdo\u011fu aras\u0131ndaki kesin genetik kopukluk, Hindistan\u2019\u0131 74.000 y\u0131l \u00f6nce kaplam\u0131\u015f olan k\u00fcl tabakas\u0131yla a\u00e7\u0131klanabilir.<\/p>\n Toba patlamas\u0131 ve genetik kan\u0131tlar<\/strong><\/p>\n Belki de tarihlemedeki kesinlikten daha \u00f6nemli olarak, Malezya\u2019daki ta\u015f aletlerle Toba volkanik k\u00fcllerinin aras\u0131ndaki ili\u015fkinin, ilk Hintli ve Pakistanl\u0131lar\u0131n, \u015fimdiye dek insanl\u0131\u011f\u0131n ba\u015f\u0131na gelmi\u015f en b\u00fcy\u00fck felaketin yolu \u00fcst\u00fcnde oldu\u011funu g\u00f6stermesidir. Bu felaket, son iki milyar y\u0131l i\u00e7indeki en b\u00fcy\u00fck patlama olan Toba yanarda\u011f\u0131 patlamas\u0131yd\u0131. R\u00fczg\u00e2rla birlikte, yanarda\u011fdan yay\u0131lan k\u00fcl y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131 kuzeybat\u0131ya yay\u0131ld\u0131 ve b\u00fct\u00fcn bir Hindistan k\u0131taalt\u0131 b\u00f6lgesini kaplad\u0131. Bug\u00fcn bile, b\u00f6lgede bir metre kal\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda bir k\u00fcl tabakas\u0131 g\u00f6r\u00fclmekte ve Hindistan\u2019da iki b\u00f6lgede, Orta ve Ge\u00e7 Paleolitik aletlerle birlikte bulunmaktad\u0131r. Bu aletlerle k\u00fcller aras\u0131ndaki ba\u011fla ilgili \u00f6nemli bir tahmin, genetik a\u00e7\u0131dan geni\u015f ve derin bir yar\u0131\u011f\u0131n Do\u011fu\u2019yu Bat\u0131\u2019dan ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131, sonu\u00e7 olarak Hindistan\u2019\u0131n her iki taraftan da yeniden yerle\u015fime u\u011frad\u0131\u011f\u0131d\u0131r. B\u00f6yle bir yar\u0131k Asya\u2019n\u0131n genetik haritas\u0131nda g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n Perak\u2019a \u00e7ok yak\u0131n oldu\u011fu halde, Toba yanarda\u011f\u0131n\u0131n k\u00fcl y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131 Malay yar\u0131madas\u0131n\u0131 sadece s\u0131y\u0131r\u0131p ge\u00e7ti. Kota Tampan yerle\u015fimindeki insanlar \u015fanss\u0131zd\u0131lar, yar\u0131madan\u0131n geri kalan\u0131ndaki insanlarsa ka\u00e7may\u0131 ba\u015farm\u0131\u015flard\u0131. Baz\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, kafatas\u0131 bi\u00e7im ve \u00f6l\u00e7\u00fclerine dayanarak, h\u00e2l\u00e2 kuzey Malezya\u2019n\u0131n s\u0131k ya\u011fmur ormanlar\u0131n\u0131n ayn\u0131 b\u00f6lgesinde ya\u015fayan Semang aborjin \u201cnegrito\u201d (Orta ve G\u00fcney Afrika ile baz\u0131 Pasifik adalar\u0131nda bulunan c\u00fcce yap\u0131l\u0131 zenci topluluk) avc\u0131-toplay\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n, Perak adam\u0131n\u0131n soyundan geldi\u011fini iddia etmektedirler. Zerania Majid\u2019in ileri s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc gibi, Kota Tampan k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn s\u00fcreklili\u011fi, Toba k\u00fclleri i\u00e7indeki 74 bin y\u0131ll\u0131k aletlerle ba\u011f kuracak bir halka olmaktad\u0131r.<\/p>\n K\u0131y\u0131larda ilk ya\u015fayan insanlar\u0131n soyundan gelmi\u015f olabilecekleri d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen topluluklar i\u00e7inde en iyi bilinenler Semanglard\u0131r. \u00c7inhindi ve Malay yar\u0131madas\u0131nda, k\u0131y\u0131 insanlar\u0131n\u0131n soyundan gelmi\u015f olmalar\u0131 muhtemel bir ba\u015fka grup ise, fiziksel olarak Semang ve Mongoloid aras\u0131 bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc olan, aborjin Malaylar olarak adland\u0131r\u0131lan topluluktur.<\/p>\n Do\u011fu Asya\u2019n\u0131n genetik yap\u0131s\u0131na dair y\u00fcr\u00fct\u00fclmekte olan daha geni\u015f bir \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n par\u00e7as\u0131 olarak, Malay yar\u0131madas\u0131ndaki aborjin gruplar\u0131n genetik incelemesi yap\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n MtDNA sonu\u00e7lar\u0131 olduk\u00e7a heyecan uyand\u0131r\u0131c\u0131yd\u0131: Semang grubun d\u00f6rtte \u00fc\u00e7\u00fc (mesela negrito gruplar\u0131) ba\u015fka yerlerle kar\u0131\u015fm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131 olduk\u00e7a d\u00fc\u015f\u00fck bir d\u00fczeyde olan kendilerine has M ve N dallar\u0131na sahiptirler; bu da atalar\u0131n\u0131n ilk k\u0131y\u0131 insanlar\u0131yla beraber geldikleri teziyle uyumludur. Onlar\u0131n kendilerine \u00f6zg\u00fc genetik dallar\u0131 M ve N k\u00f6klerine do\u011fru uzan\u0131yor (L3\u2019\u00fcn Afrika d\u0131\u015f\u0131ndaki ilk k\u0131zlar\u0131). M dallar\u0131 G\u00fcneydo\u011fu veya Do\u011fu Asya\u2019da (veya ba\u015fka yerde) kimseninkiyle ortak de\u011fil. Her ne kadar yak\u0131n ge\u00e7mi\u015fteki n\u00fcfus azalmas\u0131ndan dolay\u0131 \u00e7e\u015fitlili\u011fi azalsa da, ya\u015flar\u0131n\u0131n 60.000 civar\u0131nda oldu\u011funu tespit etmek i\u00e7in yeterince \u00e7e\u015fitlili\u011fi muhafaz etmi\u015ftirler. Onlar\u0131n N dal\u0131ndaki di\u011fer kendine has gruplar\u0131, N\u2019nin genetik k\u0131z\u0131 R\u2019den gelmektedir. Di\u011fer Avrasyal\u0131 topluluklarla belli bir ba\u011flant\u0131dan yoksun olu\u015flar\u0131, onlar\u0131n bu kadar uzun s\u00fcre \u00f6nce buraya geldikten sonra Malay yar\u0131madas\u0131nda genetik a\u00e7\u0131dan izole ya\u015fad\u0131klar\u0131 sav\u0131yla uyumludur.<\/p>\n Avustralya\u2019n\u0131n 60 bin y\u0131ldan daha \u00f6nce kolonize edilmesi ayn\u0131 b\u00fcy\u00fck g\u00f6\u00e7\u00fcn par\u00e7as\u0131yd\u0131<\/strong><\/p>\n Baz\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, Avustralyal\u0131 aborjinlerin Afrika\u2019dan, Avrupal\u0131lar\u0131n, Asyal\u0131lar\u0131n ve Amerika yerlilerinin do\u011fu\u015funa neden olan g\u00f6\u00e7ten daha \u00f6nce ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f bir ba\u015fka g\u00f6\u00e7\u00fc temsil ettiklerini d\u00fc\u015f\u00fcnmektedirler. Oysa genetik haritam\u0131z bize ba\u015fka bir \u015fey s\u00f6yl\u00fcyor. Avustralya\u2019n\u0131n maternal klanlar\u0131 \u00fczerine yap\u0131lan baz\u0131 incelemeler t\u00fcm\u00fcn\u00fcn, iki kendine has Afrikal\u0131 olmayan \u00fcstklan\u0131m\u0131za yani M ve N\u2019ye ait olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi. \u00d6te yandan Y kromozomlar\u0131 \u00fczerine yap\u0131lan geni\u015f incelemeler, erkek Avustralyal\u0131 dallar\u0131n hepsinin t\u0131pk\u0131 di\u011fer Afrikal\u0131 olmayanlar gibi ayn\u0131 Afrika k\u00f6kenli Adem klan\u0131na (M168) ait oldu\u011funu g\u00f6steriyor. Ayn\u0131 model sadece ayn\u0131 atadan ge\u00e7mi\u015f olmayan genetik i\u015faretlerde de g\u00f6r\u00fclmektedir. Bir ba\u015fka deyi\u015fle, bu genetik kan\u0131tlar\u0131n birle\u015fimi, Avustralyal\u0131lar\u0131n k\u00f6keninin, ayr\u0131ca bu tek Afrika k\u00f6kenli g\u00f6\u00e7e dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6steriyor. Arkeolojik tarihlemelerle birlikte bu yakla\u015f\u0131m\u0131n mant\u0131\u011f\u0131, modern insanlar\u0131n Malay yar\u0131madas\u0131na geli\u015flerini 74 bin y\u0131ldan daha \u00f6nceye ve Avustralya\u2019ya geli\u015flerini ise yakla\u015f\u0131k 65 bin y\u0131l \u00f6nceye yerle\u015ftiriyor. Bu ayn\u0131 zamanda, k\u0131y\u0131 civar\u0131ndaki yerle\u015fimlerden hareketle tahmin edilen Afrika\u2019dan \u00e7\u0131k\u0131\u015f tarihiyle de uyumludur.<\/p>\n Afrika\u2019dan Hint Okyanusu\u2019na do\u011fru y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fcn zaman\u0131 konusunda tahminlerimiz, k\u0131y\u0131 insanlar\u0131n\u0131n k\u0131y\u0131 boyunca Perak\u2019a gitmelerinin sadece 10 bin y\u0131l s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc ve Avustralya\u2019ya yerle\u015fmek i\u00e7in a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 bir 10 bin y\u0131l daha ge\u00e7irdikleri y\u00f6n\u00fcndedir. Bu, Afrika\u2019n\u0131n yakla\u015f\u0131k 85 bin y\u0131l \u00f6nce terk edilmesi ve Avustralya\u2019ya 65 bin y\u0131l \u00f6nce var\u0131lmas\u0131 aras\u0131nda ge\u00e7en s\u00fcredir. Bu tarihlerin ilki, Afrikal\u0131 L3 k\u00fcmesinin yay\u0131lmas\u0131 i\u00e7in molek\u00fcler saat kullanarak tahmin edilen tarihle uyumludur.<\/p>\n Hindistan\u2019daki genetik yar\u0131k Toba patlamas\u0131ndan dolay\u0131 m\u0131 olu\u015ftu?<\/strong><\/p>\n Hindistan\u2019\u0131n kuzeyi ve do\u011fusunda ani bir genetik de\u011fi\u015fim g\u00f6r\u00fclmektedir. Bu de\u011fi\u015fiklikler fiziki g\u00f6r\u00fcn\u00fcmlerde bile belli olmaktad\u0131r. Nepal, Burma ve Do\u011fu Hindistan\u2019da ilk Mongoloid Do\u011fu Asyal\u0131 y\u00fczlerle kar\u015f\u0131la\u015fmaktay\u0131z. Bu topluluklar genellikle Do\u011fu Asya dillerini konu\u015fmaktad\u0131rlar ve Hint-Avrupal\u0131 veya Dravidyan dillerini konu\u015fan kom\u015fular\u0131yla g\u00fc\u00e7l\u00fc bir tezat olu\u015fturmaktad\u0131rlar. Burma\u2019ya ve Himalayalar\u2019\u0131n kuzey k\u0131y\u0131s\u0131nda Tibet\u2019e gitti\u011fimizde, Do\u011fu Asyal\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcne ve etnolinguistik geleneklerine do\u011fru ge\u00e7i\u015f tamamlanm\u0131\u015f oluyor, t\u0131pk\u0131 M ve N\u2019nin mitokondriyal alt gruplar\u0131n\u0131n h\u0131zl\u0131 ve tam de\u011fi\u015fiminin tamamlanm\u0131\u015f oldu\u011fu gibi. \u00d6rne\u011fin Tibet\u2019te M gruplar\u0131n\u0131n N gruplar\u0131na oran\u0131 1\/5\u2019ten 3\/1\u2019e do\u011fru de\u011fi\u015fiyor. Bu gruplar\u0131n alt gruplar\u0131ysa Hindistan\u2019\u0131nkilerle tatmin edici bir d\u00fczeyde \u00f6rt\u00fc\u015fm\u00fcyor. Aksine, Tibet\u2019te tipik Do\u011fu ve G\u00fcneydo\u011fu Asyal\u0131 M ve N alt gruplar\u0131 y\u00fczde 70 oran\u0131nda g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor, kalan\u0131 da hen\u00fcz s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lmam\u0131\u015f yerel kaynakl\u0131 M tiplerinden olu\u015fuyor. O halde, Hindistan k\u0131ta alt\u0131n\u0131n kuzeydo\u011fu k\u0131sm\u0131, do\u011fu-bat\u0131 s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131n en a\u00e7\u0131k ve en derin oldu\u011fu yerdir. Bu s\u0131n\u0131r muhtemelen 74 bin y\u0131l \u00f6nce Toba yanarda\u011f\u0131n\u0131n k\u00fcl bulutuyla Hindistan boyunca meydana gelen derin genetik yar\u0131\u011f\u0131n yans\u0131t\u0131yor.<\/p>\n Hindistan yar\u0131madas\u0131n\u0131n g\u00fcneyine do\u011fru, genel fiziki g\u00f6r\u00fcn\u00fcm genellikle daha koyu tenli, k\u0131v\u0131rc\u0131k sa\u00e7l\u0131, yuvarlak g\u00f6zl\u00fc Dravidyan tipine do\u011fru de\u011fi\u015fiyor. Kafatas\u0131 \u015feklinin kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 sonucunda, G\u00fcney Hindistan\u2019daki geni\u015f Tamil halk\u0131n\u0131n, Semanglarla Aborjin Malaylar aras\u0131nda Malay yar\u0131madas\u0131ndan aborjin bir grup olan Senoi\u2019lere ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor.<\/p>\n M Hindistan\u2019da, N ise muhtemelen daha bat\u0131da Basra b\u00f6lgesinde do\u011fdu<\/strong><\/p>\n Bat\u0131 Avrasya\u2019da neredeyse hi\u00e7 g\u00f6r\u00fclmeyen M, bize do\u011fum yerinin Hindistan oldu\u011fundan \u015f\u00fcphelenmemiz i\u00e7in bir\u00e7ok neden sunuyor. M en zengin \u00e7e\u015fitlili\u011fine ve eskili\u011fine Hindistan\u2019da kavu\u015fuyor. Ba\u015fka hi\u00e7bir yerde b\u00f6yle bir \u00e7e\u015fitlilik ve b\u00f6yle y\u00fcksek bir oranda k\u00f6k ve kendine \u00f6zg\u00fc ana dal t\u00fcrleri g\u00f6stermiyor. Onun Hindistan\u2019daki \u00e7ok say\u0131da k\u0131z\u0131n\u0131n en ya\u015fl\u0131s\u0131, M2, 73 bin y\u0131l ya\u015f\u0131nda. Her ne kadar M2 yay\u0131lmas\u0131n\u0131n tarihi kesin olmasa da, 74 bin y\u0131l \u00f6nceki Toba patlamas\u0131ndan sonra gelen toplu \u00f6l\u00fcmlerin ard\u0131ndan n\u00fcfusun yerel bir telafisini yans\u0131t\u0131yor olabilir. M2, Andhra Pradesh\u2019deki Chenchu avc\u0131-toplay\u0131c\u0131 Avustralya kabilelerinde a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Bu kabileler, Hindistan\u2019\u0131n geri kalan\u0131nda bulunan M2 tipleriyle ortak atalara sahip olduklar\u0131 kadar, M2\u2019nin kendilerine has yerel de\u011fi\u015fik tiplerine de sahiptirler. Sonu\u00e7ta b\u00fct\u00fcn bunlar M\u2019nin do\u011fum yeri olarak, daha bat\u0131y\u0131 hatta Afrika\u2019y\u0131 de\u011fil de Hindistan\u2019\u0131 belirlemek i\u00e7in g\u00fc\u00e7l\u00fc nedenlerdir.<\/p>\n M ve R klanlar\u0131n\u0131n sadece Hindistan\u2019a has geli\u015fiminin belki de en ilgi uyand\u0131r\u0131c\u0131 taraf\u0131, onlar\u0131n Afrika k\u00f6kenli y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f ba\u015flad\u0131ktan sonra, 74 bin y\u0131l \u00f6nce meydana gelen Toba felaketinin yerel bir telafisinin i\u015fareti olduklar\u0131 yolundaki ipucudur. Y\u0131k\u0131lm\u0131\u015f bir Hindistan, bat\u0131dan R tipleri taraf\u0131ndan ve do\u011fudan M tipleri taraf\u0131ndan yeniden kolonize edilebilirdi. Bu resmi destekleyecek olgu, Kivisild ve \u00e7al\u0131\u015fma arkada\u015flar\u0131n\u0131n Andhra Pradesh\u2019in g\u00fcneydo\u011fu b\u00f6lgesinde bulunan iki kabile toplulu\u011fu \u00fczerinde yapt\u0131klar\u0131 yak\u0131n tarihli incelemelerinden geliyor. Bu topluluklardan biri, Avustralyal\u0131 Chenchu avc\u0131-toplay\u0131c\u0131lar, neredeyse tamamen M klan\u0131ndand\u0131rlar ve Hindistan\u2019\u0131n karakteristik \u00f6zelliklerini ta\u015f\u0131yan ve sadece oraya ait olan ba\u015fl\u0131ca M dallar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funu ta\u015f\u0131maktad\u0131rlar. Di\u011fer grup Avustralyal\u0131 olmayan Koyalar, benzer bir \u015fekilde Hindistan tipi M dallar\u0131n\u0131n zengin bir \u00e7e\u015fitlili\u011fine (b\u00fct\u00fcn kollar\u0131n y\u00fczde 60\u2019\u0131) sahiptirler, ama sadece Hindistan\u2019a \u00f6zg\u00fc olan R tipinin y\u00fczde 31\u2019ini ta\u015f\u0131rlar. Chenchu ve Koya kabileleri b\u00f6ylece Hintli M ve R kollar\u0131n\u0131n eski bir ar\u015fivini olu\u015fturmaktad\u0131rlar ve bu dallar Hindistan yar\u0131madas\u0131n\u0131n geri kalan\u0131nda var olan maternal genetik \u00e7e\u015fitlili\u011fin \u00e7o\u011funu i\u00e7ermekte ve atas\u0131 niteli\u011fi ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Bu iki kabilelerin hi\u00e7birinde Bat\u0131 Avrasyal\u0131 N tipleri g\u00f6r\u00fclmemektedir. R tiplerinin Koyalarda bulunup Avustralyal\u0131 Chenchu\u2019larda bulunmamas\u0131, Hindistan yar\u0131madas\u0131n\u0131n bat\u0131dan k\u0131smen yeniden kolonize edilmesi fikriyle uyumludur. Onlar\u0131n a\u00e7\u0131k\u00e7a Hindistanl\u0131 \u00f6zelli\u011fi g\u00f6steren genetik k\u00f6kleri ve yerelli\u011fine ra\u011fmen, bu iki kabile aras\u0131nda payla\u015f\u0131lan (\u00f6rne\u011fin tamamen uyu\u015fan) hi\u00e7bir maternal genetik tip yoktur ve bu da onlar\u0131n eski ve birbirinden ba\u011f\u0131ms\u0131z geli\u015fimine kan\u0131tt\u0131r.<\/p>\n Kota Tampan\u2019daki aletleri kimler, ne zaman yapt\u0131? <\/strong><\/p>\n Kota Tampan ve Lenggong vadisi k\u00fclt\u00fcr\u00fc \u00fczerine, Penang\u2019daki Sains Malaysia \u00dcniversitesi\u2019nden arkeolog Zuraine Majid kadar ara\u015ft\u0131rma yapan kimse olmad\u0131. Onun Lenggong vadisindeki birka\u00e7 kaz\u0131 alan\u0131ndaki geni\u015f \u00e7apta ara\u015ft\u0131rmalar\u0131, o b\u00fcy\u00fck Toba patlamas\u0131n\u0131n oldu\u011fu zamandan itibaren 7 bin y\u0131l \u00f6ncesine hatta sadece 4 bin y\u0131l \u00f6ncesine kadar yerel bir yontma ta\u015f k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn var olmu\u015f olabilece\u011fi sonucunu do\u011furuyor. E\u011fer durum b\u00f6yleyse, bu, tek taraf\u0131 yontulmu\u015f oval ta\u015f aletler hakk\u0131ndaki en can al\u0131c\u0131 sorulardan birine cevap olabilir: Bunlar\u0131 kim yapt\u0131? Bir kere bunlar hi\u00e7bir \u015fekilde sofistike aletlerden de\u011fillerdir. Daha g\u00fczel g\u00f6r\u00fcnen aletler \u00e7ok daha \u00f6nce Afrika\u2019da ve Avrupa\u2019da ilkel insanlarca yap\u0131lm\u0131\u015flard\u0131; o halde neden bu volkanik k\u00fcllerin i\u00e7ine g\u00f6m\u00fcl\u00fc tek taraf\u0131 yontulmu\u015f aletlerin Toba patlamas\u0131 s\u0131ras\u0131nda ya\u015fam\u0131\u015f modern insanlarca yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesin?<\/p>\n G\u00fcneydo\u011fu Asya\u2019n\u0131n paleolitik k\u00fclt\u00fcrleri \u00fczerine en yetkili uzmanlardan ikisi, Avustralyal\u0131 arkeologlar Peter Bellwood ve Sandra Bowdler, bu aletlerin anatomik a\u00e7\u0131dan modern insanlarca yap\u0131lm\u0131\u015f olabilece\u011fi konusunda Zuraina Majid ve Tom Harrison\u2019a kat\u0131l\u0131yorlar. \u0130lk olarak Zuraina Majid ve Tom Harrison, Lenggong vadisinde bulunan ta\u015f aletlerin \u00e7o\u011funun ya\u015f\u0131n\u0131n, modern insanlar d\u0131\u015f\u0131ndakiler taraf\u0131ndan yap\u0131lmak i\u00e7in fazla gen\u00e7 olduklar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlar. \u0130kincisi, de\u011fil Lenggong vadisi, Malay yar\u0131madas\u0131nda bile ba\u015fka modern \u00f6ncesi insana rastlanmad\u0131.<\/p>\n Perak Adam\u0131<\/strong><\/p>\n Zuraina\u2019n\u0131n bu konudaki kozu, kendi ekibi taraf\u0131ndan 1990\u2019da Lenggong vadisinde, Gunung Runtuh ma\u011faras\u0131nda bir\u00e7ok yay\u0131na konu olmu\u015f Perak Adam\u0131\u2019n\u0131n bulunmas\u0131d\u0131r. Uzmanlar, ayn\u0131 ta\u015f alet s\u0131n\u0131f\u0131yla \u00e7evrili olan, modern insana ait bu tam iskeletin Australo-Melanezyan karakteristik \u00f6zelliklerini ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirledi. A\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 10 bin y\u0131l ya\u015f\u0131ndayd\u0131. Ta\u015f aletlerin modern insanlarla bu yak\u0131n tarihli birle\u015fimi, Kota Tampan aletlerinin modern insanlarca yap\u0131lmak i\u00e7in fazla kaba saba olduklar\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki fikri \u00e7\u00fcr\u00fct\u00fcyor. Ayr\u0131ca ayn\u0131 yerde daha eski aletlerle bir s\u00fcreklilik ili\u015fkisi var, Zuraina bu ili\u015fkinin teknik kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmalarla desteklendi\u011fini \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyor. Dolay\u0131s\u0131yla en az\u0131ndan \u015fimdilik, Perak Adam\u0131, k\u00fcllere g\u00f6m\u00fcl\u00fc daha eski ta\u015f aletlerin ayn\u0131 (modern) insan t\u00fcr\u00fcnce yap\u0131lm\u0131\u015f olduklar\u0131 y\u00f6n\u00fcnde en iyi yerel kan\u0131t.