T\u0131pk\u0131 insanlarda oldu\u011fu gibi di\u011fer hayvan t\u00fcrlerinin bireyleri aras\u0131nda da yayg\u0131n ki\u015filik farkl\u0131l\u0131klar\u0131 vard\u0131r. Ki\u015fili\u011fi olu\u015fturan temel \u00f6\u011felerden bir tanesi de bireyin \u00e7evre ko\u015fullar\u0131na kar\u015f\u0131 vermi\u015f oldu\u011fu tepki seviyesidir. Neden baz\u0131lar\u0131 de\u011fi\u015fen \u00e7evre ko\u015fullar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirirken, di\u011ferleri rutin ya\u015famlar\u0131na devam ederler? Bir di\u011fer deyi\u015fle, neden baz\u0131 bireyler daha kat\u0131 iken, di\u011ferleri daha esnektir? Bu farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131n nedenleri konusunda \u00e7ok say\u0131da \u00e7al\u0131\u015fma yap\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen evrimsel k\u00f6keni hakk\u0131nda h\u00e2l\u00e2 \u00e7ok az \u015fey biliyoruz.<\/p>\n
\u015eimdi, hayvanlarda bu farkl\u0131 ki\u015filiklerin nas\u0131l ve neden geli\u015fti\u011fini a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in bir modelden yararlan\u0131l\u0131yor. Hollanda Groningen \u00dcniversitesi\u2019nden Franz Weissing ve arkada\u015flar\u0131, hem esnek (farkl\u0131l\u0131klara tepkili) hem de kat\u0131 (tepkisiz) hayvanlar\u0131 i\u00e7eren senaryolar kullanarak farkl\u0131 model sim\u00fclasyonlar\u0131n\u0131 \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rd\u0131lar. Model, hayvanlar\u0131n \u00e7evre ko\u015fullar\u0131ndaki -\u00f6rne\u011fin yiyecek miktar\u0131ndaki- bir de\u011fi\u015fikli\u011fe kar\u015f\u0131 reaksiyon seviyelerinin ne zaman optimum olaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor.<\/p>\n
Diyelim ki bir \u00f6rdek g\u00f6letimiz var ve her g\u00fcn g\u00f6letin sa\u011f taraf\u0131na daha fazla yem sa\u00e7\u0131l\u0131rken sol taraftaki yem miktar\u0131 giderek azalt\u0131l\u0131yor. Bu durumda \u00f6rdekler sa\u011f tarafa y\u00f6nelmeyi \u00f6\u011freneceklerdir. Sonra bir g\u00fcn durumun tersine d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, sol tarafta aniden bol miktarda yem bulunurken sa\u011f tarafta k\u0131tl\u0131k oldu\u011funu varsayal\u0131m. Deneyler g\u00f6steriyor ki, baz\u0131 \u00f6rdekler g\u00f6letin sol taraf\u0131n\u0131 -yem olsa da olmasa da- en ba\u015f\u0131ndan beri her zaman kontrol ediyorlard\u0131. Yeni ko\u015fulda, bu esnek \u00f6rdekler yemleri hemen bulacaklard\u0131r. Bununla birlikte di\u011fer \u00f6rdekler, al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 rutine ba\u011fl\u0131 kalacaklar ve sa\u011f taraftaki az miktardaki yemi bulmak i\u00e7in \u00e7abalayacaklard\u0131r. Esnek \u00f6rdekler h\u0131zl\u0131 hareketlerinin \u00f6d\u00fcl\u00fcn\u00fc al\u0131rken, kat\u0131 olanlar az yemle idare etmek zorunda kalacaklard\u0131r.<\/p>\n
Peki, e\u011fer \u00e7ok say\u0131da \u00f6rdek tepki verir ve sol tarafa y\u00f6nelirse ne olur? Bu senaryoda sol taraftaki rekabet artacak ve bu \u00e7okbilmi\u015flerin baz\u0131lar\u0131 a\u00e7 kalacakt\u0131r. Bu arada, sa\u011f tarafta kalan tepkisiz \u00f6rdekler kazan\u00e7l\u0131 \u00e7\u0131kacaklard\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc yem azd\u0131r ama, rekabet edecek birey say\u0131s\u0131 da \u00e7ok azd\u0131r.<\/p>\n
Baz\u0131 model sim\u00fclasyonlar\u0131nda, esnek olmak ayn\u0131 zamanda fazla enerji harcamay\u0131 gerektirir. Diyelim ki yem hi\u00e7 yer de\u011fi\u015ftirmiyor ve hep sa\u011f tarafta kal\u0131yor. Bu durumda proaktif (\u00f6nleyici tedbirler alan) bireyler bo\u015fa enerji t\u00fcketmi\u015f olacaklard\u0131r.<\/p>\n
Sonu\u00e7 olarak, iki farkl\u0131 ki\u015filik aras\u0131ndaki denge, b\u00fct\u00fcn pop\u00fclasyonun yarar\u0131na olmaktad\u0131r. Do\u011fal seleksiyon, i\u015fte bu nedenle esnek ve kat\u0131 bireylerin bir arada bulunmalar\u0131n\u0131 ye\u011flemi\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n
(Kaynak: Proceedings of the National Academy of Sciences, 06.10 2008)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
T\u0131pk\u0131 insanlarda oldu\u011fu gibi di\u011fer hayvan t\u00fcrlerinin bireyleri aras\u0131nda da yayg\u0131n ki\u015filik farkl\u0131l\u0131klar\u0131 vard\u0131r. Ki\u015fili\u011fi olu\u015fturan temel \u00f6\u011felerden bir tanesi de bireyin \u00e7evre ko\u015fullar\u0131na kar\u015f\u0131 vermi\u015f oldu\u011fu tepki seviyesidir. Neden baz\u0131lar\u0131 de\u011fi\u015fen \u00e7evre ko\u015fullar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirirken, di\u011ferleri rutin ya\u015famlar\u0131na devam ederler? Bir di\u011fer deyi\u015fle, neden baz\u0131 bireyler daha kat\u0131 iken, di\u011ferleri daha esnektir? Bu […]<\/p>\n","protected":false},"author":275,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[98,19,38,32],"tags":[243,200,365],"class_list":["post-8977","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-60-sayi","category-bilim-gundemi","category-dergi-sayilari","category-evrim","tag-antropoloji","tag-evrim","tag-psikobiyoloji"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t