{"id":8840,"date":"2013-09-01T17:11:18","date_gmt":"2013-09-01T14:11:18","guid":{"rendered":"http:\/\/109.232.216.219\/~bilimvegelecek\/?p=8840"},"modified":"2017-05-13T17:20:05","modified_gmt":"2017-05-13T14:20:05","slug":"ruyalarin-dayanilmaz-gizemi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2013\/09\/01\/ruyalarin-dayanilmaz-gizemi","title":{"rendered":"R\u00fcyalar\u0131n dayan\u0131lmaz gizemi"},"content":{"rendered":"

Bu g\u00fcnlerde Japon Yasutaka Tsutsui<\/strong>\u2019nin Paprika<\/em><\/strong> isimli roman\u0131n\u0131 okuyorum. Kitab\u0131n ad\u0131, ba\u015fkarakterin ismi ile ayn\u0131. O bir psikoterapist. Mucit orta\u011f\u0131 Tokita ile Nobel \u00f6d\u00fcl\u00fcne adaylar. Tokita bir cihaz icat etmi\u015f. Paprika cihaz\u0131 hastalar\u0131n\u0131n ba\u015flar\u0131na tak\u0131yor. Hastalar\u0131 uykuya dald\u0131\u011f\u0131nda hem r\u00fcyalar\u0131n\u0131 kaydedebiliyor, hem de r\u00fcyalar\u0131na girebiliyor. Onlarla r\u00fcyalar\u0131nda konu\u015farak bilin\u00e7altlar\u0131ndaki korkular\u0131n\u0131 ve sorunlar\u0131n\u0131 yenmelerine yard\u0131m ediyor. Fakat, roman\u0131n can al\u0131c\u0131 noktas\u0131, icad\u0131n rakiplerinin eline ge\u00e7mesi. Birden uyan\u0131k d\u00fcnyan\u0131n gelece\u011fi tehlikeye d\u00fc\u015f\u00fcyor. Paprika r\u00fcyalar \u00fclkesinde bu gizli d\u00fc\u015fmanlarla sava\u015f\u0131rken, k\u00e2buslar uyan\u0131k hayat\u0131na da s\u0131zmaya ba\u015fl\u0131yor. Bir anlamda Paprika i\u00e7in r\u00fcyalarla ger\u00e7ekler aras\u0131ndaki s\u0131n\u0131r bulan\u0131kla\u015f\u0131yor, t\u0131pk\u0131 Japonlar\u0131n tarih\u00f6ncesi Jomon<\/strong> devri inan\u0131\u015flar\u0131ndaki gibi.<\/p>\n

Nitekim Japonlar r\u00fcyalara \u00e7ok merakl\u0131lar. Hatta Japon reklam ajans\u0131 Hakuhodo<\/strong>, bu merak\u0131 f\u0131rsat bilerek bedava bir \u201cr\u00fcya kontrol\u00fc\u201d cep telefonu uygulamas\u0131 bile geli\u015ftirmi\u015f: Yumemiru <\/em>(r\u00fcyay\u0131 g\u00f6r).<\/p>\n

Yumemiru<\/em> uygulamas\u0131 kullan\u0131c\u0131ya \u00e7e\u015fitli r\u00fcya se\u00e7enekleri sunuyor (ormanda y\u00fcr\u00fcmek, okyanusa gitmek, g\u00f6klerde u\u00e7mak, zengin olmak, bir erke\u011fi d\u00fc\u015flemek, bir kad\u0131n\u0131 d\u00fc\u015flemek, ve bir anl\u0131k mutluluk). \u0130ki de \u00f6zel r\u00fcya var: milyarder olmak<\/strong> ve Fuji Da\u011f\u0131\u2019n\u0131 g\u00f6rmek<\/strong>.\u00a0 Fuji Da\u011f\u0131, evet; \u00e7\u00fcnk\u00fc Japon k\u00fclt\u00fcr\u00fcnde onu r\u00fcyada g\u00f6rmek iyi \u015fans emaresi (di\u011fer iyi \u015fans i\u015faretleri ise patl\u0131can ya da \u015fahin, neden diye sormay\u0131n).<\/p>\n