<\/p>\n G\u00fcneydo\u011fu Asya arkeolojisi \u00fczerinde bir di\u011fer sayg\u0131de\u011fer uzman Richard Shutler\u2019dir. Kendisi, bu t\u00fcr aletlerin G\u00fcneydo\u011fu Asya adalar\u0131na (yani b\u00fct\u00fcn Endonezya, Malezya ve Filipinler adalar\u0131na) yakla\u015f\u0131k 70 bin y\u0131l \u00f6nce Homo sapiensler taraf\u0131ndan ilk defa getirildikleri y\u00f6n\u00fcnde daha genel bir g\u00f6r\u00fc\u015f bildiriyor. Shutler, b\u00f6yle aletlerin k\u00fclt\u00fcrel gerili\u011fin bir yans\u0131mas\u0131 oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yor ve elde bulunan hammaddenin niteli\u011finin aletlerin yap\u0131m\u0131 i\u00e7in nelerin kullan\u0131labilece\u011fini belirledi\u011fi ve b\u0131\u00e7ak, bambu gibi daha sofistike aletlerin de kullan\u0131lm\u0131\u015f olabilece\u011fi konusunda di\u011ferleriyle ayn\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc payla\u015f\u0131yor.<\/p>\n O halde Kota Tampan k\u00fclt\u00fcr\u00fc ka\u00e7 ya\u015f\u0131nda?<\/strong><\/p>\n Onlarca y\u0131l \u00f6nce ilk defa tarihlendirildi\u011finde, 31 bin y\u0131l sonucu elde edildi. Toba yanarda\u011f\u0131n\u0131n k\u00fclleri konusunda bu tarih jeologlar\u0131 ve hatta Peter Bellwood gibi arkeologlar\u0131 uzun uzun d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fc. Kafa kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 nokta, Toba\u2019n\u0131n o tarihte b\u00fcy\u00fck bir patlama ger\u00e7ekle\u015ftirmemi\u015f olmas\u0131yd\u0131. Toba\u2019n\u0131n son b\u00fcy\u00fck patlamas\u0131, \u00e7ok daha \u00f6nce, 71-74 bin y\u0131l \u00f6nce ger\u00e7ekle\u015fmi\u015fti. \u0130\u00e7lerinde ger\u00e7ek tarihi bulan\u0131n da yer ald\u0131\u011f\u0131 birka\u00e7 jeolog, daha yak\u0131n bir tarihte, aletlerin etraf\u0131n\u0131 saran k\u00fcllerin zaten 74 bin y\u0131l ya\u015f\u0131nda oldu\u011fu konusunda g\u00f6r\u00fc\u015f birli\u011fine vard\u0131lar. Bu tarihleme kritiktir. E\u011fer Kota Tampan aletleri modern insanlarca yap\u0131ld\u0131ysa, bunlar Afrika d\u0131\u015f\u0131ndaki modern insanlar konusunda tarihi kesin olarak belirlenmi\u015f en eski kan\u0131tt\u0131rlar. B\u00f6ylece Avustralyal\u0131lar\u0131n atalar\u0131 sanki Toba patlamas\u0131ndan \u00f6nce Afrika\u2019y\u0131 terk etmi\u015f ve k\u0131y\u0131lar boyunca ilerleyerek Malezya\u2019ya gelmi\u015f gibidirler.<\/p>\n Liujiang kafatas\u0131<\/strong><\/p>\n B\u00f6lgedeki di\u011fer bir kan\u0131t, Uzakdo\u011fu\u2019da anatomik a\u00e7\u0131dan modern insanlar\u0131 70 bin y\u0131l \u00f6nceden daha erkene yerle\u015ftirebilir. Bu, me\u015fhur \u00c7inli Liujiang iskeletidir. \u00c7ok iyi korunmu\u015f bir kafatas\u0131 ve birka\u00e7 di\u011fer kemikten olu\u015fan Liujiang, 1958\u2019de g\u00fcbre toplayan k\u00f6yl\u00fcler taraf\u0131ndan Guangxi Zhuang otonom b\u00f6lgesinde Tongtianyan\u2019da k\u00fc\u00e7\u00fck bir ma\u011farada ke\u015ffedildi. Bu insan\u0131n anatomik a\u00e7\u0131dan modern oldu\u011funa dair hi\u00e7bir \u015f\u00fcphe yok, ama ba\u015ftan beri onun ya\u015f\u0131 konusunda tart\u0131\u015fmalar oldu.<\/p>\n Uranyumla yap\u0131lan tarihlendirmeye g\u00f6re, 67 bin ya\u015f\u0131nda oldu\u011fu bildirildi, ancak tarihlendirilmi\u015f jeolojik katmanlara g\u00f6re tam olarak bulundu\u011fu konum dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda bundan \u015f\u00fcpheye d\u00fc\u015f\u00fcld\u00fc. Aral\u0131k 2002\u2019de, jeolog Shen Guanjun ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nda \u00c7inli bir grup, ma\u011faran\u0131n yeniden stratigrafik (tabakabilim) incelenmesi (civardaki baz\u0131 ma\u011faralara do\u011fru geni\u015fleterek) ve kafatas\u0131n\u0131n tarihlendirilmesi i\u00e7in y\u00fcr\u00fctt\u00fckleri \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n raporunda, kafatas\u0131n\u0131n ya\u015f\u0131n\u0131n 68 binden az olamayaca\u011f\u0131n\u0131, 70 bin ile 130 bin y\u0131l aras\u0131nda oldu\u011funu ileri s\u00fcrd\u00fc. Kafatas\u0131 do\u011fal \u00e7imento ile de\u011fi\u015fik \u00e7a\u011flardan kar\u0131\u015f\u0131k maddeleri i\u00e7eren bir lavl\u0131, kabuklu, kemikli k\u0131r\u0131nt\u0131lar\u0131n kayna\u015fmas\u0131yla olu\u015fmu\u015f bir bre\u015f k\u00fctlesinin i\u00e7erisinde bulunmu\u015ftu. \u0130tibarl\u0131 bir dergi olan Human Evolution\u2019da yay\u0131mlanan tezlerine g\u00f6re, en d\u00fc\u015f\u00fck ya\u015f s\u0131n\u0131r\u0131 olarak 68 bin y\u0131l kesin g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu belirleme bre\u015fin \u00fczerinde yeralan ve onu \u00e7evreleyen sark\u0131tlar\u0131n ya\u015f\u0131n\u0131n \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc de\u011ferlendirilmesine dayan\u0131yor. (Sark\u0131tlar duvardan a\u015fa\u011f\u0131 ya da zemin boyunca akan suyun biriktirdi\u011fi kalker tortusuyla olu\u015fur.) Tercih ettikleri tarih olan 110 bin-139 bin y\u0131l \u00f6ncesi, bre\u015fin i\u00e7erisindeki katmanla\u015fmam\u0131\u015f sark\u0131t ve kalker par\u00e7alar\u0131n\u0131 esas al\u0131yor ve bu tahmin spek\u00fclatif g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n Ben yan\u0131lmak pahas\u0131na, Toba\u2019dan kaynaklanan kal\u0131n volkanik k\u00fcl tabakas\u0131 alt\u0131ndan \u00e7\u0131kar\u0131lan aletlerin bulundu\u011fu Kota Tampan kaz\u0131 alan\u0131n\u0131 esas alarak, modern insan\u0131n Malezya\u2019daki varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 bu tarihe oturtmakta \u0131srar ediyorum. Esas aletler tart\u0131\u015fmaz bir bi\u00e7imde insan \u00fcr\u00fcn\u00fc ve k\u00fcl kesin bir \u015fekilde g\u00f6ky\u00fcz\u00fcnden 74 bin y\u0131l \u00f6nce ya\u011fd\u0131.Ama Kota Tapman aletlerinin modern insan elinden \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne ra\u011fmen, yine de bu aletler teorik olarak di\u011fer insanlar taraf\u0131ndan yap\u0131lm\u0131\u015f da olabilir, zira yapanlar\u0131n kimli\u011fini ortaya koyacak herhangi bir kemik kal\u0131nt\u0131s\u0131 kaz\u0131 alan\u0131nda bulunmu\u015f de\u011fil. B\u00f6lgede bulunan, o eski \u00e7a\u011flardan kalma tek modern insan kal\u0131nt\u0131s\u0131, \u015fimdi yeniden tarihlendirilmi\u015f olan Liujiang kafatas\u0131 ve g\u00fcney \u00c7in\u2019de bulunan k\u0131smi iskelettir. Modern insan\u0131n Flores\u2019e (Do\u011fu Endonezya) ilk yerle\u015fiminin tarihlendirilmesi, yay\u0131mlanmay\u0131 bekliyor. B\u00f6yle bir ba\u011flant\u0131y\u0131 esas almay\u0131 peki\u015ftiren baz\u0131 sebepler var. \u0130lk olarak, Avustralya\u2019ya 65 bin y\u0131l \u00f6nce al\u00e7ak su seviyesi s\u0131ras\u0131nda yerle\u015fim oldu\u011fu tezi, mant\u0131ksal olarak buna uyuyor. \u0130kincisi, Afrika d\u0131\u015f\u0131ndaki genetik tarihlendirmelerin artan say\u0131s\u0131 o tarihlere kadar uzan\u0131yor. Su seviyesinin al\u00e7almas\u0131yla Avustralya\u2019ya ge\u00e7i\u015f i\u00e7in olu\u015fan bir sonraki uygun ge\u00e7it yakla\u015f\u0131k 50 bin y\u0131l \u00f6ncesinde olmu\u015f olmal\u0131 ki, bu di\u011fer kan\u0131tlarla pek uyumlu de\u011fil.<\/p>\n 74.000 – 65.000 y\u0131l \u00f6nce: Timor\u2019dan Avustralya\u2019ya<\/strong><\/p>\n Daha sonra Avustralya\u2019ya dair tarihler olduk\u00e7a anormal bir sapma ya\u015fad\u0131. 1996\u2019da arkeolog Robert Fullagar Jinmium\u2019un ta\u015f sanat\u0131 b\u00f6lgesini inceledi. Buradaki s\u0131\u011f\u0131na\u011f\u0131n duvar\u0131, \u201cgagalanm\u0131\u015f y\u00fcks\u00fck\u201d \u015feklinde insan yap\u0131m\u0131 \u00e7entiklerle kapl\u0131yd\u0131 ve Fullagar, tortulara g\u00f6m\u00fclm\u00fc\u015f \u015fekilde bulunan, oyularak i\u015flenmi\u015f kum ta\u015f\u0131n\u0131n yere d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f bir par\u00e7as\u0131n\u0131n, iki ba\u011f\u0131ms\u0131z tahmine g\u00f6re 50.000 ve 75.000 y\u0131l \u00f6ncesine tarihlendi\u011fini rapor etti. Hatta, termo-l\u00fcminesans y\u00f6ntemiyle 116.000 ve 176.000 y\u0131l \u00f6ncelerine tarihlenen seviyelerde insan eli de\u011fmi\u015f ta\u015flar buldu ki, bu bulgu buran\u0131n, k\u0131tada bilinen en eski insani faaliyet alan\u0131, yukar\u0131da bahsedilen Arnhem b\u00f6lgesindeki s\u0131\u011f\u0131naklardan 2-3 kat daha eski bir b\u00f6lge oldu\u011fu anlam\u0131na gelir. Bu yeni tarihler infaal yaratt\u0131. Fakat d\u00fc\u015fen molozlardan bula\u015fan kum tanelerinin sebep oldu\u011fu kirlenmenin, d\u00fcnyan\u0131n her taraf\u0131nda insan yap\u0131m\u0131 aletler i\u00e7in a\u015f\u0131r\u0131 eski tarihlendirmelere sebep oldu\u011fu g\u00f6sterildi\u011finde, sorun \u00e7\u00f6z\u00fclm\u00fc\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnd\u00fc. Bir ba\u015fka deyi\u015fle, tarihler yanl\u0131\u015ft\u0131 ve kum tanelerinin ayr\u0131 ayr\u0131 analizi, kirlenmenin sebep oldu\u011fu hatalar\u0131n saptanmas\u0131 ve \u00fcstesinden gelinmesini sa\u011flad\u0131. Avustralya\u2019daki en eski insan etkinli\u011finin tarihi, b\u00f6ylece 60 bin y\u0131l \u00f6ncesi civar\u0131nda kalm\u0131\u015f oldu.<\/p>\n Son zamanlarda yine, tart\u0131\u015fmalara sebep olacak bir \u015fekilde, insan etkinli\u011fini 62 bin y\u0131l \u00f6ncesine kadar g\u00f6t\u00fcr\u00fclen tarihlemeler yay\u0131mland\u0131. Bu belirlemeler, g\u00fcneydo\u011fu Avustralya\u2019da, Willandra G\u00f6ller B\u00f6lgesi\u2019ndeki Mungo G\u00f6l\u00fc\u2019nde bulunan, ince yap\u0131l\u0131, anatomik olarak modern insana ait iskeletin civar\u0131ndaki toprak \u00fczerinde uygulanan \u00e7e\u015fitli y\u00f6ntemlere dayanarak yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Bu raporlardan biri, o kadar s\u00fcre \u00f6nce o b\u00f6lgede bulunabilmek i\u00e7in, ilk Avustralyal\u0131lar\u0131n, deniz seviyesinin al\u00e7ak oldu\u011fu daha erken bir d\u00f6nemde kar\u015f\u0131ya ge\u00e7mi\u015f olmalar\u0131 gerekti\u011fini i\u015faret etmekteydi. Avustralya\u2019ya ge\u00e7i\u015f i\u00e7in deniz seviyesinin al\u00e7almas\u0131yla ortaya \u00e7\u0131kan \u201calt\u0131n f\u0131rsat\u201d\u0131n 65 bin y\u0131l \u00f6nce ger\u00e7ekle\u015fmesi, anatomik olarak modern insan olan Mungo G\u00f6l\u00fc halk\u0131n\u0131n k\u0131tadaki en eskilerden oldu\u011funu g\u00f6steriyor; \u00e7\u00fcnk\u00fc bir \u00f6nceki al\u00e7ak deniz seviyesi bir 80 bin y\u0131l daha \u00f6nce, t\u00fcr\u00fcm\u00fcz\u00fcn daha ilk ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n Sadece tek bir alt\u0131n f\u0131rsat<\/strong><\/p>\n Akademik iddialar ve kar\u015f\u0131 tezler ne olursa olsun, \u00e7e\u015fitli yerle\u015fim yerlerinden elde edilmi\u015f, 60 bin y\u0131l \u00f6ncesinde Avustralya\u2019da insan varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 i\u015faret eden kan\u0131tlar\u0131n kesi\u015fti\u011fi ortadad\u0131r. Bu tarihten hemen \u00f6nce, kuzeyin b\u00fcy\u00fcyen buz da\u011flar\u0131 aras\u0131nda hapsolmu\u015f suyun artmas\u0131 d\u00fcnya okyanuslar\u0131ndaki su seviyesinin derinliklerine kadar al\u00e7almas\u0131na sebep olmu\u015f ve Avustralya k\u0131y\u0131lar\u0131 bug\u00fcnk\u00fc seviyenin 80 metre (260 feet) alt\u0131na inmi\u015fti. Buzul d\u00f6nemin bu en d\u00fc\u015f\u00fck deniz seviyesinin tarihi 65 bin y\u0131l \u00f6ncesi olmakla beraber, d\u00fcnya okyanuslar\u0131 yakla\u015f\u0131k 60 bin y\u0131l \u00f6ncesine kadar bu d\u00fc\u015f\u00fck seviyede kald\u0131 ve sonra olduk\u00e7a h\u0131zl\u0131 y\u00fckseldi.<\/p>\n 62 bin y\u0131l \u00f6ncesinde Avustralya\u2019n\u0131n kuzeybat\u0131 k\u0131y\u0131lar\u0131ndaki insanlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131, denizler \u00f6tesinden geli\u015flerinin de ayn\u0131 tarihlerde olmas\u0131yla tutarl\u0131 de\u011fildir, \u00e7\u00fcnk\u00fc deniz seviyesinin d\u00fc\u015f\u00fck oldu\u011fu d\u00f6nem 3000 y\u0131l daha \u00f6ncedir. E\u011fer Avustralya\u2019ya var\u0131\u015f tarihleri ger\u00e7ekten 62.000 y\u0131l \u00f6nce olsayd\u0131, bir\u00e7ok problem ya\u015fanm\u0131\u015f olmal\u0131yd\u0131. Deniz seviyesinin ne kadar al\u00e7ak oldu\u011fu, Timor\u2019dan Avustralya\u2019ya do\u011fru denizi ba\u015far\u0131l\u0131 bir \u015fekilde ge\u00e7me \u015fans\u0131n\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde de\u011fi\u015ftirir. Kuzey Avustralya k\u0131y\u0131lar\u0131ndan \u00f6teye deniz seviyesinin derinli\u011fini g\u00f6steren haritadan, Avustralya ve Timor aras\u0131ndaki mesafenin -100 metre derinlikler aras\u0131nda 160 km iken, -40 metre derinlikte 220 km\u2019ye, – 20 metrede 470 km\u2019ye \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rebiliriz. 160 ve 220 km aras\u0131ndaki fark k\u00fc\u00e7\u00fck g\u00f6r\u00fclebilir, fakat insan\u0131n son 20.000 y\u0131la kadar, d\u00fcnyan\u0131n herhangi bir yerinde adalar aras\u0131ndaki deniz ge\u00e7i\u015flerinde a\u015fabildi\u011fi en uzun mesafe 180 km idi. Bunun arkeolojik kan\u0131tlar\u0131 bulunan en eski \u00f6rne\u011fi, yakla\u015f\u0131k 20.000 y\u0131l \u00f6ncesinde, Yeni Gine\u2019nin kuzeyindeki Manus Adas\u0131\u2019na yerle\u015fimdir. \u00d6yleyse, Avustralya\u2019ya ilk yerle\u015fimde tek ve uzun d\u00f6nemli bir s\u00fcr\u00fckleni\u015f s\u00f6z konusu de\u011filse, Avustralya\u2019ya ge\u00e7i\u015fte alt\u0131n f\u0131rsat 65.000 y\u0131l \u00f6ncesindeydi. Ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc 55.000 ila 62.000 y\u0131l \u00f6ncesine dair Avustralya arkeolojik kay\u0131tlar\u0131nda g\u00f6r\u00fcnebilmesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Her ko\u015fulda, \u00e7ok temelli Avustralyal\u0131 maternal kollara dair genetik kan\u0131tlara dayanan g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re, Avustralya\u2019ya ilk yerle\u015fimin, sadece kazara ve rastlant\u0131sal bir s\u00fcr\u00fckleni\u015f sonucu ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f olmas\u0131, ihtimal dahilinde olmayan bir senaryodur. B\u00f6yle bir var\u0131\u015f tarihi, Avustralyal\u0131 n\u00fcfusun b\u00fcy\u00fcmesi i\u00e7in yap\u0131lan, 68.000 y\u0131ll\u0131k genetik tarih tahmini ile tutarl\u0131d\u0131r.<\/p>\n 65.000 \u2013 52.000 y\u0131l \u00f6nce: <\/strong>Avrupal\u0131lar\u0131n k\u00f6keni<\/strong><\/p>\n Avrupal\u0131lar\u0131n k\u00f6keni meselesi, sadece \u201cm\u00fcstakbel\u201d Avrupal\u0131lar\u0131n, \u201cm\u00fcstakbel\u201d Asyal\u0131 ve Avustralyal\u0131lardan ayr\u0131 olarak Afrika\u2019dan g\u00f6\u00e7 edip etmedikleri meselesi ya da onlar\u0131n modern insan davran\u0131\u015flar\u0131 g\u00f6steren ilk insanlar olduklar\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki efsaneyi \u00e7\u00fcr\u00fctmek meselesi de\u011fildir. Bundan daha fazlas\u0131d\u0131r. Onlar\u0131n ola\u011fand\u0131\u015f\u0131 derecede zengin ve \u00e7e\u015fitli k\u00fclt\u00fcrlerinin k\u00f6keni ne? Tamamen yerel olarak m\u0131 geli\u015fti yoksa ba\u015fka yerden mi getirildi? Neden baz\u0131 arkeologlar 20 bin ila 50 bin y\u0131l \u00f6ncesi aras\u0131nda, bir\u00e7ok farkl\u0131 erken k\u00fclt\u00fcrel giri\u015fin, -hatta do\u011fudan bir giri\u015fin- oldu\u011funu iddia ediyor? Son Buzul \u00c7a\u011f\u0131\u2019ndan \u00f6nceki 25 bin y\u0131l\u0131n Avrupa\u2019yla ilgili arkeolojik kay\u0131tlar\u0131nda, birbiri ard\u0131na filizlenen iki farkl\u0131 k\u00fclt\u00fcrel dalgayla paralel giden a\u00e7\u0131k\u00e7a belli eril ve di\u015fil genetik izler bulundu\u011fu \u00f6ne s\u00fcr\u00fclebilir. Bu, \u201cDo\u011fulu\u201d bir k\u00f6kenin \u00e7\u0131lg\u0131n bir tahmin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131\u011fa vuruyor.<\/p>\n Avrupal\u0131lar\u0131n atalar\u0131, N (ya da Nasreen) klan\u0131, G\u00fcney Arabistan\u2019a belki de 80 bin y\u0131l \u00f6nce gelen tek b\u00fcy\u00fck g\u00f6\u00e7\u00fcn ilk dallar\u0131ndan birine aittir. Asyal\u0131 maternal genetik soya\u011fac\u0131n\u0131n k\u00f6kenindeki bu sa\u011flam pozisyonuna ra\u011fmen, Avrupal\u0131lar\u0131n atalar\u0131 G\u00fcney Asya\u2019da on binlerce y\u0131l beklemek zorunda kald\u0131. 50 bin y\u0131l \u00f6ncesine kadar beklediler, ta ki nemli, \u0131l\u0131man bir \u00e7a\u011f Arap yar\u0131madas\u0131n\u0131 yeterince ye\u015fillendirip Bereketli Hilal\u2019i a\u00e7ana ve onlar\u0131n T\u00fcrkiye ve Do\u011fu Akdeniz \u00fczerinden kuzeybat\u0131 taraflar\u0131na g\u00f6\u00e7 etmelerine izin verene kadar. Bu t\u00fcr k\u0131s\u0131tlamalar kuzenlerini, yani Hint Okyanusu k\u0131y\u0131s\u0131 boyunca G\u00fcneydo\u011fu Asya ve Avustralya\u2019ya do\u011fru giden ilk k\u0131y\u0131 insanlar\u0131n\u0131 etkilemedi. Bunlar Avustralya\u2019ya 60 bin y\u0131l \u00f6nce, Avrupa\u2019n\u0131n kolonize edilmesinden \u00e7ok \u00f6ncesinde geldiler.