\u0130ki \u00fcnl\u00fc Japon matematik\u00e7inin ad\u0131yla an\u0131lan Taniyama-Shimura varsay\u0131m\u0131, 20. y\u00fczy\u0131l matemati\u011finin \u00f6nemli ad\u0131mlar\u0131ndan biridir. Matemati\u011fin birbirine \u00e7ok uzak iki konusu olan mod\u00fcler formlar ve eliptik denklemlerin derinlerde bir yerde temel bir ili\u015fki i\u00e7inde olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6stermi\u015flerdir. \u0130ki farkl\u0131 konunun ayn\u0131 temele sahip olduklar\u0131n\u0131n ke\u015ffedilmesi, her bilim dal\u0131nda oldu\u011fu gibi matematikte de \u00e7ok \u00f6nemlidir, \u00e7\u00fcnk\u00fc bir d\u00fczey s\u0131\u00e7ramas\u0131 anlam\u0131na gelir.<\/p>\n
Taniyama-Shimura varsay\u0131m\u0131n\u0131n bir de pop\u00fcler de\u011feri vard\u0131. ABD\u2019li matematik\u00e7i Ken Ribet, bu varsay\u0131m\u0131n Fermat\u2019n\u0131n \u00fcnl\u00fc Son Teoremi ile de ili\u015fkili oldu\u011funu g\u00f6stermi\u015f, daha do\u011frusu bu varsay\u0131m\u0131n kan\u0131tlanmas\u0131n\u0131n Fermat teoreminin 300 y\u0131ld\u0131r beklenen kan\u0131t\u0131n\u0131 da getirece\u011fi anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Ger\u00e7ekten de Andrew Wiles, bu yoldan giderek 10 y\u0131l \u00f6nce Fermat\u2019n\u0131n Son Teoremi\u2019ni kan\u0131tlad\u0131. B\u00f6ylece Taniyama ve Shimura, y\u00fczy\u0131llard\u0131r d\u00fcnyan\u0131n en \u00fcnl\u00fc matematik\u00e7ilerinin belas\u0131 olan bu \u00fcnl\u00fc kan\u0131t yolculu\u011funun sondan bir evvelki halkas\u0131 olmu\u015flard\u0131.<\/p>\n
Fermat\u2019ya bir \u015fekilde kim bula\u015fm\u0131\u015fsa ba\u015f\u0131 belaya girer. Japon dahi Taniyama\u2019n\u0131n k\u0131sa ya\u015fam\u0131 ise tam bir trajediyle son bulmu\u015ftur. Yutaka Taniyama 17 Kas\u0131m 1958\u2019de 31 ya\u015f\u0131ndayken intihar etti. Taniyama, Misako Suzuki adl\u0131 bir bayana a\u015f\u0131k olmu\u015f ve evlilik haz\u0131rl\u0131klar\u0131na ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Dostlar\u0131 bu duruma burun k\u0131v\u0131rm\u0131\u015flard\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc Suzuki\u2019nin ona uygun bir e\u015f olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlard\u0131. Ama iki a\u015f\u0131k hi\u00e7bir \u015feyi takmadan haz\u0131rl\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fcler, yeni bir daire tuttular ve mutfak e\u015fyalar\u0131na dek d\u00f6\u015fediler. Her \u015fey yolundayd\u0131, ya da \u00f6yle g\u00f6z\u00fck\u00fcyordu. Birdenbire o felaket haberi geldi, Taniyama odas\u0131nda \u00f6l\u00fc bulunmu\u015ftu. \u0130ntihar\u0131ndan \u00f6nce \u00e7al\u0131\u015fma defterinin \u00fc\u00e7 sayfas\u0131n\u0131 kaplayan bir not b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131. \u0130lk paragraf \u015f\u00f6yleydi:<\/p>\n
\u201cD\u00fcne kadar kendimi \u00f6ld\u00fcrmek i\u00e7in belirgin bir niyet duymuyordum. Ama son zamanlarda hem bedence hem de zihnen ne kadar yorgun oldu\u011fumu \u00e7ok ki\u015fi fark etmi\u015ftir. \u0130ntihar\u0131m\u0131n nedenini ben de tam olarak anlam\u0131yorum; ama belli bir olayla ya da meseleyle ilgili olmad\u0131\u011f\u0131 kesin. \u015eu kadar\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebilirim sadece: Gelece\u011fime olan g\u00fcvenimi yitirmi\u015f durumday\u0131m. \u0130ntihar\u0131m kimileri i\u00e7in sorun yaratabilir ya da bir dereceye kadar a\u011f\u0131r bir darbe olabilir. \u0130\u00e7tenlikle dilerim ki, bu olay o ki\u015finin gelece\u011fine koyu bir g\u00f6lge d\u00fc\u015f\u00fcrmesin. Her \u015feye ra\u011fmen, bunun bir t\u00fcr ihanet oldu\u011funu yads\u0131yamam. Ama l\u00fctfen bunu da kendi bildi\u011fimce yapt\u0131\u011f\u0131m bir hareket olarak ba\u011f\u0131\u015flay\u0131n; zaten hayat\u0131m boyunca hep kendi bildi\u011fim yoldan gittim.\u201d<\/p>\n