Uykudan \u00f6nce Yumemiru<\/em>\u2019yu kuruyorsunuz. Uygulama REM (Rapid Eye Movement, yani h\u0131zl\u0131 g\u00f6z hareketi) uykusuna ba\u015flama s\u00fcrenizi hesapl\u0131yor. REM zaman\u0131 geldi\u011finde telefonunuz r\u00fcyalar\u0131n\u0131z\u0131 etkileyecek sesler \u00e7\u0131kart\u0131yor. Sabah kalkt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda r\u00fcya deneyiminizi sosyal medyada kolayl\u0131kla arkada\u015flar\u0131n\u0131zla payla\u015fabiliyorsunuz. Tabii Hakuhodo ajans\u0131 i\u00e7in de iyi reklam oluyor.<\/p>\n

 <\/p>\n

R\u00fcyaya bilim girince\u2026<\/em><\/strong><\/p>\n

Romanlar ve e\u011flenceli uygulamalar bir yana, bilimsel olarak r\u00fcyalar\u0131n gizemini \u00e7\u00f6zmeye ne kadar yak\u0131n\u0131z?<\/p>\n

Ge\u00e7enlerde Japonya\u2019n\u0131n Kyoto \u015fehrindeki ATR Enstit\u00fcs\u00fc\u2019nden sinirbilimci Yukiyasu Kamitani<\/strong> ve ara\u015ft\u0131rma grubu bilimsel r\u00fcya \u00e7\u00f6z\u00fcmlemesine do\u011fru \u00f6nemli bir ad\u0131m att\u0131lar. Hatta \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 bilimsel alan\u0131n en itibarl\u0131 dergisi Science<\/em>\u2019da yay\u0131nland\u0131.<\/p>\n

\u00c7al\u0131\u015fman\u0131n \u00f6zeti \u015f\u00f6yle: \u00d6nce g\u00f6n\u00fcll\u00fc bulduklar\u0131 \u00fc\u00e7 genci fMRI (fonksiyonel manyetik rezonans g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme) taray\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n i\u00e7erisine sokuyorlar. fMRI beyindeki aktif alanlar\u0131 tespit etmek i\u00e7in kan ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc beynin o an kullan\u0131lan b\u00f6lgesine daha \u00e7ok kan gidiyor, daha \u00e7ok kan gidiyorsa n\u00f6ronlar daha aktif. Bu sayede g\u00f6n\u00fcll\u00fcler uyumaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlarken beyin aktiviteleri kaydediliyor. Ayn\u0131 zamanda gen\u00e7lerin sa\u00e7 derilerinin \u00fczerine k\u00fc\u00e7\u00fck metal EEG elektrotlar\u0131 yerle\u015ftiriyorlar. EEG (electroencephalography) beyin sinir h\u00fccrelerinin elektriksel faaliyetlerini kaydediyor.<\/p>\n

Hani uyku ile uyan\u0131kl\u0131k aras\u0131nda tatl\u0131 bir an<\/strong> (hypnagogic d\u00f6nemi) vard\u0131r; daha yeni r\u00fcya g\u00f6rmeye ba\u015flam\u0131\u015fs\u0131n\u0131zd\u0131r. \u0130\u015fte tam o an\u0131 EEG ile yakal\u0131yorlar. Gen\u00e7leri uyand\u0131r\u0131p ne g\u00f6rd\u00fcklerini soruyorlar. Enteresan olan, gen\u00e7lerden dayak yemeden cevap alabiliyorlar. Bir de\u011fil, iki de\u011fil, yedi\u015fer, onar kere, her \u00fc\u00e7 saatte bir tekrar etmek \u00fczere, hem de birka\u00e7 gece \u00fcst \u00fcste.<\/p>\n