<\/p>\n Asya\u2019dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda Avrupa, Eski D\u00fcnya\u2019dan kuzeybat\u0131ya do\u011fru bir \u00e7\u0131k\u0131nt\u0131 halinde, ula\u015f\u0131lmaz bir yar\u0131mada, jeografik bir \u00e7\u0131kmaz sokakt\u0131. Jeografik a\u00e7\u0131dan oldu\u011fu kadar genetik a\u00e7\u0131dan da, Avrupal\u0131lar, benzer bir \u015fekilde, Afrika k\u00f6kenli insan soya\u011fac\u0131n\u0131n bir yan dal\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc Afrikal\u0131 olmayan ilk modern insanlar Asyal\u0131lard\u0131, \u201cyar\u0131mada Avrupa\u201d daha \u00e7ok bir al\u0131c\u0131yd\u0131, kendi yerel kaynaklardan ziyade daha erken tarihli Ge\u00e7 Paleolitik k\u00fclt\u00fcrel yeniliklerin kaynaklar\u0131ndan yararlan\u0131yordu. Bu perspektiften bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, olgular insan\u0131n esas biyolojik devrimi Avrupa ve Do\u011fu Akdeniz\u2019de ya\u015fad\u0131\u011f\u0131, d\u00fcnyada geri kalan herkesin Avrupal\u0131 lideri takip etti\u011fini iddia eden arkeolojik\/antropolojik efsaneyi \u00e7\u00fcr\u00fct\u00fcyor.<\/p>\n Bereketli Hilal koridoru a\u00e7\u0131l\u0131yor<\/strong><\/p>\n Maternal genetik soya\u011fac\u0131m\u0131za g\u00f6re, bizim en eski Avrupal\u0131 kurucular\u0131m\u0131z, nihayetinde 50 bin y\u0131l ya\u015f\u0131nda G\u00fcney Asyal\u0131 bir k\u00f6kene dayan\u0131yor. Onlar\u0131n kuzeye, 50 bin y\u0131l \u00f6nce Anadolu\u2019ya gelmek i\u00e7in Bereketli Hilal\u2019i bir koridor olarak kullanarak Libya ve Arap \u00e7\u00f6llerini ge\u00e7meleri gerekti. Molek\u00fcler saat \u00fczerinde olduk\u00e7a s\u0131k g\u00f6r\u00fclen hatalar g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutulursa, Zagros da\u011flar\u0131 ve g\u00fcneybat\u0131 \u0130ran\u2019daki k\u00f6rfez batakl\u0131klar\u0131ndan ilerleyen bu y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fcn tarihlendirilmesi i\u00e7in, bu g\u00f6\u00e7e iklimin sundu\u011fu f\u0131rsatlar a\u00e7\u0131s\u0131ndan bakmal\u0131y\u0131z. Bu bize, t\u0131pk\u0131 bir a\u011fac\u0131n g\u00f6vdesindeki halkalar gibi, en kesin tarihleri verir. Son 100 bin y\u0131l\u0131n b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde Bereketli Hilal koridoru kuru ve kapal\u0131yd\u0131; ve sadece uzun buzul d\u00f6nemlerinde buzun ge\u00e7ici olarak \u00e7ekildi\u011fi k\u0131sa s\u00fcreli iklimsel d\u00fczelmelerde a\u00e7\u0131l\u0131yordu.<\/p>\n 55 bin ile 65 bin y\u0131l aras\u0131nda d\u00fcnya neredeyse aral\u0131ks\u0131z bir so\u011fukluk ve kurakl\u0131k d\u00f6neminden ge\u00e7ti. Bu d\u00f6nemde Bereketli Hilal koridoru kapal\u0131yd\u0131. Sonra, 56 bin y\u0131l \u00f6nceden bug\u00fcne do\u011fru, d\u00f6rt \u0131l\u0131k ve ya\u011f\u0131\u015fl\u0131 d\u00f6nem k\u0131sa aral\u0131klarla birbirini takip etti. Bunlar\u0131n sonuncusu 51 bin y\u0131l \u00f6nce, en s\u0131cak ve en uzun s\u00fcreli olan\u0131yd\u0131, yakla\u015f\u0131k 5000 y\u0131l s\u00fcrd\u00fc. Asl\u0131nda bu iklimsel d\u00fczelme o kadar \u0131l\u0131k ve ya\u011f\u0131\u015fl\u0131yd\u0131 ki, Hindistan\u2019daki musonlar bug\u00fcn oldu\u011fundan bile daha yo\u011fundu ve b\u00f6ylece Bereketli Hilal koridorunun a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, Negev \u00e7\u00f6l\u00fc gibi Do\u011fu Akdeniz\u2019in kuru b\u00f6lgeleri de Ge\u00e7 Paleolitik alet yap\u0131c\u0131lar i\u00e7in ya\u015fanabilir hale geldi. E\u011fer G\u00fcney Asya\u2019da \u00e7o\u011falmak ve Do\u011fu Akdeniz\u2019e yay\u0131lmak i\u00e7in en uygun zaman, o zamand\u0131. \u0130klimsel ve arkeolojik d\u00f6nem analizleri 45 bin ile 50 bin y\u0131l aras\u0131nda ya\u015fanan g\u00fcr yemye\u015fil bir d\u00f6nem oldu\u011fu fikrinde birle\u015fiyor. Sanki Nasreen\u2019in en ya\u015fl\u0131 k\u0131z\u0131n\u0131n ve onlar\u0131n ailelerinin Do\u011fu Akdeniz\u2019e geli\u015flerinin molek\u00fcler zamanlamas\u0131 fazla uzakta de\u011filmi\u015f gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n Avrupal\u0131lar\u0131n Asyal\u0131 k\u00f6kleri<\/strong><\/p>\n Bu seyahat iki ola\u011fand\u0131\u015f\u0131 sonu\u00e7 do\u011furdu: \u00d6ncelikle, Avrupal\u0131lar\u0131n genetik anayurdu asl\u0131nda 50 bin y\u0131l \u00f6nce G\u00fcney Asya\u2019da Pakistan k\u00f6rfezindeydi. \u0130kincisi, Avrupal\u0131lar\u0131n atalar\u0131 Basra K\u00f6rfezi\u2019nden Kuzey Mezopotamya\u2019ya ge\u00e7en ve Bereketli Hilal olarak bilinen bir koridoru izlediler. Bu koridor 51 bin y\u0131l \u00f6nce a\u00e7\u0131ld\u0131, T\u00fcrkiye\u2019ye ve nihayet Bulgaristan\u2019a ve G\u00fcney Avrupa\u2019ya do\u011fru g\u00f6\u00e7 etmeye imk\u00e2n verdi. Bu, Avrupa\u2019daki Aurignasyan k\u00fclt\u00fcrel hareketiyle \u00e7ak\u0131\u015f\u0131yor gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. G\u00fcney Asya\u2019dan Avrupa\u2019ya ikinci yol \u0130ndus\u2019tan Ka\u015fmir\u2019e ve \u0130\u00e7 Asya\u2019ya do\u011fru olmal\u0131d\u0131r. Orada belki de 40 bin y\u0131ldan daha \u00f6nce, avc\u0131lar ilk defa mamutlar gibi b\u00fcy\u00fck hayvanlar\u0131 avlamaya ba\u015flad\u0131lar. Bu avc\u0131lar\u0131n baz\u0131lar\u0131 geli\u015fmi\u015f yetenekleriyle Urallar\u2019dan ge\u00e7erek bat\u0131ya Avrupa Rusya\u2019s\u0131na ve oradan da \u00c7ek Cumhuriyeti ve Almanya\u2019ya g\u00f6\u00e7 etmi\u015f olmal\u0131lar. Bu do\u011fu istilas\u0131 konusunda daha tutucu bir g\u00f6r\u00fc\u015f, Orta Asya\u2019dan ziyade Trans-Kafkasya\u2019n\u0131n modern insan\u0131n Rusya\u2019ya ilk giri\u015f yolu oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcndedir.<\/p>\n 52.000 – 45.000 y\u0131l \u00f6nce: <\/strong>Avrupa\u2019n\u0131n be\u015finci k\u0131z\u0131<\/strong><\/p>\n Avrupa\u2019n\u0131n maternal genetik prehistoryas\u0131n\u0131n kapsaml\u0131 incelenmesiyle var\u0131lan en hayret verici sonu\u00e7, Avrupa\u2019n\u0131n ilk kurucu dal\u0131 olan U5\u2019in tan\u0131mlanmas\u0131 ve tarihlendirilmesidir. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta, sadece d\u00f6rt ba\u015fl\u0131ca Do\u011fu Akdenizli kurucudan birinin genetik b\u00fcy\u00fck b\u00fcy\u00fck k\u0131z torunu olan U5, Avrupa\u2019ya g\u00f6\u00e7 etmi\u015fti. Bu Avrupa klan\u0131, Yak\u0131ndo\u011fu ve Avrupa\u2019n\u0131n karakteristik \u00f6zelli\u011fidir. Eskili\u011fine ra\u011fmen, sadece Do\u011fu Akdeniz ve K\u00f6rfez b\u00f6lgesine, Orta Asya\u2019n\u0131n bat\u0131s\u0131na, Akdeniz\u2019i \u00e7evreleyen \u00fclkelere, Avrupa\u2019ya ve -eski bir alt dal olan U2 ile birlikte- Hindistan\u2019a s\u0131k\u0131\u015fm\u0131\u015f, Do\u011fu Asya\u2019da bulunmam\u0131\u015ft\u0131r. Bir b\u00fct\u00fcn olarak bu klan, Yak\u0131ndo\u011fu\u2019da 50 bin y\u0131ldan daha eskidir. Molek\u00fcler saate g\u00f6re, Avrupa\u2019n\u0131n be\u015finci k\u0131z\u0131, U5 de 50 bin y\u0131l ya\u015f\u0131ndad\u0131r ve Avrupa\u2019ya giren ilk kolu temsil etmektedir; bir sonraki Avrupal\u0131 kurucu daldan 15 bin y\u0131l \u00f6nce giri\u015f yapm\u0131\u015ft\u0131r. Ama nas\u0131l oluyor da Do\u011fu Akdeniz\u2019de ilk defa g\u00f6r\u00fclen Ge\u00e7 Paleolitik \u00c7a\u011f ve Bulgaristan\u2019daki ilk Aurignasyan i\u00e7in arkeolojik tarihler s\u0131ras\u0131yla sadece 47 bin 100 ve 46 bin y\u0131l\u0131 g\u00f6sterdi\u011fi halde, Avrupa\u2019n\u0131n genetik i\u015fareti, 54 bin y\u0131l ile 50 bin y\u0131l aras\u0131nda Yak\u0131ndo\u011fu\u2019ya ve k\u0131z\u0131 U5 yoluyla Avrupa\u2019ya yay\u0131l\u0131yor? Bu farkl\u0131l\u0131k, radyokarbon tarihlerinin, \u201ctavan etkisi\u201d verip 40 bin y\u0131l \u00f6nceki herhangi bir \u00e7a\u011f\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fcnde sistematik olarak kay\u0131t d\u0131\u015f\u0131 kalmas\u0131yla a\u00e7\u0131klanabilir.<\/p>\n Her ne kadar U5 Avrupa\u2019ya giri\u015fiyle a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 e\u015f zamanl\u0131 olarak Yak\u0131ndo\u011fu\u2019da k\u00f6kenlere sahip olsa da, onun uzant\u0131lar\u0131 sadece s\u0131n\u0131rl\u0131 bir alanda ba\u015fl\u0131ca olarak T\u00fcrkiye\u2019de ve T\u00fcrkiye\u2019yle \u0130ran\u2019\u0131n Trans-Kafkasya b\u00f6lgelerinde ya\u015fayan topluluklarda bulundu. Bunlar\u0131n i\u00e7inde h\u00e2l\u00e2 T\u00fcrkiye\u2019den, Trans-Kafkasya\u2019n\u0131n g\u00fcneydo\u011fusunda \u0130ran ve Irak\u2019tan ge\u00e7erek Zagros da\u011flar\u0131 boyunca uzanan Bereketli Hilal\u2019in eski s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde ya\u015fayan T\u00fcrkler, Ermeniler, Azeriler ve K\u00fcrtler bulunuyordu. Dikkate de\u011fer bir olgu, U5 Arabistan\u2019da hemen hemen hi\u00e7 g\u00f6r\u00fclmez; b\u00f6ylece bu halklar\u0131n atalar\u0131n\u0131n, Avrupa\u2019daki ilk Aurignacian yerle\u015fiminin ba\u015fl\u0131ca kayna\u011f\u0131 oldu\u011fu iddias\u0131 yanl\u0131\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Aurignasyan alet yap\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n, onlar\u0131 40 bin y\u0131l \u00f6nce bat\u0131ya, Orta Avrupa\u2019ya, Pireneler\u2019e ve \u0130spanya\u2019ya g\u00f6t\u00fcren h\u0131zl\u0131 hareketleriyle tam olarak \u00f6rt\u00fc\u015fen genetik i\u015faretlere sahip miyiz? Her ne kadar U5 Avrupa\u2019da art\u0131k her yerde bulunsa da, biliyoruz ki, Avrupa\u2019n\u0131n en ya\u015fl\u0131 b\u00fcy\u00fck b\u00fcy\u00fck torunu olan 40 bin ya\u015f\u0131ndaki U5a, en yayg\u0131n olarak Kuzey \u0130spanya\u2019n\u0131n Bask b\u00f6lgesinde g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Son buzul \u00e7a\u011f\u0131 boyunca Avrupa\u2019daki yeg\u00e2ne s\u0131\u011f\u0131nma b\u00f6lgelerinden biri olan Bask b\u00f6lgesi, Bat\u0131 Avrupa\u2019n\u0131n di\u011fer b\u00f6lgelerine nazaran genetik \u00e7e\u015fitlili\u011fini daha fazla korumu\u015ftur.<\/p>\n U5, 50 bin y\u0131l \u00f6ncesine uzanan ilk Avrupal\u0131 atalar\u0131 tan\u0131mlayan, hayatta kalmay\u0131 ba\u015farm\u0131\u015f tek Avrupa k\u0131zkarde\u015f alt koludur ve Ermeniler, T\u00fcrkler, Azeriler ve K\u00fcrtler\u2019in de payla\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir ata tipidir. Onun ailesi, nereden geldi\u011fi ve k\u0131zkarde\u015flerinin kim olduklar\u0131 hakk\u0131nda ne biliyoruz? Genetik dallar\u0131n soya\u011fac\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131r\u0131nca bir \u00f6yk\u00fc gibi anlatabilece\u011fimiz bir soy a\u011fac\u0131 elde ediyoruz: Avrupa, R\u2019in (Rohani) genetik k\u0131z\u0131yd\u0131, R, Nasreen\u2019in genetik k\u0131z\u0131, Nasreen de Afrika k\u00f6kenli L3\u2019\u00fcn k\u0131z\u0131yd\u0131. Bununla birlikte, Avrupa maternal klan\u0131 hangi yolla Do\u011fu Akdeniz\u2019e geldi ve Avrupa\u2019y\u0131 kolonize eden k\u0131z\u0131 U5 nerede do\u011fdu? Her iki N (Nasreen) ve Rohani gruplar\u0131 G\u00fcney Asya d\u0131\u015f\u0131nda bilinmiyor, orada Nasreen k\u00f6k tipleri d\u00fc\u015f\u00fck oranda bulundu ve Rohani\u2019ye b\u00fcy\u00fck bir \u00e7e\u015fitlilikte rastland\u0131. Hindistan\u2019daki bir\u00e7ok Rohani gruplar\u0131 ba\u015fka yerde g\u00f6r\u00fclmedi. Rohani\u2019nin Hindistan\u2019daki b\u00fcy\u00fck \u00e7e\u015fitlili\u011fi onun dallar\u0131n\u0131n nerede yay\u0131lmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 tahmin etmemizi sa\u011fl\u0131yor. Bu en az 55 bin y\u0131l \u00f6nceydi, b\u00f6ylece Rohani\u2019nin k\u0131z\u0131 Avrupa\u2019n\u0131n Do\u011fu Akdeniz\u2019e geli\u015fi daha \u00f6nceye tarihlendirildi ve Avrupal\u0131 dallar\u0131n atayurdu olarak G\u00fcney Asya \u00f6nemli bir se\u00e7enek oldu. Bu yay\u0131lma tarihi bile Rohani klan\u0131n\u0131n ya\u015f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fck olarak tahmin etmektir. Rohani Asya\u2019da 55 bin y\u0131ldan daha eski olabilir, nitekim Rohani\u2019nin \u00c7in\u2019de bulunan Asyal\u0131 iki altgrubunun ya\u015f\u0131 daha b\u00fcy\u00fck olarak tahmin edilmektedir.<\/p>\n 45.000 – 40.000 y\u0131l \u00f6nce: <\/strong>Orta Asya\u2019ya d\u00f6rt yol<\/strong><\/p>\n Hem modern hem de ilkel insanlar a\u00e7\u0131s\u0131ndan ge\u00e7erli oldu\u011fu gibi co\u011frafik ko\u015fullar ve iklim, yeni gelen yerle\u015fimcilerin daha sonra nereye gideceklerine karar vermelerinde etken oldu. Kurallar basit olmal\u0131yd\u0131: Suyun ve g\u00fcvenilir ya\u011fmurlar\u0131n yak\u0131n\u0131nda kalmak, hareket ederken, \u00e7\u00f6llerden ve y\u00fcksek da\u011flardan uzak durmak, avlar\u0131 ve nehirleri takip etmek. Hint Okyanusu\u2019nun etraf\u0131ndaki k\u0131y\u0131lardan ge\u00e7erek Avustralya\u2019ya uzanan yolun en eski ve en kolay se\u00e7enek oldu\u011funa dair \u00f6nemli say\u0131labilecek kan\u0131tlar g\u00f6r\u00fcyoruz. Neden b\u00f6yle olmas\u0131 gerekiyordu? O kadar kolay de\u011fildi: \u00d6ncelikle birka\u00e7 y\u00fcz kilometrede bir k\u00e2\u015fiflerimiz b\u00fcy\u00fck bir nehri a\u011f\u0131z taraf\u0131ndan a\u015fmak durumunda kal\u0131yorlard\u0131. Belli ki Avustralya\u2019ya gitmek i\u00e7in yapmalar\u0131 gereken buydu, dolay\u0131s\u0131yla muhtemelen Do\u011fu Asya k\u0131y\u0131s\u0131 boyunca ayn\u0131 \u015feyi yapm\u0131\u015flard\u0131. Her nehirde baz\u0131 insanlar\u0131n \u00f6n\u00fcnde sola d\u00f6nmek ve i\u00e7 b\u00f6lgelere do\u011fru nehir \u00fcr\u00fcnleri ve avlar\u0131 takip ederek yol almak gibi bir se\u00e7enek vard\u0131.<\/p>\n \u0130lk Avrupal\u0131 k\u00e2\u015fiflerden Marco Polo\u2019nun buldu\u011fu gibi, da\u011flar ve \u00e7\u00f6ller Orta Asya\u2019ya ula\u015fmay\u0131 deneyenler i\u00e7in m\u00fcthi\u015f engellerdi, birka\u00e7 patika d\u0131\u015f\u0131nda, yeg\u00e2ne giri\u015f yollar\u0131 nehir vadileriydi. Daha \u00f6nce g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz gibi Afrika\u2019dan ilk ba\u015far\u0131l\u0131 g\u00f6\u00e7, b\u00fct\u00fcn Afrikal\u0131 olmayanlar\u0131n atalar\u0131n\u0131, Hint Okyanusu k\u0131y\u0131lar\u0131 boyunca g\u00fcneye, belki de 75 bin y\u0131l gibi uzun bir s\u00fcre \u00f6nce ta\u015f\u0131d\u0131. Belki de bu kadar erken bir zamanda ayr\u0131ca Do\u011fu \u00c7in ve Japonya gibi uzak b\u00f6lgelere kadar gittiler. B\u00f6ylece b\u00fct\u00fcn Orta Asya b\u00f6lgesini dola\u015fm\u0131\u015f olmal\u0131lard\u0131. Seyahatlerinin her noktas\u0131nda nehirlerin yukar\u0131s\u0131na i\u00e7 b\u00f6lgelere gitmi\u015f olmal\u0131lard\u0131.<\/p>\n Himalayalar\u2019dan dolay\u0131 Hindistan\u2019\u0131n kuzeyi d\u00fcmd\u00fcz de\u011fildi. Hindistan\u2019\u0131n eskiden Asya ile tektonik \u00e7arp\u0131\u015fmas\u0131 nedeniyle da\u011flar\u0131n yukar\u0131 kalkan k\u0131vr\u0131mlar\u0131, en y\u00fcksek Himalayalar\u2019\u0131n \u00e7ok \u00f6tesinde Nepal ve Tibet\u2019in her iki taraf\u0131nda yay\u0131l\u0131yor. Hepsi 3000 metreden y\u00fcksek olan geni\u015f bir da\u011f grubu, Afganistan\u2019dan do\u011fuda \u00c7in\u2019deki Chengdu b\u00f6lgesine kadar 6500 km\u2019lik bir mesafe boyunca,.Orta Asya\u2019ya Hindistan k\u0131y\u0131s\u0131ndan ula\u015f\u0131m\u0131 engelliyor. Bu grup Kuzey \u00c7in\u2019de \u0130pek Yolu\u2019nun ba\u015flang\u0131c\u0131ndan Tayland\u2019a kadar yakla\u015f\u0131k 2500 km\u2019lik bir mesafe boyunca, bir kuzey-g\u00fcney bay\u0131r dizisi halinde da\u011f bariyerini g\u00fcneye do\u011fru yayarak, do\u011fuda bir hal\u0131 gibi buru\u015fmu\u015ftur.<\/p>\n \u0130lk defa Marco Polo\u2019nun me\u015fhur etti\u011fi \u0130pek Yolu, Himalayalar\u2019\u0131n kuzeyinde onunla paralel giden, bat\u0131yla do\u011fuyu birbirine ba\u011flayan uzun bir ticaret yoludur. Dosdo\u011fru Orta Asya\u2019dan, mamut steplerinin en \u00f6nemli yerinden ge\u00e7er.\u00a0 \u0130pek yolu bug\u00fcn oldu\u011fu gibi o zaman da \u00c7in ile bat\u0131 aras\u0131ndaki birka\u00e7 ba\u011flant\u0131dan biriydi, \u015fayet Singapur yoluyla g\u00fcneyden k\u0131y\u0131lar\u0131 \u00e7evreleyen uzun yoldan ka\u00e7\u0131n\u0131lacaksa.<\/p>\n 1) Himalayalar\u2019\u0131n bat\u0131 s\u0131n\u0131r\u0131ndan \u0130pek Yolu boyunca do\u011fuya<\/strong><\/p>\n Bug\u00fcn \u0130pek Yolu Singkiang\u2019daki Taklamakan \u00c7\u00f6l\u00fc\u2019n\u00fcn hem kuzey hem de g\u00fcney s\u0131n\u0131rlar\u0131ndan ge\u00e7mektedir. Paleolitik \u00e7a\u011f boyunca, \u015fu anda \u00e7\u00f6l olan b\u00f6lge \u00e7o\u011funlukla s\u0131k \u00e7ay\u0131rlard\u0131 ve kuzeye do\u011fru bir suyolu dizisi, Tarim ve Dzungaria nehirleri dahil, Tacikistan, \u00d6zbekistan, K\u0131rg\u0131zistan ve Kazakistan\u2019daki Orta Asya b\u00f6lgelerinden Singkiang ve Mo\u011folistan\u2019a do\u011fru avc\u0131lar i\u00e7in kolay bir do\u011fu-bat\u0131 yolu olu\u015fturuyordu. Bu suyollar\u0131n\u0131 ilk insanlar Orta Asya\u2019ya gitmek i\u00e7in kullanm\u0131\u015f olmal\u0131lar.<\/p>\n Ta\u015f \u00e7a\u011f\u0131 uygulama imk\u00e2nlar\u0131na bak\u0131l\u0131rsa, Orta Asya\u2019ya ilk giri\u015f yolunu, \u00c7in\u2019in 8000 km bat\u0131s\u0131na, ipek yolunun bat\u0131 ucundaki \u0130ndus\u2019a almam\u0131z gerekir.<\/p>\n \u0130lk Hindistan k\u0131y\u0131 yerle\u015fimcilerinin bir yan dal\u0131ndan s\u00f6z etti\u011fimizi kabul edersek, onlar\u0131n \u0130ndus\u2019a ta\u015f\u0131nd\u0131ktan sonra ilk g\u00f6revleri Hindistan\u2019\u0131n kuzeyi ve Pakistan\u2019daki da\u011f engellerini a\u015fmak olmal\u0131yd\u0131. Bu engeller bat\u0131ya, ta Afganistan\u2019a kadar uzan\u0131yordu. Da\u011flar\u0131n etraf\u0131ndan ge\u00e7mek ve Afganistan \u00fczerinden ta bat\u0131ya kadar ilerlemek zor olacakt\u0131 ama imk\u00e2ns\u0131z de\u011fildi; ne de olsa oras\u0131 \u00e7\u00f6l kenar\u0131yd\u0131. Marco Polo bu \u00e7\u00f6lleri a\u015ft\u0131, k\u00f6rfez a\u011fz\u0131nda H\u00fcrm\u00fcz\u2019den yola \u00e7\u0131k\u0131p Afganistan \u00fczerinden Ka\u015fmir\u2019e ge\u00e7erek, \u00c7in\u2019e ve Ka\u015fgar \u015fehrine do\u011fru y\u00fcksek bir ge\u00e7idi \u00e7aprazlayarak \u0130pek Yolu boyunca ilerledi ve direkt olarak eski mamut stepinin ana merkezine ula\u015ft\u0131.