Taniyama daha sonra sahip oldu\u011fu \u015feyler hakk\u0131ndaki istekleri yazm\u0131\u015ft\u0131 notuna. Hangi kitaplarla plaklar\u0131n k\u00fct\u00fcphaneden ya da arkada\u015flar\u0131ndan \u00f6d\u00fcn\u00e7 al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 tek tek belirtmi\u015fti. \u201cPlaklar\u0131mla pikab\u0131m\u0131 Misako Suzuki\u2019ye b\u0131rakmak isterim, tabii e\u011fer bu onu \u00fczmeyecekse\u201d diye yazm\u0131\u015ft\u0131. \u00dcniversitede verdi\u011fi derslerde hangi noktaya geldi\u011fini de belirtmi\u015f ve bu durumun yarataca\u011f\u0131 zorluklardan dolay\u0131 meslekta\u015flar\u0131ndan \u00f6z\u00fcr dilemi\u015fti.<\/p>\n
Nedenini kimsenin anlayamad\u0131\u011f\u0131 bu trajedi daha bitmemi\u015fti. Taniyama\u2019n\u0131n intihar\u0131ndan birka\u00e7 hafta sonra, ni\u015fanl\u0131s\u0131 Misako Suzuki de can\u0131na k\u0131yd\u0131. O, ard\u0131nda \u00e7ok daha k\u0131sa bir not b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131: \u201cNereye gidersek gidelim, hi\u00e7 ayr\u0131lmayaca\u011f\u0131m\u0131za dair s\u00f6z vermi\u015ftik birbirimize. Onunla birle\u015fmeliyim.\u201d<\/p>\n
A\u015fk b\u00f6yledir i\u015fte, burun k\u0131v\u0131rmaya gelmez. A\u015f\u0131klar, d\u00fcnyan\u0131n en g\u00fc\u00e7l\u00fc ba\u011flar\u0131yla, yani pamuk ipli\u011fiyle ba\u011fl\u0131d\u0131rlar birbirlerine…<\/p>\n
Daha pek \u00e7ok trajediyle doludur Fermat\u2019n\u0131n Son Teoremi\u2019nin 300 y\u0131ll\u0131k \u00f6yk\u00fcs\u00fc. Tabii bu bir \u201cu\u011fursuzluk\u201d de\u011fil, bilimsel bir nedeni var. Bu nedeni yeni ke\u015ffettim, ama buraya yazamayaca\u011f\u0131m, \u00e7\u00fcnk\u00fc yerim bitti!<\/p>\n
(Kaynak: Simon Singh, Fermat\u2019n\u0131n Son Teoremi, \u00e7ev.; S. Y\u00fccesoy, Pan Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, 2001.)<\/em><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u0130ki \u00fcnl\u00fc Japon matematik\u00e7inin ad\u0131yla an\u0131lan Taniyama-Shimura varsay\u0131m\u0131, 20. y\u00fczy\u0131l matemati\u011finin \u00f6nemli ad\u0131mlar\u0131ndan biridir. Matemati\u011fin birbirine \u00e7ok uzak iki konusu olan mod\u00fcler formlar ve eliptik denklemlerin derinlerde bir yerde temel bir ili\u015fki i\u00e7inde olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6stermi\u015flerdir. \u0130ki farkl\u0131 konunun ayn\u0131 temele sahip olduklar\u0131n\u0131n ke\u015ffedilmesi, her bilim dal\u0131nda oldu\u011fu gibi matematikte de \u00e7ok \u00f6nemlidir, \u00e7\u00fcnk\u00fc bir d\u00fczey […]<\/p>\n","protected":false},"author":484,"featured_media":9010,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[43,565,25],"tags":[208],"class_list":["post-9009","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-5-sayi","category-bunlari-biliyor-muydunuz","category-matematik","tag-matematik"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t