Toplamda her g\u00f6n\u00fcll\u00fcy\u00fc en az 200 defa uyand\u0131r\u0131yorlar. G\u00f6n\u00fcll\u00fc raporlar\u0131na g\u00f6re de r\u00fcyalarda g\u00f6r\u00fclen nesne ve manzaralar\u0131 farkl\u0131 kategorilere ay\u0131r\u0131yorlar (yatak, anahtar, sandalye gibi).<\/p>\n

Bence \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n en g\u00fczel noktas\u0131 \u015fu: G\u00f6n\u00fcll\u00fclerin beyin aktiviteleri de bu kategorilere uyuyor. Mesela g\u00f6n\u00fcll\u00fcn\u00fcn r\u00fcyada araba g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc andaki beyin aktivitesi, sandalye g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc andaki aktiviteden farkl\u0131. fMRI veri kay\u0131tlar\u0131 da bunu yakalayabiliyor. O zaman yeni bir fMRI kayd\u0131na bakarak dene\u011fin r\u00fcyas\u0131nda ne g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc tahmin edebilirler. Bingo! R\u00fcya tabiri!<\/p>\n

Deneyin ikinci k\u0131sm\u0131nda g\u00f6n\u00fcll\u00fcleri bu sefer uyan\u0131kken fMRI aleti i\u00e7erisine sokuyorlar. Bu kategorilere ait g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler g\u00f6steriyorlar (araba, sandalye gibi). Bir de bak\u0131yorlar uyku ve uyan\u0131kl\u0131k hallerindeki kategorisel fMRI verileri birbirlerine \u00e7ok benziyor! Tabii her g\u00f6n\u00fcll\u00fc i\u00e7in ayr\u0131 ayr\u0131. Yani Ahmet\u2019in r\u00fcyas\u0131ndaki sandalyenin beyin aktivitesi uyan\u0131kkenki sandalye gibi, ama Ahmet ile Mehmet\u2019in sandalye aktiviteleri farkl\u0131.<\/p>\n

K\u0131saca Kamitani grubunun ara\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131n g\u00fczelli\u011fi, g\u00f6n\u00fcll\u00fcler uyurken beyin aktivitelerini kaydedip ne g\u00f6rd\u00fcklerini tahmin edebilmeleri ve bu tahminlerin do\u011fru \u00e7\u0131kmas\u0131! Tabii daha yolun ba\u015f\u0131ndalar. Mesela g\u00f6n\u00fcll\u00fc gencin araba g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc tahmin edebiliyorlar, ama bu Ferrari mi yoksa Murat 124 m\u00fc tahmin edemiyorlar. \u00d6nemli tabii. Ve \u015fu anda sadece nesne ve manzaralar\u0131 tahmin edebiliyorlar. Renk yok, duygu yok, eylem yok. En \u00f6nemlisi, \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 o uyku ile uyan\u0131kl\u0131k aras\u0131ndaki ilk r\u00fcya g\u00f6rmeye ba\u015flanan zamana ait. Yani REM uykusu hen\u00fcz yok.<\/p>\n

Velhas\u0131l rahat uyuyun, \u015fimdilik bir tehlike s\u00f6z konusu de\u011fil. Hem metotlar\u0131 ki\u015fiye \u00f6zel. Sizin r\u00fcyalar\u0131n\u0131z\u0131 tahmin edebilmek i\u00e7in sizi birka\u00e7 gece \u00fcst \u00fcste fMRI aleti i\u00e7ine sokup, y\u00fczlerce kere uyand\u0131rma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 tekrar etmeleri laz\u0131m.<\/p>\n