<\/p>\n Marco Polo Ka\u015fmir\u2019e do\u011fru \u00e7ok daha kolay bir yolu deneyebilirdi. Pakistan k\u0131y\u0131s\u0131ndan biraz uzakta do\u011fuda, b\u00fcy\u00fck \u0130ndus vadisi kuzeye bir noktaya do\u011fru y\u0131lan gibi k\u0131vr\u0131l\u0131yor, o noktada Ka\u015fmir\u2019e giden bir su ba\u011flant\u0131s\u0131 var. Orta Asya\u2019ya deniz seviyesinden fazla yukar\u0131da olmayan bir ba\u015fka yol, gene \u0130ndus\u2019un ba\u015fl\u0131ca ana suyollar\u0131 yoluyla, Khyber ge\u00e7idini kabule do\u011fru \u00e7aprazlamak olmal\u0131yd\u0131 ve oradan \u00d6zbekistan\u2019a, Kazakistan\u2019a ve sonra Singkiang \u00fczerinden do\u011fuya gidilebilirdi.<\/p>\n 2) Burma\u2019dan Tibet\u2019e do\u011fru kuzeye<\/strong><\/p>\n Mamut steplerine bug\u00fcnk\u00fc t\u00fcccarlar taraf\u0131ndan pek fazla kullan\u0131lmayan ikinci giri\u015f yolu, Himalayalar\u2019\u0131n do\u011fusunda bulunur. Himalayalar\u2019\u0131n do\u011fu kenar\u0131, Hindistan platosunun kenar\u0131n\u0131n Asya k\u0131tas\u0131yla \u00e7arp\u0131\u015fmas\u0131o sonucu buru\u015ftu\u011fu yerde bir\u00e7ok k\u0131vr\u0131mdan olu\u015fur. Bu buru\u015fukluklar G\u00fcney ve G\u00fcneydo\u011fu Asya\u2019n\u0131n b\u00fcy\u00fck \u0131rmaklar\u0131n\u0131n bir\u00e7o\u011fu i\u00e7in kanal olu\u015fturmu\u015flard\u0131r. Bat\u0131dan do\u011fuya do\u011fru bu nehirler, Banglade\u015f\u2019e akan Brahmaputra, Burma\u2019ya akan Salween, Vietnam\u2019a akan Mekong ve G\u00fcney \u00c7in\u2019e akan Yangtzi\u2019dir. G\u00fcneydo\u011fu Tibet\u2019ten d\u0131\u015far\u0131 akt\u0131klar\u0131 i\u00e7in, bu d\u00f6rt b\u00fcy\u00fck nehir 150 km boyunca paralel akmaktad\u0131rlar, birbirlerinden sadece birka\u00e7 kilometre uzakl\u0131ktad\u0131rlar. Bu d\u00f6rt nehirden sonuncusu olan Yangtzi\u2019nin kayna\u011f\u0131, platonun kuzey kenar\u0131n\u0131n yak\u0131n\u0131nda kuzeydo\u011fu Tibet ve mamut steplerinin ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 yerdir. Bu nehir yollar\u0131 \u00f6nemlidir, sadece bug\u00fcn bir\u00e7ok t\u00fcccar bunlar\u0131 kulland\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in de\u011fil, ayr\u0131ca bunlar G\u00fcneydo\u011fu ve Do\u011fu Asya\u2019da birbirlerine uzakta bulunan ve Hint-Pasifik k\u0131y\u0131lar\u0131nda denize bo\u015falan d\u00f6rt nehir a\u011fz\u0131ndan Tibet, Mo\u011folistan ve Orta Asya\u2019ya direk ge\u00e7i\u015f imk\u00e2n\u0131 sa\u011flarlar. Bu nedenle Tibet\u2019in genetik a\u00e7\u0131dan \u00c7inhindi ve G\u00fcneydo\u011fu Asya ile bir\u00e7ok ortak noktas\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n 3) \u00c7in\u2019den \u0130pek Yolu boyunca bat\u0131ya<\/strong><\/p>\n B\u00fct\u00fcn insanl\u0131k tarihi boyunca \u0130pek Yolu, \u00c7in\u2019den bat\u0131ya Orta Asya\u2019ya giden tek yol olmu\u015ftur. Dolay\u0131s\u0131yla, mamut steplerine giden alternatif bir yol Do\u011fu Asya Pasifik k\u0131y\u0131lar\u0131 olmal\u0131d\u0131r. K\u0131y\u0131lara ilk yerle\u015fenlerin \u00f6nc\u00fc gruplar\u0131 \u00c7in\u2019e do\u011fru b\u00fct\u00fcn yolu kat etmi\u015f ve \u0130pek Yolu boyunca Kuzey \u00c7in\u2019den bat\u0131ya Mo\u011folistan, Singkiang ve G\u00fcney Sibirya\u2019ya hareket etmi\u015f olmal\u0131d\u0131rlar.<\/p>\n 4) Rusya\u2019dan do\u011fuya<\/strong><\/p>\n Nihayet, bat\u0131dan Do\u011fu Asya\u2019ya g\u00f6\u00e7 i\u00e7in daha kuzeyde dikkate al\u0131nacak bir ba\u015fka yol vard\u0131r: Rusya Altay\u2019\u0131 olarak bilinen Asya Rusya\u2019s\u0131. Rusya Altay\u2019\u0131ndan Orta Asya\u2019ya son buzul \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n \u0131l\u0131k d\u00f6nemleri boyunca 30-50 bin y\u0131l \u00f6nce en kolay direkt giri\u015f yolu, stepleri do\u011frudan ge\u00e7mekti. G\u00fcney Sibirya \u00fczerinden do\u011fuya do\u011fru bir dizi g\u00f6l ve su yolunu ge\u00e7erek yolculuk yapan eski k\u00e2\u015fiflerimiz, Baykal G\u00f6l\u00fc\u2019ne Singkiang\u2019\u0131n kuzeyi ve Mo\u011folistan\u2019dan ge\u00e7en bir yoldan ula\u015fm\u0131\u015f olmal\u0131d\u0131rlar. O devirde stepler, \u00e7imenler ve s\u0131k olmayan ormanlarla dolu olarak b\u00fct\u00fcn b\u00f6lgeyi kaplam\u0131\u015flard\u0131. Belli ki bu yoldan ge\u00e7en modern insanlar ilk \u00f6nce Rusya Altay\u2019\u0131na gitmi\u015f, yakla\u015f\u0131k 40 bin y\u0131l \u00f6nce hem Rusya Altay\u2019\u0131na hem de G\u00fcney Sibirya\u2019daki Baykal G\u00f6l\u00fc\u2019ne ula\u015fm\u0131\u015f olmal\u0131lard\u0131.<\/p>\n \u00d6zetle, Orta Asya\u2019ya d\u00f6rt muhtemel ge\u00e7i\u015f yolu oldu\u011funu g\u00f6rd\u00fck:<\/p>\n \u00dc\u00e7 tanesi Hint-Pasifik k\u0131y\u0131lar\u0131ndan (bat\u0131, g\u00fcney, do\u011fu) ve bir tanesi Rusya\u2019dan (kuzeybat\u0131). Orta Asya\u2019ya gelindi\u011finde, Bat\u0131 ve Do\u011fu Asya aras\u0131nda suyollar\u0131 boyunca \u00f6nc\u00fc gruplar\u0131n izledikleri \u00fc\u00e7 paralel yol vard\u0131: \u0130ki tane g\u00fcneyde Singkiang ve Mo\u011folistan \u00fczerinden ve bir tane kuzeyde G\u00fcney Sibirya \u00fczerinden. Kuzeydeki yol, sadece interstadiallar s\u00fcresince, 30-50 bin y\u0131l \u00f6nce Paleolitik \u00c7a\u011f\u2019\u0131n \u0131l\u0131ml\u0131 d\u00f6nemleri boyunca kullan\u0131labilir durumdayd\u0131.<\/p>\n 40.000 \u2013 25.000 y\u0131l \u00f6nce: <\/strong>Kuzey Asya<\/strong><\/p>\n Kuzey Asya haritas\u0131 art\u0131k tamamlanmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. 30 bin y\u0131l \u00f6nce eski Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin Rusya Altay\u2019\u0131ndan G\u00fcney Sibirya\u2019daki Baykal G\u00f6l\u00fc yoluyla do\u011fudaki Aldan nehrine kadar uzanan ormanl\u0131k g\u00fcney k\u0131sm\u0131n\u0131n geni\u015f bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc, kendileriyle e\u015fzamanl\u0131 Avrupa Ge\u00e7 Paleolitik k\u00fclt\u00fcr\u00fcne benzer bir teknolojisi olan ilk modern insanlar taraf\u0131ndan kolonize edilmi\u015flerdi. Hatta Kuzey Kutup \u00e7emberine bile yakla\u015f\u0131k 40 bin y\u0131l \u00f6nce Ural da\u011flar\u0131n\u0131n kuzeyinden giri\u015f yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Kuzey Avrasya\u2019daki Ge\u00e7 Paleolitik teknolojisinin g\u00fcneye, Sar\u0131 Nehir\u2019in kuzey d\u00f6nemecindeki \u0130\u00e7 Mo\u011folistan\u2019a ta\u015f\u0131nd\u0131\u011f\u0131na dair baz\u0131 i\u015faretler bulunmaktad\u0131r, ama elimizdeki kan\u0131tlara g\u00f6re o zamanlar b\u00f6yle k\u00fclt\u00fcrel etkile\u015fimler daha g\u00fcneye \u00c7in\u2019e kadar ula\u015fmam\u0131\u015f gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Do\u011fu Sibirya\u2019dan Avrupa\u2019ya uzanarak B\u00fcy\u00fck Asya mamut steplerini dola\u015fan avc\u0131-toplay\u0131c\u0131lar hakk\u0131nda Dale Guthrie\u2019nin g\u00f6r\u00fc\u015fleri, 30 bin y\u0131l \u00f6ncesinin arkeolojik kay\u0131tlar\u0131nda \u015fekilleniyor. Onun g\u00fcney steplerin yeni yeni \u201cmongoloidlerin\u201d atayurdu olmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki tahminleri o d\u00f6nem ve Sibirya i\u00e7in olduk\u00e7a spek\u00fclatiftir. \u00d6ncelikle, daha \u00f6nce belirtildi\u011fi gibi, bu kadar erken bir tarihe ait, tart\u0131\u015fmas\u0131z mongoloid olan hi\u00e7bir kal\u0131nt\u0131 bulunamam\u0131\u015ft\u0131r. B\u00fct\u00fcn bildi\u011fimiz, bu ilk d\u00f6nem g\u00fcney Sibiryal\u0131lar Avrupal\u0131 Cro-Magnonlara benziyorlard\u0131. Benzer bir k\u00fclt\u00fcr\u00fc payla\u015f\u0131yor ve en az\u0131ndan Y kromozom dallar\u0131n\u0131n bize anlatt\u0131\u011f\u0131 hik\u00e2yeye g\u00f6re, Kuzey Avrupal\u0131larla ayn\u0131 genleri ta\u015f\u0131yorlard\u0131. Bir bat\u0131l\u0131 k\u00fclt\u00fcrel \u00e7ekim noktas\u0131n\u0131n muhtemel kan\u0131t\u0131 olarak, o zamanlar mamut k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn ilk ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 \u00e7ok daha bat\u0131da Orta ve Do\u011fu Avrupa\u2019da ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f gibidir.<\/p>\n 25.000 \u2013 22.000 y\u0131l \u00f6nce: <\/strong>Yeni D\u00fcnya\u2019ya giri\u015f<\/strong><\/p>\n 22-25 bin y\u0131l \u00f6nce Alaska\u2019ya girdikleri zaman Bering Bo\u011faz\u0131 topluluklar\u0131 nas\u0131l g\u00f6r\u00fcn\u00fcyorlard\u0131? \u00c7ok dilli, \u00e7ok \u00e7e\u015fitli g\u00f6r\u00fcn\u00fcmde ve \u00e7ok renkli miydiler? Bir ba\u015fka tabirle, tamamen kayna\u015fm\u0131\u015f topluluklar m\u0131yd\u0131? B\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorum: Beringia farkl\u0131 k\u00fclt\u00fcrlere sunacak de\u011fi\u015fik kaynaklar\u0131 ve y\u00f6releri bar\u0131nd\u0131ran geni\u015f bir aland\u0131. Ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz kar\u0131\u015fman\u0131n yerine, k\u00fclt\u00fcrel ve genetik \u00e7e\u015fitlili\u011fin bir k\u0131sm\u0131n\u0131n ayr\u0131 etnik gruplar halinde korunmu\u015f olmas\u0131 daha olas\u0131d\u0131r. Bir ba\u015fka deyi\u015fle, Amerikan yerlilerinin b\u00fct\u00fcn atalar\u0131n\u0131n Last Glacial Maximum\u2019dan (LGM) ve Clovis\u2019ten \u00f6nce Beringia\u2019ya ve Amerika\u2019ya giri\u015fi, A, B, C, D ve X kurucular\u0131n\u0131n \u00e7oklu paralel giri\u015flerinin resmini yans\u0131t\u0131yor. Bu, kuzeydo\u011fu Avrasya stepleri ve Asya\u2019n\u0131n do\u011fu k\u0131y\u0131s\u0131ndan gelen \u00f6nc\u00fc gruplar taraf\u0131ndan bir\u00e7ok de\u011fi\u015fik yoldan ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015f olmal\u0131d\u0131r. Onlar muhtemelen Avrupal\u0131lar, Ainular ve baz\u0131 Pasifik Adal\u0131lara benzeyen \u00e7e\u015fitli g\u00f6r\u00fcn\u00fcmleri ta\u015f\u0131yorlard\u0131. Baz\u0131lar\u0131 daha \u00e7ok Kuzey Mongoloidler ve g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki Amerika yerlileri gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyorlard\u0131.<\/p>\n \u0130nsanlar\u0131n Amerika\u2019ya yerle\u015fmesi<\/strong><\/p>\n Bu gruplar Amerika\u2019ya yay\u0131l\u0131p \u00e7o\u011fald\u0131klar\u0131nda, kemikle\u015fmi\u015f m\u00fclti-etnik bir Birle\u015fmi\u015f Milletler ekibi gibi hareket etmediler. Yeni gelenler Yeni D\u00fcnya\u2019da k\u00f6k sald\u0131klar\u0131nda ye\u015feren k\u00fclt\u00fcrlerin k\u00f6keni \u00e7e\u015fitli Asya anayurtlar\u0131ndan gelen ayr\u0131 ve kendine has fiziksel, genetik ve k\u00fclt\u00fcrel \u00f6\u011felere dayan\u0131yordu. Bu tablo arkeolojik kan\u0131tlarla destekleniyor gibi g\u00f6z\u00fck\u00fcyor. Clovis \u00f6ncesi artefaktlar\u0131n aray\u0131\u015f\u0131, Clovis katmanlar\u0131 alt\u0131ndaki ve Kuzey ve G\u00fcney Amerika\u2019daki daha erken Clovis olmayan yerle\u015fim alanlar\u0131nda bulunan tamamen farkl\u0131 geleneklere ait ve Asya taraf\u0131nda farkl\u0131 benzerlere sahip aletlere d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc. Bizim de\u011fi\u015fik k\u00fclt\u00fcrlerin birbirine paralel kolonizasyonlar\u0131ndan bekledi\u011fimiz de budur.<\/p>\n \u0130lk Amerikan topluluklar\u0131n\u0131n \u00e7e\u015fitli fiziksel g\u00f6r\u00fcn\u00fcmlerinden dolay\u0131, onlar aras\u0131nda a\u00e7\u0131k genetik farkl\u0131l\u0131klar g\u00f6rmeyi ummam\u0131z laz\u0131m. Torroni ve Wallace\u2019\u0131n not ettikleri \u00fczere mtDNA alt gruplar\u0131n\u0131n kabilesel farkl\u0131l\u0131klar\u0131 i\u00e7in belirgin olan e\u011filimde b\u00f6yle de\u011fi\u015fiklikler g\u00f6r\u00fclmektedir. Amerikalar\u0131n tek a\u015famadan kolonizasyonunun kan\u0131tlar\u0131ndan biri Kuzey, Orta ve G\u00fcney Amerika\u2019da A, B, C ve D maj\u00f6r gruplar\u0131n\u0131n her zaman bulunu\u015fu olmu\u015ftur. Bununla birlikte Amerika k\u0131talar\u0131 olduk\u00e7a geni\u015ftir ve \u00e7e\u015fitli Amerikan halklar\u0131nda be\u015f kurucunun g\u00f6receli oranlar\u0131nda belirgin farkl\u0131l\u0131klar vard\u0131r.<\/p>\n Bug\u00fcnk\u00fc etnik gruplanmalar kabileye-\u00f6zg\u00fc mtDNA tipleriyle birbirinden ayr\u0131l\u0131rlar. Baz\u0131 istisnalar haricinde, etnik gruplar aras\u0131nda bireysel mtDNA tiplerinin payla\u015f\u0131m\u0131 \u00e7ok azd\u0131r. Bu, tek kurucu dalgan\u0131n hemen de\u011fi\u015fik gruplara ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve bu gruplar\u0131n birbirinden ayr\u0131 kalarak kurucular\u0131n farkl\u0131 oranlar\u0131na sahip olduklar\u0131 \u015feklinde yorumlanm\u0131\u015ft\u0131r. Ama kan\u0131tlar, Beringia \u00fczerinden farkl\u0131 Asya kaynaklar\u0131na uzand\u0131r\u0131labilecek bir\u00e7ok ayr\u0131 genetik dal\u0131 bar\u0131nd\u0131ran ilk kolonizasyondan s\u00f6z eden alternatif resimle \u00f6rt\u00fc\u015fmektedir. Subarctic b\u00f6lgesindeki en ekstrem durumlar\u0131 zaten g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fck; orada Alaska\u2019daki Na-Dene dili konu\u015fanlar ve kuzeybat\u0131 k\u0131y\u0131s\u0131ndakiler sadece A2 grubunun Amerikan maternel tiplerini ta\u015f\u0131yorlard\u0131. G\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz gibi, Na-Dene ve Inuit-Aleut\u2019taki tek A2 kolunun sebebinin, atalar\u0131n\u0131n tek genetik kola indirgenmeleriyle sonu\u00e7lanan yak\u0131n tarihli toplu \u00f6l\u00fcm\u00fcne dayand\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir.<\/p>\n Kurucu maternel A grubunun genel da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 Subarctic Kuzey Amerika\u2019da y\u00fczde 100\u2019den G\u00fcney Amerika\u2019da genelde d\u00fc\u015f\u00fck oranlara de\u011fi\u015ferek a\u00e7\u0131k\u00e7a belli bir d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fc g\u00f6steriyor. Kuzey Amerika\u2019n\u0131n geri kalan\u0131nda A\u2019n\u0131n ayr\u0131nt\u0131l\u0131 resmi, s\u0131f\u0131rla y\u00fcksek oran aras\u0131nda gidip gelen \u00e7ok \u00e7e\u015fitli bir resimdir. Amerikalardaki eski DNA \u00fczerinde yap\u0131lan \u00e7e\u015fitli incelemeler A grubundan tamamen yoksun halklar\u0131 ortaya \u00e7\u0131kararak, \u00f6nceki resmin daha b\u00fcy\u00fck farkl\u0131l\u0131klar\u0131 g\u00f6sterdi\u011fini \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyordu. Kuzeydeki bir \u00f6rnek B\u00fcy\u00fck Tuz G\u00f6l\u00fc\u2019n\u00fcn Fremont k\u00fclt\u00fcrleriydi, di\u011feriyse G\u00fcney Amerika tipindeki sadece C ve D\u2019yi ta\u015f\u0131yan yok olmu\u015f Fugean kabileleriydi. X\u2019in da\u011f\u0131l\u0131m\u0131, bu dal Kuzey Amerika\u2019n\u0131n en kuzeyinde iki etnik gruba s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011funa g\u00f6re Amerindler\u2019deki A resminin abart\u0131lm\u0131\u015f halidir. Bununla birlikte D grubu, Kuzey Amerika\u2019da d\u00fc\u015f\u00fck oranlarda bulunmu\u015ftur ama G\u00fcney Amerika\u2019da, \u00f6zellikle ekvator b\u00f6lgesinde olduk\u00e7a y\u00fcksek oranlardad\u0131r.<\/p>\n \u00d6zetle, Amerika boyunca be\u015f kurucu dal\u0131n b\u00f6lgesel oranlar\u0131nda g\u00f6r\u00fclen a\u015f\u0131r\u0131 \u00e7e\u015fitlilik, orijinal kolonizasyonda ayr\u0131 etnik kollar\u0131n bulundu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc destekleyebilir (her ne kadar ba\u015fka a\u00e7\u0131klamalar olsa da).<\/p>\n Kay\u0131p k\u0131ta: Beringia<\/p>\n 11.000 ila 25.000 y\u0131l \u00f6nce, deniz seviyesi o kadar d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fc ki, Bering Bo\u011faz\u0131, Asya ve kuzey Amerika aras\u0131nda karadan bir k\u00f6pr\u00fc durumundayd\u0131. Ger\u00e7ekte, Beringia bir k\u00f6pr\u00fc olmaktan daha fazlas\u0131yd\u0131; en geni\u015f uzam\u0131yla 1,3 milyon km2\u2019lik (500 bin mil2) ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na b\u00fcy\u00fck bir k\u0131tayd\u0131. Buzla kapl\u0131 de\u011fildi, dahas\u0131 tundra otlaklar\u0131yla ot\u00e7ul memeli hayvan s\u00fcr\u00fcleri i\u00e7in elveri\u015fli bir b\u00f6lgeydi. Yazlar \u015fimdikinden kesinlikle daha serindi, ama aksine k\u0131\u015flar daha \u0131l\u0131man ve yumu\u015fakt\u0131. Kara k\u00f6pr\u00fcs\u00fcn\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc d\u00f6nemin b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde, daha g\u00fcneyde s\u00fcrekli olarak buz tepeleri vard\u0131 ve 15.000 – 20.000 y\u0131l \u00f6nce aradaki buz koridoru, muhtemelen Amerika\u2019n\u0131n kuzeyi ve geri kalan\u0131 ile aras\u0131ndaki ba\u011flant\u0131y\u0131 engelleyecek \u015fekilde kapal\u0131yd\u0131. Sibirya \u00e7evresi, o d\u00f6nemde bir kutup \u00e7\u00f6l\u00fc olan kuzey Amerika\u2019dan daha \u00e7ekici say\u0131lmazd\u0131. B\u00f6ylece Beringia ve Alaska\u2019n\u0131n bat\u0131 kesimleri, her iki k\u0131tadan da ayr\u0131 olarak, fiilen bir buz devri s\u0131\u011f\u0131na\u011f\u0131 haline geldi. Amerika\u2019ya ilk yerle\u015fenlerin \u00f6zg\u00fcn genetik yap\u0131s\u0131ndan arta kalanlar\u0131 bar\u0131nd\u0131ran Beringia s\u0131\u011f\u0131na\u011f\u0131 sayesinde, \u015fimdi, A1 \/ A2 grubu gen a\u011fac\u0131 \u00fczerinden Amerika\u2019yla ba\u011flant\u0131s\u0131 olan Na-Dene ve Inuit-Aleut\u2019un, neden yoksul \u00e7e\u015fitlili\u011fiyle Amerikal\u0131lar\u2019\u0131n geri kalan\u0131ndan epeyce farkl\u0131 g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6rebiliriz.<\/p>\n Neden Buzul \u00c7a\u011flar\u0131 olu\u015fuyor? <\/strong><\/p>\n Buzullar\u0131n geri \u00e7ekilip ilerleme zamanlar\u0131n\u0131 ve bunun sonucu olarak deniz seviyesinin inip \u00e7\u0131kmalar\u0131n\u0131 etkileyen hareketlere dair g\u00f6r\u00fc\u015f, h\u00e2l\u00e2 19. y\u00fczy\u0131l jeologlar\u0131n\u0131n \u00f6nc\u00fcl\u00fck ettikleri astronomik teorilerin etkisi alt\u0131ndad\u0131r. Bu teoriler, 20. y\u00fczy\u0131lda buzul \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n \u201cMilankovitch hipotezi\u201d ad\u0131 alt\u0131nda topland\u0131.<\/p>\n Milankotovich Modeli<\/strong><\/p>\n Milutin Milankovitch bir S\u0131rp\u2019t\u0131. 1914\u2019te Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 patlak verdi\u011fi zaman yanl\u0131\u015f \u00fclkede yakalanm\u0131\u015f ve tutuklanm\u0131\u015ft\u0131. \u015eans\u0131na, kendisine dost\u00e7a davranan Macar bir profes\u00f6r \u015fartl\u0131 tahliye olmas\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131 ve Budape\u015fte\u2019ye g\u00f6t\u00fcrd\u00fc. Orada, Milankovitch, Macar Bilimler Akademisi\u2019nin k\u00fct\u00fcphanesinden faydaland\u0131. Sava\u015fla ilgisiz olarak, hesaplamalar\u0131na devam etti ve 1920\u2019de tahminlerinden olu\u015fan ilk koleksiyonu yay\u0131nlad\u0131. Milankovitch\u2019in dehas\u0131 astronomik d\u00f6ng\u00fclerin do\u011fru bile\u015fimi ve titiz hesaplamalar\u0131nda yat\u0131yordu. 1958\u2019de \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fcnde, kendi tahminleriyle jeologlar\u0131n bulgular\u0131 aras\u0131ndaki \u00e7e\u015fitli farkl\u0131l\u0131klardan dolay\u0131 teorisi k\u0131smen g\u00f6zden d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc. Fakat daha sonra, jeologlar\u0131n daha eski y\u00f6ntemlerinin, \u00f6zellikle karbon tarihleme y\u00f6nteminin ger\u00e7e\u011fe uygunlu\u011fu eksik bulundu ve Milankovitch modeli zaman testinden ge\u00e7erek zafer kazand\u0131.<\/p>\n Ama \u015funun fark\u0131na varmak \u00f6nemlidir ki, d\u00fcnyan\u0131n s\u0131k\u00e7a ger\u00e7ekle\u015fen ve g\u00f6r\u00fcn\u00fcrde rasgele olan \u0131s\u0131nma ve so\u011fumalar\u0131, hepsi farkl\u0131 h\u0131zlarda olan en az \u00fc\u00e7 g\u00f6ky\u00fcz\u00fc d\u00f6ng\u00fcs\u00fcn\u00fcn kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 etkile\u015fimiyle b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde a\u00e7\u0131klanabilir. Bu d\u00f6ng\u00fcler g\u00fcne\u015fin \u0131s\u0131s\u0131n\u0131n d\u00fcnyan\u0131n \u00e7e\u015fitli b\u00f6lgelerine ula\u015f\u0131m\u0131n\u0131 karma\u015f\u0131k bir \u015fekilde etkileyebilir. Buzullar\u0131n yerle\u015fmesi konusunda \u00f6nemli bir nokta da yaz boyunca kuzey b\u00f6lgelerine ula\u015fan \u0131s\u0131n\u0131n d\u00fc\u015fmesi sonucunda bir \u00f6nceki k\u0131\u015ftan kalan karlar\u0131n eriyememesidir. G\u00fcne\u015f \u0131s\u0131s\u0131 \u00fc\u00e7 \u00f6nemli g\u00f6ky\u00fcz\u00fc d\u00f6ng\u00fcs\u00fcyle kontrol edilir. Bunlar s\u0131ras\u0131yla 100 bin y\u0131ll\u0131k gerilme, 41 bin y\u0131ll\u0131k e\u011filme ve 23 bin y\u0131ll\u0131k sallanma d\u00f6ng\u00fcleri olarak adland\u0131r\u0131labilir.<\/p>\n Gezegenimiz G\u00fcne\u015f\u2019e serenat yaparken\u2026<\/strong><\/p>\n Her y\u0131l D\u00fcnya G\u00fcne\u015f\u2019in etraf\u0131nda d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcnde, y\u00f6r\u00fcngenin \u00e7e\u015fitli noktalar\u0131nda s\u0131ras\u0131yla daha yak\u0131n veya daha uza\u011fa gelir. Bu hareket elips \u015feklindedir ve G\u00fcne\u015f elipsin tam ortas\u0131ndan ziyade bir ucuna daha yak\u0131n durur. 100 bin y\u0131ll\u0131k bir d\u00f6nemin sonunda bu elips bir \u015fekilde gerilir ve neredeyse daire haline gelinceye kadar k\u0131sal\u0131p yuvarlan\u0131r. Bu bir \u00e7ocu\u011fun \u00e7emberini al\u0131p onu bir elips yapacak \u015fekilde bi\u00e7imini bozmas\u0131 gibidir. Devrenin sonunda, D\u00fcnya ile G\u00fcne\u015f aras\u0131ndaki mesafe 18,26 milyon km kadar de\u011fi\u015fir. Her ne kadar bu devre sonunda iletilen \u0131s\u0131daki fark nispeten d\u00fc\u015f\u00fck olsa da, bunun d\u00fcnyan\u0131n iklimine etkisi herhangi bir nedenle di\u011fer iki mekanizman\u0131nkine nazaran daha b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. Hen\u00fcz G\u00fcne\u015f\u2019in d\u00f6ng\u00fcs\u00fc bir buzul \u00e7a\u011f\u0131n\u0131 olu\u015fturacak nitelikte de\u011fildir ama devrelerden yola \u00e7\u0131k\u0131larak gelecek b\u00fcy\u00fck buzul \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n ne zaman ba\u015flayaca\u011f\u0131 do\u011fru tahmin edilebilir. D\u00fcnya, di\u011fer a\u00e7\u0131lardan da bir \u00e7ocu\u011fun topac\u0131na benzer. Sadece G\u00fcne\u015f\u2019e 23 derecelik bir a\u00e7\u0131yla e\u011fildi\u011fi i\u00e7in de\u011fil, ama ayr\u0131ca kendi ekseni etraf\u0131nda d\u00f6nerken yava\u015f bir pirouette (balerinin ayak ucunda d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc) gibi hareket eder. E\u011fer d\u00fcnyay\u0131 g\u00fcne\u015f etraf\u0131ndaki y\u00f6r\u00fcngesinde takip edebilecek bir konumda olsayd\u0131k ve y\u00fckse\u011fe oturup tam kuzey kutbunun tepesinden baksayd\u0131k, kutbun her 22-23 bin y\u0131lda yava\u015f\u00e7a bir daire \u00e7izdi\u011fini g\u00f6r\u00fcrd\u00fck. E\u011fer hayali bir cam k\u00fcreden g\u00fcney kutbuna baksayd\u0131k, onun 180 derece faz fark\u0131yla ayn\u0131 daireyi \u00e7izdi\u011fini g\u00f6r\u00fcrd\u00fck. Eksenin bu kendi etraf\u0131ndaki d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcne eksen presesyonu denir ve d\u00f6n\u00fcp duran b\u00fct\u00fcn topa\u00e7lar bunu yapabilir.<\/p>\n Bu presesyonun D\u00fcnya\u2019ya etkisi, D\u00fcnya\u2019n\u0131n y\u00f6r\u00fcngenin de\u011fi\u015fik k\u0131s\u0131mlar\u0131nda G\u00fcne\u015f\u2019e g\u00f6sterdi\u011fi y\u00fcz\u00fcnde yava\u015f\u00e7a de\u011fi\u015fiklik olmas\u0131d\u0131r. Presesyon e\u011filme a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmez, sadece e\u011fimin y\u00f6n\u00fcn\u00fc de\u011fi\u015ftirir. Sonu\u00e7 olarak, gelecek 11 bin y\u0131lda, 21 Haziran, Avrupa\u2019da ve Kuzey Amerika\u2019da k\u0131\u015f\u0131n ortas\u0131 ve Avustralya\u2019da yaz\u0131n ortas\u0131 olacak. Bu yava\u015f bale i\u00e7in s\u00fcsl\u00fc bir tabir \u201cekinokslar\u0131n presesyonu\u201ddur. Milankovitch devreleri b\u00f6ylece birbirlerinden zaman a\u00e7\u0131s\u0131ndan ba\u011f\u0131ms\u0131z \u00fc\u00e7 zarif ve g\u00f6rkemli danstan olu\u015fur. Bu danslar yery\u00fcz\u00fc ikliminde \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir de\u011fi\u015fikliklere yol a\u00e7arlar. Son 20 y\u0131lda jeologlar ve okyanusbilimciler buzullar\u0131n erime ve donmalar\u0131n\u0131n ge\u00e7mi\u015fteki a\u015famalar\u0131 ve de\u011fi\u015fikliklerini dolayl\u0131 olmayan yollarla \u00f6l\u00e7ebilecekleri y\u00f6ntemler geli\u015ftirdiler. Bu \u00f6l\u00e7\u00fcmler hassasla\u015ft\u0131k\u00e7a, ge\u00e7mi\u015f 2 milyon y\u0131lda buzullar\u0131n ilerleyip gerilemelerini \u00f6ng\u00f6rmekte Milankovitch\u2019in modeline daha iyi uyar hale geldiler.<\/p>\n 22.000 – 19.000 y\u0131l \u00f6nce: <\/strong>Buzul \u00c7a\u011f\u0131\u2019n\u0131n s\u0131\u011f\u0131nma b\u00f6lgeleri<\/strong><\/p>\n Afrika\u2019daki insanlar, t\u0131pk\u0131 atalar\u0131 gibi, ge\u00e7en 2 milyar y\u0131ldaki her b\u00fcy\u00fck so\u011fumada b\u00fcy\u00fck s\u0131k\u0131nt\u0131lar \u00e7ektiler. Sahra, b\u00fct\u00fcn Kuzey Afrika\u2019y\u0131 kaplayacak \u00f6l\u00e7\u00fcde geni\u015fledi. Kalahari g\u00fcneybat\u0131 Afrika\u2019n\u0131n g\u00fcneybat\u0131s\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131na yay\u0131ld\u0131; kuru, a\u011fa\u00e7s\u0131z otlaklar k\u0131tan\u0131n Sahra\u2019n\u0131n g\u00fcneyindeki b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131n\u0131 kaplad\u0131. Orta ve Bat\u0131 Afrika\u2019n\u0131n b\u00fcy\u00fck ya\u011fmur ormanlar\u0131 ekvatoryal Orta Afrika\u2019daki k\u00fc\u00e7\u00fck adalara ve Bat\u0131 Afrika\u2019da Gine k\u0131y\u0131lar\u0131na \u00e7ekildiler. Kurak savanalar\u0131n yeniden yay\u0131lmas\u0131, Do\u011fu Afrika\u2019daki insanlar\u0131 G\u00fcney Afrika\u2019dakilerden ay\u0131rd\u0131. Toplay\u0131c\u0131-avc\u0131lara sadece adalarla birlikte kuru otlaklar\u0131n yan\u0131ndaki \u00e7al\u0131l\u0131k s\u0131\u011f\u0131nma b\u00f6lgeleri kalm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n Buzdan kaleler yapmakta Kuzey ve Orta Avrupa\u2019n\u0131n, Amerika\u2019yla birlikte liderli\u011fi ele ald\u0131\u011f\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurulursa, anatomik a\u00e7\u0131dan modern insanlara ne oldu\u011funu sorabiliriz. Hepsi oralar\u0131 terk mi etti, yoksa \u00f6ld\u00fcler mi ve sonradan Ortado\u011fu\u2019dan yeni bir grup yerlerini mi ald\u0131? Kuzenlerimiz Neandertaller zaten Son Buzul \u00c7a\u011f\u0131\u2019ndan (LGM) 10 bin y\u0131l \u00f6nce ortadan kaybolmu\u015flard\u0131. Arkeolojik kay\u0131tlar bize Buzul \u00c7a\u011f\u0131 \u00f6ncesi Avrupal\u0131lar\u0131n orada ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor ama Afrika\u2019da oldu\u011fu gibi, onlar da g\u00fcney taraf\u0131nda \u00fc\u00e7 belki de d\u00f6rt \u0131l\u0131ml\u0131 ku\u015fa\u011fa s\u0131k\u0131\u015ft\u0131. Ayr\u0131ca genetik izler de bize bu buzul \u00e7a\u011f\u0131 s\u0131\u011f\u0131nma b\u00f6lgelerinin k\u00f6kenleri ve insanlar\u0131n\u0131n niteli\u011fi hakk\u0131nda bir\u00e7ok \u015fey anlat\u0131yor, ama bunun arka plan\u0131n\u0131 \u00e7izmek i\u00e7in \u00f6ncelikle arkeolojik kay\u0131tlara gitmemiz laz\u0131m.<\/p>\n Kuzey Avrupa\u2019n\u0131n b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131nda LGM boyunca kimse ya\u015fam\u0131yordu. Avrupa\u2019n\u0131n Paleolitik insanlar\u0131n\u0131n \u00e7ekildikleri G\u00fcney Avrupa\u2019da \u00fc\u00e7 ana s\u0131\u011f\u0131nma b\u00f6lgesi vard\u0131. Bat\u0131dan do\u011fuya bu alanlar\u0131n ilki, Pirenelerin iki yan\u0131nda Bask b\u00f6lgesinde, Fransa\u2019n\u0131n ve \u0130spanya\u2019n\u0131n (Frans\u0131z k\u00f6y\u00fc Solutre\u2019den ismini alm\u0131\u015f) Solutrean k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn ta\u015f \u201cyaprak u\u00e7lar\u0131\u201d ile karakterize olmu\u015f birer k\u0131sm\u0131ndan olu\u015fuyordu. Bu g\u00fcneybat\u0131 s\u0131\u011f\u0131nak b\u00f6lgesi belki de teknolojisini kuzeybat\u0131 Avrupa\u2019dan al\u0131p, -k\u00fclt\u00fcrleri genel olarak Epi-Gravettian olarak adland\u0131r\u0131lan- di\u011fer s\u0131\u011f\u0131nma yerlerinden k\u00fclt\u00fcrel a\u00e7\u0131dan ayr\u0131l\u0131yordu.<\/p>\n \u0130kinci s\u0131\u011f\u0131nma yeri \u0130talya\u2019yd\u0131, az \u00e7ok s\u00fcrekli bir \u015fekilde yerle\u015fime a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc; Karadeniz\u2019in kuzeyinde iki b\u00fcy\u00fck nehir Dinyeper ve Don ile tan\u0131mlanm\u0131\u015f ve G\u00fcney Avrupa\u2019n\u0131n geri kalan\u0131ndan Karpat Da\u011flar\u0131 ile ayr\u0131lm\u0131\u015f geni\u015f bir alan olan Ukrayna\u2019yd\u0131 ve buras\u0131 LGM\u2019de k\u0131smen buzla kapl\u0131yd\u0131. Orta Avrupa\u2019da ba\u015fka iki yerin daha LGM boyunca k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7apta insan yerle\u015fimine a\u00e7\u0131k oldu\u011fu \u00f6ne s\u00fcr\u00fcl\u00fcyor. Buralar Karpatlar\u2019\u0131n hemen g\u00fcneyinde Bat\u0131 Slovakya ve Karpatlar\u2019\u0131n hemen do\u011fusunda Karadeniz\u2019in kuzeybat\u0131 k\u0131y\u0131s\u0131nda Moldova\u2019n\u0131n Dinyester nehri havzas\u0131. Do\u011fu Avrupa yerle\u015fim b\u00f6lgeleri Ge\u00e7 Paleolitik mamut k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn son filizlenmesine ev sahipli\u011fi yapt\u0131lar. LGM en y\u00fcksek noktas\u0131na ula\u015ft\u0131\u011f\u0131nda, aktivitelerin odak noktas\u0131 Bat\u0131 Slovakya\u2019dan \u00e7\u0131k\u0131p \u00e7o\u011funlukla Moldova ve Ukrayna\u2019ya ama ayr\u0131ca g\u00fcneye, Macaristan\u2019a y\u00f6neldi. Ama \u00f6zellikle b\u00fcy\u00fck so\u011fukluk s\u00fcresince Do\u011fu Avrupa\u2019daki s\u00fcrekli insan yerle\u015fiminin -ve hatta yay\u0131lmas\u0131n\u0131n- en iyi kay\u0131tlar\u0131n\u0131 Ukrayna\u2019da ve daha kuzeyde Dinyeper ve Don nehirlerinin kuzeyinde Rusya d\u00fczl\u00fc\u011f\u00fcnde buluyoruz.<\/p>\n Kuzey Asya buz i\u00e7inde<\/strong><\/p>\n Himalayalar\u2019da bir buz \u015fapkas\u0131 olu\u015ftu ve \u00e7\u00f6ller LGM boyunca bu da\u011flarda 40. paralele ve g\u00fcneyde Orta Asya\u2019da yay\u0131ld\u0131. Orta Asya\u2019n\u0131n g\u00fcneyindeki halklar her ne kadar tamamen ortadan yok olmasa da, b\u00fcy\u00fck oranda azalm\u0131\u015ft\u0131 – en az\u0131ndan ba\u015fka yerde de\u011filse bile Tibet\u2019te. Bu durum, G\u00fcney, Do\u011fu ve G\u00fcneydo\u011fu Asya\u2019y\u0131 Orta ve Kuzey Avrasya\u2019dan \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde ay\u0131rd\u0131, ama bu orta b\u00f6lgelerde ve kuzeyde hayat\u0131n durdu\u011fu anlam\u0131na gelmiyor. LGM boyunca s\u00fcrekli donmu\u015f vaziyetteki permafrost s\u0131n\u0131rlar\u0131 50. paralele kadar indi. Bu permafrostlar tundralardaki insan yerle\u015fimini engelleyemedi. Hatta LGM\u2019de permafrost \u00e7izgisinin kuzeyinde insan aktivitesine dair kan\u0131tlar vard\u0131, \u00f6zellikle Rusya d\u00fczl\u00fcklerinde ve daha uzakta kuzeydo\u011fuda Sibirya\u2019da Talitskogo\u2019da. G\u00fcney Sibirya\u2019n\u0131n avc\u0131-toplay\u0131c\u0131lar\u0131 kendi \u00f6zel Siberya k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc geli\u015ftirerek s\u00fcrekli olarak baz\u0131 yerle\u015fmeleri, \u00f6zellikle Yenisey nehrindeki Afontova Gora\u2019y\u0131 mesken tuttular.<\/p>\n Tundra steplerinin ve orman steplerinin dar arazileri, b\u00fcy\u00fck otoburlar konusunda zengindi, Rusya ovas\u0131ndan kuzeydo\u011fu Sibirya\u2019ya do\u011fru do\u011fu taraflar\u0131na s\u0131k\u0131\u015fm\u0131\u015f durumdayd\u0131. Sert a\u015f\u0131r\u0131 iklim ko\u015fullar\u0131na ra\u011fmen, buna uyum sa\u011flayabilen avc\u0131lar i\u00e7in zengin av olanaklar\u0131 vard\u0131. Bu b\u00f6lgelere da\u011f\u0131lm\u0131\u015f, tarihleri o d\u00f6nem olarak tespit edilen arkeolojik yerle\u015fmelerden toplanan kan\u0131tlara bak\u0131l\u0131rsa avland\u0131lar da.<\/p>\n Genetik devaml\u0131l\u0131k ve son buzul \u00e7a\u011f\u0131<\/strong><\/p>\n Buzlar etraf\u0131 ele ge\u00e7irdi\u011fi zaman, insanlar\u0131n ne yapt\u0131klar\u0131 hakk\u0131nda \u00e7\u0131kar\u0131lan k\u00fclt\u00fcrel tablodan ziyade, insanlar\u0131n yok olu\u015fu ve g\u00f6\u00e7leri konusunda -ger\u00e7ek anlam\u0131yla nereden geldikleri ve nereye gittikleri hakk\u0131nda- genetik kay\u0131tlar bize daha fazla \u015fey anlatabilir mi?<\/p>\n Genetik izler o zamana ait arkeolojik kay\u0131tlara olduk\u00e7a iyi uyabilir ve uyuyor da, ayr\u0131ca Avrupal\u0131lar\u0131n k\u00f6klerine dair daha ge\u00e7erli ve genel bir \u015feyler anlat\u0131yor: modern Avrupal\u0131 kollar\u0131n\u0131n 80\u2019i \u00f6zellikle Buzul \u00c7a\u011f\u0131\u2019ndan \u00f6nce Avrupa\u2019da haz\u0131r bulunan atalardan inmektedir.<\/p>\n Do\u011fudan Kuzey ve Bat\u0131 Avrupa\u2019ya yay\u0131lm\u0131\u015f olan \u00f6nemli bir Avrupal\u0131 maternal klan HV, belki de 33 bin y\u0131l \u00f6nce en erken Ge\u00e7 Paleolitik\u2019in ba\u015flang\u0131c\u0131n\u0131 haber veriyor. HV klan\u0131 \u015fimdi geni\u015f bir alana yay\u0131lm\u0131\u015f ve hatta neredeyse e\u015fit olarak Avrupa\u2019da da\u011f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. H bunlar\u0131n hepsinin en ortak koludur. Bu her zaman b\u00f6yle de\u011fildi ve H klan\u0131n\u0131n muhtemelen Bask b\u00f6lgesinde do\u011fmu\u015f spesifik k\u0131zkarde\u015fi V, bunun neden her zaman b\u00f6yle olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bize anlat\u0131yor. Arkeoloji, Bask b\u00f6lgesinin g\u00fcneybat\u0131 s\u0131\u011f\u0131nak alan\u0131n\u0131n buzul \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n h\u00fck\u00fcm s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc zamanlarda Kuzeybat\u0131 Avrupa\u2019n\u0131n halklar\u0131 ve k\u00fclt\u00fcrlerini nas\u0131l kendisine s\u00fcr\u00fckledi\u011fini bize g\u00f6steriyor. Bat\u0131 Avrupa \u0130talya\u2019dan da\u011flarla ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, buzul \u00e7a\u011f\u0131ndan sonraki tersine gidi\u015fi insanlar Bask b\u00f6lgesinden yeniden \u00e7\u0131karak ve Atlantik k\u0131y\u0131s\u0131 boyunca kuzeye yay\u0131ld\u0131 bi\u00e7iminde tahmin edebiliriz. En y\u00fcksek orana, \u00e7e\u015fitlili\u011fe ve en fazla eskili\u011fe Bask b\u00f6lgesinde sahip olan maternal altgrup V\u2019nin buzul \u00e7a\u011f\u0131 sonras\u0131 yay\u0131l\u0131m\u0131n\u0131n b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 tablo budur. Bu grup kuzeye gittik\u00e7e oran\u0131 d\u00fc\u015fmektedir ve \u0130talya\u2019da olduk\u00e7a d\u00fc\u015f\u00fck oranlarda bulunur. LGM\u2019den sonra V, Bask b\u00f6lgesinde k\u0131sa s\u00fcrede y\u00fckseldi. Pre-V atan\u0131n tarihi LGM\u2019den \u00e7ok uzun s\u00fcre, 26 bin y\u0131l \u00f6nce olarak bulundu. Pre-V grup, do\u011fulu k\u00f6kleriyle uyumlu olarak, h\u00e2l\u00e2 Balkanlar\u0131n ta do\u011fusunda ve Trans-kafkasyada bulunmaktad\u0131r. V\u2019nin buzul \u00e7a\u011f\u0131 sonras\u0131 yay\u0131lmas\u0131 bile (bat\u0131da 16.300 y\u0131l) bu senaryoya uyuyor. Ayn\u0131 model do\u011fudan Kuzey Avrupa\u2019ya g\u00f6\u00e7 eden ve Kuzey ve Bat\u0131 Avrupa\u2019y\u0131 mesken tutan Y kromozom izi Ruslan\u2019da da g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Bug\u00fcnk\u00fc resim g\u00f6steriyor ki, Ruslan maksimum oran\u0131na y\u00fczde 90\u2019la \u0130spanya Bask b\u00f6lgesinde ula\u015ft\u0131. Daha sonraki en y\u00fcksek orana Bat\u0131 ve Kuzey Avrupa\u2019da rastlan\u0131yor.