Oysa belki de r\u00fcyalar\u0131n gizemli olmas\u0131 daha g\u00fczel. Mesela Arnavut yazar \u0130smail Kadare, Tabir Serrai<\/em> (R\u00fcyalar Saray\u0131) adl\u0131 eserinde bask\u0131c\u0131 bir Osmanl\u0131 padi\u015fah\u0131n\u0131n kurdu\u011fu gizemli bir kurumu anlat\u0131r. Vatanda\u015flar riskli r\u00fcyalar\u0131n\u0131 R\u00fcyalar Saray\u0131na bildirmek zorundad\u0131r.\u00a0 \u0130mparatorlu\u011fun her k\u00f6\u015fesinden bildirilen r\u00fcyalar bu sarayda \u00f6nemlerine g\u00f6re ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r, s\u0131ralan\u0131r ve yorumlan\u0131r. \u00d6nemli ipu\u00e7lar\u0131 ta\u015f\u0131yanlar sultan\u0131n huzuruna sunulur. Bu r\u00fcyalar, imparatorlu\u011fun ve sultan\u0131n kaderini belirleyecektir! \u0130ster misiniz, t\u0131pk\u0131 telefonlar\u0131m\u0131z, elektronik postalar\u0131m\u0131z gibi, t\u0131pk\u0131 sokakta y\u00fcr\u00fcrken bizleri kaydeden y\u00fczlerce kamera gibi, g\u00fcn gelsin, r\u00fcyalar\u0131m\u0131z da kaydedilsin? Ve belki bir g\u00fcn bunlar mahkemede aleyhimize kan\u0131t olarak kullan\u0131ls\u0131n? Haz\u0131r m\u0131y\u0131z?<\/p>\n

 <\/p>\n

Daha \u00e7ok \u00f6\u011frenmek istiyorum <\/strong>derseniz:<\/p>\n

1) Yasutaka Tsutsui, Paprika<\/em>, \u0130ngilizceye \u00e7eviren: Andrew Driver, Vintage Yay\u0131nlar\u0131, Random House Inc., New York, ABD, 2009. T\u00fcrk\u00e7esi hen\u00fcz yok.<\/p>\n

2) Japon k\u00fclt\u00fcr\u00fc ve r\u00fcyalar hakk\u0131nda daha \u00e7ok okumak isterseniz: Shuzo Koyama, \u201cJapanese dreams: Culture and cosmology\u201d, Psychiatry Clin Neurosci<\/em>, May\u0131s 1995, 49 (2), s.99-101.<\/p>\n

3) Yumemiru<\/em> uygulamas\u0131n\u0131 indirmek i\u00e7in: https:\/\/itunes.apple.com.us\/app\/yumemiru-control-your-dreams\/id488106249?mt=8<\/p>\n

4) Kamitani\u2019nin bilimsel makalesi (\u0130ngilizce): T. Horikawa, M. Tamaki, Y. Miyawaki, Y. Kamitani, \u201cNeural decoding of visual imagery during sleep\u201d, Science<\/em>, 3 May\u0131s 2013, 340(6132), s.639-42.<\/p>\n

5) \u0130smail Kadare, R\u00fcyalar Saray\u0131<\/em>, \u00c7eviren: Alev Abac\u0131, Kryhos Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, 2010.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bu g\u00fcnlerde Japon Yasutaka Tsutsui\u2019nin Paprika isimli roman\u0131n\u0131 okuyorum. Kitab\u0131n ad\u0131, ba\u015fkarakterin ismi ile ayn\u0131. O bir psikoterapist. Mucit orta\u011f\u0131 Tokita ile Nobel \u00f6d\u00fcl\u00fcne adaylar. Tokita bir cihaz icat etmi\u015f. Paprika cihaz\u0131 hastalar\u0131n\u0131n ba\u015flar\u0131na tak\u0131yor. Hastalar\u0131 uykuya dald\u0131\u011f\u0131nda hem r\u00fcyalar\u0131n\u0131 kaydedebiliyor, hem de r\u00fcyalar\u0131na girebiliyor. Onlarla r\u00fcyalar\u0131nda konu\u015farak bilin\u00e7altlar\u0131ndaki korkular\u0131n\u0131 ve sorunlar\u0131n\u0131 yenmelerine yard\u0131m ediyor. […]<\/p>\n","protected":false},"author":555,"featured_media":8841,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[152,35,233,36],"tags":[373],"class_list":["post-8840","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-115-sayi","category-noroloji","category-psikiyatri","category-psikoloji","tag-ruya"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t