<\/p>\n \u00d6te yandan Alpler taraf\u0131ndan \u00fcst s\u0131n\u0131r\u0131 \u00e7izilen \u0130talya, kuzey halklar\u0131 i\u00e7in bir s\u0131\u011f\u0131nma b\u00f6lgesinden ziyade LGM\u2019den daha \u00f6nce de var olan Akdenizli halk\u0131n s\u00fcrekli kald\u0131\u011f\u0131 bir yerdi. Bu b\u00f6lgede bulunan varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmeyi ba\u015farm\u0131\u015f buzul\u00f6ncesi mtDNA kollar\u0131n\u0131n y\u00fcksek (\u00fc\u00e7te birden fazla) oran\u0131yla bu belli olmu\u015ftur. Bu \u00f6rneklerden g\u00f6r\u00fcyoruz ki, s\u0131\u011f\u0131nma b\u00f6lgeleri, LGM s\u00fcresince bu ku\u015faklarda do\u011fan kollar\u0131n dramatik yay\u0131lmalar\u0131yla ve ayr\u0131ca buzul \u00f6ncesi d\u00f6nemden kalan varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmeyi ba\u015farm\u0131\u015f kollar\u0131n y\u00fcksek oranda bulunmas\u0131yla karakterize olmu\u015ftur. Son \u00f6rnek \u015f\u00fcphesiz Ukrayna\u2019daki bir s\u0131\u011f\u0131nma b\u00f6lgesinin i\u00e7erdikleridir, arkeoloji taraf\u0131ndan \u00f6ng\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi, buradaki buzul \u00f6ncesi maternal kollar\u0131n y\u00fczde 31\u2019i korunmu\u015ftur. Biraz daha az tatmin edici bir \u00f6rnek, buzul \u00f6ncesi kollar\u0131n y\u00fczde 24-26\u2019s\u0131n\u0131 elinde tutan g\u00fcneydo\u011fu Avrupa ve Balkanlar olarak g\u00f6r\u00fclebilir.<\/p>\n Y\u00fczde 20-34 aras\u0131nda bir oranda modern Avrupal\u0131 mtDNA kollar\u0131n\u0131n LGM \u00f6ncesinden kald\u0131\u011f\u0131 kesindir ama bu, bug\u00fcn bulunan geride kalan kollar\u0131n Avrupa\u2019ya LGM sonras\u0131nda d\u0131\u015far\u0131dan girdikleri anlam\u0131na gelmemektedir. Hay\u0131r, onlar\u0131n \u00e7o\u011fu yereldi. Bug\u00fcn modern Avrupal\u0131 dallar i\u00e7inde, y\u00fczde 55\u2019inin k\u00f6keni o d\u00f6neme, yani buzul \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n hemen sonras\u0131na (Son Ge\u00e7 Paleolitik) dayan\u0131yor ama bunlar, V hablogrubu gibi, muhtemelen daha \u00f6nce var olan Avrupal\u0131 kollardan geliyor ve insanlar\u0131n buzul sonras\u0131 s\u0131\u011f\u0131nma b\u00f6lgelerinden yeniden yay\u0131lmalar\u0131n\u0131n -bir ba\u015fka tabirle, eski bir stoktan yeniden avlanmalar\u0131n\u0131n- bir i\u015faretidir. Yak\u0131ndo\u011fu\u2019dan Avrupa\u2019ya neolitik devir boyunca (8000 y\u0131l \u00f6nceden itibaren) ger\u00e7ekle\u015fen as\u0131l yak\u0131n tarihli g\u00f6\u00e7, belki de modern kollar\u0131n sadece y\u00fczde 15\u2019ini etkilemektedir.<\/p>\n G\u00fcneydo\u011fu Avrupa b\u00f6lgesinin genetik olu\u015fumu konusunda yak\u0131n ge\u00e7mi\u015fteki ilgi \u00e7ekici bir ke\u015fif Romanya\u2019daki Y kromozom izleriyle ilgilidir. Karpat Da\u011flar\u0131 buzul \u00e7a\u011f\u0131 boyunca donmu\u015ftur ve b\u00f6ylece G\u00fcneydo\u011fu Avrupa ve Karadeniz s\u0131n\u0131r\u0131ndaki b\u00f6lgeler aras\u0131nda etkili, zorlu bir bariyer olu\u015fmu\u015ftur. Bu bariyer Romanya\u2019y\u0131 yukar\u0131dan a\u015fa\u011f\u0131 ikiye b\u00f6lmektedir. Buzlar\u0131 olmadan, Karpatlar\u2019\u0131n bug\u00fcn a\u015f\u0131lmaz bir fiziksel bariyer olu\u015fturdu\u011fu pek s\u00f6ylenemez, ama h\u00e2l\u00e2 keskin bir genetik s\u0131n\u0131r \u00e7izmektedir. Nitekim \u00a0Kuzeydo\u011fu Avrupa ve Ukrayna\u2019n\u0131n karakteristik \u00f6zelli\u011fini ta\u015f\u0131yan Y kromozom izleri Karpatlar\u2019\u0131n do\u011fusunda y\u00fcksek oranda bulunurken, Karpatlar\u2019\u0131n bat\u0131s\u0131nda daha \u00e7ok Orta Avrupa\u2019n\u0131n karakteristik \u00f6zelli\u011fi olan i\u015faret\u00e7iler bulunmu\u015ftur. Ama bu mikro-b\u00f6lgesel s\u0131n\u0131r, Do\u011fu Avrupa\u2019n\u0131n ana Y kolu M17\u2019nin b\u00fcy\u00fck egemenli\u011fiyle karanl\u0131kta kalm\u0131\u015ft\u0131r. M17, buzul\u00f6ncesi d\u00f6nemde Do\u011fu Gravettian k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn do\u011fudan giri\u015fini karakterize etmektedir. Bu kol, Do\u011fu Avrupa\u2019da -Polonya\u2019dan ba\u015flay\u0131p, Slovakya ve Macaristan \u00fczerinden Ukrayna\u2019ya kadar- olduk\u00e7a y\u00fcksek bir oranda bulunmu\u015ftur. M17 h\u00e2l\u00e2 Balkanlar\u0131n Slav halklar\u0131 aras\u0131nda y\u00fcksek oranda bulunur, bu da Balkanlarda buzul \u00e7a\u011f\u0131 s\u00fcresince s\u0131\u011f\u0131nma b\u00f6lgelerinin bulundu\u011fu sav\u0131n\u0131 destekleyebilir.<\/p>\n Bir kez daha Kuzey Asya\u2019da, genetik kay\u0131tlar bize anlat\u0131yor ki, permafrostun bu dayan\u0131kl\u0131 avc\u0131lar\u0131 LGM \u00f6ncesinden kalan eski maternal dallar\u0131n\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131 korudular ve buzlar \u00e7\u00f6z\u00fcld\u00fckten sonra baz\u0131 altgruplar yay\u0131lmaya ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131. MtDNA kollar\u0131 A, C ve Z, Kuzey Asya\u2019n\u0131n karakteristik \u00f6zelli\u011fidir. D, daha g\u00fcneye, \u00c7in\u2019e yay\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu kollardan A, bir\u00e7ok M ve N dallar\u0131nda oldu\u011fu gibi, LGM \u00f6ncesinden bu yana olduk\u00e7a ba\u015far\u0131l\u0131 bir \u015fekilde hayatta kalabilmi\u015ftir. Sonra, D, A, C ve sonunda Z dallar\u0131n\u0131n varyantlar\u0131n\u0131n yeniden yay\u0131lmas\u0131ndan \u00f6nce, yakla\u015f\u0131k 17 bin y\u0131l \u00f6ncesine kadar 10 bin y\u0131ll\u0131k bir bo\u015fluk vard\u0131.<\/p>\n Kuzey ve Orta Asya\u2019n\u0131n genetik yap\u0131s\u0131, arkeolojiden bekleyebileceklerimizi do\u011frulam\u0131\u015ft\u0131r. Hava so\u011fudu\u011funda, mamut steplerinin avc\u0131lar\u0131 dizi halinde \u00e7ekildiler ve hava yeniden \u0131s\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda geri d\u00f6n\u00fcp yeniden yay\u0131ld\u0131lar. En merak uyand\u0131ran soru, d\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcmlerinin, fiziklerinin neye benzedikleri ve bug\u00fcn en yak\u0131n soyda\u015flar\u0131n\u0131n kim olduklar\u0131d\u0131r? Mongoloidler neden ve ne zaman Asya\u2019n\u0131n ve Amerika k\u0131talar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131nda dominant hale geldiler. Genetik hikaye bize arkeolojik kay\u0131tlardan \u00e7\u0131kar\u0131lamayacak bir \u015fey anlat\u0131yor mu?<\/p>\n D\u00fcnya \u00e7ap\u0131ndaki s\u0131\u011f\u0131nma b\u00f6lgeleri<\/strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n Bat\u0131\u2019dan Do\u011fu\u2019ya: Moldova, Mezhirich, Afontava Gora, Diuktai, Old Crow ve Bluefish Ma\u011faralar\u0131 ve The Queen Charlotte Adalar\u0131<\/em><\/p>\n Paternal ve maternal genetik soya\u011fa\u00e7lar\u0131n\u0131n ola\u011fan\u00fcst\u00fc b\u00f6lgesel \u00f6zg\u00fcll\u00fcklerinin bug\u00fcn hala devam ediyor olu\u015fu, eski \u00e7a\u011flardaki g\u00f6\u00e7lerin izini s\u00fcrmeyi olanakl\u0131 k\u0131lar. Bu \u00f6zellikler sayesinde g\u00f6r\u00fcyoruz ki, insanlar Eski D\u00fcnya\u2019ya yay\u0131l\u0131rken, vard\u0131klar\u0131 yerlerde kalma e\u011filimindeydiler ve \u00e7o\u011funlukla yeni gelenlerle kayna\u015fmadan ya\u015fayabildiler. Ancak bu tutuculu\u011fu, son b\u00fcy\u00fck buzul \u00e7a\u011f\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde zedeledi. Kuzey yar\u0131mk\u00fcrede, Eski ve Yeni D\u00fcnyan\u0131n geni\u015f alanlar\u0131, buz, buzul g\u00f6ller ve kutup \u00e7\u00f6lleri nedeniyle ya\u015famaya uygun de\u011fildi. Kuzey Avrasya\u2019n\u0131n hayatta kalmakta bir hayli ba\u015far\u0131l\u0131 olan \u00f6nceki avc\u0131-toplay\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n, co\u011frafya ve iklim \u015fartlar\u0131 taraf\u0131ndan belirlenen birka\u00e7 se\u00e7ene\u011fi vard\u0131. Denizler, da\u011flar ve bozk\u0131rla \u00e7evrili Avrupa Yar\u0131madas\u0131nda ya\u015famak i\u00e7in tek se\u00e7enek, g\u00fcney iklim ku\u015fa\u011f\u0131ndaki Akdeniz ve Karadeniz k\u0131y\u0131lar\u0131na yerle\u015fmekti. Son buzul \u00e7a\u011f\u0131ndan sonra, s\u0131\u011f\u0131nmac\u0131 gruplar\u0131n pek \u00e7o\u011funun say\u0131lar\u0131 artm\u0131\u015f ve daha geni\u015f bir alana yay\u0131lm\u0131\u015flard\u0131; \u00e7o\u011funlukla geldikleri yerlere geri d\u00f6nd\u00fcler.<\/p>\n Asya\u2019n\u0131n kuzeyi ve ortas\u0131 otlaklarla \u00e7evriliydi ve bu otlaklarda b\u00fcy\u00fck ot\u00e7ul hayvan s\u00fcr\u00fcleri dola\u015f\u0131yordu. \u0130klimin so\u011fumas\u0131 ve kurakl\u0131k, \u00dcst Palaeotik avc\u0131-toplay\u0131c\u0131lar\u0131 y\u00fcksek bozk\u0131rlardan \u00e7e\u015fitli y\u00f6nlere do\u011fru, daha s\u0131cak ve \u0131l\u0131man b\u00f6lgelere gitmeye zorlad\u0131. Bu b\u00f6lgeler aras\u0131nda, Ukrayna\u2019n\u0131n bat\u0131s\u0131, \u00c7in\u2019in g\u00fcneyi ve do\u011fusu, Japonya, Kore, kuzeydo\u011fu Sibirya vard\u0131. Asya\u2019n\u0131n b\u00fcy\u00fck nehirleri, her zaman oldu\u011fu gibi g\u00f6\u00e7 yollar\u0131n\u0131 belirlemi\u015f olmal\u0131, ancak trafi\u011fin y\u00f6n\u00fc bu sefer nehir boyunca g\u00fcneye do\u011fruydu. Son buzul \u00e7a\u011f\u0131nda bozk\u0131rlardaki \u00dcst Palaeotik avc\u0131 k\u00fclt\u00fcrlerinin Pasifik k\u0131y\u0131lar\u0131na g\u00f6\u00e7\u00fcn\u00fcn arkeolojik kan\u0131tlar\u0131, ba\u015fka yerlerde de g\u00f6r\u00fclmesine kar\u015f\u0131n en iyi Japonya\u2019da g\u00f6zlenir. Deniz seviyesi d\u00fc\u015ft\u00fck\u00e7e g\u00fcney ve g\u00fcneydo\u011fu Asya\u2019da geni\u015f k\u0131ta sahanl\u0131klar\u0131, yerle\u015fime a\u00e7\u0131ld\u0131. Son buzul \u00e7a\u011f s\u0131ras\u0131ndaki geni\u015f g\u00fcneydo\u011fu Asya b\u00f6lgesindeki n\u00fcfus art\u0131\u015f\u0131n\u0131n ne kadar\u0131n\u0131n yerli halktan, ne kadar\u0131n\u0131n kuzeyden gelen s\u0131\u011f\u0131nmac\u0131lardan kaynakland\u0131\u011f\u0131 net de\u011fildir. Ancak genetik ve dental kan\u0131tlar ilkinin a\u011f\u0131r bast\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir.<\/p>\n 19.000 \u2013 15.000 y\u0131l \u00f6nce: <\/strong>Devam eden genetik \u00e7e\u015fitlilik <\/strong><\/p>\n D\u00fcnya \u00fczerinde, Toba\u2019dan sonra, modern insan\u0131 etkilemi\u015f olan en dramatik iklimsel olay, 18.000 y\u0131l \u00f6nceki son b\u00fcy\u00fck buzul \u00e7a\u011f\u0131 idi. \u0130ronik olan, Kuzey Amerika\u2019n\u0131n kuzey yar\u0131s\u0131n\u0131n kap\u0131lar\u0131 iklim y\u00fcz\u00fcnden kapan\u0131rken, buzulun g\u00fcneyinde, buz koridorunun kapanmas\u0131ndan \u00f6nce i\u00e7inden ge\u00e7en gruplar\u0131n g\u00fcneye do\u011fru yola devam etmesiydi. Bu gruplar G\u00fcney Amerika\u2019dan ge\u00e7erken k\u00fclt\u00fcrel ve genetik bir \u00e7e\u015fitlenme ya\u015fad\u0131lar.<\/p>\n Kuzey yar\u0131mk\u00fcredeki b\u00fcy\u00fck alanlar buz tabakalar\u0131yla kaplanm\u0131\u015ft\u0131 ve tropik b\u00f6lgelerin \u00e7o\u011fu savanaya d\u00f6nm\u00fc\u015ft\u00fc. Ayn\u0131 zamanda, deniz seviyeleri bug\u00fcnden \u00e7ok daha a\u015fa\u011f\u0131dayd\u0131, kara par\u00e7alar\u0131 \u00e7ok daha geni\u015fti, G\u00fcneydo\u011fu Asya\u2019daki Sunda gibi k\u0131taya yak\u0131n b\u00fcy\u00fckl\u00fckte kara par\u00e7alar\u0131 olu\u015fmaktayd\u0131.<\/p>\n Buzul geni\u015fledik\u00e7e, insan n\u00fcfusu az say\u0131daki nispeten uygun ya\u015fam alanlar\u0131na uyum sa\u011flad\u0131.\u00a0 B\u00fct\u00fcn bir Avrasya kara par\u00e7as\u0131n\u0131n kuzeyindeki buzullar ile g\u00fcneyindeki \u00e7\u00f6ller aras\u0131nda, Alaska\u2019n\u0131n buzullar\u0131n\u0131n olu\u015fturdu\u011fu ait \u201c\u00e7\u0131kmaz sokak\u201dtan Fransa\u2019n\u0131n g\u00fcneyine kadar, verimli otlaklar ve stepler olu\u015ftu. Bu b\u00f6lgeler, zengin mevsimlik otlaklar\u0131yla, mamutlar, bizonlar, atlar ve rengeyiklerinden olu\u015fan b\u00fcy\u00fck hayvan s\u00fcr\u00fclerinin beslenmesi i\u00e7in elveri\u015fliydi. Bunlar Paleolitik \u00c7a\u011f avc\u0131lar\u0131 i\u00e7in \u00f6nemli besin kaynaklar\u0131yd\u0131.<\/p>\n Boynuz uzunlu\u011fu 1,5 metreyi a\u015fan varan dev bizonlar, \u201casteroitler\u201d olarak tan\u0131mlanan b\u00fcy\u00fck kunduzlar, develer, tembel hayvanlar, erkek Amerikan geyikleri, iki t\u00fcr yabani manda, farkl\u0131 b\u00fcy\u00fckl\u00fcklerde ama genellikle aslan boyutunda kediler, mastadonlar ve \u00fc\u00e7 de\u011fi\u015fik t\u00fcrde mamutlar gibi canl\u0131lar\u0131n ya\u015famlar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmek i\u00e7in ihtiya\u00e7 duyduklar\u0131 verimli ortamlar\u0131n \u00e7o\u011funun Kuzey Amerika\u2019da ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f oldu\u011fu san\u0131lmaktad\u0131r. Bu hayvanlar\u0131n nesillerinin t\u00fckenmesinde (atlar da yok olmu\u015f, ama Kolomb\u2019un izinden giden Avrupal\u0131lar taraf\u0131ndan yeniden Yeni D\u00fcnya\u2019ya d\u00e2hil edilmi\u015flerdi), iklimsel ve \u00e7evresel de\u011fi\u015fikliklerin mi yoksa insan unsurunun mu daha etkili oldu\u011fu tart\u0131\u015fma konusudur.<\/p>\n Avrasya\u2019n\u0131n g\u00fcneyindeki geni\u015f b\u00f6lgeye yay\u0131lan mamut stepleri, Sahra\u2019n\u0131n baz\u0131 par\u00e7alar\u0131, Yak\u0131n Do\u011fu, Hindistan ve hatta Nil gibi b\u00f6lgeler, kurakl\u0131k y\u00fcz\u00fcnden, n\u00fcfusu zorlayacak bi\u00e7imde neredeyse \u00e7orakla\u015fmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Benzer ko\u015fullar Avustralya i\u00e7in de ge\u00e7erliydi. Murray Nehri boyunca bulunan mezarlardaki i\u015faretlerin Nil boyunca ke\u015ffedilenlerle ko\u015futlu\u011fu bunu g\u00f6stermektedir.<\/p>\n Afrika i\u00e7in son buzul \u00e7a\u011f\u0131, di\u011fer bir b\u00fcy\u00fck \u00e7\u00f6l ve n\u00fcfus patlamas\u0131 anlam\u0131na geldi. Avrupa\u2019da ise insanlar, s\u0131\u011f\u0131nak say\u0131labilecek g\u00fcneydeki az say\u0131da alana (Bask \u00fclkeleri, \u0130talya ve Balkanlar ile Do\u011fu Avrupa\u2019da Ukrayna\u2019ya do\u011fru) \u00e7ekilmi\u015flerdi. Arkeologlarca ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lan Bat\u0131 ve Orta Avrupa\u2019daki n\u00fcfus patlamas\u0131, genetik bulgularla da desteklenmi\u015ftir. Arkeolojinin geleneksel bir a\u00e7\u0131klamas\u0131, Paleolitik avc\u0131-toplay\u0131c\u0131lardan arta kalanlar\u0131n yerlerini, ge\u00e7mi\u015f 10,000 y\u0131l i\u00e7erisinde Anadolu\u2019daki ve Do\u011fu Akdeniz\u2019deki \u00e7ift\u00e7ilerin ald\u0131\u011f\u0131 \u015feklindeydi. Buna kar\u015f\u0131n genetik, en modern Avrupal\u0131 paternal ve maternal gen kollar\u0131n\u0131n, zaten Neolitik d\u00f6nemden \u00f6nce g\u00fcneydeki s\u0131\u011f\u0131naklarla yeniden geni\u015flemi\u015f Avrupa\u2019daki Paleolitik atalar\u0131n kollar\u0131ndan t\u00fcredi\u011fini ortaya koymu\u015ftur.<\/p>\n Son b\u00fcy\u00fck buzul \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n Asya\u2019daki etkileri hakk\u0131nda \u00e7ok daha az bilgi bulunmaktad\u0131r. Baz\u0131 fikirler, daha \u00f6nceden Y\u00fcksek Paleolitik mamut avc\u0131lar\u0131n\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 engin Orta Asya steplerinin, neredeyse b\u00fct\u00fcn\u00fcyle terk edilmi\u015f oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcndedir. Arkeoloji, g\u00fcney Sibirya\u2019da \u201cb\u00fcy\u00fck donma\u201d yakla\u015f\u0131rken insan yerle\u015fiminin ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 en az bir s\u0131\u011f\u0131n\u0131lacak b\u00f6lge bulundu\u011funu a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r. Hayatta kalan genetik \u00e7izgiler bize, hi\u00e7 olmazsa baz\u0131 insanlar\u0131n bu s\u0131\u011f\u0131nak b\u00f6lgelerde en k\u00f6t\u00fc so\u011fuklar\u0131 atlatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemektedir.<\/p>\n Baz\u0131lar\u0131 kalm\u0131\u015f olsa da, di\u011ferlerinin, hala \u015fanslar\u0131 varken steplerin giderek artan so\u011fu\u011fundan ka\u00e7may\u0131 denediklerinden emin olabiliriz. G\u00fcneye do\u011fru ka\u00e7\u0131\u015f\u0131n Akdeniz ve Suriye \u00c7\u00f6l\u00fc taraf\u0131ndan s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 Avrupa\u2019dan farkl\u0131 olarak, Orta ve Kuzey Asya\u2019da daha \u0131l\u0131man iklimlere do\u011fru ka\u00e7\u0131\u015f i\u00e7in \u00e7e\u015fitli uygun rotalar mevcuttu: Bat\u0131da do\u011fu Avrupa\u2019ya, kuzeydo\u011fuda Beringia ve Amerika\u2019ya, do\u011fuda Japonya ve Kore\u2019ye, g\u00fcneydo\u011fuda g\u00fcney \u00c7in ve g\u00fcneydo\u011fu Asya\u2019ya olmak \u00fczere birka\u00e7 farkl\u0131 ka\u00e7\u0131\u015f g\u00fczergah\u0131 meydana \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Sonuncusunun en cazip yol oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir; \u00e7\u00fcnk\u00fc di\u011ferlerinden farkl\u0131 olarak, ya\u015fanabilir alanlar, buzun yay\u0131lmas\u0131yla daralmamakta, aksine deniz seviyesinin d\u00fc\u015fmesi sayesinde artmaktayd\u0131.<\/p>\n 15.000 \u2013 12.500 y\u0131l \u00f6nce: <\/strong>K\u0131y\u0131dan g\u00f6\u00e7\u00a0m\u00fc? <\/strong><\/p>\n \u0130nsano\u011flunun k\u0131y\u0131dan g\u00f6\u00e7 yolculu\u011fu tezi kar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7\u0131kar\u0131lan bug\u00fcne kadarki birincil sav arkeolojik kan\u0131t eksikli\u011fiydi. Beck bir yandan \u201cYerle\u015fim yerlerine ait veri yok\u201d derken, \u015funu da ekliyordu: \u201cTabi ki deniz seviyesinin y\u00fckselmi\u015f olmas\u0131, yerle\u015fim yerlerinin hepsi de\u011filse bile pek \u00e7o\u011funun \u015fu anda sular alt\u0131nda oldu\u011fu anlam\u0131na gelir.\u201d \u00d6zellikle insanl\u0131\u011f\u0131n erken \u00e7a\u011flar\u0131ndaki denizcilik yetene\u011fi ve k\u0131y\u0131 yerle\u015fimlerinin \u00f6nemi \u00fczerine yazan Erlandson \u015funlar\u0131 s\u00f6yl\u00fcyordu: \u201cB\u00f6yle bir \u015feyin oldu\u011funu hen\u00fcz kan\u0131tlayamad\u0131k. Ama k\u0131ta i\u00e7i yolculuk teorisini destekleyici arkeolojik kan\u0131t da yok. Bu durum o d\u00f6neme ili\u015fkin bir \u015fanss\u0131zl\u0131kt\u0131r.\u201d Erlandson sahil yolculu\u011fu tart\u0131\u015fmalar\u0131na ili\u015fkin \u015funu da ekledi: \u201c\u00c7ok az verinin olmas\u0131 rahats\u0131zl\u0131k verici. Ama tam da b\u00f6yle olmas\u0131, konuyu \u00f6zellikle \u00e7ekici k\u0131l\u0131yor.\u201d<\/p>\n \u201cKesin olan tek \u015fey, Beringia\u2019y\u0131 a\u015fan yolculu\u011fun tek bir gruba ait olmad\u0131\u011f\u0131, daha karma\u015f\u0131k bir g\u00f6\u00e7\u00fcn ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f oldu\u011fudur\u201d diyen Beck, \u015funu da ekliyor: \u201cFarkl\u0131 d\u00f6nemlerde de\u011fi\u015fik rotalarda bir g\u00f6\u00e7\u00fcn ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f olmas\u0131 kuvvetle muhtemeldir.\u201d<\/p>\n \u0130lk mtDNA sonu\u00e7lar\u0131, Amerikal\u0131 ve \u0130talyan genetikbilimciler\u00a0Douglas Wallace, Antonio Torroni ve \u00e7al\u0131\u015fma arkada\u015flar\u0131na, Amerindlerin 20.000 y\u0131l \u00f6nce, kuzeybat\u0131 sahillerinde ve Alaska\u2019da Na-Dene dilini konu\u015fanlar\u0131n da 6000-10.000 y\u0131l \u00f6nce b\u00f6lgeye ula\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi. Torroni ve Wallace daha sonra, mtDNA tiplerinin Amerika\u2019n\u0131n kolonizasyonu s\u0131ras\u0131nda k\u0131tada var oldu\u011funu g\u00f6sterdi. Bu \u00e7al\u0131\u015fma, 24 ayr\u0131 etnik gruptan 527 Amerikan yerlisinden, 10 ayr\u0131 etnik gruptan 404 Sibiryal\u0131dan ve 106 Do\u011fu Asyal\u0131dan al\u0131nan \u00f6rnekler \u00fczerinde yap\u0131lan y\u00fcksek \u00e7\u00f6z\u00fcn\u00fcrl\u00fckl\u00fc analizlere dayan\u0131yor.<\/p>\n 12.500 – 10.000 y\u0131l \u00f6nce: Kuzey Amerika\u2019n\u0131n yeniden istilas\u0131<\/strong><\/p>\n Amerikan Kutup b\u00f6lgesi ve Kuzey Kutupalt\u0131\u2019ndaki kolonizasyonlar\u0131, iki k\u0131tan\u0131n geri kalan b\u00f6lgelerinde ya\u015fayanlarla Asya\u2019dan yap\u0131lm\u0131\u015f tek bir g\u00f6\u00e7 \u00fczerinden ili\u015fkilendirmeye \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131\u011f\u0131 bir ba\u015fka \u00e7\u00f6z\u00fclmemi\u015f sorun da, kurucu gruplar\u0131n da\u011f\u0131l\u0131m\u0131ndaki dengesizliktir. Kurucu grup analizlerinin genel ilkesine ve ayn\u0131 zamanda evrimin pratik bir kural\u0131na g\u00f6re, g\u00f6\u00e7\u00fcn kayna\u011f\u0131na ne kadar yakla\u015f\u0131rsan\u0131z, kurucular\u0131n t\u00fcm\u00fcn\u00fc bulman\u0131z o kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc bir olas\u0131l\u0131kt\u0131r. Bunun aksine, g\u00f6\u00e7\u00fcn ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131ndan ne kadar uza\u011fa gitmi\u015fseniz, \u00e7e\u015fitlilik o kadar azalm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Amerika\u2019da ise tam tersi bir durumla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z. Amerika\u2019ya g\u00f6\u00e7\u00fcn ba\u015flam\u0131\u015f olmas\u0131 gereken yer olan Kuzeybat\u0131 Alaska\u2019n\u0131n yukar\u0131s\u0131nda, \u015fu anda kurucu kollardan sadece bir tanesi A, A2 tipi \u015feklinde t\u00fcremi\u015f olarak bulunmaktad\u0131r. Dahas\u0131, B ve C ise t\u00fcm Kuzey Kutbu ve Kutupalt\u0131 boyunca tamamen kaybolmu\u015ftur. Bunun tersine, Amerika\u2019n\u0131n geri kalan\u0131nda A ve D kurucu gruplar\u0131 \u00e7ok geni\u015f bir alana yay\u0131lm\u0131\u015f ve \u00e7e\u015fitlenmi\u015f olarak bulunur. Burada bir yanl\u0131\u015fl\u0131k varm\u0131\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnmektedir. Alaska\u2019daki giri\u015f kap\u0131s\u0131nda ve Kanada\u2019n\u0131n buraya kom\u015fu kesimlerinde bulabildi\u011fimiz \u015fey sadece olduk\u00e7a gen\u00e7 A2 maternal klan\u0131 iken, nas\u0131l olur da, Amerika\u2019da A, B, C ve D\u2019nin t\u00fcm\u00fc yayg\u0131n olarak bulunabilir?<\/p>\n Bir\u00e7ok bak\u0131mdan, Kuzey Amerika\u2019n\u0131n g\u00fcney yar\u0131s\u0131ndaki zengin genetik \u00e7e\u015fitlilik, onunla ba\u015fa ba\u015f giden G\u00fcney Amerika\u2019daki \u00e7e\u015fitlilik ve kuzeyin en u\u00e7 noktas\u0131nda (Kanada ve Alaska) en alt d\u00fczeydeki \u00e7e\u015fitlilik, dil say\u0131lar\u0131n\u0131n da\u011f\u0131l\u0131m\u0131n\u0131n tam tersi bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fcy\u00fc yans\u0131t\u0131r. E\u011fer ilk-Clovis do\u011fru olsa ve ilk yerle\u015fim son b\u00fcy\u00fck buzul \u00e7a\u011f\u0131ndan sonra meydana gelmi\u015f olsayd\u0131, biz tam tersini bulmu\u015f olurduk. \u0130lkel kolonizasyon buzul \u00e7a\u011f\u0131ndan \u00f6nce meydana gelmi\u015f olsayd\u0131, Kuzey Amerika\u2019n\u0131n geni\u015f par\u00e7alar\u0131n\u0131n n\u00fcfusu son buzul devri boyunca azalm\u0131\u015f olurdu. Kuzey Amerika n\u00fcfusu \u201cb\u00fcy\u00fck erime\u201d boyunca yeniden geni\u015flemi\u015fse, kuzey insanlar\u0131 daha d\u00fc\u015f\u00fck bir \u00e7e\u015fitlilik g\u00f6sterir ve sonu\u00e7 olarak g\u00fcneydekilerden daha gen\u00e7 bir devirde varolurlard\u0131.<\/p>\n Alt\u00fcst olmu\u015f g\u00f6r\u00fcnen bu t\u00fcr genetik bulgular\u0131 a\u00e7\u0131klayabilecek olan \u201cbuz devrinden sonra Kuzey Amerika\u2019daki geni\u015fleme evresi\u201d tezi, 1993\u2019te ileri s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc. Alaskal\u0131 genetik bilimci Gerald Shields ve meslekta\u015flar\u0131, Asya\u2019da ve Amerika\u2019daki kuzey kutbu \u00e7evresi n\u00fcfusunun, genetik olarak daha gen\u00e7, birbirine benzer ve her iki k\u0131tan\u0131n daha uzak g\u00fcney b\u00f6lgelerindeki n\u00fcfustan farkl\u0131 oldu\u011funu farkettiler. \u00d6zellikle, B Grubu\u00a0 55. paralelin kuzeyinde hi\u00e7 yoktu. Kutup \u00e7evresi halklar\u0131n\u0131n, genetik \u00e7e\u015fitlilikten yoksun tek bir kuzeyli pop\u00fclasyonun daha yak\u0131n zamanlardaki geni\u015flemesiyle meydana gelmi\u015f olabilece\u011fini savundular. Hatta bu geni\u015flemenin, Amerika\u2019n\u0131n daha zengin \u00e7e\u015fitlili\u011fe sahip bir pop\u00fclasyon taraf\u0131ndan kolonize edilmesinden daha sonra ger\u00e7ekle\u015fti\u011fini savundular. D\u00fc\u015f\u00fck genetik \u00e7e\u015fitlili\u011fe sahip pop\u00fclasyonlar\u0131n buz devrinden ve Amerika\u2019n\u0131n \u00f6nceki kolonizasyonundan sonra Kanada ve Alaska\u2019daki geni\u015flemesini ileri s\u00fcren bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn, bu b\u00f6lgeler taraf\u0131ndan ortaya s\u00fcr\u00fclen \u00e7\u00f6z\u00fclmesi zor genetik ve linguistik sorulara cevap olabilmesi i\u00e7in daha uzun bir yol katetmesi gerekiyor gibiydi.<\/p>\n Bu yeniden geni\u015fleyen uzak kuzey gruplar\u0131n\u0131n nereden geldi\u011fi \u2013Asya\u2019dan m\u0131 Amerika\u2019dan m\u0131- sorusu hala ortada duruyordu. Sibiryal\u0131 Inuit ve Chukchi\u2019deki A2 varl\u0131\u011f\u0131 olas\u0131 bir Asyal\u0131 kayna\u011f\u0131 ileri s\u00fcrerken, A1 \/ A2 ba\u011f\u0131na i\u015faret eden yeni genetik kan\u0131t Amerika\u2019y\u0131 i\u015faret ediyor gibiydi. Yine de, b\u00fct\u00fcn di\u011fer Amerikal\u0131lar\u0131n oldu\u011fu gibi, e\u011fer Na-Dene ve Inuit-Aleut de ayn\u0131 orijinal genetik depodan geliyorsa, \u00e7a\u011fdaki bu denli b\u00fcy\u00fck farkl\u0131l\u0131k ve genetik, fiziksel ve dilsel olarak bu kadar derin bir ayr\u0131m nereden geliyordu?<\/p>\n 1996\u2019da, Anglo-Alman genetik\u00e7i Peter Forster ve uluslararas\u0131 bir ekip, bu problem yuma\u011f\u0131n\u0131 tutarl\u0131 bir izaha kavu\u015fturmak y\u00f6n\u00fcnde ilerlediler. Bu, bir \u00e7ok insan\u0131n uzunca bir zamand\u0131r \u00e7\u00f6zmeye u\u011fra\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir satran\u00e7 problemi gibiydi. Cevaba gelirsek; basitti. Forster’\u0131n birlikte \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 insanlar\u0131n aras\u0131nda, Antonio Torroni ve bir matematik\u00e7i ve \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc bir bilimci, ayn\u0131 zamanda bu harita i\u00e7in kulland\u0131\u011f\u0131m ger\u00e7ek gen a\u011fa\u00e7lar\u0131n\u0131 yaratmakta gerekli olan analizin \u00e7o\u011funun yarat\u0131c\u0131s\u0131 ve ilham kayna\u011f\u0131 olan Alman Hans-Jurgen Bandelt vard\u0131. Amerika bilmecesinin cevab\u0131, kuzeyli insanlar\u0131n buz devrindeki yurtlar\u0131n\u0131n Asya ya da Amerika de\u011fil, ba\u015fka bir k\u0131ta, Beringia oldu\u011fu idi.<\/p>\n 11.000 ila 25.000 y\u0131l \u00f6nce, deniz seviyesi o kadar d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fc ki, Bering Bo\u011faz\u0131, Asya ve Kuzey Amerika aras\u0131nda karadan bir k\u00f6pr\u00fc durumundayd\u0131. Ger\u00e7ekte, Beringia bir k\u00f6pr\u00fc olmaktan daha fazlas\u0131yd\u0131; en geni\u015f uzam\u0131yla 1,3 milyon km2<\/sup>\u2019lik (500 bin mil2<\/sup>) ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na b\u00fcy\u00fck bir k\u0131tayd\u0131. Buzla kapl\u0131 de\u011fildi, dahas\u0131 tundra otlaklar\u0131yla ot\u00e7ul memeli hayvan s\u00fcr\u00fcleri i\u00e7in elveri\u015fli bir b\u00f6lgeydi. Yazlar \u015fimdikinden kesinlikle daha serindi, ama aksine k\u0131\u015flar daha \u0131l\u0131man ve yumu\u015fakt\u0131. Kara k\u00f6pr\u00fcs\u00fcn\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc d\u00f6nemin b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde, daha g\u00fcneyde s\u00fcrekli olarak buz tepeleri vard\u0131 ve 15.000 ila 20.000 y\u0131l \u00f6nce aradaki buz koridoru, muhtemelen Amerika\u2019n\u0131n kuzeyi ve geri kalan\u0131 ile aras\u0131ndaki ba\u011flant\u0131y\u0131 engelleyecek \u015fekilde kapal\u0131yd\u0131. Sibirya \u00e7evresi, o d\u00f6nemde bir kutup \u00e7\u00f6l\u00fc olan Kuzey Amerika\u2019dan daha \u00e7ekici say\u0131lmazd\u0131. B\u00f6ylece Beringia ve Alaska\u2019n\u0131n bat\u0131 kesimleri, her iki k\u0131tadan da ayr\u0131 olarak, fiilen bir buz devri s\u0131\u011f\u0131na\u011f\u0131 haline geldi. Amerika\u2019ya ilk yerle\u015fenlerin \u00f6zg\u00fcn genetik yap\u0131s\u0131ndan arta kalanlar\u0131 bar\u0131nd\u0131ran Beringia s\u0131\u011f\u0131na\u011f\u0131 sayesinde, \u015fimdi, A1 \/ A2 grubu gen a\u011fac\u0131 \u00fczerinden Amerika\u2019yla ba\u011flant\u0131s\u0131 olan Na-Dene ve Inuit-Aleut\u2019un, neden yoksul \u00e7e\u015fitlilikleriyle Amerikal\u0131lar\u0131n geri kalan\u0131ndan epeyce farkl\u0131 g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6rebiliriz.<\/p>\n 10.000 – 8.000 y\u0131l \u00f6nce: <\/strong>Yolculu\u011fun sonuna do\u011fru<\/strong><\/p>\n 10 biny\u0131l \u00f6nce, Son Buzul \u00c7a\u011f\u0131\u2019n\u0131n sonunda, insan n\u00fcfusu sadece birka\u00e7 milyondu ve b\u00fct\u00fcn besinlerini vah\u015fi bitki ve hayvanlardan elde ediyorlard\u0131. Daha sonra insanlar, bu t\u00fcrlerin baz\u0131lar\u0131n\u0131 evcille\u015ftirmeye ba\u015flad\u0131. \u00d6yle ki, bug\u00fcn d\u00fcnya n\u00fcfusunun besinlerinin neredeyse tamam\u0131, evcille\u015ftirilmi\u015f olan g\u00f6rece daha az \u00e7e\u015fit ekinlere ve evcil hayvanlara dayal\u0131d\u0131r. Tar\u0131m Devrimi\u2019ni \u00f6nceleyen 150.000 y\u0131l boyunca anatomik olarak modern insanlar d\u00fcnyan\u0131n neredeyse tamam\u0131n\u0131 yay\u0131ld\u0131lar ve b\u00fcy\u00fck bir hayvan ve bitki \u00e7e\u015fitlili\u011fini i\u00e7eren besinlerle ge\u00e7inen avc\u0131-toplay\u0131c\u0131lar olarak hayatta kalmay\u0131 \u00f6\u011frendiler. Toplay\u0131c\u0131lar yiyecek kaynaklar\u0131na eri\u015febilmek i\u00e7in mevsimsel olarak g\u00f6\u00e7 eden k\u00fc\u00e7\u00fck gruplar halinde ya\u015f\u0131yorlard\u0131 ve n\u00fcfus yo\u011funluklar\u0131 bin y\u0131llar boyunca d\u00fc\u015f\u00fck kald\u0131.<\/p>\n Toplay\u0131c\u0131l\u0131ktan \u00e7ift\u00e7ili\u011fe<\/strong><\/p>\n M\u00d6 8000\u2019e gelinirken, baz\u0131 avc\u0131-toplay\u0131c\u0131 gruplar\u0131 yerle\u015fik hayata ge\u00e7ti ve y\u0131llar ge\u00e7tik\u00e7e uygun b\u00f6lgelerde yerle\u015fime ba\u015flad\u0131. \u00dcreme \u00fczerinde mevsimsel hareketlili\u011fin zorlad\u0131\u011f\u0131 k\u0131s\u0131tlamalar kalkt\u0131\u011f\u0131ndan, n\u00fcfuslar\u0131 artt\u0131. \u0130nsan davran\u0131\u015f\u0131ndaki bu temel de\u011fi\u015fiklik, tar\u0131m\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131na ve ekin yeti\u015ftirmek ve evcil hayvan beslemek i\u00e7in daha fazla \u00e7aba sarf etme pahas\u0131na da olsa, ayn\u0131 toprak par\u00e7as\u0131n\u0131n daha fazla insan\u0131n ihtiyac\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamaya ba\u015flamas\u0131na \u00f6nayak oldu. Yerle\u015fik hayata ge\u00e7i\u015f, n\u00fcfus art\u0131\u015f\u0131 ve tar\u0131ma dayal\u0131l\u0131k, yerle\u015fimlerin say\u0131 ve b\u00fcy\u00fckl\u00fcklerinin artmas\u0131na, daha kompleks ve daha az e\u015fitlik\u00e7i toplumlara ve en sonunda \u015fehir ya\u015fam\u0131 ve uygarl\u0131\u011f\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn yolunu a\u00e7t\u0131.<\/p>\n Tar\u0131m\u0131n en erken kan\u0131tlar\u0131n\u0131, morfolojisi veya davran\u0131\u015f\u0131 insan m\u00fcdahalesiyle de\u011fi\u015ftirilmi\u015f vah\u015fi t\u00fcrlerin izleri olu\u015fturur. \u0130lk ekin \u00f6rneklerini, tohumlar\u0131 karbonhidrat ve k\u0131smen protein kayna\u011f\u0131 olan ve kolayca depolanabilen tah\u0131llar ve baklagiller (bezelye, fasulye vd) olu\u015fturur. Bu \u00fcr\u00fcnler ilk uygarl\u0131klar\u0131 ayakta tutmu\u015f ve d\u00fcnya tar\u0131m\u0131n\u0131n ba\u015fl\u0131ca mahsulleri haline gelmi\u015flerdir. Bu bitkiler, subtropikal b\u00f6lgelerdeki vah\u015fi \u00e7ay\u0131rlardan evcille\u015ftirilmi\u015flerdi. \u00d6rne\u011fin bu\u011fday, arpa, mercimek, bezelye ve nohut G\u00fcneybat\u0131 Asya\u2019da; pirin\u00e7 ve soya fasulyesi G\u00fcney ve Do\u011fu Asya\u2019da; s\u00fcp\u00fcrge dar\u0131s\u0131 ve di\u011fer dar\u0131lar ile b\u00f6r\u00fclce Tropikal Afrika\u2019da; m\u0131s\u0131r ve fasulye de Meksika\u2019da evcille\u015ftirilmi\u015ftir. K\u00f6k bitkiler de, bir\u00e7ok b\u00f6lgede ba\u015fl\u0131ca \u00fcr\u00fcn haline gelmi\u015ftir. \u00d6rne\u011fin And Da\u011flar\u0131\u2019nda evcille\u015ftirilen ve bug\u00fcn \u0131l\u0131man b\u00f6lgelerdeki ba\u015fl\u0131ca \u00fcr\u00fcn olan patates ve anavatan\u0131 tropik b\u00f6lgeler olan manyok, yerelmas\u0131 ve tatl\u0131 patates gibi.<\/p>\n Son 10.000 Y\u0131lda Tar\u0131m ve Teknolojideki Geli\u015fmeler<\/strong><\/p>\n
\nHepimizin bu genetik hik\u00e2yenin bir par\u00e7as\u0131 oldu\u011funu unutmamal\u0131y\u0131z; nitekim eski genetik soya\u011fac\u0131m\u0131z\u0131n yeniden olu\u015fturulma \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n y\u00fczde 99\u2019u bug\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n de\u011fi\u015fik b\u00f6lgelerinde ya\u015fayan insanlar\u0131n g\u00f6n\u00fcll\u00fc olarak verdikleri modern DNA\u2019larla ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015ftir. Bu hepimizle ilgili bir hik\u00e2yedir.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/mutasyon_diyagram-250x300.png\")
![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/tur_koken_afrika-270x300.png\")
<\/p>\n
\n3,5 milyon y\u0131l \u00f6nce
\n<\/strong>Australopithecus afarensis<\/em> Afrika\u2019da ya\u015fad\u0131, iki ayak \u00fcst\u00fcnde durup y\u00fcr\u00fcd\u00fc, ama \u00e7o\u011funlukla a\u011fa\u00e7larda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n
\n<\/strong>Paranthropus boisei<\/em> Afrika\u2019da ya\u015fad\u0131, bizimkinden d\u00f6rt kat daha geni\u015f di\u015fleri sert bitkileri yemelerine olanak tan\u0131yordu.<\/p>\n
\n<\/strong>Afrika\u2019da 2 milyon y\u0131l \u00f6nce Homo habilis<\/em> de ya\u015fad\u0131. Zeki le\u015f\u00e7iller ve alet yap\u0131c\u0131lard\u0131. Modern insanlar\u0131n muhtemel atalar\u0131yd\u0131lar.<\/p>\n
\n<\/strong>Homo ergaster<\/em> 1,5 milyon y\u0131l \u00f6nce Afrika\u2019da ya\u015fad\u0131. Daha \u00f6nceki hominidlere nazaran daha geni\u015f beyinleri vard\u0131 ve daha yetenekli alet yap\u0131c\u0131 ve avc\u0131lard\u0131. \u0130nsanlar\u0131n muhtemel atalar\u0131d\u0131rlar. Asya\u2019ya yay\u0131l\u0131p orada Homo erectus<\/em> olarak bilindiler.<\/p>\n
\n<\/strong>Homo heidelbergensis<\/em> 500 bin y\u0131l \u00f6nce Avrupa\u2019da ya\u015fad\u0131. Sofistike alet yap\u0131c\u0131lar ve sert avc\u0131lard\u0131. Neanderthal<\/em>lerin muhtemel atalar\u0131, ama modern insan\u0131n de\u011fil.<\/p>\n
\n<\/strong>Homo neanderthalensis<\/em> 200 bin ila 30 bin y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda ya\u015fad\u0131. Ge\u00e7ti\u011fimiz buzul \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde Avrupa\u2019da egemen hominid t\u00fcr\u00fcyd\u00fc. Modern insan Homo sapiens<\/em>ler taraf\u0131ndan s\u00fcr\u00fcld\u00fcler.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/mutasyon_genagaci-300x297.png\")
![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/mutasyon_gen_yayilimi-300x291.png\")
![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/herto_1-191x300.png\")
<\/p>\n
\nHer ne kadar kuzey ve g\u00fcney enlemlerinde daha \u00e7arp\u0131c\u0131 olsa da, bu iklimsel de\u011fi\u015fiklikler tropik b\u00f6lgelerde de etkili oldu. Buz k\u00fctleleri ilerledik\u00e7e b\u00fcy\u00fck miktarda suyu hapsedip ya\u011fmur veya kar olarak d\u00fc\u015febilecek atmosfer nemini azaltt\u0131lar. Buzul yerle\u015ftik\u00e7e sonu\u00e7 olarak ya\u011fmur oran\u0131 d\u00fc\u015ft\u00fc. Tropikal ve sub-tropikal enlemlerde artan kurakl\u0131k \u00e7\u00f6llerin yay\u0131lmas\u0131na neden oldu. Benzer olarak, buz eridik\u00e7e daha fazla su kullan\u0131labilir hale geldi ve ya\u011fmur oran\u0131 y\u00fckseldi. Bu de\u011fi\u015fiklikler dramatik bi\u00e7imde de\u011fi\u015fen k\u0131y\u0131 \u00e7izgilerinde g\u00f6r\u00fclebilir. Buzullar b\u00fcy\u00fck miktarda suyu hapsedince, ortalama su seviyesi d\u00fc\u015ft\u00fc ve bug\u00fcn deniz alt\u0131nda kalan toprak par\u00e7alar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kard\u0131. Buzul aras\u0131 d\u00f6nemlerde su seviyesi bug\u00fcnk\u00fcnden daha fazla y\u00fckseldi ve sahillerin bug\u00fcnk\u00fc deniz seviyesinden daha y\u00fcksekte olmas\u0131na neden oldu.
\nBu de\u011fi\u015fen iklimin prehistorya insan\u0131n\u0131n ya\u015fam alan\u0131na da b\u00fcy\u00fck etkisi oldu. Geni\u015f buz \u00e7ar\u015faflar\u0131 derin vadileri kesti, kal\u0131n tortular halinde kaya bal\u00e7\u0131k ve r\u00fczg\u00e2rda u\u00e7u\u015fan toz topra\u011f\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne serdi ve nehirlerin yollar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirdi. \u00dcstelik suyun ve ya\u011fmurun miktar\u0131ndaki de\u011fi\u015fiklik, hayvan s\u00fcr\u00fclerinin otlanma b\u00f6lgelerini ve prehistorya insan\u0131n\u0131n ihtiya\u00e7 duydu\u011fu bitkilerin yeti\u015fmesi i\u00e7in elveri\u015fli toprak miktar\u0131n\u0131 etkiledi. Co\u011frafyadaki de\u011fi\u015fiklikler g\u00f6\u00e7 yollar\u0131n\u0131 da etkiledi. \u00d6rne\u011fin Avrupa\u2019da Fransa\u2019dan \u0130ngiltere\u2019ye y\u00fcr\u00fcmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fc, Do\u011fu Asya\u2019da hem Japonya hem de Java anakaraya dahil olmu\u015ftu, Sibirya ile Alaska birbirine ba\u011fl\u0131yd\u0131.<\/p>\n
\nB\u00fct\u00fcn \u00e7evre de\u011fi\u015fiklikleriyle iyi ba\u015f edebilmi\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnen tek varl\u0131k, prehistorya insan\u0131d\u0131r. Onu Afrika\u2019n\u0131n otlaklar\u0131nda, G\u00fcneydo\u011fu Asya\u2019n\u0131n tropikal ya\u011fmur ormanlar\u0131nda ve G\u00fcney Avrupa\u2019n\u0131n daha \u0131l\u0131k b\u00f6lgelerinde ya\u015farken g\u00f6rebiliriz; uygun ko\u015fullar olu\u015ftu\u011funda buralardan daha kuzey b\u00f6lgelere de yay\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bitki ve hayvan hayat\u0131ndaki bu de\u011fi\u015fiklikler prehistorya topluluklar\u0131n\u0131n beslenme d\u00fczenini de etkilemi\u015ftir, ama di\u011fer t\u00fcrler ta\u015f\u0131n\u0131r veya yok olurken insanlar\u0131n hayatta kalabilmelerini sa\u011flayan \u015fey, farkl\u0131 \u00e7evrelerle ba\u015f edebilmek i\u00e7in geli\u015ftirmi\u015f olduklar\u0131 teknolojidir. \u0130klimsel de\u011fi\u015fiklikler insan\u0131n kendi geli\u015fimi a\u00e7\u0131s\u0131ndan da \u00f6nemli olabilir. Buzul devirlerinin daha sert ko\u015fullar\u0131 ya\u015fam\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilmek i\u00e7in insan zek\u00e2s\u0131n\u0131 hayati \u00f6nemde k\u0131lm\u0131\u015f, daha geni\u015f beyinleri, daha yarat\u0131c\u0131 ve esnek davran\u0131\u015flar\u0131, ileriyi hesaplama becerisini ve konu\u015fma yoluyla daha iyi bir ileti\u015fimi sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Prehistorya topluluklar\u0131nda b\u00f6yle de\u011fi\u015fiklikler bir\u00e7ok ku\u015fak boyunca s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr ve ta\u015f aletlerin, yerle\u015fim organizasyonunun, s\u0131\u011f\u0131nak yap\u0131m\u0131n\u0131n ve k\u0131yafet kullan\u0131m\u0131n\u0131n hepsi bu geli\u015fimi yans\u0131tmaktad\u0131r.<\/p>\n
\nBilim insanlar\u0131 uzun s\u00fcre sadece be\u015f adet so\u011fuk, buzul d\u00f6nemin var oldu\u011funa ve bu d\u00f6nemlerin sadece buz k\u00fctlelerinin ilerleme ve gerilemelerinden ibaret oldu\u011funa inan\u0131yorlard\u0131. Okyanus yataklar\u0131nda derin delikler a\u00e7\u0131l\u0131nca farkl\u0131 bir tablo g\u00f6steren uzun tortu k\u00fctleleri g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Derin deniz y\u00fczeyinin tortular\u0131 genelde kesinti olmadan toplan\u0131yor ve orada karada oldu\u011fundan daha y\u00fcksek bir \u00e7\u00f6z\u00fcn\u00fcrl\u00fck derecesi g\u00f6steriyor.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/herto_2-296x300.png\")
![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/afrika_goc_1-254x300.png\")
![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/havva-213x300.png\")
<\/p>\n
\n\u0130lk modern insanlar\u0131n Do\u011fu Akdeniz \u00fclkeleri, kom\u015fu Avrupa b\u00f6lgeleri ve Bat\u0131 Asya yerle\u015fkelerine adapte olmada ba\u015far\u0131s\u0131z olduklar\u0131 hipotezi ilgimizi orta yontma ta\u015f \u00e7a\u011f\u0131 ile yeni yontma ta\u015f \u00e7a\u011f\u0131 aras\u0131ndaki farkl\u0131l\u0131klara \u00e7ekmektedir. Afrika d\u0131\u015f\u0131na do\u011fru y\u00f6nelmeyi etkin olarak engelleyen Do\u011fu Akdeniz \u00fclkelerindeki yerle\u015fik Neanderthal<\/em> topluluklar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131, Kuzey Do\u011fu Afrika \u201cs\u0131n\u0131r\u0131\u201d boyunca modern insanlar\u0131n yeni yontma ta\u015f \u00e7a\u011f\u0131na uyumlar\u0131n\u0131n geli\u015fmesinin \u00f6n\u00fcndeki temel engel olmu\u015f olabilir.<\/p>\n
\nModern insan\u0131n primat atalar\u0131ndan tam olarak nas\u0131l ve ne zaman ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131 sorusu evrimsel biyolojinin de en fazla \u00fczerinde tart\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 sorulardan biridir. Par\u00e7a halinde fosiller ve d\u00fczensiz genetik veriler, temel anlay\u0131\u015f\u0131 sergiler ancak kilit bir soruya cevap bulamaz: Modern ve antik insan t\u00fcrleri direkt temasa ge\u00e7mi\u015fler midir? Kar\u015f\u0131la\u015fm\u0131\u015f olmasalar da antik insan akrabalar\u0131m\u0131z istenmeyen bir yan etki getirmi\u015flerdir: sa\u00e7 bitleri!<\/p>\n
\nGenetik gibi tan\u0131mlama i\u00e7in kullan\u0131lan di\u011fer bir \u00f6nemli ara\u00e7 da, Avrupa boyunca yay\u0131l\u0131m\u0131 ba\u015flayan modern topluluklar\u0131n k\u00fclt\u00fcrel ve teknolojik d\u00fczeyinin \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmas\u0131d\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fczden 40 ila 35 bin y\u0131l \u00f6ncesi aras\u0131na denk gelen bu zamana ‘Aurignacian\u2019 ya da yeni yontma ta\u015f devri denmektedir.\u00a0 Kar\u0131\u015f\u0131k ve dikkatlice \u015fekillenmi\u015f kemi\u011fin, boynuz ve fildi\u015fi ara\u00e7lar\u0131n\u0131n, uzak yollar g\u00f6rm\u00fc\u015f deniz kabuklar\u0131n\u0131n, ki\u015fisel tak\u0131lar\u0131n ve hem soyut hem fig\u00fcrsel ta\u015f sanat\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 modern k\u00fclt\u00fcrel davran\u0131\u015f\u0131n \u00e7i\u00e7eklenmesinin m\u00fcjdecisi olmu\u015ftur. Bu Aurignacian g\u00f6r\u00fcnt\u00fc, bariz olarak b\u00f6lgenin orta yontma ta\u015f devri Neanderthal<\/em> topluluklar\u0131nda yoktu. Bu, onlar\u0131n, modern insan pop\u00fclasyonlar\u0131 ile ili\u015fki kurmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcndeki \u00f6nemli bir arkeolojik engeldir.<\/p>\n
\nDolay\u0131s\u0131yla anatomik olarak tamamen modern topluluklar Aurignatian d\u00f6nemde Avrupa\u2019da ve Yak\u0131n Do\u011fu\u2019da yakla\u015f\u0131k 30 bin y\u0131l \u00f6nce mevcuttu. Genetik \u00e7al\u0131\u015fmalar, Avrupa boyunca g\u00fcn\u00fcm\u00fczden 50 bin y\u0131l \u00f6ncesine kadar modern insan (Afrika kaynakl\u0131) da\u011f\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir.<\/p>\n
\n1) ‘Aurignac\u2019: Bat\u0131, orta ve g\u00fcneydo\u011fu Avrupa ve yak\u0131n do\u011fuda. Kaz\u0131y\u0131c\u0131, k\u0131l\u0131\u00e7, boynuz m\u0131zra\u011f\u0131. \u2018Klasik\u2019 Aurignacian olarak bilinir. Ana alanlar: Bulgaristan-Bacho Kiro ve Temnata\/L\u00fcbnan-Ksar Akil
\n2) \u2018Akdeniz\u2019: Avrupa\u2019n\u0131n Akdeniz k\u0131y\u0131s\u0131 boyunca kuzeydo\u011fu \u0130talya\u2019dan Kuzey \u0130spanya\u2019n\u0131n Atlantik k\u0131y\u0131s\u0131na. Proto Aurignacian olarak bilinir. De\u011fi\u015fik teknoloji \u015fekilleri: m\u0131zraklar ve oklar i\u00e7in dikkatlice \u015fekillendirilmi\u015f k\u00fc\u00e7\u00fck b\u0131\u00e7aklar.
\nHer iki rota da en erken tar\u0131msal Neolitik toplumlar\u0131n habercisi olmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/neandartal_goc-295x300.png\")
![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/arabistan_goc-272x300.png\")
\nD\u00fcnyan\u0131n buzland\u0131\u011f\u0131 s\u0131rada elveri\u015fli olan K\u0131z\u0131l Deniz \u00fczerinden bir g\u00fcney yolu 85 bin y\u0131l \u00f6nce Afrika\u2019dan g\u00f6\u00e7e dair artan kan\u0131tlar\u0131 a\u00e7\u0131\u011fa vuruyor.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/havva_geni-119x300.png\")
B\u00fct\u00fcn Afrikal\u0131 olmayanlar, Afrikali L3 dal\u0131na ba\u011fl\u0131 olup ondan t\u00fcremi\u015flerdir. A\u015fa\u011f\u0131daki diyagramda noktal\u0131 \u00e7izgi G\u00f6zya\u015f\u0131 Kap\u0131s\u0131\u2019nda Afrika d\u0131\u015f\u0131 L3 Havva\u2019s\u0131n\u0131 i\u015faret ediyor.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/kiyi_goc-280x300.png\")
\nNeanderthal<\/em>ler \u0130spanya ve \u0130talya\u2019daki sahilleri 60 bin y\u0131l \u00f6nce doldurdular, onlar\u0131n bu al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131n\u0131 Afrika\u2019dan getirmi\u015f olmalar\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bununla birlikte, yak\u0131n ge\u00e7mi\u015fe kadar, Afrika\u2019daki k\u0131y\u0131 yerle\u015fimine dair en eski tarihli kan\u0131t G\u00fcney Afrika\u2019daki Klasies nehrinden gelmektedir ve 100 ila 115 bin y\u0131l \u00f6ncesine tarihlendirilmi\u015ftir. Gene de 2000 y\u0131l\u0131nda, G\u00f6zya\u015f\u0131 Kap\u0131s\u0131\u2019n\u0131n tam kuzeyinde K\u0131z\u0131l Deniz\u2019in bat\u0131 k\u0131y\u0131s\u0131nda Eritre\u2019deki Abdur\u2019da daha erken tarihli bir k\u0131y\u0131 yerle\u015fiminin izine rastlanm\u0131\u015ft\u0131r. Eemian ara buzul d\u00f6neminin doruk noktas\u0131na 125 bin y\u0131l \u00f6ncesine tarihlenmi\u015f olan bu sahil yerle\u015fmesi, b\u00fcy\u00fck memeli hayvanlar\u0131n par\u00e7alanm\u0131\u015f kal\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 da bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in kar\u0131\u015f\u0131k bir beslenme d\u00fczenine i\u015faret ediyor. Volkanik bir cam t\u00fcr\u00fc olan obsidiandan yap\u0131lm\u0131\u015f b\u0131\u00e7ak a\u011f\u0131zlar\u0131, modern insanlar taraf\u0131ndan kullan\u0131lm\u0131\u015f gibidir.
\nK\u0131z\u0131l Deniz\u2019deki bu yerle\u015fim yerinin \u00f6nemi iki kat fazlad\u0131r: Bir k\u0131y\u0131 yerle\u015fimi hakk\u0131nda en erken tarihli kan\u0131t\u0131 sunmaktad\u0131r ve Afrika\u2019dan g\u00fcney \u00e7\u0131k\u0131\u015f yoluna \u00e7ok yak\u0131nd\u0131r. Her iki durum da ta Avustralya\u2019ya uzanabilecek \u00e7ekici bir modeli yans\u0131t\u0131r. K\u0131y\u0131 yerle\u015fimlerinin kalabal\u0131kla\u015f\u0131p k\u0131y\u0131n\u0131n alan\u0131na s\u0131\u011famayacak hale gelince sonraki ke\u015ffedilmemi\u015f k\u0131y\u0131ya yerle\u015fip b\u00f6yle devam ettikleri konusunda ilgi \u00e7ekici bir hik\u00e2yeye ula\u015f\u0131yoruz. B\u00f6yle h\u0131zl\u0131 bir ilerlemeyle, K\u0131z\u0131l Deniz\u2019den yola \u00e7\u0131kan \u00f6nc\u00fc gruplar Hint Okyanusu\u2019nu \u00e7evreleyen k\u0131y\u0131lar\u0131 izlemi\u015f ve 10 bin y\u0131l i\u00e7inde do\u011frudan Endonezya\u2019ya ula\u015fm\u0131\u015f olmal\u0131d\u0131rlar. Zaman\u0131n d\u00fc\u015f\u00fck deniz seviyeleri Aden\u2019den Java burnuna kara y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fcne izin vermi\u015f olmal\u0131d\u0131r. Sonra da insan yerle\u015fiminin en eski izlerinden kabuk art\u0131klar\u0131n\u0131n bulundu\u011fu Avustralya\u2019ya do\u011fru adadan adaya atlam\u0131\u015f olmal\u0131d\u0131rlar.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/sumatra_goc-300x209.png\")
<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/hint_goc-300x230.png\")
Afrika d\u0131\u015f\u0131ndaki modern insan yerle\u015fimlerinin genellikle kabul g\u00f6ren en erken arkeolojik kan\u0131tlar\u0131, yak\u0131n zamana dek Avustralya\u2019da idi. Ancak bu h\u0131zla de\u011fi\u015fen bir durumdur. 1990\u2019lara kadar, 40.000 y\u0131l \u00f6nce Avustralya ya da Yeni Gine\u2019de ya\u015fam\u0131\u015f insanlara dair belirgin kan\u0131tlar yoktu. Bug\u00fcn g\u00f6r\u00fcyoruz ki, bu durum Avrupa i\u00e7in yap\u0131lan tarihlendirmelerde oldu\u011fu gibi, radyokarbonla tarihlendirme metodunun s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan kaynaklan\u0131yordu. Ancak daha sonra, yeni tarihlendirme metotlar\u0131 uygulanmaya ba\u015flad\u0131. Luminesans ad\u0131yla bilinen tarihlendirme y\u00f6ntemi, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lara radyokarbon tekni\u011finin 40.000 y\u0131l \u00f6ncesine uzanabilen s\u0131n\u0131r\u0131ndan daha \u00f6telerini inceleme olana\u011f\u0131 sa\u011flad\u0131. 1990\u2019da Richard Roberts ve Rhys Jones\u2019un Avustralyal\u0131 jeolog ve arkeologlardan olu\u015fan ekibi, kuzey Avustralya\u2019daki Arnhem b\u00f6lgesinin k\u0131y\u0131s\u0131ndaki kaya s\u0131\u011f\u0131na\u011f\u0131ndaki ilk yerle\u015fim i\u00e7in, 50.000-60.000 y\u0131l \u00f6ncesini tarihlendirdiler. Arnhem, Endonezya tak\u0131madas\u0131n\u0131n en yak\u0131n adas\u0131 olan Timor\u2019un tam kar\u015f\u0131s\u0131ndad\u0131r ve muhtemelen bundan dolay\u0131 ilk Avustralyal\u0131lar i\u00e7in yola \u00e7\u0131k\u0131\u015f noktas\u0131d\u0131r.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/avrupaya_goc-300x171.png\")
<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/avrupa_iclerine_goc-300x174.png\")
<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/asya_rota-287x300.png\")
<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/orta_asyaya_dort_yol-300x206.png\")
<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/kuzey_asyaya_giris-300x212.png\")
<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/amerika_goc-300x169.png\")
<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/amerika_genler-254x300.png\")
Bu A grubunun a\u015f\u0131r\u0131 derecede \u00f6n plana \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131, Kuzey Amerika boyunca 50. paralelin kuzeyine kadar devam ediyor ve sadece Na-Dene ve Inuit-Aleut\u2019u de\u011fil ama ayr\u0131ca Amerind, Canada ve Great Lakes\u2019in Algonquian dilini konu\u015fan kuzey Ojibwalar\u0131n\u0131 i\u00e7eriyor. Onlar\u0131n dahil olduklar\u0131 A grubu ba\u015fka yerde bulunmayan \u00fc\u00e7 kendine has tiple karakterize olmu\u015ftur. Sadece bu de\u011fil, ama Ojibwalar y\u00fczde 25 oran\u0131yla ender bulunan X tipinin en y\u00fcksek oran\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131rlar ve daha s\u0131radan t\u00fcrevlerinden ziyade tek dominant Y kurucusuna sahip olma \u015ferefini ta\u015f\u0131rlar. Her ne kadar bir Amerind dili konu\u015fuyor olsalar da, Ojibwalar, Na-Dene dilini konu\u015fanlarla Subarctic b\u00f6lgelerini ve hatta baz\u0131 kuzeyli k\u00fclt\u00fcrel \u00f6\u011feleri payla\u015f\u0131rlar. Onlar\u0131n kendilerine has ama g\u00f6receli olarak \u00e7e\u015fitli genetik olu\u015fumlar\u0131, ger\u00e7ek kurucu dallar\u0131 y\u00fcksek oranda ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Buna g\u00f6re, Ojibwa ve ba\u011flant\u0131l\u0131 gruplar, Na-Dene\u2019lerde oldu\u011fu gibi buzul \u00e7a\u011f\u0131 boyunca neredeyse tamamen soyu t\u00fckenmi\u015f bir topluluk olmaktansa, kuzeyde izole olmalar\u0131 nedeniyle, Beringli k\u00f6kenlerinden ve nihayetinde kuzeydo\u011fu Asya\u2019dan t\u00fcreyen ayr\u0131 bir genetik kimli\u011fi korumu\u015flard\u0131r.<\/p>\n
\nBildi\u011fimiz kadar\u0131yla D\u00fcnya\u2019n\u0131n d\u00f6n\u00fc\u015f ekseni, G\u00fcne\u015f\u2019e belli bir a\u00e7\u0131yla e\u011filmektedir. Bu daha \u00e7ok dimdik durmayan bir topac\u0131n durumunu hat\u0131rlat\u0131r. Bu yaz ile k\u0131\u015f mevsiminin olu\u015fma nedenidir, nitekim yerk\u00fcre bir d\u00f6ng\u00fc boyunca \u00f6nce kuzey sonra da g\u00fcney taraf\u0131n\u0131 G\u00fcne\u015f\u2019e sermektedir. E\u011fim 23,5 derecedir ama yakla\u015f\u0131k 41 bin y\u0131ll\u0131k bir d\u00f6nem i\u00e7inde 21,5 ila 24,5 aras\u0131nda de\u011fi\u015fmektedir. E\u011fim ne kadar y\u00fcksek olursa, G\u00fcne\u015f\u2019ten gelen \u0131s\u0131 konusunda mevsimsel dengesizlik artar ve \u0131l\u0131ml\u0131 havalarda yaz boyunca kalan buz miktar\u0131 azal\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde, bu e\u011fim miktarlar\u0131n\u0131n iki a\u015f\u0131r\u0131 ucu aras\u0131nda n\u00f6tr bir noktaday\u0131z, b\u00f6ylece bir buzul \u00e7a\u011f\u0131 i\u00e7in elveri\u015fli bir ko\u015ful olu\u015fmam\u0131\u015f oluyor.<\/p>\n
\nG\u00fcn\u00fcm\u00fczde, Kuzey yar\u0131mk\u00fcre, D\u00fcnya\u2019n\u0131n G\u00fcne\u015f\u2019e en uzak oldu\u011fu yerde yaz\u0131 ya\u015f\u0131yor. Tersine, G\u00fcney Yar\u0131mk\u00fcre, D\u00fcnya\u2019n\u0131n G\u00fcne\u015f\u2019e en yak\u0131n oldu\u011fu yerde yaz\u0131 ya\u015f\u0131yor. B\u00f6ylece bug\u00fcnk\u00fc presesyon Kuzey Yar\u0131mk\u00fcre\u2019de buzlanmay\u0131 te\u015fvik ediyor. Yakla\u015f\u0131k 20 bin y\u0131l \u00f6nce son b\u00fcy\u00fck buzul \u00e7a\u011f\u0131nda benzer bir durum vard\u0131, ama di\u011fer iki devrenin pozisyonu ibrenin buzulla\u015fmadan yana olmas\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131. Yakla\u015f\u0131k 11 bin y\u0131l \u00f6nce yazlar Kuzey Yar\u0131mk\u00fcre\u2019de daha s\u0131cakt\u0131, bu nedenle kutuplardaki buzlar daha \u00e7abuk eridi.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/buzul_cagi_siginma-300x170.png\")
<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2008\/02\/avustralya_goc-300x160.png\")
<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2008\/02\/kiyidan_goc-300x217.png\")
<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2008\/02\/kuzey_amerika_goc-300x144.png\")
<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2008\/02\/britanya_iskandinavya_goc-300x165.png\")
<\/p>\n\n\n
\n 10.000 y\u0131l \u00f6nce<\/td>\n Bitki evcille\u015ftirilmesinin ilk kan\u0131t\u0131.<\/td>\n<\/tr>\n \n 9000 y\u0131l \u00f6nce<\/td>\n T\u00fcrkiye ve Suriye\u2019de keten, giyim ve ya\u011f elde etmek i\u00e7in kullan\u0131ld\u0131.<\/td>\n<\/tr>\n \n 8000 y\u0131l \u00f6nce<\/td>\n Do\u011fu Akdeniz\u2019de fasulye kullan\u0131ld\u0131.<\/td>\n<\/tr>\n \n 7000 y\u0131l \u00f6nce<\/td>\n Amerika K\u0131tas\u0131\u2019nda m\u0131s\u0131r, kabak, fasulye ve biber kullan\u0131ld\u0131.<\/td>\n<\/tr>\n \n 6000 y\u0131l \u00f6nce<\/td>\n Pakistan\u2019da pamuk yeti\u015ftirildi, Afganistan\u2019da k\u00fclt\u00fcr \u00fcz\u00fcm\u00fcne rastland\u0131.<\/td>\n<\/tr>\n \n 5000 y\u0131l \u00f6nce<\/td>\n \u00c7in\u2019de soya fasulyesi, pirin\u00e7, bu\u011fday ve arpa kullan\u0131ld\u0131.<\/td>\n<\/tr>\n \n 4000 y\u0131l \u00f6nce<\/td>\n Do\u011fu Akdeniz\u2019de zeytin, \u015feftali ve kay\u0131s\u0131 yeti\u015ftirildi.<\/td>\n<\/tr>\n \n 3000 y\u0131l \u00f6nce<\/td>\n Fenikeliler Akdeniz\u2019de, Polinezyal\u0131lar Pasifik\u2019te yelken a\u00e7t\u0131lar.<\/td>\n<\/tr>\n \n 2000 y\u0131l \u00f6nce<\/td>\n Denizciler Muson r\u00fczg\u00e2rlar\u0131n\u0131 nas\u0131l kendi avantajlar\u0131na kullanabileceklerini ke\u015ffettiler.<\/td>\n<\/tr>\n \n 1000 y\u0131l \u00f6nce<\/td>\n Yery\u00fcz\u00fcnde Homo sapiens<\/em>\u2019in say\u0131s\u0131 254-345 milyona ula\u015ft\u0131.<\/td>\n<\/tr>\n \n G\u00fcn\u00fcm\u00fczde<\/td>\n D\u00fcnya n\u00fcfusu tahmini 6.4 milyara ula\u015ft\u0131.<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n